أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَصَمِّ، قَالَ سُئِلَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنِ التَّكْبِيرِ، فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ يُكَبِّرُ إِذَا رَكَعَ وَإِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ حُطَيْمٌ عَمَّنْ تَحْفَظُ هَذَا فَقَالَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - ثُمَّ سَكَتَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ حُطَيْمٌ وَعُثْمَانُ قَالَ وَعُثْمَانُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan namozdagi takbir haqida soʻralganda, u: «Rukuʼga borganda, sajda qilganda, sajdadan boshini koʻtarganda va ikki rakaʼatdan (soʻng) qoyimga turganda takbir aytiladi», dedi. Shunda (soʻrovchi): «Buni kimdan yodlab olgansan?» dedi. U: «Nabiy ﷺ, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)dan», deb, soʻng jim boʻldi. Soʻrovchi unga: «Usmon ham (shundaymi)?» dedi. U: «Usmon ham», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан намоздаги такбир ҳақида сўралганда, у: «Рукуъга борганда, сажда қилганда, саждадан бошини кўтарганда ва икки ракаъатдан (сўнг) қойимга турганда такбир айтилади», деди. Шунда (сўровчи): «Буни кимдан ёдлаб олгансан?» деди. У: «Набий ﷺ, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)дан», деб, сўнг жим бўлди. Сўровчи унга: «Усмон ҳам (шундайми)?» деди. У: «Усмон ҳам», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَكَانَ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ يُتِمُّ التَّكْبِيرَ ‏.‏ فَقَالَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ لَقَدْ ذَكَّرَنِي هَذَا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib namoz oʻqidi va u har egilganda hamda koʻtarilganda takbirni toʻliq aytardi. Shunda Imron ibn Husayn: «Bu menga Rasululloh ﷺning namozlarini eslatdi», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб намоз ўқиди ва у ҳар эгилганда ҳамда кўтарилганда такбирни тўлиқ айтарди. Шунда Имрон ибн Ҳусайн: «Бу менга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини эслатди», деди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا صَنَعَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاَةَ ‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki sajdadan (soʻng, ikki rakaʼatdan) qoyimga turganlarida takbir aytar va namozni boshlaganlaridagidek qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarar edilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки саждадан (сўнг, икки ракаъатдан) қойимга турганларида такбир айтар ва намозни бошлаганларидагидек қўлларини елкалари баробаригача кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُ يَدَيْهِ كَذَلِكَ حَذْوَ الْمَنْكِبَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot namozga kirganlarida, rukuʼga bormoqchi boʻlganlarida, rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida va ikki rakaʼatdan (soʻng) qoyimga turganlarida qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот намозга кирганларида, рукуъга бормоқчи бўлганларида, рукуъдан бошларини кўтарганларида ва икки ракаъатдан (сўнг) қойимга турганларида қўлларини елкалари баробаригача кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصْلِحُ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَجَاءَ الْمُؤَذِّنُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَأَمَرَهُ أَنْ يَجْمَعَ النَّاسَ وَيَؤُمَّهُمْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَقَ الصُّفُوفَ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ وَصَفَّحَ النَّاسُ بِأَبِي بَكْرٍ لِيُؤْذِنُوهُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لاَ يَلْتَفِتُ فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلِمَ أَنَّهُ قَدْ نَابَهُمْ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِمْ فَالْتَفَتَ فَإِذَا هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىْ كَمَا أَنْتَ فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لأَبِي بَكْرٍ ‏"‏ مَا مَنَعَكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ أَنْ تُصَلِّيَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه مَا كَانَ يَنْبَغِي لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ ‏"‏ مَا بَالُكُمْ صَفَّحْتُمْ إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا نَابَكُمْ شَىْءٌ فِي صَلاَتِكُمْ فَسَبِّحُوا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Banu Amr ibn Avf oʻrtasini yarashtirgani chiqib ketdilar. Shunda namoz vaqti kirib, muazzin Abu Bakrning oldiga kelib, odamlarni jamlab, ularga imomlik qilishini buyurdi. Keyin Rasululloh ﷺ kelib, saflarni yorib oʻtib, birinchi safda turdilar. Odamlar Rasululloh ﷺning kelganlarini bildirish uchun Abu Bakrni ogohlantirib qarsak chala boshladilar. Abu Bakr namozda oʻgirilmas edi. Ular qarsakni koʻpaytirishgach, u namozlarida bir narsa yuz berganini bilib, oʻgirildi va Rasululloh ﷺni koʻrib qoldi. Rasululloh ﷺ unga «Joyingda tur», deb ishora qildilar. Abu Bakr Rasululloh ﷺning aytganlari uchun qoʻllarini koʻtarib, Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladi, soʻng orqasiga chekindi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, namoz oʻqidilar. Namozdan boʻshaganlarida Abu Bakrga: «Men senga ishora qilganimda, nega namozni davom ettirishdan (imomlikda qolishdan) toʻxtading?» dedilar. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Abu Quhofaning oʻgʻli Rasululloh ﷺga imomlik qilishi loyiq emas edi», dedi. Soʻng u zot odamlarga: «Nega qarsak chaldingiz? Qarsak chalish faqat ayollar uchun. Namozingizda biror narsa yuz bersa, tasbeh ayting (subhonalloh, denglar)», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бану Амр ибн Авф ўртасини яраштиргани чиқиб кетдилар. Шунда намоз вақти кириб, муаззин Абу Бакрнинг олдига келиб, одамларни жамлаб, уларга имомлик қилишини буюрди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ келиб, сафларни ёриб ўтиб, биринчи сафда турдилар. Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг келганларини билдириш учун Абу Бакрни огоҳлантириб қарсак чала бошладилар. Абу Бакр намозда ўгирилмас эди. Улар қарсакни кўпайтиришгач, у намозларида бир нарса юз берганини билиб, ўгирилди ва Расулуллоҳ ﷺни кўриб қолди. Расулуллоҳ ﷺ унга «Жойингда тур», деб ишора қилдилар. Абу Бакр Расулуллоҳ ﷺнинг айтганлари учун қўлларини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғлади, сўнг орқасига чекинди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, намоз ўқидилар. Намоздан бўшаганларида Абу Бакрга: «Мен сенга ишора қилганимда, нега намозни давом эттиришдан (имомликда қолишдан) тўхтадинг?» дедилар. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Абу Қуҳофанинг ўғли Расулуллоҳ ﷺга имомлик қилиши лойиқ эмас эди», деди. Сўнг у зот одамларга: «Нега қарсак чалдингиз? Қарсак чалиш фақат аёллар учун. Намозингизда бирор нарса юз берса, тасбеҳ айтинг (субҳоналлоҳ, денглар)», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ رَافِعُو أَيْدِينَا فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُهُمْ رَافِعِينَ أَيْدِيَهُمْ فِي الصَّلاَةِ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ الْخَيْلِ الشُّمُسِ اسْكُنُوا فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqdilar, biz esa namozda qoʻllarimizni koʻtarayotgan edik. Shunda u zot: «Nega ular namozda qoʻllarini xuddi asov otlarning dumlaridek koʻtaryaptilar? Namozda tinch turinglar», dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқдилар, биз эса намозда қўлларимизни кўтараётган эдик. Шунда у зот: «Нега улар намозда қўлларини худди асов отларнинг думларидек кўтаряптилар? Намозда тинч туринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ابْنِ الْقِبْطِيَّةِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنُسَلِّمُ بِأَيْدِينَا فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ هَؤُلاَءِ يُسَلِّمُونَ بِأَيْدِيهِمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ خَيْلٍ شُمْسٍ أَمَا يَكْفِي أَحَدَهُمْ أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عَلَى فَخِذِهِ ثُمَّ يَقُولَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺning orqalarida namoz oʻqir va qoʻllarimiz bilan salom berar edik. Shunda u zot: «Nega bular qoʻllari bilan xuddi asov otlarning dumlaridek salom beryaptilar? Birovingiz qoʻlini sonining ustiga qoʻyib, soʻng ‹Assalomu alaykum, assalomu alaykum›, deyishi kifoya emasmi?» dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺнинг орқаларида намоз ўқир ва қўлларимиз билан салом берар эдик. Шунда у зот: «Нега булар қўллари билан худди асов отларнинг думларидек салом беряптилар? Бировингиз қўлини сонининг устига қўйиб, сўнг ‹Ассалому алайкум, ассалому алайкум›, дейиши кифоя эмасми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ نَابِلٍ، صَاحِبِ الْعَبَاءِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ صُهَيْبٍ، صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَرْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَىَّ إِشَارَةً وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ بِإِصْبَعِهِ ‏.‏

Rasululloh ﷺning sahobalari Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning yonlaridan oʻtdim, u zot namoz oʻqiyotgan edilar. Men u zotga salom berdim, u zot menga ishora bilan alik oldilar. Bilishimcha, u zot barmoqlari bilan (ishora qilgan) edilar.Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан ўтдим, у зот намоз ўқиётган эдилар. Мен у зотга салом бердим, у зот менга ишора билан алик олдилар. Билишимча, у зот бармоқлари билан (ишора қилган) эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَسْجِدَ قُبَاءَ لِيُصَلِّيَ فِيهِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ رِجَالٌ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُ صُهَيْبًا وَكَانَ مَعَهُ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ إِذَا سُلِّمَ عَلَيْهِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Qubo masjidiga unda namoz oʻqish uchun kirdilar. Shunda oldilariga bir necha kishilar kirib, u zotga salom berishardi. Men u zotning yonlarida boʻlgan Suhaybdan: «Nabiy ﷺ oʻzlariga salom berilganda qanday qilar edilar?» deb soʻradim. U: «U zot qoʻllari bilan ishora qilardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Қубо масжидига унда намоз ўқиш учун кирдилар. Шунда олдиларига бир неча кишилар кириб, у зотга салом беришарди. Мен у зотнинг ёнларида бўлган Суҳайбдан: «Набий ﷺ ўзларига салом берилганда қандай қилар эдилар?» деб сўрадим. У: «У зот қўллари билан ишора қилардилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَرِيرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّهُ سَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَرَدَّ عَلَيْهِ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ namoz oʻqiyotganlarida u zotga salom berdi, u zot esa unga alik oldilar.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиётганларида у зотга салом берди, у зот эса унга алик олдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَةٍ ثُمَّ أَدْرَكْتُهُ وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَأَشَارَ إِلَىَّ فَلَمَّا فَرَغَ دَعَانِي فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكَ سَلَّمْتَ عَلَىَّ آنِفًا وَأَنَا أُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّمَا هُوَ مُوَجَّهٌ يَوْمَئِذٍ إِلَى الْمَشْرِقِ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni bir yumush bilan yubordilar, soʻng men u zotning oldilariga yetib bordim, u zot namoz oʻqiyotgan edilar. Men u zotga salom berdim, u zot menga ishora qildilar. Namozdan boʻshaganlarida meni chaqirib: «Sen hozirgina, men namoz oʻqiyotganimda, menga salom berding», dedilar. U zot oʻsha kuni sharq tomonga yuzlangan edilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени бир юмуш билан юбордилар, сўнг мен у зотнинг олдиларига етиб бордим, у зот намоз ўқиётган эдилар. Мен у зотга салом бердим, у зот менга ишора қилдилар. Намоздан бўшаганларида мени чақириб: «Сен ҳозиргина, мен намоз ўқиётганимда, менга салом бердинг», дедилар. У зот ўша куни шарқ томонга юзланган эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَاشِمٍ الْبَعْلَبَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ يَسِيرُ مُشَرِّقًا أَوْ مُغَرِّبًا فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَأَشَارَ بِيَدِهِ ثُمَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَانْصَرَفْتُ فَنَادَانِي ‏"‏ يَا جَابِرُ ‏"‏ ‏.‏ فَنَادَانِي النَّاسُ يَا جَابِرُ ‏.‏ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَلَّمْتُ عَلَيْكَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَىَّ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ أُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni (bir yumush bilan) yubordilar. Men u zotning oldilariga keldim, u zot sharq yoki gʻarb tomonga qarab (ulov ustida) borayotgan edilar. Men u zotga salom berdim, u zot qoʻllari bilan ishora qildilar. Soʻng yana salom berdim, u zot yana qoʻllari bilan ishora qildilar. Men qaytib ketdim, shunda u zot: «Ey Jobir!» deb meni chaqirdilar. Odamlar ham: «Ey Jobir!» deb meni chaqirishdi. Men u zotning oldilariga kelib: «Ey Rasululloh, men sizga salom berdim, siz esa menga alik olmadingiz», dedim. U zot: «Men namoz oʻqiyotgan edim», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени (бир юмуш билан) юбордилар. Мен у зотнинг олдиларига келдим, у зот шарқ ёки ғарб томонга қараб (улов устида) бораётган эдилар. Мен у зотга салом бердим, у зот қўллари билан ишора қилдилар. Сўнг яна салом бердим, у зот яна қўллари билан ишора қилдилар. Мен қайтиб кетдим, шунда у зот: «Эй Жобир!» деб мени чақирдилар. Одамлар ҳам: «Эй Жобир!» деб мени чақиришди. Мен у зотнинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, мен сизга салом бердим, сиз эса менга алик олмадингиз», дедим. У зот: «Мен намоз ўқиётган эдим», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلاَ يَمْسَحِ الْحَصَى فَإِنَّ الرَّحْمَةَ تُوَاجِهُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozga turganida shagʻal toshlarni tekislamasin, chunki rahmat unga roʻbaroʻ boʻlib turadi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозга турганида шағал тошларни текисламасин, чунки раҳмат унга рўбарў бўлиб туради», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَيْقِيبٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتَ لاَ بُدَّ فَاعِلاً فَمَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Muʼayqib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar buni qilmasdan iloji boʻlmasa, bir marta (qil)», dedilar.Муъайқиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар буни қилмасдан иложи бўлмаса, бир марта (қил)», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَشُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ - عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَرْفَعُونَ أَبْصَارَهُمْ إِلَى السَّمَاءِ فِي صَلاَتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَدَّ قَوْلُهُ فِي ذَلِكَ حَتَّى قَالَ ‏"‏ لَيَنْتَهُنَّ عَنْ ذَلِكَ أَوْ لَتُخْطَفَنَّ أَبْصَارُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nima boʻldiki, baʼzi kishilar namozlarida koʻzlarini osmonga koʻtaradilar?», dedilar. Bu haqdagi soʻzlarini shu qadar keskin qildilarki, hatto: «Yo bundan tiyilsinlar, yo koʻzlari sugʻurib olinadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Нима бўлдики, баъзи кишилар намозларида кўзларини осмонга кўтарадилар?», дедилар. Бу ҳақдаги сўзларини шу қадар кескин қилдиларки, ҳатто: «Ё бундан тийилсинлар, ё кўзлари суғуриб олинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلاَ يَرْفَعْ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ أَنْ يُلْتَمَعَ بَصَرُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Abdulloh (rahimahulloh)ga Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishi hikoya qilib berdiki, u Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozda boʻlsa, koʻzini osmonga koʻtarmasin, aks holda koʻzi sugʻurib olinadi», deganlarini eshitgan.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)га Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир киши ҳикоя қилиб бердики, у Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозда бўлса, кўзини осмонга кўтармасин, акс ҳолда кўзи суғуриб олинади», деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُنَا فِي مَجْلِسِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَابْنُ الْمُسَيَّبِ جَالِسٌ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزَالُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُقْبِلاً عَلَى الْعَبْدِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَرَفَ وَجْهَهُ انْصَرَفَ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla banda namozida boʻlsa, u oʻgirilmagunicha unga yuzlanib turaveradi. Qachonki u yuzini bursa, Alloh ham undan yuz oʻgiradi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла банда намозида бўлса, у ўгирилмагунича унга юзланиб тураверади. Қачонки у юзини бурса, Аллоҳ ҳам ундан юз ўгиради», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ الاِلْتِفَاتِ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ اخْتِلاَسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan namozda oʻgirilib qarash haqida soʻradim. Shunda ular: «Bu shayton kishining namozidan oʻgirlab oladigan narsadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан намозда ўгирилиб қараш ҳақида сўрадим. Шунда улар: «Бу шайтон кишининг намозидан ўгирлаб оладиган нарсадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan Paygʻambar ﷺ orqali shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Пайғамбар ﷺ орқали шунга ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan Paygʻambar ﷺ orqali shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Пайғамбар ﷺ орқали шунга ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، - وَهُوَ ابْنُ مَعْنٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّ الاِلْتِفَاتَ فِي الصَّلاَةِ اخْتِلاَسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الصَّلاَةِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho): «Namozda oʻgirilib qarash shayton kishining namozidan oʻgirlab oladigan narsadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо): «Намозда ўгирилиб қараш шайтон кишининг намозидан ўгирлаб оладиган нарсадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّهُ قَالَ اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ وَهُوَ قَاعِدٌ وَأَبُو بَكْرٍ يُكَبِّرُ يُسْمِعُ النَّاسَ تَكْبِيرَهُ فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا فَرَآنَا قِيَامًا فَأَشَارَ إِلَيْنَا فَقَعَدْنَا فَصَلَّيْنَا بِصَلاَتِهِ قُعُودًا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتُمْ آنِفًا تَفْعَلُونَ فِعْلَ فَارِسَ وَالرُّومِ يَقُومُونَ عَلَى مُلُوكِهِمْ وَهُمْ قُعُودٌ فَلاَ تَفْعَلُوا ائْتَمُّوا بِأَئِمَّتِكُمْ إِنْ صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا وَإِنْ صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasal boʻldilar. Biz ularning ortida namoz oʻqidik, u zot esa oʻtirgan holda edilar. Abu Bakr takbir aytib, uning takbirini odamlarga eshittirar edi. U zot bizga oʻgirilib, tik turganimizni koʻrdilar-da, bizga ishora qildilar. Shunda biz oʻtirdik va u zotning namozlariga oʻtirgan holda ergashdik. Salom berganlaridan soʻng: «Hozirgina siz forslar va rumliklar oʻz podshohlari oʻtirganida ular oldida tik turgani kabi ish qildingiz. Bunday qilmanglar. Imomlaringizga ergashinglar: agar u tik turib oʻqisa, siz ham tik turib oʻqinglar, agar u oʻtirib oʻqisa, siz ham oʻtirib oʻqinglar», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлдилар. Биз уларнинг ортида намоз ўқидик, у зот эса ўтирган ҳолда эдилар. Абу Бакр такбир айтиб, унинг такбирини одамларга эшиттирар эди. У зот бизга ўгирилиб, тик турганимизни кўрдилар-да, бизга ишора қилдилар. Шунда биз ўтирдик ва у зотнинг намозларига ўтирган ҳолда эргашдик. Салом берганларидан сўнг: «Ҳозиргина сиз форслар ва румликлар ўз подшоҳлари ўтирганида улар олдида тик тургани каби иш қилдингиз. Бундай қилманглар. Имомларингизга эргашинглар: агар у тик туриб ўқиса, сиз ҳам тик туриб ўқинглар, агар у ўтириб ўқиса, сиз ҳам ўтириб ўқинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ يَمِينًا وَشِمَالاً وَلاَ يَلْوِي عُنُقَهُ خَلْفَ ظَهْرِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlarida oʻngga va chapga oʻgirilar, ammo boʻynini orqasiga burmas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларида ўнгга ва чапга ўгирилар, аммо бўйнини орқасига бурмас эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، وَيَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ ضَمْضَمِ بْنِ جَوْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِ الأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozda ikki qorani, yaʼni ilon va chayonni oʻldirishga buyurdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозда икки қорани, яъни илон ва чаённи ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ ضَمْضَمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozda ikki qorani, yaʼni ilon va chayonni oʻldirishga buyurdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозда икки қорани, яъни илон ва чаённи ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَهَا وَإِذَا قَامَ رَفَعَهَا ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umomani koʻtargan holda namoz oʻqir edilar. Sajda qilganlarida uni qoʻyar, tik turganlarida esa uni koʻtarar edilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умомани кўтарган ҳолда намоз ўқир эдилар. Сажда қилганларида уни қўяр, тик турганларида эса уни кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَؤُمُّ النَّاسَ وَهُوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ بِنْتَ أَبِي الْعَاصِ عَلَى عَاتِقِهِ فَإِذَا رَكَعَ وَضَعَهَا فَإِذَا فَرَغَ مِنْ سُجُودِهِ أَعَادَهَا ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni Abul Osning qizi Umomani yelkalariga koʻtargan holda odamlarga imomlik qilib namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim. Ruku qilganlarida uni qoʻyar, sajdadan chiqqanlarida esa uni yana koʻtarar edilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни Абул Оснинг қизи Умомани елкаларига кўтарган ҳолда одамларга имомлик қилиб намоз ўқиётганларини кўрдим. Руку қилганларида уни қўяр, саждадан чиққанларида эса уни яна кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بُرْدُ بْنُ سِنَانَ أَبُو الْعَلاَءِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتِ اسْتَفْتَحْتُ الْبَابَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي تَطَوُّعًا وَالْبَابُ عَلَى الْقِبْلَةِ فَمَشَى عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ يَسَارِهِ فَفَتَحَ الْبَابَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى مُصَلاَّهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nafl namoz oʻqiyotganlarida men eshikni ochishni soʻradim, eshik esa qibla tomonda edi. Shunda u zot oʻngiga yoki chapiga yurib, eshikni ochdilar, soʻng namoz oʻqiyotgan joylariga qaytdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нафл намоз ўқиётганларида мен эшикни очишни сўрадим, эшик эса қибла томонда эди. Шунда у зот ўнгига ёки чапига юриб, эшикни очдилар, сўнг намоз ўқиётган жойларига қайтдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ابْنُ الْمُثَنَّى ‏"‏ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Tasbeh (subhonalloh deyish) erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar. Ibn Musanno «namozda» soʻzini ziyoda qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Тасбеҳ (субҳоналлоҳ дейиш) эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар. Ибн Мусанно «намозда» сўзини зиёда қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَأَنْبَأَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَوْفٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Tasbeh erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Тасбеҳ эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنِ الْحَارِثِ الْعُكْلِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُجَىٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَ لِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَاعَةٌ آتِيهِ فِيهَا فَإِذَا أَتَيْتُهُ اسْتَأْذَنْتُ إِنْ وَجَدْتُهُ يُصَلِّي فَتَنَحْنَحَ دَخَلْتُ وَإِنْ وَجَدْتُهُ فَارِغًا أَذِنَ لِي ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga men keladigan maʼlum bir vaqtim bor edi. Men u zotning oldilariga kelganimda, kirishga izn soʻrardim. Agar u zotni namoz oʻqiyotgan holda topsam, tomoq qirar edilar va men kirar edim. Agar u zotni boʻsh topsam, menga izn berardilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига мен келадиган маълум бир вақтим бор эди. Мен у зотнинг олдиларига келганимда, киришга изн сўрардим. Агар у зотни намоз ўқиётган ҳолда топсам, томоқ қирар эдилар ва мен кирар эдим. Агар у зотни бўш топсам, менга изн берардилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الْحَارِثِ الْعُكْلِيِّ، عَنِ ابْنِ نُجَىٍّ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ كَانَ لِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَدْخَلاَنِ مَدْخَلٌ بِاللَّيْلِ وَمَدْخَلٌ بِالنَّهَارِ فَكُنْتُ إِذَا دَخَلْتُ بِاللَّيْلِ تَنَحْنَحَ لِي ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga kirishimning ikki vaqti bor edi: biri kechasi, biri kunduzi. Kechasi kirsam, u zot menga (kir deb) tomoq qirar edilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига киришимнинг икки вақти бор эди: бири кечаси, бири кундузи. Кечаси кирсам, у зот менга (кир деб) томоқ қирар эдилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي شُرَحْبِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ مُدْرِكٍ - قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ لِي عَلِيٌّ كَانَتْ لِي مَنْزِلَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ تَكُنْ لأَحَدٍ مِنَ الْخَلاَئِقِ فَكُنْتُ آتِيهِ كُلَّ سَحَرٍ فَأَقُولُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَإِنْ تَنَحْنَحَ انْصَرَفْتُ إِلَى أَهْلِي وَإِلاَّ دَخَلْتُ عَلَيْهِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlarida menda shunday bir maqom bor ediki, u xalq ichidan hech kimda yoʻq edi. Men u zotning oldilariga har saharda kelib: «Assalomu alayka, ey Allohning Nabiysi», derdim. Agar u zot tomoq qirsalar, ahlim oldiga qaytardim, aks holda huzurlariga kirardim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида менда шундай бир мақом бор эдики, у халқ ичидан ҳеч кимда йўқ эди. Мен у зотнинг олдиларига ҳар саҳарда келиб: «Ассалому алайка, эй Аллоҳнинг Набийси», дердим. Агар у зот томоқ қирсалар, аҳлим олдига қайтардим, акс ҳолда ҳузурларига кирардим.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي وَلِجَوْفِهِ أَزِيزٌ كَأَزِيزِ الْمِرْجَلِ يَعْنِي يَبْكِي ‏.‏

