أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ فَجَاءَ اللَّهُ بِالإِسْلاَمِ وَإِنَّ رِجَالاً مِنَّا يَتَطَيَّرُونَ . قَالَ " ذَاكَ شَىْءٌ يَجِدُونَهُ فِي صُدُورِهِمْ فَلاَ يَصُدَّنَّهُمْ " . وَرِجَالٌ مِنَّا يَأْتُونَ الْكُهَّانَ . قَالَ " فَلاَ تَأْتُوهُمْ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرِجَالٌ مِنَّا يَخُطُّونَ . قَالَ " كَانَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطُّهُ فَذَاكَ " . قَالَ وَبَيْنَا أَنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَحَدَّقَنِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقُلْتُ وَاثُكْلَ أُمِّيَاهُ مَا لَكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَىَّ قَالَ فَضَرَبَ الْقَوْمُ بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ فَلَمَّا رَأَيْتُهُمْ يُسَكِّتُونِي لَكِنِّي سَكَتُّ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَانِي بِأَبِي وَأُمِّي هُوَ مَا ضَرَبَنِي وَلاَ كَهَرَنِي وَلاَ سَبَّنِي مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ قَالَ " إِنَّ صَلاَتَنَا هَذِهِ لاَ يَصْلُحُ فِيهَا شَىْءٌ مِنْ كَلاَمِ النَّاسِ إِنَّمَا هُوَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَتِلاَوَةُ الْقُرْآنِ " . قَالَ ثُمَّ اطَّلَعْتُ إِلَى غُنَيْمَةٍ لِي تَرْعَاهَا جَارِيَةٌ لِي فِي قِبَلِ أُحُدٍ وَالْجَوَّانِيَّةِ وَإِنِّي اطَّلَعْتُ فَوَجَدْتُ الذِّئْبَ قَدْ ذَهَبَ مِنْهَا بِشَاةٍ وَأَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي آدَمَ آسَفُ كَمَا يَأْسَفُونَ فَصَكَكْتُهَا صَكَّةً ثُمَّ انْصَرَفْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَعَظَّمَ ذَلِكَ عَلَىَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أَعْتِقُهَا قَالَ " ادْعُهَا " . فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيْنَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ " . قَالَتْ فِي السَّمَاءِ . قَالَ " فَمَنْ أَنَا " . قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ " إِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ فَاعْتِقْهَا " .
Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz yaqindagina johiliyatda edik, soʻng Alloh Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar (qushlardan shumlanadilar)», dedim. U zot: «Bu ularning koʻngillarida topadigan narsalaridir, u ularni ishlaridan qaytarmasin», dedilar. «Bizdan baʼzi kishilar kohinlar oldiga boradilar», dedim. U zot: «Ular oldiga bormanglar», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, bizdan baʼzi kishilar chiziq tortadilar (fol ochadilar)», dedim. U zot: «Paygʻambarlardan biri chiziq tortar edi. Kimning chizigʻi unga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri boʻladi)», dedilar. Men Rasululloh ﷺ bilan namozda edim, shunda qavmdan bir kishi aksa urdi va men: «Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)», dedim. Odamlar menga koʻzlarini tikib qaradilar. Men: «Voy, onam meni yoʻqotsin, nega menga qarab turibsizlar?» dedim. Odamlar qoʻllarini sonlariga urdilar. Meni jim boʻlishga undayotganlarini koʻrgach, jim boʻldim. Rasululloh ﷺ namozdan chiqqanlaridan soʻng meni chaqirdilar. Otam va onam u zotga fido boʻlsin, u zot meni na urdilar, na dagʻdagʻa qildilar, na soʻkdilar. Undan avval ham, keyin ham undan yaxshiroq oʻrgatuvchi muallimni koʻrmadim. U zot: «Bizning bu namozimizda odamlar soʻzidan hech narsa toʻgʻri boʻlmaydi. U faqat tasbeh, takbir va Qurʼon tilovatidir», dedilar. Soʻng men Uhud va Javvoniya tomonda choʻrim boqib yurgan qoʻychalarimga bordim va boʻri ulardan bir qoʻyni olib ketganini koʻrdim. Men ham Odam bolalaridan bir kishiman, ular achingandek achinaman, shuning uchun choʻrimga bir shapaloq urdim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, u zotga bu haqda xabar berdim. U zot buni menga (gunoh sifatida) ulugʻ sanadilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, uni ozod qilmaymi?» dedim. U zot: «Uni chaqir», dedilar. Rasululloh ﷺ unga: «Alloh azza va jalla qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «U moʻmina ekan, uni ozod qil», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз яқиндагина жоҳилиятда эдик, сўнг Аллоҳ Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар фол очадилар (қушлардан шумланадилар)», дедим. У зот: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган нарсаларидир, у уларни ишларидан қайтармасин», дедилар. «Биздан баъзи кишилар коҳинлар олдига борадилар», дедим. У зот: «Улар олдига борманглар», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан баъзи кишилар чизиқ тортадилар (фол очадилар)», дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бири чизиқ тортар эди. Кимнинг чизиғи унга мувофиқ келса, ўша (тўғри бўлади)», дедилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намозда эдим, шунда қавмдан бир киши акса урди ва мен: «Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)», дедим. Одамлар менга кўзларини тикиб қарадилар. Мен: «Вой, онам мени йўқотсин, нега менга қараб турибсизлар?» дедим. Одамлар қўлларини сонларига урдилар. Мени жим бўлишга ундаётганларини кўргач, жим бўлдим. Расулуллоҳ ﷺ намоздан чиққанларидан сўнг мени чақирдилар. Отам ва онам у зотга фидо бўлсин, у зот мени на урдилар, на дағдаға қилдилар, на сўкдилар. Ундан аввал ҳам, кейин ҳам ундан яхшироқ ўргатувчи муаллимни кўрмадим. У зот: «Бизнинг бу намозимизда одамлар сўзидан ҳеч нарса тўғри бўлмайди. У фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон тиловатидир», дедилар. Сўнг мен Уҳуд ва Жаввония томонда чўрим боқиб юрган қўйчаларимга бордим ва бўри улардан бир қўйни олиб кетганини кўрдим. Мен ҳам Одам болаларидан бир кишиман, улар ачингандек ачинаман, шунинг учун чўримга бир шапалоқ урдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга бу ҳақда хабар бердим. У зот буни менга (гуноҳ сифатида) улуғ санадилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни озод қилмайми?» дедим. У зот: «Уни чақир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ азза ва жалла қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «У мўмина экан, уни озод қил», дедилар.