حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ لاَ بَأْسَ بِأَنْ يُسَلِّفَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فِي الطَّعَامِ الْمَوْصُوفِ بِسِعْرٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى مَا لَمْ يَكُنْ فِي زَرْعٍ لَمْ يَبْدُ صَلاَحُهُ أَوْ تَمْرٍ لَمْ يَبْدُ صَلاَحُهُ . قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا فِيمَنْ سَلَّفَ فِي طَعَامٍ بِسِعْرٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَحَلَّ الأَجَلُ فَلَمْ يَجِدِ الْمُبْتَاعُ عِنْدَ الْبَائِعِ وَفَاءً مِمَّا ابْتَاعَ مِنْهُ فَأَقَالَهُ فَإِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْهُ إِلاَّ وَرِقَهُ أَوْ ذَهَبَهُ أَوِ الثَّمَنَ الَّذِي دَفَعَ إِلَيْهِ بِعَيْنِهِ وَإِنَّهُ لاَ يَشْتَرِي مِنْهُ بِذَلِكَ الثَّمَنِ شَيْئًا حَتَّى يَقْبِضَهُ مِنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا أَخَذَ غَيْرَ الثَّمَنِ الَّذِي دَفَعَ إِلَيْهِ أَوْ صَرَفَهُ فِي سِلْعَةٍ غَيْرِ الطَّعَامِ الَّذِي ابْتَاعَ مِنْهُ فَهُوَ بَيْعُ الطَّعَامِ قَبْلَ أَنْ يُسْتَوْفَى . قَالَ مَالِكٌ وَقَدْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الطَّعَامِ قَبْلَ أَنْ يُسْتَوْفَى . قَالَ مَالِكٌ فَإِنْ نَدِمَ الْمُشْتَرِي فَقَالَ لِلْبَائِعِ أَقِلْنِي وَأُنْظِرُكَ بِالثَّمَنِ الَّذِي دَفَعْتُ إِلَيْكَ . فَإِنَّ ذَلِكَ لاَ يَصْلُحُ وَأَهْلُ الْعِلْمِ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لَمَّا حَلَّ الطَّعَامُ لِلْمُشْتَرِي عَلَى الْبَائِعِ أَخَّرَ عَنْهُ حَقَّهُ عَلَى أَنْ يُقِيلَهُ فَكَانَ ذَلِكَ بَيْعَ الطَّعَامِ إِلَى أَجَلٍ قَبْلَ أَنْ يُسْتَوْفَى . قَالَ مَالِكٌ وَتَفْسِيرُ ذَلِكَ أَنَّ الْمُشْتَرِيَ حِينَ حَلَّ الأَجَلُ وَكَرِهَ الطَّعَامَ أَخَذَ بِهِ دِينَارًا إِلَى أَجَلٍ وَلَيْسَ ذَلِكَ بِالإِقَالَةِ وَإِنَّمَا الإِقَالَةُ مَا لَمْ يَزْدَدْ فِيهِ الْبَائِعُ وَلاَ الْمُشْتَرِي فَإِذَا وَقَعَتْ فِيهِ الزِّيَادَةُ بِنَسِيئَةٍ إِلَى أَجَلٍ أَوْ بِشَىْءٍ يَزْدَادُهُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ أَوْ بِشَىْءٍ يَنْتَفِعُ بِهِ أَحَدُهُمَا فَإِنَّ ذَلِكَ لَيْسَ بِالإِقَالَةِ وَإِنَّمَا تَصِيرُ الإِقَالَةُ إِذَا فَعَلاَ ذَلِكَ بَيْعًا وَإِنَّمَا أُرْخِصَ فِي الإِقَالَةِ وَالشِّرْكِ وَالتَّوْلِيَةِ مَا لَمْ يَدْخُلْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ زِيَادَةٌ أَوْ نُقْصَانٌ أَوْ نَظِرَةٌ فَإِنْ دَخَلَ ذَلِكَ زِيَادَةٌ أَوْ نُقْصَانٌ أَوْ نَظِرَةٌ صَارَ بَيْعًا يُحِلُّهُ مَا يُحِلُّ الْبَيْعَ وَيُحَرِّمُهُ مَا يُحَرِّمُ الْبَيْعَ . قَالَ مَالِكٌ مَنْ سَلَّفَ فِي حِنْطَةٍ شَامِيَّةٍ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَ مَحْمُولَةً بَعْدَ مَحِلِّ الأَجَلِ . قَالَ مَالِكٌ وَكَذَلِكَ مَنْ سَلَّفَ فِي صِنْفٍ مِنَ الأَصْنَافِ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَ خَيْرًا مِمَّا سَلَّفَ فِيهِ أَوْ أَدْنَى بَعْدَ مَحِلِّ الأَجَلِ وَتَفْسِيرُ ذَلِكَ أَنْ يُسَلِّفَ الرَّجُلُ فِي حِنْطَةٍ مَحْمُولَةٍ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَ شَعِيرًا أَوْ شَامِيَّةً وَإِنْ سَلَّفَ فِي تَمْرٍ عَجْوَةٍ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَ صَيْحَانِيًّا أَوْ جَمْعًا وَإِنْ سَلَّفَ فِي زَبِيبٍ أَحْمَرَ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَ أَسْوَدَ إِذَا كَانَ ذَلِكَ كُلُّهُ بَعْدَ مَحِلِّ الأَجَلِ إِذَا كَانَتْ مَكِيلَةُ ذَلِكَ سَوَاءً بِمِثْلِ كَيْلِ مَا سَلَّفَ فِيهِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Kishi boshqa kishiga sifati aniqlangan taom uchun maʼlum narxda, belgilangan muddatga salaf berishida (oldindan toʻlab, keyin olishida) hech zarar yoʻq — bu hali pishmagan ekin yoki hali pishmagan xurmoda boʻlmasa», dedi. Molik aytdi: «Bizning nazdimizda, kim maʼlum narxda belgilangan muddatga taomga salaf bergan boʻlsa-yu, muddat kelganda xaridor sotuvchi oldida sotib olgan narsasini toʻldiradigan (taom) topmasa va (sotuvchi bitimni) bekor qilsa, u undan faqat oʻz kumushini yoki oltinini yoxud bergan bahosining aynan oʻzini olsin, boshqasini emas. U oʻsha baho bilan undan biror narsani, uni qoʻlga olmaguncha, sotib olmasin. Chunki u bergan bahodan boshqasini olsa yoki uni sotib olgan taomidan boshqa molga aylantirsa, bu — taom toʻliq qabul qilib olinishidan avval sotilishi boʻladi». Molik aytdi: «Rasululloh ﷺ taomni toʻliq qabul qilib olishdan avval sotishdan qaytarganlar». Molik aytdi: «Agar xaridor pushaymon boʻlib, sotuvchiga: ‹Meni (bitimdan) qaytar, men senga bergan bahomni (undirishda) muhlat beraman›, desa, bu durust emas, ilm ahli undan qaytaradilar. Chunki taom xaridor uchun sotuvchi zimmasida vojib boʻlgach, u sotuvchi bitimni bekor qilishi evaziga oʻz haqqini kechiktirgan boʻladi — bu esa taomni toʻliq qabul qilib olinishidan avval muddatga sotish boʻladi». Molik aytdi: «Buning tafsiri shuki, xaridor muddat kelib, taomni yoqtirmaganida uning evaziga muddatga bir dinor oldi — bu iqola (bitimni bekor qilish) emas. Iqola faqat sotuvchi ham, xaridor ham unda hech narsa ziyoda qilmagan holdagina boʻladi. Qachonki unga muddatli nasiya bilan ziyoda kirsa, yoki biri ikkinchisiga biror narsa ziyoda qilsa, yoki biri foydalanadigan biror narsa kirsa, u iqola boʻlmaydi. Ular buni qilsalar, iqola bayʼ (savdo)ga aylanadi. Iqola, sherikchilik (shirk) va tavliyaga faqat ularga ziyoda, nuqson yoki kechiktirish kirmagan taqdirdagina ruxsat berilgan. Agar unga ziyoda, nuqson yoki kechiktirish kirsa, u bayʼga aylanadi — savdoni halol qiladigan narsa uni halol qiladi, savdoni harom qiladigan narsa uni harom qiladi». Molik aytdi: «Kim shomiy bugʻdoyga salaf bersa, muddat kelgach mahmula (boshqa bugʻdoy navi) olishida zarar yoʻq». Molik aytdi: «Xuddi shunday, kim biror turdagi (mol)ga salaf bersa, muddat kelgach oʻzi salaf bergan narsadan yaxshiroq yoki pastroqini olishida zarar yoʻq. Buning tafsiri shuki: kishi mahmula bugʻdoyga salaf bersa, arpa yoki shomiy (bugʻdoy) olishida zarar yoʻq; agar ajva xurmosiga salaf bergan boʻlsa, sayhoniy yoki jamʼ (xurmo navlari) olishida zarar yoʻq; agar qizil mayizga salaf bergan boʻlsa, qora (mayiz) olishida zarar yoʻq — bularning bari muddat kelgandan soʻng boʻlsa va olgan narsasining oʻlchovi salaf bergan narsasining oʻlchoviga teng boʻlsa».