Mutarrifning otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldim, u zot namoz oʻqiyotgan edilar va koʻkraklaridan qozon qaynagandek ovoz kelayotgan edi, yaʼni yigʻlayotgan edilar.Мутаррифнинг отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келдим, у зот намоз ўқиётган эдилар ва кўкракларидан қозон қайнагандек овоз келаётган эди, яъни йиғлаётган эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ ‏"‏ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلْعَنُكَ بِلَعْنَةِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا وَبَسَطَ يَدَهُ كَأَنَّهُ يَتَنَاوَلُ شَيْئًا فَلَمَّا فَرَغَ مِنَ الصَّلاَةِ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ سَمِعْنَاكَ تَقُولُ فِي الصَّلاَةِ شَيْئًا لَمْ نَسْمَعْكَ تَقُولُهُ قَبْلَ ذَلِكَ وَرَأَيْنَاكَ بَسَطْتَ يَدَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ عَدُوَّ اللَّهِ إِبْلِيسَ جَاءَ بِشِهَابٍ مِنْ نَارٍ لِيَجْعَلَهُ فِي وَجْهِي فَقُلْتُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قُلْتُ أَلْعَنُكَ بِلَعْنَةِ اللَّهِ فَلَمْ يَسْتَأْخِرْ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَرَدْتُ أَنْ آخُذَهُ وَاللَّهِ لَوْلاَ دَعْوَةُ أَخِينَا سُلَيْمَانَ لأَصْبَحَ مُوثَقًا بِهَا يَلْعَبُ بِهِ وِلْدَانُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqishga turdilar. Biz u zotning: «Sendan Allohdan panoh soʻrayman», deganlarini eshitdik. Soʻng uch marta: «Seni Allohning laʼnati bilan laʼnatlayman», dedilar va qoʻllarini xuddi biror narsani olmoqchidek choʻzdilar. U zot namozdan chiqqanlaridan soʻng: «Ey Allohning Rasuli, biz sizning namozda ilgari eshitmagan bir narsani aytganingizni eshitdik va qoʻlingizni choʻzganingizni koʻrdik», dedik. U zot: «Allohning dushmani Iblis olovdan bir shuʼla bilan uni yuzimga tashlamoqchi boʻlib keldi. Shunda men uch marta: ‹Sendan Allohdan panoh soʻrayman›, dedim, soʻng: ‹Seni Allohning laʼnati bilan laʼnatlayman›, dedim, lekin u uch marta ortga chekinmadi. Soʻng uni ushlamoqchi boʻldim. Allohga qasamki, agar birodarimiz Sulaymonning duosi boʻlmaganida edi, u shu bogʻlangan holda ertalab Madina bolalari oʻ ynaydigan boʻlib qolardi», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқишга турдилар. Биз у зотнинг: «Сендан Аллоҳдан паноҳ сўрайман», деганларини эшитдик. Сўнг уч марта: «Сени Аллоҳнинг лаънати билан лаънатлайман», дедилар ва қўлларини худди бирор нарсани олмоқчидек чўздилар. У зот намоздан чиққанларидан сўнг: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сизнинг намозда илгари эшитмаган бир нарсани айтганингизни эшитдик ва қўлингизни чўзганингизни кўрдик», дедик. У зот: «Аллоҳнинг душмани Иблис оловдан бир шуъла билан уни юзимга ташламоқчи бўлиб келди. Шунда мен уч марта: ‹Сендан Аллоҳдан паноҳ сўрайман›, дедим, сўнг: ‹Сени Аллоҳнинг лаънати билан лаънатлайман›, дедим, лекин у уч марта ортга чекинмади. Сўнг уни ушламоқчи бўлдим. Аллоҳга қасамки, агар биродаримиз Сулаймоннинг дуоси бўлмаганида эди, у шу боғланган ҳолда эрталаб Мадина болалари ў йнайдиган бўлиб қоларди», дедилар.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ وَقُمْنَا مَعَهُ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلاَ تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا ‏.‏ فَلَمَّا سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلأَعْرَابِيِّ ‏"‏ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ رَحْمَةَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozga turdilar, biz ham u zot bilan turdik. Bir aʼrobiy namoz ichida turib: «Ey Alloh, menga va Muhammadga rahm qilgin, biz bilan birga boshqa hech kimga rahm qilmagin», dedi. Rasululloh ﷺ salom berganlaridan soʻng aʼrobiyga: «Sen keng narsani toraytirib qoʻyding», dedilar. Bu bilan Alloh azza va jallaning rahmatini nazarda tutdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозга турдилар, биз ҳам у зот билан турдик. Бир аъробий намоз ичида туриб: «Эй Аллоҳ, менга ва Муҳаммадга раҳм қилгин, биз билан бирга бошқа ҳеч кимга раҳм қилмагин», деди. Расулуллоҳ ﷺ салом берганларидан сўнг аъробийга: «Сен кенг нарсани торайтириб қўйдинг», дедилар. Бу билан Аллоҳ азза ва жалланинг раҳматини назарда тутдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَحْفَظُهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلاَ تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy masjidga kirib, ikki rakaat namoz oʻqidi, soʻng: «Ey Alloh, menga va Muhammadga rahm qilgin, biz bilan birga boshqa hech kimga rahm qilmagin», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen keng narsani toraytirib qoʻyding», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аъробий масжидга кириб, икки ракаат намоз ўқиди, сўнг: «Эй Аллоҳ, менга ва Муҳаммадга раҳм қилгин, биз билан бирга бошқа ҳеч кимга раҳм қилмагин», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен кенг нарсани торайтириб қўйдинг», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ فَجَاءَ اللَّهُ بِالإِسْلاَمِ وَإِنَّ رِجَالاً مِنَّا يَتَطَيَّرُونَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ شَىْءٌ يَجِدُونَهُ فِي صُدُورِهِمْ فَلاَ يَصُدَّنَّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَرِجَالٌ مِنَّا يَأْتُونَ الْكُهَّانَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَأْتُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرِجَالٌ مِنَّا يَخُطُّونَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَانَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطُّهُ فَذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَبَيْنَا أَنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَحَدَّقَنِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقُلْتُ وَاثُكْلَ أُمِّيَاهُ مَا لَكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَىَّ قَالَ فَضَرَبَ الْقَوْمُ بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ فَلَمَّا رَأَيْتُهُمْ يُسَكِّتُونِي لَكِنِّي سَكَتُّ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَانِي بِأَبِي وَأُمِّي هُوَ مَا ضَرَبَنِي وَلاَ كَهَرَنِي وَلاَ سَبَّنِي مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ صَلاَتَنَا هَذِهِ لاَ يَصْلُحُ فِيهَا شَىْءٌ مِنْ كَلاَمِ النَّاسِ إِنَّمَا هُوَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَتِلاَوَةُ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ اطَّلَعْتُ إِلَى غُنَيْمَةٍ لِي تَرْعَاهَا جَارِيَةٌ لِي فِي قِبَلِ أُحُدٍ وَالْجَوَّانِيَّةِ وَإِنِّي اطَّلَعْتُ فَوَجَدْتُ الذِّئْبَ قَدْ ذَهَبَ مِنْهَا بِشَاةٍ وَأَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي آدَمَ آسَفُ كَمَا يَأْسَفُونَ فَصَكَكْتُهَا صَكَّةً ثُمَّ انْصَرَفْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَعَظَّمَ ذَلِكَ عَلَىَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أَعْتِقُهَا قَالَ ‏"‏ ادْعُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيْنَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ أَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ فَاعْتِقْهَا ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz yaqindagina johiliyatda edik, soʻng Alloh Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar (qushlardan shumlanadilar)», dedim. U zot: «Bu ularning koʻngillarida topadigan narsalaridir, u ularni ishlaridan qaytarmasin», dedilar. «Bizdan baʼzi kishilar kohinlar oldiga boradilar», dedim. U zot: «Ular oldiga bormanglar», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, bizdan baʼzi kishilar chiziq tortadilar (fol ochadilar)», dedim. U zot: «Paygʻambarlardan biri chiziq tortar edi. Kimning chizigʻi unga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri boʻladi)», dedilar. Men Rasululloh ﷺ bilan namozda edim, shunda qavmdan bir kishi aksa urdi va men: «Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)», dedim. Odamlar menga koʻzlarini tikib qaradilar. Men: «Voy, onam meni yoʻqotsin, nega menga qarab turibsizlar?» dedim. Odamlar qoʻllarini sonlariga urdilar. Meni jim boʻlishga undayotganlarini koʻrgach, jim boʻldim. Rasululloh ﷺ namozdan chiqqanlaridan soʻng meni chaqirdilar. Otam va onam u zotga fido boʻlsin, u zot meni na urdilar, na dagʻdagʻa qildilar, na soʻkdilar. Undan avval ham, keyin ham undan yaxshiroq oʻrgatuvchi muallimni koʻrmadim. U zot: «Bizning bu namozimizda odamlar soʻzidan hech narsa toʻgʻri boʻlmaydi. U faqat tasbeh, takbir va Qurʼon tilovatidir», dedilar. Soʻng men Uhud va Javvoniya tomonda choʻrim boqib yurgan qoʻychalarimga bordim va boʻri ulardan bir qoʻyni olib ketganini koʻrdim. Men ham Odam bolalaridan bir kishiman, ular achingandek achinaman, shuning uchun choʻrimga bir shapaloq urdim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, u zotga bu haqda xabar berdim. U zot buni menga (gunoh sifatida) ulugʻ sanadilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, uni ozod qilmaymi?» dedim. U zot: «Uni chaqir», dedilar. Rasululloh ﷺ unga: «Alloh azza va jalla qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «U moʻmina ekan, uni ozod qil», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз яқиндагина жоҳилиятда эдик, сўнг Аллоҳ Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар фол очадилар (қушлардан шумланадилар)», дедим. У зот: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган нарсаларидир, у уларни ишларидан қайтармасин», дедилар. «Биздан баъзи кишилар коҳинлар олдига борадилар», дедим. У зот: «Улар олдига борманглар», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан баъзи кишилар чизиқ тортадилар (фол очадилар)», дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бири чизиқ тортар эди. Кимнинг чизиғи унга мувофиқ келса, ўша (тўғри бўлади)», дедилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намозда эдим, шунда қавмдан бир киши акса урди ва мен: «Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)», дедим. Одамлар менга кўзларини тикиб қарадилар. Мен: «Вой, онам мени йўқотсин, нега менга қараб турибсизлар?» дедим. Одамлар қўлларини сонларига урдилар. Мени жим бўлишга ундаётганларини кўргач, жим бўлдим. Расулуллоҳ ﷺ намоздан чиққанларидан сўнг мени чақирдилар. Отам ва онам у зотга фидо бўлсин, у зот мени на урдилар, на дағдаға қилдилар, на сўкдилар. Ундан аввал ҳам, кейин ҳам ундан яхшироқ ўргатувчи муаллимни кўрмадим. У зот: «Бизнинг бу намозимизда одамлар сўзидан ҳеч нарса тўғри бўлмайди. У фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон тиловатидир», дедилар. Сўнг мен Уҳуд ва Жаввония томонда чўрим боқиб юрган қўйчаларимга бордим ва бўри улардан бир қўйни олиб кетганини кўрдим. Мен ҳам Одам болаларидан бир кишиман, улар ачингандек ачинаман, шунинг учун чўримга бир шапалоқ урдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга бу ҳақда хабар бердим. У зот буни менга (гуноҳ сифатида) улуғ санадилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни озод қилмайми?» дедим. У зот: «Уни чақир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ азза ва жалла қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «У мўмина экан, уни озод қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ شُبَيْلٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يُكَلِّمُ صَاحِبَهُ فِي الصَّلاَةِ بِالْحَاجَةِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ ‏}‏ فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida kishi namozda oʻz yonidagi bilan biror hojat haqida gaplashardi, toki bu oyat nozil boʻlgunicha: {Namozlarni va oʻrta namozni saqlanglar hamda Alloh uchun boʻysungan holda turinglar} (Baqara 238). Shundan soʻng biz jim boʻlishga buyurildik.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида киши намозда ўз ёнидаги билан бирор ҳожат ҳақида гаплашарди, токи бу оят нозил бўлгунича: {Намозларни ва ўрта намозни сақланглар ҳамда Аллоҳ учун бўйсунган ҳолда туринглар} (Бақара 238). Шундан сўнг биз жим бўлишга буюрилдик.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي غَنِيَّةَ، - وَاسْمُهُ يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ - وَالْقَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ الْجَرْمِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ كُلْثُومٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، - وَهَذَا حَدِيثُ الْقَاسِمِ - قَالَ كُنْتُ آتِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ فَيَرُدُّ عَلَىَّ فَأَتَيْتُهُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ فَلَمَّا سَلَّمَ أَشَارَ إِلَى الْقَوْمِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ - يَعْنِي - أَحْدَثَ فِي الصَّلاَةِ أَنْ لاَ تَكَلَّمُوا إِلاَّ بِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا يَنْبَغِي لَكُمْ وَأَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ namoz oʻqiyotgan paytlarida huzurlariga kelib, u zotga salom berardim, u zot ham menga (salomimni) qaytarardilar. Bir kuni u zot namoz oʻqiyotganlarida keldim va salom berdim, lekin u zot menga qaytarmadilar. Salom berganlaridan soʻng qavmga ishora qilib: «Alloh azza va jalla namozda: Allohni zikr qilishdan va sizlarga zarur boʻlgan narsadan boshqasini gapirmasliklaringizni hamda Alloh uchun boʻysungan holda turishlaringizni joriy qildi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ намоз ўқиётган пайтларида ҳузурларига келиб, у зотга салом берардим, у зот ҳам менга (саломимни) қайтарардилар. Бир куни у зот намоз ўқиётганларида келдим ва салом бердим, лекин у зот менга қайтармадилар. Салом берганларидан сўнг қавмга ишора қилиб: «Аллоҳ азза ва жалла намозда: Аллоҳни зикр қилишдан ва сизларга зарур бўлган нарсадан бошқасини гапирмасликларингизни ҳамда Аллоҳ учун бўйсунган ҳолда туришларингизни жорий қилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا نُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَرُدُّ عَلَيْنَا السَّلاَمَ حَتَّى قَدِمْنَا مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ فَأَخَذَنِي مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ فَجَلَسْتُ حَتَّى إِذَا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُحْدِثُ مِنْ أَمْرِهِ مَا يَشَاءُ وَإِنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ مِنْ أَمْرِهِ أَنْ لاَ يُتَكَلَّمَ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺga salom berardik, u zot bizga salomni qaytarardilar. Toki Habashiston yeridan qaytib kelib, men u zotga salom berdim, ammo u zot menga qaytarmadilar. Shunda meni yaqin va uzoq (har xil) xayollar oʻrab oldi. Men oʻtirib turdim. U zot namozni tugatgach: ‹Albatta, Alloh azza va jalla Oʻz ishidan xohlaganini vujudga keltiradi. U namozda soʻzlashmaslikni Oʻz ishidan (hukmidan) qildi›, dedilar», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺга салом берардик, у зот бизга саломни қайтарардилар. Токи Ҳабашистон еридан қайтиб келиб, мен у зотга салом бердим, аммо у зот менга қайтармадилар. Шунда мени яқин ва узоқ (ҳар хил) хаёллар ўраб олди. Мен ўтириб турдим. У зот намозни тугатгач: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Ўз ишидан хоҳлаганини вужудга келтиради. У намозда сўзлашмасликни Ўз ишидан (ҳукмидан) қилди›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَلَمْ يَجْلِسْ فَقَامَ النَّاسُ مَعَهُ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ وَنَظَرْنَا تَسْلِيمَهُ كَبَّرَ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Abdulloh ibn Buhayna (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng oʻtirmasdan turib ketdilar. Odamlar ham u zot bilan birga turdi. U zot namozni tugatib, biz u zotning salom berishlarini kutayotganimizda, u zot takbir aytib, salomdan oldin oʻtirgan holda ikki marta sajda qildilar, soʻng salom berdilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Буҳайна (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг ўтирмасдан туриб кетдилар. Одамлар ҳам у зот билан бирга турди. У зот намозни тугатиб, биз у зотнинг салом беришларини кутаётганимизда, у зот такбир айтиб, саломдан олдин ўтирган ҳолда икки марта сажда қилдилар, сўнг салом бердилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَامَ فِي الصَّلاَةِ وَعَلَيْهِ جُلُوسٌ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ ‏.‏

Abdulloh ibn Buhayna (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozda oʻtirishlari kerak boʻlgan joyda turib ketdilar, shunda salomdan oldin oʻtirgan holda ikki marta sajda qildilar.Абдуллоҳ ибн Буҳайна (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозда ўтиришлари керак бўлган жойда туриб кетдилар, шунда саломдан олдин ўтирган ҳолда икки марта сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ صَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ ‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَكِنِّي نَسِيتُ - قَالَ - فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْطَلَقَ إِلَى خَشَبَةٍ مَعْرُوضَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ بِيَدِهِ عَلَيْهَا كَأَنَّهُ غَضْبَانُ وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالُوا قُصِرَتِ الصَّلاَةُ وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ - رضى الله عنهما - فَهَابَاهُ أَنْ يُكَلِّمَاهُ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ قَالَ كَانَ يُسَمَّى ذَا الْيَدَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قُصِرَتِ الصَّلاَةُ قَالَ ‏"‏ لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تُقْصَرِ الصَّلاَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ‏"‏ أَكَمَا قَالَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَجَاءَ فَصَلَّى الَّذِي كَانَ تَرَكَهُ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ كَبَّرَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ bizga kunning oxiridagi ikki namozning birini oʻqidilar. — Ammo men (qay birini) unutdim, — dedi. — U zot bizga ikki rakaat oʻqib, soʻng salom berdilar va masjidda koʻndalang qoʻyilgan bir yogʻoch tomon bordilar-da, goʻyo gʻazablangandek qoʻllarini unga qoʻydilar. Shoshqaloq kishilar masjid eshiklaridan chiqib: ‹Namoz qisqartirildi›, dedilar. Odamlar orasida Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) ham bor edilar, ammo ular u zotdan hayiqib, gapirishga botina olmadilar. Odamlar orasida qoʻllari uzun bir kishi ham bor edi, unga Zul-Yadayn deyilardi. U: ‹Ey Allohning Rasuli, unutdingizmi yoki namoz qisqartirildimi?› dedi. U zot: ‹Men unutmadim, namoz ham qisqartirilmadi›, dedilar. Soʻng: ‹Zul-Yadayn aytganidekmi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. Shunda u zot kelib, qoldirgan (rakaat)ini oʻqidilar, soʻng salom berdilar, soʻng takbir aytib, oʻzlarining sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar va takbir aytdilar, soʻng oʻzlarining sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar, soʻng takbir aytdilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ бизга куннинг охиридаги икки намознинг бирини ўқидилар. — Аммо мен (қай бирини) унутдим, — деди. — У зот бизга икки ракаат ўқиб, сўнг салом бердилар ва масжидда кўндаланг қўйилган бир ёғоч томон бордилар-да, гўё ғазаблангандек қўлларини унга қўйдилар. Шошқалоқ кишилар масжид эшикларидан чиқиб: ‹Намоз қисқартирилди›, дедилар. Одамлар орасида Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам бор эдилар, аммо улар у зотдан ҳайиқиб, гапиришга ботина олмадилар. Одамлар орасида қўллари узун бир киши ҳам бор эди, унга Зул-Ядайн дейиларди. У: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унутдингизми ёки намоз қисқартирилдими?› деди. У зот: ‹Мен унутмадим, намоз ҳам қисқартирилмади›, дедилар. Сўнг: ‹Зул-Ядайн айтганидекми?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. Шунда у зот келиб, қолдирган (ракаат)ини ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг такбир айтиб, ўзларининг саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар ва такбир айтдилар, сўнг ўзларининг саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар, сўнг такбир айтдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki rakaatdan soʻng namozdan chiqdilar. Shunda Zul-Yadayn u zotga: «Namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi, ey Allohning Rasuli?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Odamlar: «Ha», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ turib, ikki rakaat oʻqidilar, soʻng salom berdilar, soʻng takbir aytib, oʻzlarining sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar, soʻng oʻzlarining sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng koʻtardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ракаатдан сўнг намоздан чиқдилар. Шунда Зул-Ядайн у зотга: «Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Одамлар: «Ҳа», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, икки ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг такбир айтиб, ўзларининг саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар, сўнг ўзларининг саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг кўтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْعَصْرِ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ فَقَامَ ذُو الْيَدَيْنِ فَقَالَ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ كَانَ بَعْضُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَأَتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَقِيَ مِنَ الصَّلاَةِ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga asr namozini oʻqidilar va ikki rakaatda salom berdilar. Shunda Zul-Yadayn turib: ‹Namoz qisqartirildimi, ey Allohning Rasuli, yoki unutdingizmi?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Bularning hech biri boʻlgani yoʻq›, dedilar. U: ‹Ularning baʼzisi boʻldi, ey Allohning Rasuli›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: ‹Zul-Yadayn rost aytdimi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ namozning qolganini toʻldirdilar, soʻng salomdan keyin oʻtirgan holda ikki marta sajda qildilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга аср намозини ўқидилар ва икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зул-Ядайн туриб: ‹Намоз қисқартирилдими, эй Аллоҳнинг Расули, ёки унутдингизми?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буларнинг ҳеч бири бўлгани йўқ›, дедилар. У: ‹Уларнинг баъзиси бўлди, эй Аллоҳнинг Расули›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: ‹Зул-Ядайн рост айтдими?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ намознинг қолганини тўлдирдилар, сўнг саломдан кейин ўтирган ҳолда икки марта сажда қилдилар», деди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلَمَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الظُّهْرِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَقَالُوا أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ فَقَامَ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ peshin namozini ikki rakaat oʻqib, soʻng salom berdilar. Shunda odamlar: «Namoz qisqartirildimi?» dedilar. U zot turib, ikki rakaat oʻqidilar, soʻng salom berdilar, soʻng ikki marta sajda qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини икки ракаат ўқиб, сўнг салом бердилар. Шунда одамлар: «Намоз қисқартирилдими?» дедилар. У зот туриб, икки ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг икки марта сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمًا فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَدْرَكَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُقِصَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ ‏"‏ لَمْ تُنْقَصِ الصَّلاَةُ وَلَمْ أَنْسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَصَلَّى بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni namoz oʻqib, ikki rakaatda salom berdilar, soʻng namozdan chiqdilar. Shunda Zush-Shimolayn u zotga yetib olib: «Ey Allohning Rasuli, namoz kamaytirildimi yoki unutdingizmi?» dedi. U zot: «Namoz kamaytirilgani ham yoʻq, men unutganim ham yoʻq», dedilar. U: «Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zot haqqi (unutdingiz)», dedi. Rasululloh ﷺ: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Shunda u zot odamlarga ikki rakaat oʻqidilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни намоз ўқиб, икки ракаатда салом бердилар, сўнг намоздан чиқдилар. Шунда Зуш-Шимолайн у зотга етиб олиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, намоз камайтирилдими ёки унутдингизми?» деди. У зот: «Намоз камайтирилгани ҳам йўқ, мен унутганим ҳам йўқ», дедилар. У: «Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зот ҳаққи (унутдингиз)», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда у зот одамларга икки ракаат ўқидилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى الْفَرْوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو ضَمْرَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَسِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فِي سَجْدَتَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَمَّ الصَّلاَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ unutib, ikki rakaatda salom berdilar. Shunda Zush-Shimolayn u zotga: ‹Namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi, ey Allohning Rasuli?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Zul-Yadayn rost aytdimi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ turib, namozni toʻldirdilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ унутиб, икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зуш-Шимолайн у зотга: ‹Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми, эй Аллоҳнинг Расули?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Зул-Ядайн рост айтдими?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, намозни тўлдирдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَأَبِي، بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ أَوِ الْعَصْرَ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ وَانْصَرَفَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ بْنُ عَمْرٍو أَنُقِصَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا صَدَقَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ ‏.‏ فَأَتَمَّ بِهِمُ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ نَقَصَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ peshin yoki asr namozini oʻqib, ikki rakaatda salom berdilar va namozdan chiqdilar. Shunda Zush-Shimolayn ibn Amr u zotga: ‹Namoz kamaytirildimi yoki unutdingizmi?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Zul-Yadayn nima deyapti?› dedilar. Ular: ‹Rost aytdi, ey Allohning Nabiysi›, dedilar. Shunda u zot ularga kamaytirilgan ikki rakaatni toʻldirib oʻqidilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ пешин ёки аср намозини ўқиб, икки ракаатда салом бердилар ва намоздан чиқдилар. Шунда Зуш-Шимолайн ибн Амр у зотга: ‹Намоз камайтирилдими ёки унутдингизми?› деди. Набий ﷺ: ‹Зул-Ядайн нима деяпти?› дедилар. Улар: ‹Рост айтди, эй Аллоҳнинг Набийси›, дедилар. Шунда у зот уларга камайтирилган икки ракаатни тўлдириб ўқидилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِيهِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki rakaat oʻqidilar, shunda Zush-Shimolayn u zotga shunga oʻxshash (soʻzni) aytdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ракаат ўқидилар, шунда Зуш-Шимолайн у зотга шунга ўхшаш (сўзни) айтди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَابْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَسْجُدْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ قَبْلَ السَّلاَمِ وَلاَ بَعْدَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ oʻsha kuni salomdan oldin ham, undan keyin ham sajda qilmadilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ўша куни саломдан олдин ҳам, ундан кейин ҳам сажда қилмадилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَجَدَ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ السَّلاَمِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zul-Yadayn kuni salomdan keyin ikki marta sajda qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ядайн куни саломдан кейин икки марта сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ وَحَدَّثَنِي ابْنُ عَوْنٍ، وَخَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَجَدَ فِي وَهْمِهِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shubhaga tushib qolganlarida, salomdan keyin sajda qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шубҳага тушиб қолганларида, саломдан кейин сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ فَسَهَا فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ularga imom boʻlib namoz oʻqidilar va yanglishdilar, soʻng ikki sajda qildilar, keyin salom berdilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уларга имом бўлиб намоз ўқидилар ва янглишдилар, сўнг икки сажда қилдилар, кейин салом бердилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثِ رَكَعَاتٍ مِنَ الْعَصْرِ فَدَخَلَ مَنْزِلَهُ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ الْخِرْبَاقُ فَقَالَ يَعْنِي نَقَصَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَخَرَجَ مُغْضَبًا يَجُرُّ رِدَاءَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَصَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ فَصَلَّى تِلْكَ الرَّكْعَةَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْهَا ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozini uch rakaatda salom berib tugatdilar-da, uylariga kirib ketdilar. Shunda Xirboq deb ataladigan bir kishi oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, namoz kamaydimi?» dedi. U zot ridolarini sudragancha gʻazablanib chiqdilar-da: «Bu rost gapiryaptimi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot turib, oʻsha bir rakaatni oʻqidilar, soʻng salom berdilar, keyin uning ikki sajdasini qildilar, soʻng salom berdilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозини уч ракаатда салом бериб тугатдилар-да, уйларига кириб кетдилар. Шунда Хирбоқ деб аталадиган бир киши ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, намоз камайдими?» деди. У зот ридоларини судраганча ғазабланиб чиқдилар-да: «Бу рост гапиряптими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот туриб, ўша бир ракаатни ўқидилар, сўнг салом бердилар, кейин унинг икки саждасини қилдилар, сўнг салом бердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيُلْغِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى الْيَقِينِ فَإِذَا اسْتَيْقَنَ بِالتَّمَامِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَإِنْ كَانَ صَلَّى خَمْسًا شَفَعَتَا لَهُ صَلاَتَهُ وَإِنْ صَلَّى أَرْبَعًا كَانَتَا تَرْغِيمًا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz namozida shubhaga tushsa, shubhani tashlab, aniq bilgani ustiga qursin. Namozni tugatganiga ishonch hosil qilgach, oʻtirgan holida ikki sajda qilsin. Agar besh rakaat oʻqigan boʻlsa, u ikki sajda namozini juftlab beradi, agar toʻrt rakaat oʻqigan boʻlsa, u ikkisi shaytonni xor qilish boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз намозида шубҳага тушса, шубҳани ташлаб, аниқ билгани устига қурсин. Намозни тугатганига ишонч ҳосил қилгач, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин. Агар беш ракаат ўқиган бўлса, у икки сажда намозини жуфтлаб беради, агар тўрт ракаат ўқиган бўлса, у иккиси шайтонни хор қилиш бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي سَلَمَةَ - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا لَمْ يَدْرِ أَحَدُكُمْ صَلَّى ثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعًا فَلْيُصَلِّ رَكْعَةً ثُمَّ يَسْجُدْ بَعْدَ ذَلِكَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَإِنْ كَانَ صَلَّى خَمْسًا شَفَعَتَا لَهُ صَلاَتَهُ وَإِنْ صَلَّى أَرْبَعًا كَانَتَا تَرْغِيمًا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz uch rakaat oʻqiganini yoki toʻrt rakaat oʻqiganini bilmay qolsa, bir rakaat oʻqisin, soʻng shundan keyin oʻtirgan holida ikki sajda qilsin. Agar besh rakaat oʻqigan boʻlsa, u ikki sajda namozini juftlab beradi, agar toʻrt rakaat oʻqigan boʻlsa, u ikkisi shaytonni xor qilish boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз уч ракаат ўқиганини ёки тўрт ракаат ўқиганини билмай қолса, бир ракаат ўқисин, сўнг шундан кейин ўтирган ҳолида икки сажда қилсин. Агар беш ракаат ўқиган бўлса, у икки сажда намозини жуфтлаб беради, агар тўрт ракаат ўқиган бўлса, у иккиси шайтонни хор қилиш бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُهَلْهَلٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ الَّذِي يَرَى أَنَّهُ الصَّوَابُ فَيُتِمَّهُ ثُمَّ - يَعْنِي - يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ أَفْهَمْ بَعْضَ حُرُوفِهِ كَمَا أَرَدْتُ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz namozida shubhaga tushsa, toʻgʻri deb bilganini izlab topsin va shu ustiga namozni tugatsin, soʻng ikki sajda qilsin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғри деб билганини излаб топсин ва шу устига намозни тугатсин, сўнг икки сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ وَيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يَفْرُغُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozida shubhaga tushsa, toʻgʻrisini izlab topsin va namozni tugatgach ikki sajda qilsin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғрисини излаб топсин ва намозни тугатгач икки сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَادَ أَوْ نَقَصَ فَلَمَّا سَلَّمَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ قَالَ ‏"‏ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ أَنْبَأْتُكُمُوهُ وَلَكِنِّي إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَأَيُّكُمْ مَا شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَنْظُرْ أَحْرَى ذَلِكَ إِلَى الصَّوَابِ فَلْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ لْيُسَلِّمْ وَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar-da, rakaatni ortiq yoki kam qildilar. Salom berganlarida biz: «Ey Rasululloh, namozda biror yangilik boʻldimi?» dedik. U zot: «Agar namozda biror yangilik boʻlganida, sizlarga xabar bergan boʻlardim. Lekin men ham bir insonman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman. Qaysingiz namozida shubhaga tushsa, toʻgʻriga eng yaqinini qarab topsin va shu ustiga namozni tugatsin, soʻng salom bersin va ikki sajda qilsin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар-да, ракаатни ортиқ ёки кам қилдилар. Салом берганларида биз: «Эй Расулуллоҳ, намозда бирор янгилик бўлдими?» дедик. У зот: «Агар намозда бирор янгилик бўлганида, сизларга хабар берган бўлардим. Лекин мен ҳам бир инсонман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман. Қайсингиз намозида шубҳага тушса, тўғрига энг яқинини қараб топсин ва шу устига намозни тугатсин, сўнг салом берсин ва икки сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُلَيْمَانَ الْمُجَالِدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، - يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً فَزَادَ فِيهَا أَوْ نَقَصَ فَلَمَّا سَلَّمَ قُلْنَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَلْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرْنَا لَهُ الَّذِي فَعَلَ فَثَنَى رِجْلَهُ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَسَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ لأَنْبَأْتُكُمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَأَيُّكُمْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ شَيْئًا فَلْيَتَحَرَّ الَّذِي يَرَى أَنَّهُ صَوَابٌ ثُمَّ يُسَلِّمْ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namoz oʻqidilar-da, unda rakaatni ortiq yoki kam qildilar. Salom berganlarida biz: «Ey Allohning Nabiysi, namozda biror yangilik boʻldimi?» dedik. U zot: «Nima boʻldi?» dedilar. Biz u zotga qilgan ishlarini aytdik. Shunda u zot oyoqlarini bukib, qiblaga yuzlandilar-da, sahv sajdasini qildilar, soʻng bizga yuzlanib: «Agar namozda biror yangilik boʻlganida, albatta sizlarga xabar bergan boʻlardim», dedilar. Soʻng: «Men ham bir insonman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman. Qaysingiz namozida biror narsada shubhaga tushsa, toʻgʻri deb bilganini izlab topsin, soʻng salom bersin, soʻng sahv sajdasini qilsin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намоз ўқидилар-да, унда ракаатни ортиқ ёки кам қилдилар. Салом берганларида биз: «Эй Аллоҳнинг Набийси, намозда бирор янгилик бўлдими?» дедик. У зот: «Нима бўлди?» дедилар. Биз у зотга қилган ишларини айтдик. Шунда у зот оёқларини букиб, қиблага юзландилар-да, саҳв саждасини қилдилар, сўнг бизга юзланиб: «Агар намозда бирор янгилик бўлганида, албатта сизларга хабар берган бўлардим», дедилар. Сўнг: «Мен ҳам бир инсонман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман. Қайсингиз намозида бирор нарсада шубҳага тушса, тўғри деб билганини излаб топсин, сўнг салом берсин, сўнг саҳв саждасини қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ مَنْصُورٌ وَقَرَأْتُهُ عَلَيْهِ وَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ رَجُلاً عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الظُّهْرِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ فَقَالُوا أَحَدَثَ فِي الصَّلاَةِ حَدَثٌ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرُوهُ بِصَنِيعِهِ فَثَنَى رِجْلَهُ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ لَوْ كَانَ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ حَدَثٌ أَنْبَأْتُكُمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَوْهَمَ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ أَقْرَبَ ذَلِكَ مِنَ الصَّوَابِ ثُمَّ لْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin namozini oʻqidilar, soʻng ularga yuzlandilar. Ular: «Namozda biror yangilik boʻldimi?» deyishdi. U zot: «Nima boʻldi?» dedilar. Ular u zotga qilgan ishlarini xabar qilishdi. Shunda u zot oyoqlarini bukib, qiblaga yuzlandilar-da, ikki sajda qildilar, soʻng salom berdilar, keyin ularga yuzlanib: «Men ham bir insonman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman. Bas, unutsam, menga eslatinglar», dedilar. Yana: «Agar namozda biror yangilik boʻlganida, sizlarga xabar bergan boʻlardim», dedilar. Yana: «Biringiz namozida shubhaga tushsa, toʻgʻriga eng yaqinini izlab topsin, soʻng shu ustiga namozni tugatsin, soʻng ikki sajda qilsin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини ўқидилар, сўнг уларга юзландилар. Улар: «Намозда бирор янгилик бўлдими?» дейишди. У зот: «Нима бўлди?» дедилар. Улар у зотга қилган ишларини хабар қилишди. Шунда у зот оёқларини букиб, қиблага юзландилар-да, икки сажда қилдилар, сўнг салом бердилар, кейин уларга юзланиб: «Мен ҳам бир инсонман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман. Бас, унутсам, менга эслатинглар», дедилар. Яна: «Агар намозда бирор янгилик бўлганида, сизларга хабар берган бўлардим», дедилар. Яна: «Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғрига энг яқинини излаб топсин, сўнг шу устига намозни тугатсин, сўнг икки сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ أَوْهَمَ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يَفْرُغُ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kimki namozida shubhaga tushsa, toʻgʻrisini izlab topsin, soʻng namozini tugatgach oʻtirgan holida ikki sajda qilsin».Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Кимки намозида шубҳага тушса, тўғрисини излаб топсин, сўнг намозини тугатгач ўтирган ҳолида икки сажда қилсин».

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ شَكَّ أَوْ أَوْهَمَ فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ ثُمَّ لْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kimki shubhaga tushsa yoki chalkashib qolsa, toʻgʻrisini izlab topsin, soʻng ikki sajda qilsin».Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Кимки шубҳага тушса ёки чалкашиб қолса, тўғрисини излаб топсин, сўнг икки сажда қилсин».

