حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ. فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ. فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا. حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ. فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ. فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ. وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ.
(Oisha rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning qizi Fotima (alayhassalom) Abu Bakrning oldiga (kishi) yuborib, undan Rasululloh ﷺdan qolgan merosini — Alloh u zotga Madinada va Fadakda bergan fayʼ (oʻljasiz mol)dan hamda Xaybar xumsidan qolgan (qism)dan — soʻradi. Abu Bakr: «Albatta Rasululloh ﷺ: ‹Bizga merosxoʻr boʻ linmaydi (biz meros qoldirmaymiz); biz qoldirgan (mol) sadaqadir. Muhammad ﷺ oilasi faqat shu moldan (yeb-ichib) kun koʻradilar (xolos)› dedilar. Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺ sadaqasidan biror narsani — u Rasululloh ﷺ davrida boʻ lgan holatidan — oʻzgartirmayman va unda Rasululloh ﷺ qilgan ish bilan amal qilaman», dedi. Shunday qilib, Abu Bakr Fotimaga undan biror narsa berishdan bosh tortdi. Fotima bu (masala)da Abu Bakrdan xafa boʻ ldi va undan ajraldi (gaplashmay qoʻ ydi), to vafot etgunicha u bilan gaplashmadi. U Paygʻambar ﷺdan keyin olti oy yashadi. U vafot etganida, eri Ali uni kechasi dafn etdi va Abu Bakrga (uning vafotini) bildirmadi hamda uning (janoza) namozini oʻzi oʻqidi. Fotimaning hayotligida Alining odamlar oldida (alohida) eʼtibori (obroʻyi) bor edi; u vafot etganida, Ali odamlarning yuzlarini (oʻzidan) oʻzgargandek (sovugandek) koʻrdi. Shunda u Abu Bakr bilan sulh (yarashish) va unga bayʼat qilishni istadi — u bu (olti) oylar (davomida) bayʼat qilmagan edi. U Abu Bakrga: «Bizning oldimizga kel, sen bilan birga hech kim kelmasin», deb (kishi) yubordi — Umarning hozir boʻ lishini yoqtirmagani uchun. Umar: «Yoʻq, Allohga qasamki, ularning oldiga yolgʻiz kirmaysan!» dedi. Abu Bakr: «Ular menga nima qilishar ekan?! Allohga qasamki, albatta ularning oldiga boraman», dedi va ularning oldiga kirdi. Ali shahodat aytib (soʻzlab): «Biz sening fazlingni va Alloh senga bergan (yaxshiliklarni) bilamiz; Alloh senga yetkazgan yaxshilikka hasad (rashk) qilmadik. Lekin sen (xalifalik) ishida bizga qaramay yolgʻiz (mustabid) ish tutding, biz esa Rasululloh ﷺga qarindoshligimiz tufayli (oʻzimiz uchun bir) nasib (ulush) koʻrar edik», dedi — to Abu Bakrning koʻzlaridan yosh oqib ketdi. Abu Bakr gapirganida: «Jonim qoʻ lida boʻ lgan Zotga qasamki, Rasululloh ﷺning qarindoshligi (bilan aloqani) ulamoq menga oʻz qarindoshlarim (bilan aloqani) ulashdan suyukliroqdir. Men bilan sizlar orasida bu mollar haqida yuzaga kelgan (ixtilof)ga kelsak, men unda yaxshilikdan (qilishdan) qaytmadim va Rasululloh ﷺ unda qilayotganini koʻrgan hech bir ishni qilmay qoldirmadim, balki uni (albatta) bajardim», dedi. Ali Abu Bakrga: «Sening bayʼat (qabul qilish) vaʼdang — bugun kechqurun», dedi. Abu Bakr peshinni oʻqigach, minbarga koʻtarilib, shahodat aytdi va Alining ishini, uning bayʼatdan ortda qolganini hamda u (Ali) bayon qilgan uzrini zikr qildi, soʻng (Alloh)dan magʻfirat soʻradi. Ali ham shahodat aytib, Abu Bakrning haqini ulugʻladi va: «Meni qilgan ishimga Abu Bakrga hasad (rashk) yoki Alloh unga bergan fazlni inkor qilish (etmaganim) emas, balki biz oʻzimiz uchun bu ishda bir nasib (ulush) koʻrar edik, (u esa) bizga qaramay yolgʻiz ish tutdi, shunda biz koʻnglimizda (ozor) topgan edik», deb aytdi. Musulmonlar bundan xursand boʻ ldilar va: «Toʻgʻri qilding», deyishdi. Ali maʼruf (haq) ishga qaytgach, musulmonlar unga yaqin (mehribon) boʻ ldilar.