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Киши бошқа кишига сифати аниқланган таом учун маълум нархда, белгиланган муддатга салаф беришида (олдиндан тўлаб, кейин олишида) ҳеч зарар йўқ — бу ҳали пишмаган экин ёки ҳали пишмаган хурмода бўлмаса», деди. Молик айтди: «Бизнинг наздимизда, ким маълум нархда белгиланган муддатга таомга салаф берган бўлса-ю, муддат келганда харидор сотувчи олдида сотиб олган нарсасини тўлдирадиган (таом) топмаса ва (сотувчи битимни) бекор қилса, у ундан фақат ўз кумушини ёки олтинини ёхуд берган баҳосининг айнан ўзини олсин, бошқасини эмас. У ўша баҳо билан ундан бирор нарсани, уни қўлга олмагунча, сотиб олмасин. Чунки у берган баҳодан бошқасини олса ёки уни сотиб олган таомидан бошқа молга айлантирса, бу — таом тўлиқ қабул қилиб олинишидан аввал сотилиши бўлади». Молик айтди: «Расулуллоҳ ﷺ таомни тўлиқ қабул қилиб олишдан аввал сотишдан қайтарганлар». Молик айтди: «Агар харидор пушаймон бўлиб, сотувчига: ‹Мени (битимдан) қайтар, мен сенга берган баҳомни (ундиришда) муҳлат бераман›, деса, бу дуруст эмас, илм аҳли ундан қайтарадилар. Чунки таом харидор учун сотувчи зиммасида вожиб бўлгач, у сотувчи битимни бекор қилиши эвазига ўз ҳаққини кечиктирган бўлади — бу эса таомни тўлиқ қабул қилиб олинишидан аввал муддатга сотиш бўлади». Молик айтди: «Бунинг тафсири шуки, харидор муддат келиб, таомни ёқтирмаганида унинг эвазига муддатга бир динор олди — бу иқола (битимни бекор қилиш) эмас. Иқола фақат сотувчи ҳам, харидор ҳам унда ҳеч нарса зиёда қилмаган ҳолдагина бўлади. Қачонки унга муддатли насия билан зиёда кирса, ёки бири иккинчисига бирор нарса зиёда қилса, ёки бири фойдаланадиган бирор нарса кирса, у иқола бўлмайди. Улар буни қилсалар, иқола байъ (савдо)га айланади. Иқола, шерикчилик (ширк) ва тавлияга фақат уларга зиёда, нуқсон ёки кечиктириш кирмаган тақдирдагина рухсат берилган. Агар унга зиёда, нуқсон ёки кечиктириш кирса, у байъга айланади — савдони ҳалол қиладиган нарса уни ҳалол қилади, савдони ҳаром қиладиган нарса уни ҳаром қилади». Молик айтди: «Ким шомий буғдойга салаф берса, муддат келгач маҳмула (бошқа буғдой нави) олишида зарар йўқ». Молик айтди: «Худди шундай, ким бирор турдаги (мол)га салаф берса, муддат келгач ўзи салаф берган нарсадан яхшироқ ёки пастроқини олишида зарар йўқ. Бунинг тафсири шуки: киши маҳмула буғдойга салаф берса, арпа ёки шомий (буғдой) олишида зарар йўқ; агар ажва хурмосига салаф берган бўлса, сайҳоний ёки жамъ (хурмо навлари) олишида зарар йўқ; агар қизил майизга салаф берган бўлса, қора (майиз) олишида зарар йўқ — буларнинг бари муддат келгандан сўнг бўлса ва олган нарсасининг ўлчови салаф берган нарсасининг ўлчовига тенг бўлса».