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ كَانُوا يَقُولُونَ إِذَا أَوْهَمَ يَتَحَرَّى الصَّوَابَ ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Ibrohim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Ular: ‹Kishi shubhaga tushsa, toʻgʻrisini izlab topadi, soʻng ikki sajda qiladi›, der edilar».Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Улар: ‹Киши шубҳага тушса, тўғрисини излаб топади, сўнг икки сажда қилади›, дер эдилар».

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسَافِعٍ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki namozida shubhaga tushsa, salom berganidan keyin ikki sajda qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки намозида шубҳага тушса, салом берганидан кейин икки сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَاشِمٍ، أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسَافِعٍ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim namozida shubhaga tushsa, salom bergandan soʻng ikki marta sajda qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким намозида шубҳага тушса, салом бергандан сўнг икки марта сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسَافِعٍ، أَنَّ مُصْعَبَ بْنَ شَيْبَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim namozida shubhaga tushsa, salom bergandan soʻng ikki marta sajda qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким намозида шубҳага тушса, салом бергандан сўнг икки марта сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، وَرَوْحٌ، - هُوَ ابْنُ عُبَادَةَ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسَافِعٍ، أَنَّ مُصْعَبَ بْنَ شَيْبَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَجَّاجٌ ‏"‏ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَوْحٌ ‏"‏ وَهُوَ جَالِسٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim namozida shubhaga tushsa, ikki marta sajda qilsin», dedilar. Hajjoj rivoyatida «salom bergandan soʻng», Ravh rivoyatida esa «oʻtirgan holida» deb keladi.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким намозида шубҳага тушса, икки марта сажда қилсин», дедилар. Ҳажжож ривоятида «салом бергандан сўнг», Равҳ ривоятида эса «ўтирган ҳолида» деб келади.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي جَاءَهُ الشَّيْطَانُ فَلَبَسَ عَلَيْهِ صَلاَتَهُ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَإِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz turib namoz oʻqiyotganida, shayton uning oldiga kelib, namozini shubhaga soladi, natijada u necha rakaat oʻqiganini bilmay qoladi. Biringiz shu holatni sezsa, oʻtirgan holida ikki marta sajda qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз туриб намоз ўқиётганида, шайтон унинг олдига келиб, намозини шубҳага солади, натижада у неча ракаат ўқиганини билмай қолади. Бирингиз шу ҳолатни сезса, ўтирган ҳолида икки марта сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ لَهُ ضُرَاطٌ فَإِذَا قُضِيَ التَّثْوِيبُ أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطُرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga azon aytilganda, shayton yel chiqarib qochib ketadi. Iqoma tugagach, u qaytib kelib, kishi bilan qalbi orasiga suqulib, uni necha rakaat oʻqiganini bilmaydigan qilib qoʻyadi. Biringiz shuni sezsa, ikki marta sajda qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга азон айтилганда, шайтон ел чиқариб қочиб кетади. Иқома тугагач, у қайтиб келиб, киши билан қалби орасига суқулиб, уни неча ракаат ўқиганини билмайдиган қилиб қўяди. Бирингиз шуни сезса, икки марта сажда қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ فَثَنَى رِجْلَهُ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ peshin namozini besh rakaat oʻqidilar. U zotga: «Namozga bir narsa qoʻshildimi?» deyildi. U zot: «Nima boʻldi?» dedilar. Ular: «Besh rakaat oʻqidingiz», dedilar. Shunda u zot oyoqlarini bukib, ikki marta sajda qildilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ пешин намозини беш ракаат ўқидилар. У зотга: «Намозга бир нарса қўшилдими?» дейилди. У зот: «Нима бўлди?» дедилар. Улар: «Беш ракаат ўқидингиз», дедилар. Шунда у зот оёқларини букиб, икки марта сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، وَمُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى بِهِمُ الظُّهْرَ خَمْسًا فَقَالُوا إِنَّكَ صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا سَلَّمَ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ularga peshin namozini besh rakaat oʻqitdilar. Ular: «Siz besh rakaat oʻqidingiz», dedilar. Shunda u zot salom bergandan soʻng, oʻtirgan holida ikki marta sajda qildilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уларга пешин намозини беш ракаат ўқитдилар. Улар: «Сиз беш ракаат ўқидингиз», дедилар. Шунда у зот салом бергандан сўнг, ўтирган ҳолида икки марта сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهَلٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ صَلَّى عَلْقَمَةُ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ فَقَالَ مَا فَعَلْتُ ‏.‏ قُلْتُ بِرَأْسِي بَلَى ‏.‏ قَالَ وَأَنْتَ يَا أَعْوَرُ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى خَمْسًا فَوَشْوَشَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالُوا لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرُوهُ فَثَنَى رِجْلَهُ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ ‏"‏ ‏.‏

Ibrohim ibn Suvayd (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alqama besh rakaat namoz oʻqidi va bu unga aytildi. U: «Rostdan shunday qildimmi?» dedi. Men boshim bilan «ha» ishorasini qildim. U: «Ey koʻzi ojiz, sen ham shundaymi?» dedi. Men: «Ha», dedim. Shunda u ikki marta sajda qildi. Soʻng bizga Abdulloh (ibn Masʼud)dan rivoyat qilib berdiki, Nabiy ﷺ besh rakaat oʻqiganlar, shunda odamlar bir-birlariga shivirlashib: «Namozga bir narsa qoʻshildimi?» deyishdi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Ular buni aytishgach, u zot oyoqlarini bukib, ikki marta sajda qildilar, soʻng: «Men ham insonman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman», dedilar.Иброҳим ибн Сувайд (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Алқама беш ракаат намоз ўқиди ва бу унга айтилди. У: «Ростдан шундай қилдимми?» деди. Мен бошим билан «ҳа» ишорасини қилдим. У: «Эй кўзи ожиз, сен ҳам шундайми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда у икки марта сажда қилди. Сўнг бизга Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан ривоят қилиб бердики, Набий ﷺ беш ракаат ўқиганлар, шунда одамлар бир-бирларига шивирлашиб: «Намозга бир нарса қўшилдими?» дейишди. У зот: «Йўқ», дедилар. Улар буни айтишгач, у зот оёқларини букиб, икки марта сажда қилдилар, сўнг: «Мен ҳам инсонман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ سَهَا عَلْقَمَةُ بْنُ قَيْسٍ فِي صَلاَتِهِ فَذَكَرُوا لَهُ بَعْدَ مَا تَكَلَّمَ فَقَالَ أَكَذَلِكَ يَا أَعْوَرُ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَحَلَّ حُبْوَتَهُ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَقَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ الْحَكَمَ يَقُولُ كَانَ عَلْقَمَةُ صَلَّى خَمْسًا ‏.‏ 33

Molik ibn Migʻval (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Shaʼbiyning shunday deganini eshitdim: Alqama ibn Qays namozida adashdi va gapirib boʻlgandan soʻng unga bu aytildi. U: «Ey koʻzi ojiz, shundaymi?» dedi. U: «Ha», dedi. Shunda u chalkab oʻtirgan holatini yozib, sahv sajdalarini qildi va: «Rasululloh ﷺ ana shunday qilgan edilar», dedi. U (Shaʼbiy) dedi: Men Hakamning: «Alqama besh rakaat oʻqigan edi», deganini ham eshitdim.Молик ибн Миғвал (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Шаъбийнинг шундай деганини эшитдим: Алқама ибн Қайс намозида адашди ва гапириб бўлгандан сўнг унга бу айтилди. У: «Эй кўзи ожиз, шундайми?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунда у чалкаб ўтирган ҳолатини ёзиб, саҳв саждаларини қилди ва: «Расулуллоҳ ﷺ ана шундай қилган эдилар», деди. У (Шаъбий) деди: Мен Ҳакамнинг: «Алқама беш ракаат ўқиган эди», деганини ҳам эшитдим.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ عَلْقَمَةَ، صَلَّى خَمْسًا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُوَيْدٍ يَا أَبَا شِبْلٍ صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ فَقَالَ أَكَذَلِكَ يَا أَعْوَرُ فَسَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibrohim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alqama besh rakaat oʻqidi. U salom berganida, Ibrohim ibn Suvayd: «Ey Abu Shibl, besh rakaat oʻqidingiz!» dedi. U: «Ey koʻzi ojiz, shundaymi?» dedi. Soʻng sahvning ikki sajdasini qildi, keyin: «Rasululloh ﷺ ana shunday qilgan edilar», dedi.Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Алқама беш ракаат ўқиди. У салом берганида, Иброҳим ибн Сувайд: «Эй Абу Шибл, беш ракаат ўқидингиз!» деди. У: «Эй кўзи ожиз, шундайми?» деди. Сўнг саҳвнинг икки саждасини қилди, кейин: «Расулуллоҳ ﷺ ана шундай қилган эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ النَّهْشَلِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ وَأَذْكُرُ كَمَا تَذْكُرُونَ ‏"‏ ‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ انْفَتَلَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kunning oxirgi ikki namozidan birini besh rakaat oʻqidilar. U zotga: «Namozga bir narsa qoʻshildimi?» deyildi. U zot: «Nima boʻldi?» dedilar. Ular: «Besh rakaat oʻqidingiz», dedilar. U zot: «Men ham insonman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman va sizlar eslaganingizdek men ham eslayman», dedilar. Soʻng ikki marta sajda qildilar, keyin namozdan chiqdilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ куннинг охирги икки намозидан бирини беш ракаат ўқидилар. У зотга: «Намозга бир нарса қўшилдими?» дейилди. У зот: «Нима бўлди?» дедилар. Улар: «Беш ракаат ўқидингиз», дедилар. У зот: «Мен ҳам инсонман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман ва сизлар эслаганингиздек мен ҳам эслайман», дедилар. Сўнг икки марта сажда қилдилар, кейин намоздан чиқдилар.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، مَوْلَى عُثْمَانَ عَنْ أَبِيهِ، يُوسُفَ أَنَّ مُعَاوِيَةَ، صَلَّى إِمَامَهُمْ فَقَامَ فِي الصَّلاَةِ وَعَلَيْهِ جُلُوسٌ فَسَبَّحَ النَّاسُ فَتَمَّ عَلَى قِيَامِهِ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ أَنْ أَتَمَّ الصَّلاَةَ ثُمَّ قَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ نَسِيَ شَيْئًا مِنْ صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ مِثْلَ هَاتَيْنِ السَّجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Yusuf (rahimahulloh) otasi Yusufdan rivoyat qiladi: Muoviya ularga imom boʻlib namoz oʻqidi va oʻtirishi kerak boʻlgan joyda oʻrnidan turib ketdi. Odamlar tasbeh aytishdi, lekin u qiyomida davom etdi. Soʻng namozni tugatgandan keyin, oʻtirgan holida ikki marta sajda qildi. Keyin u minbarga oʻtirib dedi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim namozidan biror narsani unutsa, ana shu ikki sajda kabi sajda qilsin›, deganlarini eshitganman».Муҳаммад ибн Юсуф (раҳимаҳуллоҳ) отаси Юсуфдан ривоят қилади: Муовия уларга имом бўлиб намоз ўқиди ва ўтириши керак бўлган жойда ўрнидан туриб кетди. Одамлар тасбеҳ айтишди, лекин у қиёмида давом этди. Сўнг намозни тугатгандан кейин, ўтирган ҳолида икки марта сажда қилди. Кейин у минбарга ўтириб деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким намозидан бирор нарсани унутса, ана шу икки сажда каби сажда қилсин›, деганларини эшитганман».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، وَيُونُسُ، وَاللَّيْثُ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ابْنَ بُحَيْنَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فِي الثِّنْتَيْنِ مِنَ الظُّهْرِ فَلَمْ يَجْلِسْ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ كَبَّرَ فِي كُلِّ سَجْدَةٍ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ وَسَجَدَهُمَا النَّاسُ مَعَهُ مَكَانَ مَا نَسِيَ مِنَ الْجُلُوسِ ‏.‏

Abdurrahmon al-Aʼraj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Buhayna unga aytib berdiki, Rasululloh ﷺ peshinning ikki rakaatidan soʻng oʻtirmay turib ketdilar. Namozlarini tugatganlarida, salom berishdan avval oʻtirgan holida ikki marta sajda qilib, har bir sajdada takbir aytdilar. Odamlar ham u zot bilan birga, unutilgan oʻtirish oʻrniga bu ikki sajdani qildilar.Абдурраҳмон ал-Аъраж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Буҳайна унга айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ пешиннинг икки ракаатидан сўнг ўтирмай туриб кетдилар. Намозларини тугатганларида, салом беришдан аввал ўтирган ҳолида икки марта сажда қилиб, ҳар бир саждада такбир айтдилар. Одамлар ҳам у зот билан бирга, унутилган ўтириш ўрнига бу икки саждани қилдилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارِ، بُنْدَارٌ - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تَنْقَضِي فِيهِمَا الصَّلاَةُ أَخَّرَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ عَلَى شِقِّهِ مُتَوَرِّكًا ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namoz tugaydigan oxirgi ikki rakaatga yetganlarida, chap oyoqlarini oldinga surib, chap tomonlariga tavarruk holatda oʻtirar, soʻng salom berardilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намоз тугайдиган охирги икки ракаатга етганларида, чап оёқларини олдинга суриб, чап томонларига таваррук ҳолатда ўтирар, сўнг салом берардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا جَلَسَ أَضْجَعَ الْيُسْرَى وَنَصَبَ الْيُمْنَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَيَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَعَقَدَ ثِنْتَيْنِ الْوُسْطَى وَالإِبْهَامَ وَأَشَارَ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida, rukuga borganlarida va boshlarini rukudan koʻtarganlarida qoʻllarini koʻtarardilar. Oʻtirganlarida esa chap oyoqlarini yotqizib, oʻng oyoqlarini tikladilar, chap qoʻllarini chap sonlarining ustiga, oʻng qoʻllarini oʻng sonlarining ustiga qoʻydilar, oʻrta barmoq bilan bosh barmoqni birlashtirib halqa qildilar va koʻrsatkich barmoq bilan ishora qildilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида, рукуга борганларида ва бошларини рукудан кўтарганларида қўлларини кўтарардилар. Ўтирганларида эса чап оёқларини ётқизиб, ўнг оёқларини тикладилар, чап қўлларини чап сонларининг устига, ўнг қўлларини ўнг сонларининг устига қўйдилар, ўрта бармоқ билан бош бармоқни бирлаштириб ҳалқа қилдилар ва кўрсаткич бармоқ билан ишора қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ ذِرَاعَيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ يَدْعُو بِهَا ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning namozda oʻtirganlarini koʻrgan: u zot chap oyoqlarini yotqizib oʻtirdilar, bilaklarini sonlarining ustiga qoʻydilar va koʻrsatkich barmoqlari bilan ishora qilib, u bilan duo qildilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг намозда ўтирганларини кўрган: у зот чап оёқларини ётқизиб ўтирдилар, билакларини сонларининг устига қўйдилар ва кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилиб, у билан дуо қилдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ قُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُصَلِّي فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَتَا أُذُنَيْهِ ثُمَّ أَخَذَ شِمَالَهُ بِيَمِينِهِ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا سَجَدَ وَضَعَ رَأْسَهُ بِذَلِكَ الْمَنْزِلِ مِنْ يَدَيْهِ ثُمَّ جَلَسَ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَحَدَّ مِرْفَقَهُ الأَيْمَنَ عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَقَبَضَ ثِنْتَيْنِ وَحَلَّقَ وَرَأَيْتُهُ يَقُولُ هَكَذَا وَأَشَارَ بِشْرٌ بِالسَّبَّابَةِ مِنَ الْيُمْنَى وَحَلَّقَ الإِبْهَامَ وَالْوُسْطَى ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Rasululloh ﷺ ning namozlariga, qanday namoz oʻqishlariga albatta qarayman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ turib qiblaga yuzlandilar va qoʻllarini quloqlari roʻparasiga yetguncha koʻtardilar, soʻng chap qoʻllarini oʻng qoʻllari bilan ushladilar. Rukuga borishni istaganlarida ham ularni xuddi shunday koʻtarib, qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻydilar. Boshlarini rukudan koʻtarganlarida ham ularni xuddi shunday koʻtardilar. Sajda qilganlarida boshlarini shu ikki qoʻllari orasidagi joyga qoʻydilar. Soʻng oʻtirib chap oyoqlarini yotqizdilar, chap qoʻllarini chap sonlarining ustiga qoʻydilar, oʻng tirsaklarining qirrasini oʻng sonlarining ustiga qoʻydilar, ikki barmoqlarini yigʻib halqa qildilar. Men u zotning shunday qilayotganlarini koʻrdim.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларига, қандай намоз ўқишларига албатта қарайман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб қиблага юзландилар ва қўлларини қулоқлари рўпарасига етгунча кўтардилар, сўнг чап қўлларини ўнг қўллари билан ушладилар. Рукуга боришни истаганларида ҳам уларни худди шундай кўтариб, қўлларини тиззалари устига қўйдилар. Бошларини рукудан кўтарганларида ҳам уларни худди шундай кўтардилар. Сажда қилганларида бошларини шу икки қўллари орасидаги жойга қўйдилар. Сўнг ўтириб чап оёқларини ётқиздилар, чап қўлларини чап сонларининг устига қўйдилар, ўнг тирсакларининг қиррасини ўнг сонларининг устига қўйдилар, икки бармоқларини йиғиб ҳалқа қилдилар. Мен у зотнинг шундай қилаётганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، - شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ - ثُمَّ لَقِيتُ الشَّيْخَ فَقَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَقَلَّبْتُ الْحَصَى فَقَالَ لِي ابْنُ عُمَرَ لاَ تُقَلِّبِ الْحَصَى فَإِنَّ تَقْلِيبَ الْحَصَى مِنَ الشَّيْطَانِ وَافْعَلْ كَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ ‏.‏ قُلْتُ وَكَيْفَ رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ قَالَ هَكَذَا وَنَصَبَ الْيُمْنَى وَأَضْجَعَ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَيَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ ‏.‏

Ali ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning yonlarida namoz oʻqidim va mayda toshlarni agʻdara boshladim. Shunda Ibn Umar menga: «Toshlarni agʻdarma, chunki toshlarni agʻdarish shaytondandir. Men Rasululloh ﷺ ni qanday qilayotganlarini koʻrgan boʻlsam, sen ham shunday qil», dedilar. Men: «Rasululloh ﷺ ni qanday qilayotganlarini koʻrgan edingiz?» dedim. U kishi: «Mana shunday», deb oʻng oyoqlarini tikladilar, chap oyoqlarini yotqizdilar, oʻng qoʻllarini oʻng sonlarining ustiga, chap qoʻllarini chap sonlarining ustiga qoʻydilar va koʻrsatkich barmoqlari bilan ishora qildilar.Али ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнларида намоз ўқидим ва майда тошларни ағдара бошладим. Шунда Ибн Умар менга: «Тошларни ағдарма, чунки тошларни ағдариш шайтондандир. Мен Расулуллоҳ ﷺ ни қандай қилаётганларини кўрган бўлсам, сен ҳам шундай қил», дедилар. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ ни қандай қилаётганларини кўрган эдингиз?» дедим. У киши: «Мана шундай», деб ўнг оёқларини тикладилар, чап оёқларини ётқиздилар, ўнг қўлларини ўнг сонларининг устига, чап қўлларини чап сонларининг устига қўйдилар ва кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ رَآنِي ابْنُ عُمَرَ وَأَنَا أَعْبَثُ، بِالْحَصَى فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا انْصَرَفَ نَهَانِي وَقَالَ اصْنَعْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ‏.‏ قُلْتُ وَكَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ قَالَ كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ وَقَبَضَ - يَعْنِي أَصَابِعَهُ كُلَّهَا - وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى ‏.‏

Ali ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) meni namozda mayda toshlar bilan oʻynayotganimni koʻrdilar. Namozdan boʻshaganlaridan soʻng meni bundan qaytarib: «Rasululloh ﷺ qanday qilar edilar, sen ham shunday qil», dedilar. Men: «U zot qanday qilar edilar?» dedim. U kishi: «U zot namozda oʻtirganlarida oʻng kaftlarini sonlarining ustiga qoʻyar edilar va barcha barmoqlarini yigʻib, bosh barmoqqa yaqin barmoq bilan ishora qilar edilar, chap kaftlarini esa chap sonlarining ustiga qoʻyar edilar», dedilar.Али ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) мени намозда майда тошлар билан ўйнаётганимни кўрдилар. Намоздан бўшаганларидан сўнг мени бундан қайтариб: «Расулуллоҳ ﷺ қандай қилар эдилар, сен ҳам шундай қил», дедилар. Мен: «У зот қандай қилар эдилар?» дедим. У киши: «У зот намозда ўтирганларида ўнг кафтларини сонларининг устига қўяр эдилар ва барча бармоқларини йиғиб, бош бармоққа яқин бармоқ билан ишора қилар эдилар, чап кафтларини эса чап сонларининг устига қўяр эдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ وَائِلَ بْنَ حُجْرٍ، قَالَ قُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُصَلِّي فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَوَصَفَ قَالَ ثُمَّ قَعَدَ وَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ وَرُكْبَتِهِ الْيُسْرَى وَجَعَلَ حَدَّ مِرْفَقِهِ الأَيْمَنِ عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ قَبَضَ اثْنَتَيْنِ مِنْ أَصَابِعِهِ وَحَلَّقَ حَلْقَةً ثُمَّ رَفَعَ أُصْبُعَهُ فَرَأَيْتُهُ يُحَرِّكُهَا يَدْعُو بِهَا ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Rasululloh ﷺ ning namozlariga, qanday namoz oʻqishlariga albatta qarayman», dedim va u zotga qaradim. U zot namozni vasf qilib dedilar: Soʻng u zot oʻtirib chap oyoqlarini yotqizdilar, chap kaftlarini chap sonlari va chap tizzalarining ustiga qoʻydilar, oʻng tirsaklarining qirrasini oʻng sonlarining ustiga qoʻydilar, soʻng barmoqlaridan ikkitasini yigʻib halqa qildilar, soʻng barmoqlarini koʻtardilar. Men u zotning uni harakatlantirib, u bilan duo qilayotganlarini koʻrdim.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларига, қандай намоз ўқишларига албатта қарайман», дедим ва у зотга қарадим. У зот намозни васф қилиб дедилар: Сўнг у зот ўтириб чап оёқларини ётқиздилар, чап кафтларини чап сонлари ва чап тиззаларининг устига қўйдилар, ўнг тирсакларининг қиррасини ўнг сонларининг устига қўйдилар, сўнг бармоқларидан иккитасини йиғиб ҳалқа қилдилар, сўнг бармоқларини кўтардилар. Мен у зотнинг уни ҳаракатлантириб, у билан дуо қилаётганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَرَفَعَ أُصْبُعَهُ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ فَدَعَا بِهَا وَيَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ بَاسِطُهَا عَلَيْهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozda oʻtirganlarida qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻyar edilar, bosh barmoqqa yaqin barmoqlarini koʻtarib, u bilan duo qilar edilar, chap qoʻllarini esa tizzalarining ustiga yozgan holda qoʻyar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозда ўтирганларида қўлларини тиззалари устига қўяр эдилар, бош бармоққа яқин бармоқларини кўтариб, у билан дуо қилар эдилар, чап қўлларини эса тиззаларининг устига ёзган ҳолда қўяр эдилар.

أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ إِذَا دَعَا وَلاَ يُحَرِّكُهَا ‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزَادَ عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو كَذَلِكَ وَيَتَحَامَلُ بِيَدِهِ الْيُسْرَى عَلَى رِجْلِهِ الْيُسْرَى ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ duo qilganlarida barmoqlari bilan ishora qilar edilar, ammo uni harakatlantirmas edilar. Yana bir rivoyatda u zotning shunday duo qilayotganlarini va chap qoʻllari bilan chap oyoqlariga tayanayotganlarini koʻrgani zikr qilinadi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ дуо қилганларида бармоқлари билан ишора қилар эдилар, аммо уни ҳаракатлантирмас эдилар. Яна бир ривоятда у зотнинг шундай дуо қилаётганларини ва чап қўллари билан чап оёқларига таянаётганларини кўргани зикр қилинади.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنِ الْمُعَافَى، عَنْ عِصَامِ بْنِ قُدَامَةَ، عَنْ مَالِكٍ، - وَهُوَ ابْنُ نُمَيْرٍ الْخُزَاعِيِّ - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاضِعًا يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى فِي الصَّلاَةِ وَيُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ ‏.‏

Numayr al-Xuzaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni namozda oʻng qoʻllarini oʻng sonlarining ustiga qoʻyib, barmoqlari bilan ishora qilayotgan holda koʻrdim.Нумайр ал-Хузаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни намозда ўнг қўлларини ўнг сонларининг устига қўйиб, бармоқлари билан ишора қилаётган ҳолда кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ يَدْعُو بِأُصْبُعَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحِّدْ أَحِّدْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi ikki barmogʻi bilan duo qilayotgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bittasi bilan qil, bittasi bilan qil», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши икки бармоғи билан дуо қилаётган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Биттаси билан қил, биттаси билан қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ مَرَّ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَدْعُو بِأَصَابِعِي فَقَالَ ‏"‏ أَحِّدْ أَحِّدْ ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ ‏.‏

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men barmoqlarim bilan duo qilayotganimda Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtdilar va: «Bittasi bilan qil, bittasi bilan qil», deb koʻrsatkich barmoqlari bilan ishora qildilar.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бармоқларим билан дуо қилаётганимда Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтдилар ва: «Биттаси билан қил, биттаси билан қил», деб кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилдилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ قُدَامَةَ الْجَدَلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ نُمَيْرٍ الْخُزَاعِيُّ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدًا فِي الصَّلاَةِ وَاضِعًا ذِرَاعَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى رَافِعًا أُصْبُعَهُ السَّبَّابَةَ قَدْ أَحْنَاهَا شَيْئًا وَهُوَ يَدْعُو ‏.‏

