حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، أَخْبَرَنَا حُجَيْنٌ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكٍ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمْسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ - صلى الله عليه وسلم - فِي هَذَا الْمَالِ " . وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ - قَالَ - فَهَجَرَتْهُ فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ لَيْلاً وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وِجْهَةٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ وَلَمْ يَكُنْ بَايَعَ تِلْكَ الأَشْهُرَ فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا وَلاَ يَأْتِنَا مَعَكَ أَحَدٌ - كَرَاهِيَةَ مَحْضَرِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - فَقَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَاهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي إِنِّي وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ . فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ . فَتَشَهَّدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا يَا أَبَا بَكْرٍ فَضِيلَتَكَ وَمَا أَعْطَاكَ اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ وَكُنَّا نَحْنُ نَرَى لَنَا حَقًّا لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَلَمْ يَزَلْ يُكَلِّمُ أَبَا بَكْرٍ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهِ عَنِ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ . فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ . فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ صَلاَةَ الظُّهْرِ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَتَشَهَّدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ وَأَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ وَلَكِنَّا كُنَّا نَرَى لَنَا فِي الأَمْرِ نَصِيبًا فَاسْتُبِدَّ عَلَيْنَا بِهِ فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ . فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning qizlari Fotima Abu Bakr Siddiqning oldiga (odam) yuborib, undan Rasululloh ﷺ dan (qoladigan) merosini — Alloh u zotga Madinada va Fadakda bergan in (fayʼ moli)dan hamda Xaybar xumsidan qolgan narsadan — soʻradi. Abu Bakr: «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros boʻlmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir, Muhammad ﷺ oilasi faqat shu moldan yeydi›, dedilar. Vallohi, men Rasululloh ﷺ sadaqasini Rasululloh ﷺ zamonida boʻlgan holatidan hech narsasini oʻzgartirmayman va uning ichida albatta Rasululloh ﷺ amal qilgan narsa bilan amal qilaman», dedi. Shunday qilib Abu Bakr Fotimaga undan hech narsa berishdan bosh tortdi. Fotima esa shu sababli Abu Bakrdan xafa boʻldi. U undan yuz oʻgirib, vafot etgunicha u bilan gaplashmadi. U Rasululloh ﷺ dan keyin olti oy yashadi. U vafot etganda, eri Ali ibn Abu Tolib uni kechasi dafn qildi va Abu Bakrga uning (vafoti haqida) xabar bermadi, unga Alining oʻzi janoza oʻqidi. Fotimaning hayoti davomida Ali odamlar nazdida (alohida) eʼtiborga ega edi. U vafot etgach, Ali odamlarning yuzlarida (oʻziga nisbatan) begonalik sezdi. Shu sababli u Abu Bakr bilan yarashishni va unga bayʼat qilishni istadi — u shu oylar davomida hali bayʼat qilmagan edi. U Abu Bakrga: «Bizning oldimizga kel, sen bilan birga hech kim kelmasin», deb (odam) yubordi — Umar ibn Xattobning hozir boʻlishini yoqtirmagani uchun. Umar Abu Bakrga: «Vallohi, ularning oldiga yolgʻiz kirmaysan», dedi. Abu Bakr: «Ular menga nima ham qila olardi? Vallohi, men ularning oldiga albatta boraman», dedi. Shunday qilib Abu Bakr ularning oldiga kirdi. Ali ibn Abu Tolib tashahhud aytdi (xutba boshida qilinganidek), soʻng: «Ey Abu Bakr! Biz sening fazilatingni va Alloh senga bergan narsani tan oldik, Alloh senga yetkazgan yaxshilikka hasad ham qilmadik. Lekin sen bu ishda (xalifalikda) biz bilan maslahatlashmay, oʻzboshimcha qaror qilding, biz esa Rasululloh ﷺ ga qarindoshligimiz tufayli oʻzimizning (maslahatlashishga) haqqimiz bor deb hisoblar edik», dedi. U Abu Bakr bilan toki Abu Bakrning koʻzlaridan yosh toʻkilguncha gapirib turdi. Abu Bakr gapirganda: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, Rasululloh ﷺ ning qarindoshligi men uchun oʻz qarindoshlarim bilan aloqa qilishimdan ham sevimliroqdir. Bu mollar borasida men bilan sizlar