وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ الرِّبَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ يَكُونَ لِلرَّجُلِ عَلَى الرَّجُلِ الْحَقُّ إِلَى أَجَلٍ فَإِذَا حَلَّ الأَجَلُ قَالَ أَتَقْضِي أَمْ تُرْبِي فَإِنْ قَضَى أَخَذَ وَإِلاَّ زَادَهُ فِي حَقِّهِ وَأَخَّرَ عَنْهُ فِي الأَجَلِ . قَالَ مَالِكٌ وَالأَمْرُ الْمَكْرُوهُ الَّذِي لاَ اخْتِلاَفَ فِيهِ عِنْدَنَا أَنْ يَكُونَ لِلرَّجُلِ عَلَى الرَّجُلِ الدَّيْنُ إِلَى أَجَلٍ فَيَضَعُ عَنْهُ الطَّالِبُ وَيُعَجِّلُهُ الْمَطْلُوبُ وَذَلِكَ عِنْدَنَا بِمَنْزِلَةِ الَّذِي يُؤَخِّرُ دَيْنَهُ بَعْدَ مَحِلِّهِ عَنْ غَرِيمِهِ وَيَزِيدُهُ الْغَرِيمُ فِي حَقِّهِ قَالَ فَهَذَا الرِّبَا بِعَيْنِهِ لاَ شَكَّ فِيهِ . قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ عَلَى الرَّجُلِ مِائَةُ دِينَارٍ إِلَى أَجَلٍ فَإِذَا حَلَّتْ قَالَ لَهُ الَّذِي عَلَيْهِ الدَّيْنُ بِعْنِي سِلْعَةً يَكُونُ ثَمَنُهَا مِائَةَ دِينَارٍ نَقْدًا بِمِائَةٍ وَخَمْسِينَ إِلَى أَجَلٍ هَذَا بَيْعٌ لاَ يَصْلُحُ وَلَمْ يَزَلْ أَهْلُ الْعِلْمِ يَنْهَوْنَ عَنْهُ . قَالَ مَالِكٌ وَإِنَّمَا كُرِهَ ذَلِكَ لأَنَّهُ إِنَّمَا يُعْطِيهِ ثَمَنَ مَا بَاعَهُ بِعَيْنِهِ وَيُؤَخِّرُ عَنْهُ الْمِائَةَ الأُولَى إِلَى الأَجَلِ الَّذِي ذَكَرَ لَهُ آخِرَ مَرَّةٍ وَيَزْدَادُ عَلَيْهِ خَمْسِينَ دِينَارًا فِي تَأْخِيرِهِ عَنْهُ فَهَذَا مَكْرُوهٌ وَلاَ يَصْلُحُ وَهُوَ أَيْضًا يُشْبِهُ حَدِيثَ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ فِي بَيْعِ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا حَلَّتْ دُيُونُهُمْ قَالُوا لِلَّذِي عَلَيْهِ الدَّيْنُ إِمَّا أَنْ تَقْضِيَ وَإِمَّا أَنْ تُرْبِيَ . فَإِنْ قَضَى أَخَذُوا وَإِلاَّ زَادُوهُمْ فِي حُقُوقِهِمْ وَزَادُوهُمْ فِي الأَجَلِ .
Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Johiliyyatdagi ribo shunday edi: kishining zimmasida boshqa kishiga muddatli haq (qarz) boʻlar, muddat kelganda (haq egasi): ‹Toʻlaysanmi yoki (muddatni uzaytirib) ribo qoʻshasanmi?› der edi. Agar (qarzdor) toʻlasa, olar; boʻlmasa, uning qarziga (miqdorni) qoʻshib, muddatni unga kechiktirar edi». Molik aytdi: «Bizning nazdimizda hech ixtilof yoʻq boʻlgan, makruh ish shuki, kishining zimmasida boshqasiga muddatli qarz boʻlsa-yu, talab qiluvchi (qarz egasi) undan (bir qismini) kamaytirib, qarzdor uni muddatidan oldin toʻlab bersa. Bu bizning nazdimizda, qarzi muddati kelib boʻlganidan soʻng uni qarzdoridan kechiktirib, qarzdor esa uning haqqiga (miqdorini) qoʻshib beradigan kishining hukmidadir». U aytdi: «Bu — aynan ribodir, unda shubha yoʻq». Molik zimmasida boshqasiga muddatli yuz dinor (qarz) boʻlgan, muddat kelganda qarzdor unga: ‹Menga naqd narxi yuz dinor boʻladigan molni bir yuz ellik dinorga, muddatga (nasiyaga) sotgin›, degan kishi haqida (shunday) dedi: «Bu — durust boʻlmaydigan savdodir, ilm ahli undan doim qaytarib kelganlar». Molik aytdi: «Bu makruh sanalgani shundanki, (qarz egasi) unga aslida oʻzi sotgan narsaning bahosini beradi, dastlabki yuz dinorni esa oxirgi marta unga zikr qilgan muddatga qadar kechiktiradi va uni kechiktirgani evaziga uning zimmasiga ellik dinor ziyoda qoʻyadi. Bu makruhdir va durust emas. Bu, shuningdek, Zayd ibn Aslamning johiliyyat ahli savdosi haqidagi hadisiga oʻxshaydi: ular qarzlari muddati kelganda, qarzdorga: ‹Yo toʻlaysan, yo ribo qoʻshasan›, der edilar. Agar toʻlasa, olar; boʻlmasa, uning haqqiga (miqdorini) qoʻshib, muddatni ham unga uzaytirar edilar».Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Жоҳилиятдаги рибо шундай эди: кишининг зиммасида бошқа кишига муддатли ҳақ (қарз) бўлар, муддат келганда (ҳақ эгаси): ‹Тўлайсанми ёки (муддатни узайтириб) рибо қўшасанми?› дер эди. Агар (қарздор) тўласа, олар; бўлмаса, унинг қарзига (миқдорни) қўшиб, муддатни унга кечиктирар эди». Молик айтди: «Бизнинг наздимизда ҳеч ихтилоф йўқ бўлган, макруҳ иш шуки, кишининг зиммасида бошқасига муддатли қарз бўлса-ю, талаб қилувчи (қарз эгаси) ундан (бир қисмини) камайтириб, қарздор уни муддатидан олдин тўлаб берса. Бу бизнинг наздимизда, қарзи муддати келиб бўлганидан сўнг уни қарздоридан кечиктириб, қарздор эса унинг ҳаққига (миқдорини) қўшиб берадиган кишининг ҳукмидадир». У айтди: «Бу — айнан рибодир, унда шубҳа йўқ». Молик зиммасида бошқасига муддатли юз динор (қарз) бўлган, муддат келганда қарздор унга: ‹Менга нақд нархи юз динор бўладиган молни бир юз эллик динорга, муддатга (насияга) сотгин›, деган киши ҳақида (шундай) деди: «Бу — дуруст бўлмайдиган савдодир, илм аҳли ундан доим қайтариб келганлар». Молик айтди: «Бу макруҳ саналгани шунданки, (қарз эгаси) унга аслида ўзи сотган нарсанинг баҳосини беради, дастлабки юз динорни эса охирги марта унга зикр қилган муддатга қадар кечиктиради ва уни кечиктиргани эвазига унинг зиммасига эллик динор зиёда қўяди. Бу макруҳдир ва дуруст эмас. Бу, шунингдек, Зайд ибн Асламнинг жоҳилият аҳли савдоси ҳақидаги ҳадисига ўхшайди: улар қарзлари муддати келганда, қарздорга: ‹Ё тўлайсан, ё рибо қўшасан›, дер эдилар. Агар тўласа, олар; бўлмаса, унинг ҳаққига (миқдорини) қўшиб, муддатни ҳам унга узайтирар эдилар».