Numayr al-Xuzaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ ni namozda oʻtirgan holda, oʻng bilaklarini oʻng sonlarining ustiga qoʻyib, koʻrsatkich barmoqlarini biroz egilgan holda koʻtarib, duo qilayotganlarini koʻrgan.Нумайр ал-Хузаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ни намозда ўтирган ҳолда, ўнг билакларини ўнг сонларининг устига қўйиб, кўрсаткич бармоқларини бироз эгилган ҳолда кўтариб, дуо қилаётганларини кўрган.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَعَدَ فِي التَّشَهُّدِ وَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ لاَ يُجَاوِزُ بَصَرُهُ إِشَارَتَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tashahhudda oʻtirganlarida chap kaftlarini chap sonlarining ustiga qoʻyib, koʻrsatkich barmoqlari bilan ishora qilar edilar va nigohlari ishora qilayotgan barmoqlaridan oʻtib ketmas edi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ташаҳҳудда ўтирганларида чап кафтларини чап сонларининг устига қўйиб, кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилар эдилар ва нигоҳлари ишора қилаётган бармоқларидан ўтиб кетмас эди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ رَفْعِ أَبْصَارِهِمْ عِنْدَ الدُّعَاءِ فِي الصَّلاَةِ إِلَى السَّمَاءِ أَوْ لَتُخْطَفَنَّ أَبْصَارُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Namozda duo qilayotganlarida nigohlarini osmonga koʻtaradigan qavmlar bundan albatta tiyilsinlar, aks holda koʻzlari sugʻurib olinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Намозда дуо қилаётганларида нигоҳларини осмонга кўтарадиган қавмлар бундан албатта тийилсинлар, акс ҳолда кўзлари суғуриб олинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٌ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا نَقُولُ فِي الصَّلاَةِ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ التَّشَهُّدُ السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَى جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُولُوا هَكَذَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Tashahhud farz qilinishidan avval biz namozda: «As-salomu alalloh, as-salomu alo Jibril va Mikoil», deb aytar edik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday demanglar, chunki Alloh azza va jalla Salomning oʻzidir. Balki: ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-tayyibat, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihin, ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu›, denglar», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ташаҳҳуд фарз қилинишидан аввал биз намозда: «Ас-салому алаллоҳ, ас-салому ало Жибрил ва Микоил», деб айтар эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай деманглар, чунки Аллоҳ азза ва жалла Саломнинг ўзидир. Балки: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-таййибат, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу›, денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga Qurʼondan bir surani oʻrgatganlaridek, tashahhudni ham oʻrgatar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қуръондан бир сурани ўргатганларидек, ташаҳҳудни ҳам ўргатар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، - وَهُوَ ابْنُ عِيَاضٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ هُوَ السَّلاَمُ فَإِذَا قَعَدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ لْيَتَخَيَّرْ بَعْدَ ذَلِكَ مِنَ الْكَلاَمِ مَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla Salomning oʻzidir. Biringiz namozda oʻtirsa, ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-tayyibat, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihin, ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu›, deb aytsin. Soʻng bundan keyin oʻzi xohlagan duoni tanlab aytaversin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла Саломнинг ўзидир. Бирингиз намозда ўтирса, ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-таййибат, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу›, деб айтсин. Сўнг бундан кейин ўзи хоҳлаган дуони танлаб айтаверсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ الأَشْعَرِيَّ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَنَا فَعَلَّمَنَا سُنَّتَنَا وَبَيَّنَ لَنَا صَلاَتَنَا فَقَالَ ‏"‏ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاَةِ فَأَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ ‏{‏ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏}‏ فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِذَا كَبَّرَ وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ إِذَا كَبَّرَ وَسَجَدَ فَكَبِّرُوا وَاسْجُدُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ وَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْقَعْدَةِ فَلْيَكُنْ مِنْ قَوْلِ أَحَدِكُمْ أَنْ يَقُولَ التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib, sunnatimizni oʻrgatdilar va namozimizni bayon qilib berdilar. Bas: «Namozga turganingizda saflaringizni toʻgʻrilanglar, soʻng biringiz sizga imom boʻlsin. Imom takbir aytsa, siz ham takbir ayting; u {va lad-dollin} deganda, ‹Omin› deng, Alloh sizga ijobat qiladi. Soʻng u takbir aytib rukuga borsa, siz ham takbir aytib rukuga boringlar, chunki imom sizdan avval rukuga boradi va sizdan avval bosh koʻtaradi», dedilar. Allohning Nabiysi ﷺ: «Ana shu ana shuning oʻrniga oʻtadi. U ‹Samiallohu liman hamidah› deganda, siz ‹Allohumma robbano lakal-hamd› denglar, chunki Alloh azza va jalla Nabiysi ﷺ tili orqali ‹Samiallohu liman hamidah› degan. Soʻng u takbir aytib sajda qilsa, siz ham takbir aytib sajda qilinglar, chunki imom sizdan avval sajda qiladi va sizdan avval bosh koʻtaradi», dedilar. Allohning Nabiysi ﷺ: «Ana shu ana shuning oʻrniga oʻtadi. Qaʼda (oʻtirish) vaqti kelganda, biringizning aytadigan soʻzi ‹At-tahiyyatut-tayyibatus-salavatu lillah, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihin, ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› boʻlsin», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб, суннатимизни ўргатдилар ва намозимизни баён қилиб бердилар. Бас: «Намозга турганингизда сафларингизни тўғриланглар, сўнг бирингиз сизга имом бўлсин. Имом такбир айтса, сиз ҳам такбир айтинг; у {ва лад-доллин} деганда, ‹Омин› денг, Аллоҳ сизга ижобат қилади. Сўнг у такбир айтиб рукуга борса, сиз ҳам такбир айтиб рукуга боринглар, чунки имом сиздан аввал рукуга боради ва сиздан аввал бош кўтаради», дедилар. Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Ана шу ана шунинг ўрнига ўтади. У ‹Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деганда, сиз ‹Аллоҳумма роббано лакал-ҳамд› денглар, чунки Аллоҳ азза ва жалла Набийси ﷺ тили орқали ‹Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деган. Сўнг у такбир айтиб сажда қилса, сиз ҳам такбир айтиб сажда қилинглар, чунки имом сиздан аввал сажда қилади ва сиздан аввал бош кўтаради», дедилар. Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Ана шу ана шунинг ўрнига ўтади. Қаъда (ўтириш) вақти келганда, бирингизнинг айтадиган сўзи ‹Ат-таҳийятут-таййибатус-салавату лиллаҳ, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› бўлсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيْمَنُ بْنُ نَابِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَسْأَلُ اللَّهَ الْجَنَّةَ وَأَعُوذُ بِهِ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ أَيْمَنَ بْنَ نَابِلٍ عَلَى هَذِهِ الرِّوَايَةِ وَأَيْمَنُ عِنْدَنَا لاَ بَأْسَ بِهِ وَالْحَدِيثُ خَطَأٌ وَبِاللَّهِ التَّوْفِيقُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga Qurʼondan bir surani oʻrgatganlaridek, tashahhudni ham oʻrgatib: «Bismillahi va billahi, at-tahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-tayyibat, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihin, ashhadu an la ilaha illalloh va anna Muhammadan abduhu va rasuluhu, va asʼalullohal-jannata va auzu bihi minan-nar», der edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қуръондан бир сурани ўргатганларидек, ташаҳҳудни ҳам ўргатиб: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи, ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-таййибат, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу, ва асъалуллоҳал-жанната ва аузу биҳи минан-нар», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، ح وَأَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مَلاَئِكَةً سَيَّاحِينَ فِي الأَرْضِ يُبَلِّغُونِي مِنْ أُمَّتِي السَّلاَمَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning yer yuzida sayr qilib yuruvchi farishtalari bordir, ular menga ummatimning salomini yetkazadilar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг ер юзида сайр қилиб юрувчи фаришталари бордир, улар менга умматимнинг саломини етказадилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكَوْسَجُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا سُلَيْمَانُ مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ زَمَنَ الْحَجَّاجِ فَحَدَّثَنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ وَالْبُشْرَى فِي وَجْهِهِ فَقُلْنَا إِنَّا لَنَرَى الْبُشْرَى فِي وَجْهِكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ أَتَانِي الْمَلَكُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّكَ يَقُولُ أَمَا يُرْضِيكَ أَنَّهُ لاَ يُصَلِّي عَلَيْكَ أَحَدٌ إِلاَّ صَلَّيْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا وَلاَ يُسَلِّمُ عَلَيْكَ أَحَدٌ إِلاَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ yuzlarida xushxabar alomati bilan keldilar. Biz: «Yuzingizda xushxabar alomatini koʻrayapmiz», dedik. Shunda u zot: «Huzurimga farishta kelib: ‹Ey Muhammad, Robbing aytadiki: senga bir kishi salavot aytsa, Men unga oʻn marta salavot aytishim, senga bir kishi salom yoʻllasa, Men unga oʻn marta salom yoʻllashim seni rozi qilmaydimi?› dedi», dedilar.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ юзларида хушхабар аломати билан келдилар. Биз: «Юзингизда хушхабар аломатини кўраяпмиз», дедик. Шунда у зот: «Ҳузуримга фаришта келиб: ‹Эй Муҳаммад, Роббинг айтадики: сенга бир киши салавот айтса, Мен унга ўн марта салавот айтишим, сенга бир киши салом йўлласа, Мен унга ўн марта салом йўллашим сени рози қилмайдими?› деди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ، أَنَّ أَبَا عَلِيٍّ الْجَنْبِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو فِي صَلاَتِهِ لَمْ يُمَجِّدِ اللَّهَ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلْتَ أَيُّهَا الْمُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ عَلَّمَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُصَلِّي فَمَجَّدَ اللَّهَ وَحَمِدَهُ وَصَلَّى عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادْعُ تُجَبْ وَسَلْ تُعْطَ ‏"‏ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining namozida Allohni ulugʻlamay va Nabiy ﷺ ga salavot aytmay duo qilayotganini eshitib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shoshilding, ey namozxon», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga oʻrgatdilar. Yana Rasululloh ﷺ bir kishining namoz oʻqib, Allohni ulugʻlab, unga hamd aytib, Nabiy ﷺ ga salavot aytganini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Duo qil, ijobat qilinasan; soʻra, berilasan», dedilar.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг намозида Аллоҳни улуғламай ва Набий ﷺ га салавот айтмай дуо қилаётганини эшитиб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шошилдинг, эй намозхон», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга ўргатдилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг намоз ўқиб, Аллоҳни улуғлаб, унга ҳамд айтиб, Набий ﷺ га салавот айтганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Дуо қил, ижобат қилинасан; сўра, бериласан», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُجْمِرِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الأَنْصَارِيَّ، - وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الَّذِي أُرِيَ النِّدَاءَ بِالصَّلاَةِ - أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ لَهُ بَشِيرُ بْنُ سَعْدٍ أَمَرَنَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ نُصَلِّيَ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تَمَنَّيْنَا أَنَّهُ لَمْ يَسْأَلْهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ فِي الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَالسَّلاَمُ كَمَا عَلِمْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oldimizga Saʼd ibn Ubodaning majlisiga keldilar. Shunda Bashir ibn Saʼd u zotga: «Ey Allohning Rasuli, Alloh azza va jalla bizni sizga salavot aytishga buyurdi. Sizga qanday salavot aytamiz?» dedi. Rasululloh ﷺ shu qadar jim qoldilarki, biz u savol bermaganini orzu qildik. Soʻng u zot: «‹Allohumma solli alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama sollayta alo oli Ibrohim, va borik alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama borakta alo oli Ibrohim fil-alamin, innaka hamidun majid› denglar, salom esa siz bilgandekdir», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга Саъд ибн Убоданинг мажлисига келдилар. Шунда Башир ибн Саъд у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ азза ва жалла бизни сизга салавот айтишга буюрди. Сизга қандай салавот айтамиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ шу қадар жим қолдиларки, биз у савол бермаганини орзу қилдик. Сўнг у зот: «‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама соллайта ало оли Иброҳим, ва борик ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама боракта ало оли Иброҳим фил-аламин, иннака ҳамидун мажид› денглар, салом эса сиз билгандекдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُمِرْنَا أَنْ نُصَلِّيَ عَلَيْكَ وَنُسَلِّمَ أَمَّا السَّلاَمُ فَقَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ga: «Biz sizga salavot va salom aytishga buyurildik. Salomni bilamiz, sizga qanday salavot aytamiz?» deyildi. U zot: «‹Allohumma solli alo Muhammadin kama sollayta alo oli Ibrohim, allohumma borik alo Muhammadin kama borakta alo oli Ibrohim› denglar», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ га: «Биз сизга салавот ва салом айтишга буюрилдик. Саломни биламиз, сизга қандай салавот айтамиз?» дейилди. У зот: «‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин кама соллайта ало оли Иброҳим, аллоҳумма борик ало Муҳаммадин кама боракта ало оли Иброҳим› денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا بِهِ مِنْ كِتَابِهِ وَهَذَا خَطَأٌ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salom aytishni bildik, salavot qanday boʻladi?» dedik. U zot: «‹Allohumma solli alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama sollayta alo oli Ibrohim, innaka hamidun majid, allohumma borik alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama borakta alo oli Ibrohim, innaka hamidun majid› denglar», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салом айтишни билдик, салавот қандай бўлади?» дедик. У зот: «‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама соллайта ало оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид, аллоҳумма борик ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама боракта ало оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид› денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنُ وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنَ الَّذِي قَبْلَهُ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ فِيهِ عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ غَيْرَ هَذَا وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salom aytishni bildik, sizga salavot qanday boʻladi?» dedik. U zot: «‹Allohumma solli alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama sollayta alo Ibrohima va oli Ibrohim, innaka hamidun majid, va borik alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama borakta alo Ibrohima va oli Ibrohim, innaka hamidun majid› denglar», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салом айтишни билдик, сизга салавот қандай бўлади?» дедик. У зот: «‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама соллайта ало Иброҳима ва оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид, ва борик ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама боракта ало Иброҳима ва оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид› денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ قَالَ لِي كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ أَلاَ أُهْدِي لَكَ هَدِيَّةً قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَرَفْنَا كَيْفَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U menga: «Senga bir sovgʻa qilmaymi?» deb aytdi. Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salom aytishni bildik, sizga qanday salavot aytamiz?» dedik. U zot: «‹Allohumma solli alo Muhammadin va oli Muhammad, kama sollayta alo oli Ibrohim, innaka hamidun majid, allohumma borik alo Muhammadin va oli Muhammad, kama borakta alo oli Ibrohim, innaka hamidun majid› denglar», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У менга: «Сенга бир совға қилмайми?» деб айтди. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салом айтишни билдик, сизга қандай салавот айтамиз?» дедик. У зот: «‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин ва оли Муҳаммад, кама соллайта ало оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид, аллоҳумма борик ало Муҳаммадин ва оли Муҳаммад, кама боракта ало оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид› денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salavot qanday boʻladi?» dedik. U zot: «‹Allohumma solli alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama sollayta alo Ibrohima va oli Ibrohim, innaka hamidun majid, va borik alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama borakta alo Ibrohima va oli Ibrohim, innaka hamidun majid› denglar», dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салавот қандай бўлади?» дедик. У зот: «‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама соллайта ало Иброҳима ва оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид, ва борик ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама боракта ало Иброҳима ва оли Иброҳим, иннака ҳамидун мажид› денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, sizga qanday salavot aytamiz?» dedi. U zot: «Aytinglar: ‹Allohumma solli ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kamo sollayta ala Ibrohima, innaka hamidun majid, va borik ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kamo borakta ala Ibrohima, innaka hamidun majid›», dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, сизга қандай салавот айтамиз?» деди. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин камо соллайта ала Иброҳима, иннака ҳамидун мажид, ва борик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин камо боракта ала Иброҳима, иннака ҳамидун мажид›», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ خَارِجَةَ قَالَ أَنَا سَأَلْتُ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ صَلُّوا عَلَىَّ وَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ وَقُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xorija (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻradim, u zot: «Menga salavot aytinglar va duoda astoydil boʻlinglar, hamda ayting: ‹Allohumma solli ala Muhammadin va ala oli Muhammad›», dedilar.Зайд ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим, у зот: «Менга салавот айтинглар ва дуода астойдил бўлинглар, ҳамда айтинг: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммад›», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga qanday salom berishni bildik, ammo sizga qanday salavot aytamiz?» dedik. U zot: «Aytinglar: ‹Allohumma solli ala Muhammadin abdika va rasulika kamo sollayta ala Ibrohima, va borik ala Muhammadin va oli Muhammadin kamo borakta ala Ibrohima›», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга қандай салом беришни билдик, аммо сизга қандай салавот айтамиз?» дедик. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин абдика ва расулика камо соллайта ала Иброҳима, ва борик ала Муҳаммадин ва оли Муҳаммадин камо боракта ала Иброҳима›», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ، أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ فِي حَدِيثِ الْحَارِثِ ‏"‏ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ جَمِيعًا ‏"‏ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ بِهَذَا الْحَدِيثِ مَرَّتَيْنِ وَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ قَدْ سَقَطَ عَلَيْهِ مِنْهُ شَطْرٌ ‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular: «Ey Allohning Rasuli, sizga qanday salavot aytamiz?» deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Aytinglar: ‹Allohumma solli ala Muhammadin va azvojihi va zurriyyatihi kamo sollayta ala oli Ibrohima, va borik ala Muhammadin va azvojihi va zurriyyatihi kamo borakta ala oli Ibrohima, innaka hamidun majid›», dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга қандай салавот айтамиз?» дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Айтинглар: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва азвожиҳи ва зуррийятиҳи камо соллайта ала оли Иброҳима, ва борик ала Муҳаммадин ва азвожиҳи ва зуррийятиҳи камо боракта ала оли Иброҳима, иннака ҳамидун мажид›», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ، مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ وَالْبِشْرُ يُرَى فِي وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ جَاءَنِي جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَمَا يُرْضِيكَ يَا مُحَمَّدُ أَنْ لاَ يُصَلِّيَ عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِكَ إِلاَّ صَلَّيْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا وَلاَ يُسَلِّمَ عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِكَ إِلاَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ yuzlarida quvonch koʻrinib holda kelib: «Menga Jibril alayhissalom kelib dedi: ‹Ey Muhammad, ummatingdan biror kishi senga bir marta salavot aytsa, men unga oʻn marta salovat aytishimga, va ummatingdan biror kishi senga salom aytsa, men unga oʻn marta salom aytishimga rozi boʻlmaysanmi?›», dedilar.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ юзларида қувонч кўриниб ҳолда келиб: «Менга Жибрил алайҳиссалом келиб деди: ‹Эй Муҳаммад, умматингдан бирор киши сенга бир марта салавот айтса, мен унга ўн марта саловат айтишимга, ва умматингдан бирор киши сенга салом айтса, мен унга ўн марта салом айтишимга рози бўлмайсанми?›», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga oʻn marta salavot aytadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга ўн марта салавот айтади», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرَ صَلَوَاتٍ وَحُطَّتْ عَنْهُ عَشْرُ خَطِيئَاتٍ وَرُفِعَتْ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga oʻn marta salavot aytadi, undan oʻnta gunoh oʻchiriladi va uning uchun oʻn daraja koʻtariladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга ўн марта салавот айтади, ундан ўнта гуноҳ ўчирилади ва унинг учун ўн даража кўтарилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا إِذَا جَلَسْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ قُلْنَا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ السَّلاَمُ عَلَى فُلاَنٍ وَفُلاَنٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُولُوا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ إِذَا جَلَسَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ فَإِنَّكُمْ إِذَا قُلْتُمْ ذَلِكَ أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ لْيَتَخَيَّرْ مِنَ الدُّعَاءِ بَعْدُ أَعْجَبَهُ إِلَيْهِ يَدْعُو بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz namozda Rasululloh ﷺ bilan oʻtirganimizda: «Bandalari tomonidan Allohga salom boʻlsin, falonchi va falonchiga salom boʻlsin», deb aytardik. Shunda Rasululloh ﷺ: «‹Allohga salom boʻlsin›, demanglar, chunki Allohning Oʻzi as-Salomdir. Balki biringiz oʻtirganida: ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavotu vat-toyyibot, as-salomu alayka ayyuhan-Nabiyyu va rohmatullohi va barakotuh, as-salomu alayno va ala ibodillahis-solihin›, desin. Zero, buni aytsangiz, u osmon va yerdagi har bir solih bandaga yetadi. ‹Ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh›, desin, soʻng oʻziga yoqqan duodan tanlab, u bilan duo qilsin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз намозда Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирганимизда: «Бандалари томонидан Аллоҳга салом бўлсин, фалончи ва фалончига салом бўлсин», деб айтардик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «‹Аллоҳга салом бўлсин›, деманглар, чунки Аллоҳнинг Ўзи ас-Саломдир. Балки бирингиз ўтирганида: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва баракотуҳ, ас-салому алайно ва ала ибодиллаҳис-солиҳин›, десин. Зеро, буни айтсангиз, у осмон ва ердаги ҳар бир солиҳ бандага етади. ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ›, десин, сўнг ўзига ёққан дуодан танлаб, у билан дуо қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ بْنُ وَكِيعِ بْنِ الْجَرَّاحِ، أَخُو سُفْيَانَ بْنِ وَكِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَدْعُو بِهِنَّ فِي صَلاَتِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا وَكَبِّرِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِيهِ حَاجَتَكِ يَقُلْ نَعَمْ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga namozimda duo qiladigan soʻzlarni oʻrgating», dedi. U zot: «Allohga oʻn marta tasbeh ayt, unga oʻn marta hamd ayt va uni oʻn marta ulugʻla, soʻng hojatingni Undan soʻra, U: ‹Boʻldi, boʻldi›, deydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга намозимда дуо қиладиган сўзларни ўргатинг», деди. У зот: «Аллоҳга ўн марта тасбеҳ айт, унга ўн марта ҳамд айт ва уни ўн марта улуғла, сўнг ҳожатингни Ундан сўра, У: ‹Бўлди, бўлди›, дейди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ أَخِي، أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا - يَعْنِي - وَرَجُلٌ قَائِمٌ يُصَلِّي فَلَمَّا رَكَعَ وَسَجَدَ وَتَشَهَّدَ دَعَا فَقَالَ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الْمَنَّانُ بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ إِنِّي أَسْأَلُكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏"‏ تَدْرُونَ بِمَا دَعَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ دَعَا اللَّهَ بِاسْمِهِ الْعَظِيمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan oʻtirgan edim, bir kishi tik turib namoz oʻqiyotgan edi. U rukuʼ va sajda qilib, tashahhud aytgach, duo qildi va duosida: «Allohumma inni asʼaluka bi-anna lakal-hamd, la ilaha illa antal-Mannon, badius-samovoti val-arz, yo Zal-jalali val-ikrom, yo Hayyu yo Qayyum, inni asʼaluka», dedi. Shunda Nabiy ﷺ sahobalariga: «U nima bilan duo qilganini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», deyishdi. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, u Allohga Uning ulugʻ ismi bilan duo qildi. Shu ism bilan duo qilinsa, U ijobat qiladi, u bilan soʻralsa, U ato etadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирган эдим, бир киши тик туриб намоз ўқиётган эди. У рукуъ ва сажда қилиб, ташаҳҳуд айтгач, дуо қилди ва дуосида: «Аллоҳумма инни асъалука би-анна лакал-ҳамд, ла илаҳа илла антал-Маннон, бадиус-самовоти вал-арз, ё Зал-жалали вал-икром, ё Ҳайю ё Қайюм, инни асъалука», деди. Шунда Набий ﷺ саҳобаларига: «У нима билан дуо қилганини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», дейишди. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, у Аллоҳга Унинг улуғ исми билан дуо қилди. Шу исм билан дуо қилинса, У ижобат қилади, у билан сўралса, У ато этади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ أَبُو بُرَيْدٍ الْبَصْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي حَنْظَلَةُ بْنُ عَلِيٍّ، أَنَّ مِحْجَنَ بْنَ الأَدْرَعِ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْمَسْجِدَ إِذَا رَجُلٌ قَدْ قَضَى صَلاَتَهُ وَهُوَ يَتَشَهَّدُ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ يَا اللَّهُ بِأَنَّكَ الْوَاحِدُ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ أَنْ تَغْفِرَ لِي ذُنُوبِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ غُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Mihjan ibn al-Adraʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar, shu payt bir kishi namozini tugatib, tashahhud aytar, u: «Allohumma inni asʼaluka yo Allohu bi-annakal-Vahidul-Ahadus-Somad, allazi lam yalid va lam yulad, va lam yakun lahu kufuvan ahad, an tagʻfira li zunubi, innaka antal-Gʻafurur-Rohim», derdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U magʻfirat qilindi», deb uch marta aytdilar.Миҳжан ибн ал-Адраъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар, шу пайт бир киши намозини тугатиб, ташаҳҳуд айтар, у: «Аллоҳумма инни асъалука ё Аллоҳу би-аннакал-Ваҳидул-Аҳадус-Сомад, аллази лам ялид ва лам юлад, ва лам якун лаҳу куфуван аҳад, ан тағфира ли зунуби, иннака антал-Ғафурур-Роҳим», дерди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У мағфират қилинди», деб уч марта айтдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، - رضى الله عنهما أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺga: «Menga namozimda oʻqiydigan bir duoni oʻrgating», dedi. U zot: «Ayt: ‹Allohumma inni zolamtu nafsi zulman kasiran va la yagʻfiruz-zunuba illa anta, fagʻfir li magʻfiratan min indika varhamni, innaka antal-Gʻafurur-Rohim›», dedilar.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺга: «Менга намозимда ўқийдиган бир дуони ўргатинг», деди. У зот: «Айт: ‹Аллоҳумма инни золамту нафси зулман касиран ва ла яғфируз-зунуба илла анта, фағфир ли мағфиратан мин индика варҳамни, иннака антал-Ғафурур-Роҳим›», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَيْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أَخَذَ بِيَدِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لأُحِبُّكَ يَا مُعَاذُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَأَنَا أُحِبُّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلاَ تَدَعْ أَنْ تَقُولَ فِي كُلِّ صَلاَةٍ رَبِّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻlimdan ushlab: «Men seni yaxshi koʻraman, ey Muoz», dedilar. Men: «Men ham sizni yaxshi koʻraman, ey Allohning Rasuli», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Har namozda: ‹Robbi ainni ala zikrika va shukrika va husni ibodatik›, deyishni tark etma», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўлимдан ушлаб: «Мен сени яхши кўраман, эй Муоз», дедилар. Мен: «Мен ҳам сизни яхши кўраман, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар намозда: ‹Робби аинни ала зикрика ва шукрика ва ҳусни ибодатик›, дейишни тарк этма», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي صَلاَتِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الثَّبَاتَ فِي الأَمْرِ وَالْعَزِيمَةِ عَلَى الرُّشْدِ وَأَسْأَلُكَ شُكْرَ نِعْمَتِكَ وَحُسْنَ عِبَادَتِكَ وَأَسْأَلُكَ قَلْبًا سَلِيمًا وَلِسَانًا صَادِقًا وَأَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا تَعْلَمُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَعْلَمُ وَأَسْتَغْفِرُكَ لِمَا تَعْلَمُ ‏"‏ ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlarida: «Allohumma inni asʼalukas-sabota fil-amri val-azimata alar-rushdi, va asʼaluka shukra niʼmatika va husna ibodatika, va asʼaluka qalban saliman va lisonan sodiqan, va asʼaluka min xayri ma taʼlamu, va auzu bika min sharri ma taʼlamu, va astagʻfiruka lima taʼlam», deb aytardilar.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларида: «Аллоҳумма инни асъалукас-сабота фил-амри вал-азимата алар-рушди, ва асъалука шукра ниъматика ва ҳусна ибодатика, ва асъалука қалбан салиман ва лисонан содиқан, ва асъалука мин хайри ма таъламу, ва аузу бика мин шарри ма таъламу, ва астағфирука лима таълам», деб айтардилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّى بِنَا عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ صَلاَةً فَأَوْجَزَ فِيهَا فَقَالَ لَهُ بَعْضُ الْقَوْمِ لَقَدْ خَفَّفْتَ أَوْ أَوْجَزْتَ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ أَمَّا عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ دَعَوْتُ فِيهَا بِدَعَوَاتٍ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَامَ تَبِعَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ هُوَ أَبِي غَيْرَ أَنَّهُ كَنَى عَنْ نَفْسِهِ فَسَأَلَهُ عَنِ الدُّعَاءِ ثُمَّ جَاءَ فَأَخْبَرَ بِهِ الْقَوْمَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بِعِلْمِكَ الْغَيْبَ وَقُدْرَتِكَ عَلَى الْخَلْقِ أَحْيِنِي مَا عَلِمْتَ الْحَيَاةَ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا عَلِمْتَ الْوَفَاةَ خَيْرًا لِي اللَّهُمَّ وَأَسْأَلُكَ خَشْيَتَكَ فِي الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَأَسْأَلُكَ كَلِمَةَ الْحَقِّ فِي الرِّضَا وَالْغَضَبِ وَأَسْأَلُكَ الْقَصْدَ فِي الْفَقْرِ وَالْغِنَى وَأَسْأَلُكَ نَعِيمًا لاَ يَنْفَدُ وَأَسْأَلُكَ قُرَّةَ عَيْنٍ لاَ تَنْقَطِعُ وَأَسْأَلُكَ الرِّضَاءَ بَعْدَ الْقَضَاءِ وَأَسْأَلُكَ بَرْدَ الْعَيْشِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَأَسْأَلُكَ لَذَّةَ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِكَ وَالشَّوْقَ إِلَى لِقَائِكَ فِي غَيْرِ ضَرَّاءَ مُضِرَّةٍ وَلاَ فِتْنَةٍ مُضِلَّةٍ اللَّهُمَّ زَيِّنَّا بِزِينَةِ الإِيمَانِ وَاجْعَلْنَا هُدَاةً مُهْتَدِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bizga bir namoz oʻqib berdi va uni qisqa qildi. Qavmdan baʼzilari unga: «Namozni juda yengil (yoki qisqa) qilding», dedilar. U esa: «Shunga qaramay, men unda Rasululloh ﷺdan eshitgan baʼzi duolarimni oʻqidim», dedi. U turib ketganida, qavmdan bir kishi — u mening otam edi, biroq oʻzini oshkor qilmasdan — orqasidan borib, u duo haqida soʻradi, soʻng kelib qavmga xabar berdi: «Allohumma bi ilmikal-gʻayba va qudratika alal-xalqi ahyini ma alimtal-hayota xayran li, va tavaffani izo alimtal-vafota xayran li. Allohumma va asʼaluka xashyataka fil-gʻaybi vash-shahodati, va asʼaluka kalimatal-haqqi fir-rizo val-gʻazabi, va asʼalukal-qasda fil-faqri val-gʻina, va asʼaluka naiman lo yanfadu, va asʼaluka qurrata aynin lo tanqatiu, va asʼalukar-rizoa baʼdal-qazoi, va asʼaluka bardal-ayshi baʼdal-mavti, va asʼaluka lazzatan-nazari ilo vajhika vash-shavqa ilo liqoika fi gʻayri zorroa muzirratin va lo fitnatin muzillatin. Allohumma zayyinna bi ziynatil-iymoni vajʼalna hudotan muhtadiyn».Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бизга бир намоз ўқиб берди ва уни қисқа қилди. Қавмдан баъзилари унга: «Намозни жуда енгил (ёки қисқа) қилдинг», дедилар. У эса: «Шунга қарамай, мен унда Расулуллоҳ ﷺдан эшитган баъзи дуоларимни ўқидим», деди. У туриб кетганида, қавмдан бир киши — у менинг отам эди, бироқ ўзини ошкор қилмасдан — орқасидан бориб, у дуо ҳақида сўради, сўнг келиб қавмга хабар берди: «Аллоҳумма би илмикал-ғайба ва қудратика алал-халқи аҳйини ма алимтал-ҳаёта хайран ли, ва таваффани изо алимтал-вафота хайран ли. Аллоҳумма ва асъалука хашятака фил-ғайби ваш-шаҳодати, ва асъалука калиматал-ҳаққи фир-ризо вал-ғазаби, ва асъалукал-қасда фил-фақри вал-ғина, ва асъалука наиман ло янфаду, ва асъалука қуррата айнин ло танқатиу, ва асъалукар-ризоа баъдал-қазои, ва асъалука бардал-айши баъдал-мавти, ва асъалука лаззатан-назари ило важҳика ваш-шавқа ило лиқоика фи ғайри зорроа музирратин ва ло фитнатин музиллатин. Аллоҳумма заййинна би зийнатил-иймони важъална ҳудотан муҳтадийн».