orasida kelib chiqqan narsaga kelsak, men unda haqdan chetga ogʻishmadim va Rasululloh ﷺ uning ichida qilayotganlarini koʻrgan hech bir ishni qilmasdan qoldirmadim», dedi. Shunda Ali Abu Bakrga: «Senga bayʼat (qilish) vaʼdasi shu kunning kechqurunidir», dedi. Abu Bakr peshin namozini oʻqigach, minbarga chiqib, tashahhud aytdi va Alining ahvolini, bayʼatdan ortda qolganini hamda unga aytgan uzrini zikr qildi, soʻng (Allohdan) magʻfirat soʻradi. Soʻng Ali ibn Abu Tolib tashahhud aytib, Abu Bakrning haqqini ulugʻladi va: «Mening bu qilgan ishimga (kechikishimga) Abu Bakrga hasad qilganim yoki Alloh uni afzal qilgan narsani inkor qilganim sabab boʻlmagan, balki biz bu ishda oʻzimiz uchun bir ulush bor deb hisoblar edik, ammo unda bizdan oʻzboshimchalik bilan qaror qilindi, biz esa koʻnglimizda (xafalik) topgan edik», dedi. Musulmonlar bundan xursand boʻlishdi va: «Toʻgʻri qilding», deyishdi. Ali maʼruf ishga qaytgani sababli musulmonlar unga (yana) yaqin boʻlishdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари Фотима Абу Бакр Сиддиқнинг олдига (одам) юбориб, ундан Расулуллоҳ ﷺ дан (қоладиган) меросини — Аллоҳ у зотга Мадинада ва Фадакда берган ин (файъ моли)дан ҳамда Хайбар хумсидан қолган нарсадан — сўради. Абу Бакр: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос бўлмайди, биз қолдирган нарса садақадир, Муҳаммад ﷺ оиласи фақат шу молдан ейди›, дедилар. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ садақасини Расулуллоҳ ﷺ замонида бўлган ҳолатидан ҳеч нарсасини ўзгартирмайман ва унинг ичида албатта Расулуллоҳ ﷺ амал қилган нарса билан амал қиламан», деди. Шундай қилиб Абу Бакр Фотимага ундан ҳеч нарса беришдан бош тортди. Фотима эса шу сабабли Абу Бакрдан хафа бўлди. У ундан юз ўгириб, вафот этгунича у билан гаплашмади. У Расулуллоҳ ﷺ дан кейин олти ой яшади. У вафот этганда, эри Али ибн Абу Толиб уни кечаси дафн қилди ва Абу Бакрга унинг (вафоти ҳақида) хабар бермади, унга Алининг ўзи жаноза ўқиди. Фотиманинг ҳаёти давомида Али одамлар наздида (алоҳида) эътиборга эга эди. У вафот этгач, Али одамларнинг юзларида (ўзига нисбатан) бегоналик сезди. Шу сабабли у Абу Бакр билан ярашишни ва унга байъат қилишни истади — у шу ойлар давомида ҳали байъат қилмаган эди. У Абу Бакрга: «Бизнинг олдимизга кел, сен билан бирга ҳеч ким келмасин», деб (одам) юборди — Умар ибн Хаттобнинг ҳозир бўлишини ёқтирмагани учун. Умар Абу Бакрга: «Валлоҳи, уларнинг олдига ёлғиз кирмайсан», деди. Абу Бакр: «Улар менга нима ҳам қила оларди? Валлоҳи, мен уларнинг олдига албатта бораман», деди. Шундай қилиб Абу Бакр уларнинг олдига кирди. Али ибн Абу Толиб ташаҳҳуд айтди (хутба бошида қилинганидек), сўнг: «Эй Абу Бакр! Биз сенинг фазилатингни ва Аллоҳ сенга берган нарсани тан олдик, Аллоҳ сенга етказган яхшиликка ҳасад ҳам қилмадик. Лекин сен бу ишда (халифаликда) биз билан маслаҳатлашмай, ўзбошимча қарор қилдинг, биз эса Расулуллоҳ ﷺ га қариндошлигимиз туфайли ўзимизнинг (маслаҳатлашишга) ҳаққимиз бор деб ҳисоблар эдик», деди. У Абу Бакр билан токи Абу Бакрнинг кўзларидан ёш тўкилгунча гапириб турди. Абу Бакр гапирганда: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, Расулуллоҳ ﷺ нинг қариндошлиги мен учун ўз қариндошларим билан алоқа қилишимдан ҳам севимлироқдир. Бу моллар борасида мен билан сизлар орасида келиб чиққан нарсага келсак, мен унда ҳақдан четга оғишмадим ва Расулуллоҳ ﷺ унинг ичида қилаётганларини кўрган ҳеч бир ишни қилмасдан қолдирмадим», деди. Шунда Али Абу Бакрга: «Сенга байъат (қилиш) ваъдаси шу куннинг кечқурунидир», деди. Абу Бакр пешин намозини ўқигач, минбарга чиқиб, ташаҳҳуд айтди ва Алининг аҳволини, байъатдан ортда қолганини ҳамда унга айтган узрини зикр қилди, сўнг (Аллоҳдан) мағфират сўради. Сўнг Али ибн Абу Толиб ташаҳҳуд айтиб, Абу Бакрнинг ҳаққини улуғлади ва: «Менинг бу қилган ишимга (кечикишимга) Абу Бакрга ҳасад қилганим ёки Аллоҳ уни афзал қилган нарсани инкор қилганим сабаб бўлмаган, балки биз бу ишда ўзимиз учун бир улуш бор деб ҳисоблар эдик, аммо унда биздан ўзбошимчалик билан қарор қилинди, биз эса кўнглимизда (хафалик) топган эдик», деди. Мусулмонлар бундан хурсанд бўлишди ва: «Тўғри қилдинг», дейишди. Али маъруф ишга қайтгани сабабли мусулмонлар унга (яна) яқин бўлишди.