(Оиша ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг қизи Фотима (алайҳассалом) Абу Бакрнинг олдига (киши) юбориб, ундан Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросини — Аллоҳ у зотга Мадинада ва Фадакда берган файъ (ўлжасиз мол)дан ҳамда Хайбар хумсидан қолган (қисм)дан — сўради. Абу Бакр: «Албатта Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга меросхўр бў линмайди (биз мерос қолдирмаймиз); биз қолдирган (мол) садақадир. Муҳаммад ﷺ оиласи фақат шу молдан (еб-ичиб) кун кўрадилар (холос)› дедилар. Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ садақасидан бирор нарсани — у Расулуллоҳ ﷺ даврида бў лган ҳолатидан — ўзгартирмайман ва унда Расулуллоҳ ﷺ қилган иш билан амал қиламан», деди. Шундай қилиб, Абу Бакр Фотимага ундан бирор нарса беришдан бош тортди. Фотима бу (масала)да Абу Бакрдан хафа бў лди ва ундан ажралди (гаплашмай қў йди), то вафот этгунича у билан гаплашмади. У Пайғамбар ﷺдан кейин олти ой яшади. У вафот этганида, эри Али уни кечаси дафн этди ва Абу Бакрга (унинг вафотини) билдирмади ҳамда унинг (жаноза) намозини ўзи ўқиди. Фотиманинг ҳаётлигида Алининг одамлар олдида (алоҳида) эътибори (обрўйи) бор эди; у вафот этганида, Али одамларнинг юзларини (ўзидан) ўзгаргандек (совугандек) кўрди. Шунда у Абу Бакр билан сулҳ (ярашиш) ва унга байъат қилишни истади — у бу (олти) ойлар (давомида) байъат қилмаган эди. У Абу Бакрга: «Бизнинг олдимизга кел, сен билан бирга ҳеч ким келмасин», деб (киши) юборди — Умарнинг ҳозир бў лишини ёқтирмагани учун. Умар: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, уларнинг олдига ёлғиз кирмайсан!» деди. Абу Бакр: «Улар менга нима қилишар экан?! Аллоҳга қасамки, албатта уларнинг олдига бораман», деди ва уларнинг олдига кирди. Али шаҳодат айтиб (сўзлаб): «Биз сенинг фазлингни ва Аллоҳ сенга берган (яхшиликларни) биламиз; Аллоҳ сенга етказган яхшиликка ҳасад (рашк) қилмадик. Лекин сен (халифалик) ишида бизга қарамай ёлғиз (мустабид) иш тутдинг, биз эса Расулуллоҳ ﷺга қариндошлигимиз туфайли (ўзимиз учун бир) насиб (улуш) кўрар эдик», деди — то Абу Бакрнинг кўзларидан ёш оқиб кетди. Абу Бакр гапирганида: «Жоним қў лида бў лган Зотга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлиги (билан алоқани) уламоқ менга ўз қариндошларим (билан алоқани) улашдан суюклироқдир. Мен билан сизлар орасида бу моллар ҳақида юзага келган (ихтилоф)га келсак, мен унда яхшиликдан (қилишдан) қайтмадим ва Расулуллоҳ ﷺ унда қилаётганини кўрган ҳеч бир ишни қилмай қолдирмадим, балки уни (албатта) бажардим», деди. Али Абу Бакрга: «Сенинг байъат (қабул қилиш) ваъданг — бугун кечқурун», деди. Абу Бакр пешинни ўқигач, минбарга кўтарилиб, шаҳодат айтди ва Алининг ишини, унинг байъатдан ортда қолганини ҳамда у (Али) баён қилган узрини зикр қилди, сўнг (Аллоҳ)дан мағфират сўради. Али ҳам шаҳодат айтиб, Абу Бакрнинг ҳақини улуғлади ва: «Мени қилган ишимга Абу Бакрга ҳасад (рашк) ёки Аллоҳ унга берган фазлни инкор қилиш (этмаганим) эмас, балки биз ўзимиз учун бу ишда бир насиб (улуш) кўрар эдик, (у эса) бизга қарамай ёлғиз иш тутди, шунда биз кўнглимизда (озор) топган эдик», деб айтди. Мусулмонлар бундан хурсанд бў лдилар ва: «Тўғри қилдинг», дейишди. Али маъруф (ҳақ) ишга қайтгач, мусулмонлар унга яқин (меҳрибон) бў лдилар.