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الْوَاسِطِيِّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ صَلَّى عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ بِالْقَوْمِ صَلاَةً أَخَفَّهَا فَكَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوهَا فَقَالَ أَلَمْ أُتِمَّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ أَمَّا إِنِّي دَعَوْتُ فِيهَا بِدُعَاءٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ بِعِلْمِكَ الْغَيْبَ وَقُدْرَتِكَ عَلَى الْخَلْقِ أَحْيِنِي مَا عَلِمْتَ الْحَيَاةَ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا عَلِمْتَ الْوَفَاةَ خَيْرًا لِي وَأَسْأَلُكَ خَشْيَتَكَ فِي الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَكَلِمَةَ الإِخْلاَصِ فِي الرِّضَا وَالْغَضَبِ وَأَسْأَلُكَ نَعِيمًا لاَ يَنْفَدُ وَقُرَّةَ عَيْنٍ لاَ تَنْقَطِعُ وَأَسْأَلُكَ الرِّضَاءَ بِالْقَضَاءِ وَبَرْدَ الْعَيْشِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَلَذَّةَ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِكَ وَالشَّوْقَ إِلَى لِقَائِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ ضَرَّاءَ مُضِرَّةٍ وَفِتْنَةٍ مُضِلَّةٍ اللَّهُمَّ زَيِّنَّا بِزِينَةِ الإِيمَانِ وَاجْعَلْنَا هُدَاةً مُهْتَدِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U qavmga bir namoz oʻqib berdi va uni yengil qildi. Ular buni yoqtirmagandek boʻlishdi. Shunda u: «Men rukuʼ va sajdani mukammal qilmadimmi?» dedi. Ular: «Ha, qildingiz», deyishdi. U: «Ammo men bu namozda Nabiy ﷺ oʻqiydigan bir duoni oʻqidim», dedi: «Allohumma bi ilmikal-gʻayba va qudratika alal-xalqi ahyini ma alimtal-hayota xayran li, va tavaffani izo alimtal-vafota xayran li. Va asʼaluka xashyataka fil-gʻaybi vash-shahodati, va kalimatal-ixlosi fir-rizo val-gʻazabi, va asʼaluka naiman lo yanfadu, va qurrata aynin lo tanqatiu, va asʼalukar-rizoa bil-qazoi, va bardal-ayshi baʼdal-mavti, va lazzatan-nazari ilo vajhika vash-shavqa ilo liqoika, va aʼuzu bika min zorroa muzirratin va fitnatin muzillatin. Allohumma zayyinna bi ziynatil-iymoni vajʼalna hudotan muhtadiyn».Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У қавмга бир намоз ўқиб берди ва уни енгил қилди. Улар буни ёқтирмагандек бўлишди. Шунда у: «Мен рукуъ ва саждани мукаммал қилмадимми?» деди. Улар: «Ҳа, қилдингиз», дейишди. У: «Аммо мен бу намозда Набий ﷺ ўқийдиган бир дуони ўқидим», деди: «Аллоҳумма би илмикал-ғайба ва қудратика алал-халқи аҳйини ма алимтал-ҳаёта хайран ли, ва таваффани изо алимтал-вафота хайран ли. Ва асъалука хашятака фил-ғайби ваш-шаҳодати, ва калиматал-ихлоси фир-ризо вал-ғазаби, ва асъалука наиман ло янфаду, ва қуррата айнин ло танқатиу, ва асъалукар-ризоа бил-қазои, ва бардал-айши баъдал-мавти, ва лаззатан-назари ило важҳика ваш-шавқа ило лиқоика, ва аъузу бика мин зорроа музирратин ва фитнатин музиллатин. Аллоҳумма заййинна би зийнатил-иймони важъална ҳудотан муҳтадийн».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ حَدِّثِينِي بِشَىْءٍ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِهِ ‏.‏ فَقَالَتْ نَعَمْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا عَمِلْتُ وَمِنْ شَرِّ مَا لَمْ أَعْمَلْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men unga: «Menga Rasululloh ﷺ oʻz namozida oʻqiydigan biror narsani aytib bering», dedim. U: «Ha», dedi va: «Rasululloh ﷺ: ‹Allohumma inni aʼuzu bika min sharri ma amiltu va min sharri ma lam aʼmal (Ey Alloh, men qilgan ishimning yomonligidan va qilmagan ishimning yomonligidan Senga panoh tilayman)›, deb aytardilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺ ўз намозида ўқийдиган бирор нарсани айтиб беринг», дедим. У: «Ҳа», деди ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳумма инни аъузу бика мин шарри ма амилту ва мин шарри ма лам аъмал (Эй Аллоҳ, мен қилган ишимнинг ёмонлигидан ва қилмаган ишимнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)›, деб айтардилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَقَالَ ‏"‏ نَعَمْ عَذَابُ الْقَبْرِ حَقٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي صَلاَةً بَعْدُ إِلاَّ تَعَوَّذَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan qabr azobi haqida soʻradim. U zot: «Ha, qabr azobi haqdir», dedilar. Oisha aytdi: «Shundan keyin Rasululloh ﷺni har qanday namoz oʻqiganlarida, albatta qabr azobidan panoh tilamasdan namoz oʻqiganlarini koʻrmadim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан қабр азоби ҳақида сўрадим. У зот: «Ҳа, қабр азоби ҳақдир», дедилар. Оиша айтди: «Шундан кейин Расулуллоҳ ﷺни ҳар қандай намоз ўқиганларида, албатта қабр азобидан паноҳ тиламасдан намоз ўқиганларини кўрмадим».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ مَا أَكْثَرَ مَا تَسْتَعِيذُ مِنَ الْمَغْرَمِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozda: «Allohumma inni aʼuzu bika min azobil-qabri, va aʼuzu bika min fitnatil-masihid-dajjoli, va aʼuzu bika min fitnatil-mahyo val-mamoti, Allohumma inni aʼuzu bika minal-maʼsami val-magʻrami (Ey Alloh, men Sendan qabr azobidan panoh tilayman, va Sendan Masih Dajjol fitnasidan panoh tilayman, va Sendan hayot hamda oʻlim fitnasidan panoh tilayman. Ey Alloh, men Sendan gunoh va qarzdan panoh tilayman)», deb duo qilardilar. Bir kishi u zotga: «Nega qarzdan koʻp panoh tilaysiz?» dedi. U zot: «Kishi qarzdor boʻlsa, gapirganida yolgʻon soʻzlaydi, vaʼda berganida vaʼdasiga xilof qiladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозда: «Аллоҳумма инни аъузу бика мин азобил-қабри, ва аъузу бика мин фитнатил-масиҳид-дажжоли, ва аъузу бика мин фитнатил-маҳё вал-мамоти, Аллоҳумма инни аъузу бика минал-маъсами вал-мағрами (Эй Аллоҳ, мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман, ва Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ тилайман, ва Сендан ҳаёт ҳамда ўлим фитнасидан паноҳ тилайман. Эй Аллоҳ, мен Сендан гуноҳ ва қарздан паноҳ тилайман)», деб дуо қилардилар. Бир киши у зотга: «Нега қарздан кўп паноҳ тилайсиз?» деди. У зот: «Киши қарздор бўлса, гапирганида ёлғон сўзлайди, ваъда берганида ваъдасига хилоф қилади», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنِ الْمُعَافَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، ح وَأَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا تَشَهَّدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ أَرْبَعٍ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ وَمِنْ شَرِّ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ ثُمَّ يَدْعُو لِنَفْسِهِ بِمَا بَدَا لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz tashahhud oʻqiganida toʻrt narsadan Allohga panoh tilasin: jahannam azobidan, qabr azobidan, hayot va oʻlim fitnasidan hamda Masih Dajjolning yomonligidan. Soʻng oʻzi uchun xohlagan narsasini soʻrab duo qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ташаҳҳуд ўқиганида тўрт нарсадан Аллоҳга паноҳ тиласин: жаҳаннам азобидан, қабр азобидан, ҳаёт ва ўлим фитнасидан ҳамда Масиҳ Дажжолнинг ёмонлигидан. Сўнг ўзи учун хоҳлаган нарсасини сўраб дуо қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي صَلاَتِهِ بَعْدَ التَّشَهُّدِ ‏"‏ أَحْسَنُ الْكَلاَمِ كَلاَمُ اللَّهِ وَأَحْسَنُ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻz namozida tashahhuddan soʻng: «Eng yaxshi soʻz Allohning soʻzidir, eng yaxshi yoʻl Muhammad ﷺning yoʻlidir», deb aytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўз намозида ташаҳҳуддан сўнг: «Энг яхши сўз Аллоҳнинг сўзидир, энг яхши йўл Муҳаммад ﷺнинг йўлидир», деб айтардилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، - وَهُوَ ابْنُ مِغْوَلٍ - عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً يُصَلِّي فَطَفَّفَ فَقَالَ لَهُ حُذَيْفَةُ مُنْذُ كَمْ تُصَلِّي هَذِهِ الصَّلاَةَ قَالَ مُنْذُ أَرْبَعِينَ عَامًا ‏.‏ قَالَ مَا صَلَّيْتُ مُنْذُ أَرْبَعِينَ سَنَةً وَلَوْ مِتَّ وَأَنْتَ تُصَلِّي هَذِهِ الصَّلاَةَ لَمِتَّ عَلَى غَيْرِ فِطْرَةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ إِنَّ الرَّجُلَ لَيُخَفِّفُ وَيُتِمُّ وَيُحْسِنُ ‏.‏

Hudhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kishining namoz oʻqiyotganini, rukuʼ va sajdasini kamchilik bilan bajarayotganini koʻrdi. Hudhayfa unga: «Bu namozni qachondan beri shunday oʻqiysan?» dedi. U: «Qirq yildan beri», dedi. Hudhayfa: «Sen qirq yildan beri namoz oʻqimabsan, agar shu namozni oʻqib turgan holingda oʻlsang, Muhammad ﷺning yoʻlidan boshqa yoʻlda oʻlgan boʻlasan», dedi. Soʻng: «Kishi namozni yengil qilib, ammo uni mukammal va chiroyli bajarishi mumkin», dedi.Ҳудҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир кишининг намоз ўқиётганини, рукуъ ва саждасини камчилик билан бажараётганини кўрди. Ҳудҳайфа унга: «Бу намозни қачондан бери шундай ўқийсан?» деди. У: «Қирқ йилдан бери», деди. Ҳудҳайфа: «Сен қирқ йилдан бери намоз ўқимабсан, агар шу намозни ўқиб турган ҳолингда ўлсанг, Муҳаммад ﷺнинг йўлидан бошқа йўлда ўлган бўласан», деди. Сўнг: «Киши намозни енгил қилиб, аммо уни мукаммал ва чиройли бажариши мумкин», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَلِيٍّ، - وَهُوَ ابْنُ يَحْيَى - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمٍّ، لَهُ بَدْرِيٍّ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُهُ وَنَحْنُ لاَ نَشْعُرُ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ وَالَّذِي أَكْرَمَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ جَهِدْتُ فَعَلِّمْنِي فَقَالَ ‏"‏ إِذَا قُمْتَ تُرِيدُ الصَّلاَةَ فَتَوَضَّأْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ ثُمَّ ارْكَعْ فَاطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ قَاعِدًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ ثُمَّ افْعَلْ كَذَلِكَ حَتَّى تَفْرُغَ مِنْ صَلاَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi masjidga kirib namoz oʻqidi, Rasululloh ﷺ esa unga qarab turardilar, biz esa buni sezmasdik. U namozdan boʻshagach, kelib Rasululloh ﷺga salom berdi. U zot: «Qaytib borib, yana namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U qaytib borib namoz oʻqidi, soʻng Rasululloh ﷺ oldiga keldi. U zot: «Qaytib borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Bu ikki yoki uch marta takrorlandi. Shunda haligi kishi: «Sizni ulugʻlagan Zotga qasamki, ey Allohning Rasuli, men urinib koʻrdim, menga oʻrgating», dedi. U zot: «Namoz oʻqimoqchi boʻlib turganingda, taharat qil va taharatingni chiroyli qil, soʻng qiblaga yuzlanib takbir ayt, soʻng qiroat qil, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼda muvozanat bilan turgin, soʻng bosh koʻtarib, tik holda rostlangin, soʻng sajda qilib, sajdada muvozanat bilan turgin, soʻng bosh koʻtarib, oʻtirgan holda muvozanat bilan turgin, soʻng yana sajda qilib, sajdada muvozanat bilan turgin, soʻng bosh koʻtargin, soʻng namozingni tugatgunga qadar shunday qilaver», dedilar.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши масжидга кириб намоз ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ эса унга қараб турардилар, биз эса буни сезмасдик. У намоздан бўшагач, келиб Расулуллоҳ ﷺга салом берди. У зот: «Қайтиб бориб, яна намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У қайтиб бориб намоз ўқиди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ олдига келди. У зот: «Қайтиб бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Бу икки ёки уч марта такрорланди. Шунда ҳалиги киши: «Сизни улуғлаган Зотга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, мен уриниб кўрдим, менга ўргатинг», деди. У зот: «Намоз ўқимоқчи бўлиб турганингда, таҳарат қил ва таҳаратингни чиройли қил, сўнг қиблага юзланиб такбир айт, сўнг қироат қил, сўнг рукуъ қилиб, рукуъда мувозанат билан тургин, сўнг бош кўтариб, тик ҳолда ростлангин, сўнг сажда қилиб, саждада мувозанат билан тургин, сўнг бош кўтариб, ўтирган ҳолда мувозанат билан тургин, сўнг яна сажда қилиб, саждада мувозанат билан тургин, сўнг бош кўтаргин, сўнг намозингни тугатгунга қадар шундай қилавер», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ رَافِعِ بْنِ مَالِكٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَمٍّ، لَهُ بَدْرِيٍّ قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُهُ فِي صَلاَتِهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ لَهُ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى كَانَ عِنْدَ الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ فَقَالَ وَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ لَقَدْ جَهِدْتُ وَحَرَصْتُ فَأَرِنِي وَعَلِّمْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُصَلِّيَ فَتَوَضَّأْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ قَاعِدًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ فَإِذَا أَتْمَمْتَ صَلاَتَكَ عَلَى هَذَا فَقَدْ تَمَّتْ وَمَا انْتَقَصْتَ مِنْ هَذَا فَإِنَّمَا تَنْتَقِصُهُ مِنْ صَلاَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan masjidda oʻtirgan edim. Shunda bir kishi kirib, ikki rakaat namoz oʻqidi, soʻng kelib Nabiy ﷺga salom berdi. Nabiy ﷺ uning namozini kuzatib turgan edilar. U zot salomiga alik oldilar, soʻng unga: «Qaytib borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U qaytib borib namoz oʻqidi, soʻng kelib Nabiy ﷺga salom berdi. U zot salomiga alik oldilar, soʻng: «Qaytib borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Bu uchinchi yoki toʻrtinchi martaga yetganida, u kishi: «Senga Kitobni nozil qilgan Zotga qasamki, men urinib va harakat qildim, menga koʻrsat va oʻrgat», dedi. U zot: «Namoz oʻqimoqchi boʻlsang, taharat qil va taharatingni chiroyli qil, soʻng qiblaga yuzlanib takbir ayt, soʻng qiroat qil, soʻng rukuʼda muvozanat bilan turgan holda rukuʼ qil, soʻng bosh koʻtarib tik holda rostlangin, soʻng sajdada muvozanat bilan turguningcha sajda qil, soʻng oʻtirgan holda muvozanat bilan turguningcha bosh koʻtargin, soʻng sajdada muvozanat bilan turguningcha sajda qil, soʻng bosh koʻtargin. Namozingni shu tarzda mukammal qilsang, u tamom boʻldi. Bundan nimani kamaytirsang, faqat oʻz namozingdan kamaytirasan», dedilar.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан масжидда ўтирган эдим. Шунда бир киши кириб, икки ракаат намоз ўқиди, сўнг келиб Набий ﷺга салом берди. Набий ﷺ унинг намозини кузатиб турган эдилар. У зот саломига алик олдилар, сўнг унга: «Қайтиб бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У қайтиб бориб намоз ўқиди, сўнг келиб Набий ﷺга салом берди. У зот саломига алик олдилар, сўнг: «Қайтиб бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Бу учинчи ёки тўртинчи мартага етганида, у киши: «Сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, мен уриниб ва ҳаракат қилдим, менга кўрсат ва ўргат», деди. У зот: «Намоз ўқимоқчи бўлсанг, таҳарат қил ва таҳаратингни чиройли қил, сўнг қиблага юзланиб такбир айт, сўнг қироат қил, сўнг рукуъда мувозанат билан турган ҳолда рукуъ қил, сўнг бош кўтариб тик ҳолда ростлангин, сўнг саждада мувозанат билан тургунингча сажда қил, сўнг ўтирган ҳолда мувозанат билан тургунингча бош кўтаргин, сўнг саждада мувозанат билан тургунингча сажда қил, сўнг бош кўтаргин. Намозингни шу тарзда мукаммал қилсанг, у тамом бўлди. Бундан нимани камайтирсанг, фақат ўз намозингдан камайтирасан», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وَتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطُهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ لِمَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey moʻminlar onasi, menga Rasululloh ﷺning vitr namozi haqida xabar bering», dedim. U: «Biz u zotga misvoklarini va taharat suvlarini tayyorlab qoʻyardik, Alloh esa u zotni kechasi Oʻzi xohlagan vaqtda uygʻotardi. U zot misvok qilib, taharat olardilar va sakkiz rakaat namoz oʻqirdilar. Ularda faqat sakkizinchisida oʻtirardilar, oʻtirib, aziz va jalil Allohni zikr qilardilar va duo qilardilar, soʻng bizga eshittirib salom berardilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй мўминлар онаси, менга Расулуллоҳ ﷺнинг витр намози ҳақида хабар беринг», дедим. У: «Биз у зотга мисвокларини ва таҳарат сувларини тайёрлаб қўярдик, Аллоҳ эса у зотни кечаси Ўзи хоҳлаган вақтда уйғотарди. У зот мисвок қилиб, таҳарат олардилар ва саккиз ракаат намоз ўқирдилар. Уларда фақат саккизинчисида ўтирардилар, ўтириб, азиз ва жалил Аллоҳни зикр қилардилар ва дуо қилардилар, сўнг бизга эшиттириб салом берардилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ - قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، - وَهُوَ ابْنُ الْمِسْوَرِ الْمَخْرَمِيُّ - عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻng tomonlariga va chap tomonlariga salom berardilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўнг томонларига ва чап томонларига салом берардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ كُنْتُ أَرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هَذَا لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning yuzlarining oqligi koʻringuncha oʻng tomonlariga va chap tomonlariga salom berayotganlarini koʻrardim.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг юзларининг оқлиги кўрингунча ўнг томонларига ва чап томонларига салом бераётганларини кўрардим.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ابْنِ الْقِبْطِيَّةِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، يَقُولُ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْنَا السَّلاَمُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏ وَأَشَارَ مِسْعَرٌ بِيَدِهِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَرْمُونَ بِأَيْدِيهِمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ الْخَيْلِ الشُّمُسِ أَمَا يَكْفِي أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عَلَى فَخِذِهِ ثُمَّ يُسَلِّمُ عَلَى أَخِيهِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺning orqalarida namoz oʻqiganimizda: «Assalomu alaykum, assalomu alaykum», deb qoʻllarimiz bilan oʻng va chap tomonimizga ishora qilardik. Shunda u zot: «Nega bu kishilar qoʻllarini xuddi asov otlarning dumlaridek silkitadilar? Qoʻlini soniga qoʻyib, soʻng oʻng va chap tomonidagi birodariga salom berishi kifoya emasmi?» dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺнинг орқаларида намоз ўқиганимизда: «Ассалому алайкум, ассалому алайкум», деб қўлларимиз билан ўнг ва чап томонимизга ишора қилардик. Шунда у зот: «Нега бу кишилар қўлларини худди асов отларнинг думларидек силкитадилар? Қўлини сонига қўйиб, сўнг ўнг ва чап томонидаги биродарига салом бериши кифоя эмасми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَعَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni har bir egilish, koʻtarilish, turish va oʻtirishda takbir aytar, oʻng tomoniga hamda chap tomoniga yuzining oqligi koʻringuncha «Assalomu alaykum va rahmatulloh, assalomu alaykum va rahmatulloh», deb salom berar edilar. Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)ni ham shunday qilayotganlarini koʻrdim», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни ҳар бир эгилиш, кўтарилиш, туриш ва ўтиришда такбир айтар, ўнг томонига ҳамда чап томонига юзининг оқлиги кўрингунча «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», деб салом берар эдилар. Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)ни ҳам шундай қилаётганларини кўрдим», деди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، ‏.‏ أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ كُلَّمَا وَضَعَ اللَّهُ أَكْبَرُ كُلَّمَا رَفَعَ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ عَنْ يَمِينِهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ عَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ ‏.‏

Vosiʼ ibn Habbon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻradi. U: «Har egilganda «Allohu akbar», har koʻtarilganda «Allohu akbar», deb, soʻng oʻng tomoniga «Assalomu alaykum va rahmatulloh», chap tomoniga «Assalomu alaykum va rahmatulloh», der edilar», dedi.Восиъ ибн Ҳаббон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўради. У: «Ҳар эгилганда «Аллоҳу акбар», ҳар кўтарилганда «Аллоҳу акбар», деб, сўнг ўнг томонига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», чап томонига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», дер эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ أَخْبِرْنِي عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ كَانَتْ قَالَ فَذَكَرَ التَّكْبِيرَ قَالَ يَعْنِي وَذَكَرَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ" عَنْ يَمِينِهِ, "السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ" عَنْ يَسَارِهِ."‏

Vosiʼ ibn Habbon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: ‹Menga Rasululloh ﷺning namozlari qanday boʻlgani haqida xabar bering›, dedim. U takbirni zikr qildi va oʻng tomoniga «Assalomu alaykum va rahmatulloh», chap tomoniga «Assalomu alaykum», deganlarini zikr qildi», dedi.Восиъ ибн Ҳаббон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: ‹Менга Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари қандай бўлгани ҳақида хабар беринг›, дедим. У такбирни зикр қилди ва ўнг томонига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», чап томонига «Ассалому алайкум», деганларини зикр қилди», деди.

أَخْبَرَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ، عَنِ ابْنِ دَاوُدَ، - يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دَاوُدَ الْخُرَيْبِيَّ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِ خَدِّهِ عَنْ يَمِينِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Men u zotning yuzlari oqini koʻrib turgandekman: oʻng tomonlariga «Assalomu alaykum va rahmatulloh», chap tomonlariga «Assalomu alaykum va rahmatulloh», der edilar».Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Мен у зотнинг юзлари оқини кўриб тургандекман: ўнг томонларига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», чап томонларига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», дер эдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ حَتَّى يَبْدُوَ بَيَاضُ خَدِّهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يَبْدُوَ بَيَاضُ خَدِّهِ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ oʻng tomonlariga yuzlarining oqligi koʻringuncha, chap tomonlariga ham yuzlarining oqligi koʻringuncha salom berar edilar», dedi.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ўнг томонларига юзларининг оқлиги кўрингунча, чап томонларига ҳам юзларининг оқлиги кўрингунча салом берар эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ أَنَّهُ كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ مِنْ هَا هُنَا وَبَيَاضُ خَدِّهِ مِنْ هَا هُنَا ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot oʻng tomonlariga va chap tomonlariga «Assalomu alaykum va rahmatulloh, assalomu alaykum va rahmatulloh», deb, hatto yuzlarining oqligi u yoqdan ham, bu yoqdan ham koʻringuncha salom berar edilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот ўнг томонларига ва чап томонларига «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», деб, ҳатто юзларининг оқлиги у ёқдан ҳам, бу ёқдан ҳам кўрингунча салом берар эдилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، وَأَبِي الأَحْوَصِ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ الأَيْمَنِ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ الأَيْسَرِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻng tomonlariga oʻng yuzlarining oqligi koʻringuncha «Assalomu alaykum va rahmatulloh», chap tomonlariga chap yuzlarining oqligi koʻringuncha «Assalomu alaykum va rahmatulloh», deb salom berar edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўнг томонларига ўнг юзларининг оқлиги кўрингунча «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», чап томонларига чап юзларининг оқлиги кўрингунча «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», деб салом берар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْقِبْطِيَّةِ - عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكُنَّا إِذَا سَلَّمْنَا قُلْنَا بِأَيْدِينَا السَّلاَمُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ - قَالَ - فَنَظَرَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكُمْ تُشِيرُونَ بِأَيْدِيكُمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ خَيْلٍ شُمْسٍ إِذَا سَلَّمَ أَحَدُكُمْ فَلْيَلْتَفِتْ إِلَى صَاحِبِهِ وَلاَ يُومِئْ بِيَدِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidik. Salom berganimizda qoʻllarimiz bilan ishora qilib, ‹Assalomu alaykum, assalomu alaykum›, der edik. Rasululloh ﷺ bizga qarab: ‹Nega qoʻllaringiz bilan xuddi asov otlarning dumlaridek ishora qilyapsizlar? Biringiz salom berganda sherigiga yuzlansin, qoʻli bilan ishora qilmasin›, dedilar», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидик. Салом берганимизда қўлларимиз билан ишора қилиб, ‹Ассалому алайкум, ассалому алайкум›, дер эдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга қараб: ‹Нега қўлларингиз билан худди асов отларнинг думларидек ишора қиляпсизлар? Бирингиз салом берганда шеригига юзлансин, қўли билан ишора қилмасин›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ سَمِعْتُ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كُنْتُ أُصَلِّي بِقَوْمِي بَنِي سَالِمٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنِّي قَدْ أَنْكَرْتُ بَصَرِي وَإِنَّ السُّيُولَ تَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَ مَسْجِدِ قَوْمِي فَلَوَدِدْتُ أَنَّكَ جِئْتَ فَصَلَّيْتَ فِي بَيْتِي مَكَانًا أَتَّخِذُهُ مَسْجِدًا ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَأَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَغَدَا عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ - رضى الله عنه - مَعَهُ بَعْدَ مَا اشْتَدَّ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أُحِبُّ أَنْ يُصَلِّيَ فِيهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفَفْنَا خَلْفَهُ ثُمَّ سَلَّمَ وَسَلَّمْنَا حِينَ سَلَّمَ ‏.‏

Itbon ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men qavmim Banu Solimga imom boʻlib namoz oʻqir edim. Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: ‹Koʻzim xiralashib qoldi, seldan suvlar oqib, mening bilan qavmimning masjidi orasini toʻsib qoʻyadi. Uyimga kelib, men masjid qilib oladigan bir joyda namoz oʻqib berishingizni istardim›, dedim. Nabiy ﷺ: ‹Alloh xohlasa, shunday qilaman›, dedilar. Kun issib ketganidan soʻng Rasululloh ﷺ oldimga keldilar, Abu Bakr (roziyallohu anhu) ham u zot bilan birga edi. Nabiy ﷺ izn soʻradilar, men izn berdim. U zot oʻtirmasdan turib: ‹Uyingizning qaysi joyida namoz oʻqishimni xohlaysiz?›, dedilar. Men u zotning namoz oʻqishlarini istagan joyimni koʻrsatdim. Rasululloh ﷺ turdilar, biz orqalarida saf tortdik, soʻng u zot salom berdilar va salom berganlarida biz ham salom berdik», dedi.Итбон ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен қавмим Бану Солимга имом бўлиб намоз ўқир эдим. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: ‹Кўзим хиралашиб қолди, селдан сувлар оқиб, менинг билан қавмимнинг масжиди орасини тўсиб қўяди. Уйимга келиб, мен масжид қилиб оладиган бир жойда намоз ўқиб беришингизни истардим›, дедим. Набий ﷺ: ‹Аллоҳ хоҳласа, шундай қиламан›, дедилар. Кун иссиб кетганидан сўнг Расулуллоҳ ﷺ олдимга келдилар, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳам у зот билан бирга эди. Набий ﷺ изн сўрадилар, мен изн бердим. У зот ўтирмасдан туриб: ‹Уйингизнинг қайси жойида намоз ўқишимни хоҳлайсиз?›, дедилар. Мен у зотнинг намоз ўқишларини истаган жойимни кўрсатдим. Расулуллоҳ ﷺ турдилар, биз орқаларида саф тортдик, сўнг у зот салом бердилар ва салом берганларида биз ҳам салом бердик», деди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ حَمَّادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَفْرُغَ مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى الْفَجْرِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ ‏.‏ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqib boʻlganlaridan tortib tong otguncha oʻn bir rakaat namoz oʻqir, bittasi bilan vitr qilar va biringiz ellik oyat oʻqiganicha vaqt boshlarini koʻtarmasdan sajda qilar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиб бўлганларидан тортиб тонг отгунча ўн бир ракаат намоз ўқир, биттаси билан витр қилар ва бирингиз эллик оят ўқиганича вақт бошларини кўтармасдан сажда қилар эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ حَفْصٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَلَّمَ ثُمَّ تَكَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ salom berdilar, soʻng gapirdilar, soʻng ikki sahv sajdasini qildilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ салом бердилар, сўнг гапирдилар, сўнг икки саҳв саждасини қилдилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ضَمْضَمُ بْنُ جَوْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏ قَالَ ذَكَرَهُ فِي حَدِيثِ ذِي الْيَدَيْنِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ salom berdilar, soʻng oʻtirgan hollarida ikki sahv sajdasini qildilar, soʻng salom berdilar. Buni Zul-Yadayn hadisida zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ салом бердилар, сўнг ўтирган ҳолларида икки саҳв саждасини қилдилар, сўнг салом бердилар. Буни Зул-Ядайн ҳадисида зикр қилди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى ثَلاَثًا ثُمَّ سَلَّمَ فَقَالَ الْخِرْبَاقُ إِنَّكَ صَلَّيْتَ ثَلاَثًا ‏.‏ فَصَلَّى بِهِمُ الرَّكْعَةَ الْبَاقِيَةَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uch rakaat oʻqib, salom berdilar. Shunda Xirboq: «Siz uch rakaat oʻqidingiz», dedi. Bas, u zot ularga qolgan rakaatni oʻqib berdilar, soʻng salom berdilar, soʻng ikki sahv sajdasini qildilar, soʻng salom berdilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уч ракаат ўқиб, салом бердилар. Шунда Хирбоқ: «Сиз уч ракаат ўқидингиз», деди. Бас, у зот уларга қолган ракаатни ўқиб бердилар, сўнг салом бердилар, сўнг икки саҳв саждасини қилдилар, сўнг салом бердилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ رَمَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَتِهِ فَوَجَدْتُ قِيَامَهُ وَرَكْعَتَهُ وَاعْتِدَالَهُ بَعْدَ الرَّكْعَةِ فَسَجْدَتَهُ فَجَلْسَتَهُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ فَسَجْدَتَهُ فَجَلْسَتَهُ بَيْنَ التَّسْلِيمِ وَالاِنْصِرَافِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni namozlarida diqqat bilan kuzatdim va u zotning qiyomlari, rukuʼlari, rukuʼdan keyingi tik turishlari, sajdalari, ikki sajda orasidagi oʻtirishlari, salom bilan namozdan chiqish orasidagi oʻtirishlari deyarli bir xil ekanini koʻrdim», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни намозларида диққат билан кузатдим ва у зотнинг қиёмлари, рукуълари, рукуъдан кейинги тик туришлари, саждалари, икки сажда орасидаги ўтиришлари, салом билан намоздан чиқиш орасидаги ўтиришлари деярли бир хил эканини кўрдим», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَتْنِي هِنْدُ بِنْتُ الْحَارِثِ الْفِرَاسِيَّةُ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهَا أَنَّ النِّسَاءَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُنَّ إِذَا سَلَّمْنَ مِنَ الصَّلاَةِ قُمْنَ وَثَبَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ صَلَّى مِنَ الرِّجَالِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَإِذَا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ الرِّجَالُ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida ayollar namozdan salom bergach turib ketardilar, Rasululloh ﷺ va u zot bilan namoz oʻqigan erkaklar esa Alloh xohlagan muddat joyida qolardilar. Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turganlarida erkaklar ham turardilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида аёллар намоздан салом бергач туриб кетардилар, Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан намоз ўқиган эркаклар эса Аллоҳ хоҳлаган муддат жойида қолардилар. Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан турганларида эркаклар ҳам турардилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ فَلَمَّا صَلَّى انْحَرَفَ ‏.‏

Yazid ibn al-Asvad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ bilan bomdod namozini oʻqidi. Namozni oʻqib boʻlgach, u zot qiblani tark etib odamlar tomonga oʻgirildilar.Язид ибн ал-Асвад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ билан бомдод намозини ўқиди. Намозни ўқиб бўлгач, у зот қиблани тарк этиб одамлар томонга ўгирилдилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّمَا كُنْتُ أَعْلَمُ انْقِضَاءَ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالتَّكْبِيرِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ namozlarining tugaganini takbir bilan bilardim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ намозларининг тугаганини такбир билан билардим», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ حُنَيْنِ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ الْمُعَوِّذَاتِ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏

Uqba ibn Amir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ menga har namozdan soʻng muavvizalarni oʻqishimni buyurdilar», dedi.Уқба ибн Амир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менга ҳар намоздан сўнг муаввизаларни ўқишимни буюрдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي شَدَّادٌ أَبُو عَمَّارٍ، أَنَّ أَبَا أَسْمَاءَ الرَّحَبِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ثَوْبَانَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلاَتِهِ اسْتَغْفَرَ ثَلاَثًا وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ وَمِنْكَ السَّلاَمُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏

Rasululloh ﷺning ozod qilingan quli Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlaridan qaytganlarida uch marta istigʻfor aytar va: «Allohumma antas-salomu va minkas-salom, tabarakta yo zal-jaloli val-ikrom (Ey Alloh, Sen salomsan va salom Sendandir, ulugʻliging barakotli boʻldi, ey ulugʻlik va ehtirom Egasi)», derdilar.Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилинган қули Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларидан қайтганларида уч марта истиғфор айтар ва: «Аллоҳумма антас-салому ва минкас-салом, табаракта ё зал-жалоли вал-икром (Эй Аллоҳ, Сен саломсан ва салом Сендандир, улуғлигинг баракотли бўлди, эй улуғлик ва эҳтиром Эгаси)», дердилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ صُدْرَانَ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ وَمِنْكَ السَّلاَمُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ salom berganlarida: «Allohumma antas-salomu va minkas-salom, tabarakta yo zal-jaloli val-ikrom (Ey Alloh, Sen salomsan va salom Sendandir, ulugʻliging barakotli boʻldi, ey ulugʻlik va ehtirom Egasi)», derdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ салом берганларида: «Аллоҳумма антас-салому ва минкас-салом, табаракта ё зал-жалоли вал-икром (Эй Аллоҳ, Сен саломсан ва салом Сендандир, улуғлигинг баракотли бўлди, эй улуғлик ва эҳтиром Эгаси)», дердилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُجَاعٍ الْمَرُّوذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، يُحَدِّثُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ أَهْلَ النِّعْمَةِ وَالْفَضْلِ وَالثَّنَاءِ الْحَسَنِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ salom berganlarida: «Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir, la havla va la quvvata illa billah, lo ilaha illalloh, la nabudu illa iyyah, ahlan-neʼmati val-fazli vas-sanail-hasan, lo ilaha illalloh, muxlisina lahud-dina va lav karihal-kofirun (Yolgʻiz Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir, kuch-quvvat faqat Alloh biladir, Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, biz faqat Ungagina ibodat qilamiz, neʼmat, fazl va goʻzal maqtov Egasidir, Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, kofirlar yoqtirmasalar-da, dinni Unga xolis qilib)», derdilar.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ салом берганларида: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир, ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ, ло илаҳа иллаллоҳ, ла набуду илла ийяҳ, аҳлан-неъмати вал-фазли вас-санаил-ҳасан, ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кофирун (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир, куч-қувват фақат Аллоҳ биладир, Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, биз фақат Унгагина ибодат қиламиз, неъмат, фазл ва гўзал мақтов Эгасидир, Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, кофирлар ёқтирмасалар-да, динни Унга холис қилиб)», дердилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يُهَلِّلُ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ لَهُ النِّعْمَةُ وَلَهُ الْفَضْلُ وَلَهُ الثَّنَاءُ الْحَسَنُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ابْنُ الزُّبَيْرِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهَلِّلُ بِهِنَّ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U namozdan soʻng tahlil aytib: «Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir, lo ilaha illalloh, va la nabudu illa iyyah, lahun-neʼmatu va lahul-fazlu va lahus-sanaul-hasan, lo ilaha illalloh, muxlisina lahud-dina va lav karihal-kofirun», der edi. Soʻng ibn az-Zubayr: «Rasululloh ﷺ namozdan soʻng shu kalimalar bilan tahlil aytardilar», derdi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У намоздан сўнг таҳлил айтиб: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир, ло илаҳа иллаллоҳ, ва ла набуду илла ийяҳ, лаҳун-неъмату ва лаҳул-фазлу ва лаҳус-санаул-ҳасан, ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кофирун», дер эди. Сўнг ибн аз-Зубайр: «Расулуллоҳ ﷺ намоздан сўнг шу калималар билан таҳлил айтардилар», дерди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ، عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، كِلاَهُمَا سَمِعَهُ مِنْ، وَرَّادٍ، كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَخْبِرْنِي بِشَىْءٍ، سَمِعْتَهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya unga xat yozib: «Menga Rasululloh ﷺdan eshitgan biror narsani xabar qil», dedi. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ namozni ado qilib boʻlganlarida: «Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir, allohumma la mania lima aʼtayta va la muʼtiya lima manaʼta va la yanfau zal-jaddi minkal-jadd (Yolgʻiz Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir, ey Alloh, Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq, boylik egasiga uning boyligi Sendan hech naf bermas)», derdilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия унга хат ёзиб: «Менга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бирор нарсани хабар қил», деди. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ намозни адо қилиб бўлганларида: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир, аллоҳумма ла маниа лима аътайта ва ла муътия лима манаъта ва ла янфау зал-жадди минкал-жадд (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир, эй Аллоҳ, Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ, бойлик эгасига унинг бойлиги Сендан ҳеч наф бермас)», дердилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْمُسَيَّبِ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ وَرَّادٍ، قَالَ كَتَبَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ إِلَى مُعَاوِيَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ دُبُرَ الصَّلاَةِ إِذَا سَلَّمَ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Muoviyaga xat yozib bildirdiki, Rasululloh ﷺ namozdan soʻng salom berganlarida: «Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir, allohumma la mania lima aʼtayta va la muʼtiya lima manaʼta va la yanfau zal-jaddi minkal-jadd», derdilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Муовияга хат ёзиб билдирдики, Расулуллоҳ ﷺ намоздан сўнг салом берганларида: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир, аллоҳумма ла маниа лима аътайта ва ла муътия лима манаъта ва ла янфау зал-жадди минкал-жадд», дердилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلُ الْمُجَالِدِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ، وَذَكَرَ، آخَرَ ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا غَيْرُ، وَاحِدٍ، مِنْهُمُ الْمُغِيرَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ وَرَّادٍ، كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ، كَتَبَ إِلَى الْمُغِيرَةِ أَنِ اكْتُبْ إِلَىَّ بِحَدِيثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَكَتَبَ إِلَيْهِ الْمُغِيرَةُ إِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya unga xat yozib, Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni yozib yuborishini soʻradi. Mugʻiyra unga yozib bildirdi: «Men u zot namozdan qaytganlarida uch marta shunday deganlarini eshitdim: ‹Lo ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayin qodir›».Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия унга хат ёзиб, Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни ёзиб юборишини сўради. Муғийра унга ёзиб билдирди: «Мен у зот намоздан қайтганларида уч марта шундай деганларини эшитдим: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайин қодир›».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّاغَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ، مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، - قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَكَانَ مِنَ الْخَائِفِينَ - عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ مَجْلِسًا أَوْ صَلَّى تَكَلَّمَ بِكَلِمَاتٍ فَسَأَلَتْهُ عَائِشَةُ عَنِ الْكَلِمَاتِ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ تَكَلَّمَ بِخَيْرٍ كَانَ طَابِعًا عَلَيْهِنَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنْ تَكَلَّمَ بِغَيْرِ ذَلِكَ كَانَ كَفَّارَةً لَهُ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir majlisda oʻtirsalar yoki namoz oʻqisalar, baʼzi kalimalarni aytardilar. Oisha u zotdan bu kalimalar haqida soʻradi. U zot: «Kim yaxshi soʻz aytsa, bu kalimalar unga qiyomat kunigacha muhr boʻladi, agar boshqacha soʻz aytgan boʻlsa, bu kalimalar unga kafforat boʻladi: ‹Subhanakallohumma va bihamdika, astagʻfiruka va atubu ilayk (Ey Alloh, Seni poklab hamd aytaman, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)›», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир мажлисда ўтирсалар ёки намоз ўқисалар, баъзи калималарни айтардилар. Оиша у зотдан бу калималар ҳақида сўради. У зот: «Ким яхши сўз айтса, бу калималар унга қиёмат кунигача муҳр бўлади, агар бошқача сўз айтган бўлса, бу калималар унга каффорат бўлади: ‹Субҳанакаллоҳумма ва биҳамдика, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллоҳ, Сени поклаб ҳамд айтаман, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)›», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا قُدَامَةُ، عَنْ جَسْرَةَ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ، - رضى الله عنها - قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَتْ إِنَّ عَذَابَ الْقَبْرِ مِنَ الْبَوْلِ ‏.‏ فَقُلْتُ كَذَبْتِ ‏.‏ فَقَالَتْ بَلَى إِنَّا لَنَقْرِضُ مِنْهُ الْجِلْدَ وَالثَّوْبَ ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ وَقَدِ ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُنَا فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَتْ فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَتْ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا صَلَّى بَعْدَ يَوْمَئِذٍ صَلاَةً إِلاَّ قَالَ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ ‏"‏ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ أَعِذْنِي مِنْ حَرِّ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening oldimga yahudiy bir ayol kirib: «Qabr azobi siydik sababidandir», dedi. Men: «Yolgʻon aytding», dedim. U: «Yoʻq, biz undan teri va kiyimni qirqib tashlaymiz», dedi. Shu payt Rasululloh ﷺ namozga chiqdilar, ovozlarimiz koʻtarilib ketgan edi. U zot: «Bu nima?» dedilar. Men u ayol aytgan narsani xabar qildim. U zot: «U rost aytdi», dedilar. Shu kundan soʻng u zot har qanday namozni oʻqisalar, namoz ortidan: «Robba Jibrila va Mikaila va Isrofil, aʼizni min harrin-nari va azabil-qabr (Ey Jibril, Mikoil va Isrofilning Robbi, meni doʻzax issigʻidan va qabr azobidan asra)», derdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг олдимга яҳудий бир аёл кириб: «Қабр азоби сийдик сабабидандир», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг», дедим. У: «Йўқ, биз ундан тери ва кийимни қирқиб ташлаймиз», деди. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ намозга чиқдилар, овозларимиз кўтарилиб кетган эди. У зот: «Бу нима?» дедилар. Мен у аёл айтган нарсани хабар қилдим. У зот: «У рост айтди», дедилар. Шу кундан сўнг у зот ҳар қандай намозни ўқисалар, намоз ортидан: «Робба Жибрила ва Микаила ва Исрофил, аъизни мин ҳаррин-нари ва азабил-қабр (Эй Жибрил, Микоил ва Исрофилнинг Робби, мени дўзах иссиғидан ва қабр азобидан асра)», дердилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَرْوَانَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ كَعْبًا، حَلَفَ لَهُ بِاللَّهِ الَّذِي فَلَقَ الْبَحْرَ لِمُوسَى إِنَّا لَنَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّ دَاوُدَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلاَتِهِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِي الَّذِي جَعَلْتَهُ لِي عِصْمَةً وَأَصْلِحْ لِي دُنْيَاىَ الَّتِي جَعَلْتَ فِيهَا مَعَاشِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ نِقْمَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي كَعْبٌ أَنَّ صُهَيْبًا حَدَّثَهُ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُهُنَّ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنْ صَلاَتِهِ ‏.‏

Ato ibn Abu Marvon (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: Kaʼb unga Musoga dengizni yorib bergan Alloh nomiga qasam ichib: «Biz Tavrotda topamizki, Allohning paygʻambari Dovud ﷺ namozidan qaytganlarida shunday derdilar: ‹Allohumma aslih li diniyalladi jaʼaltahu li ismatan va aslih li dunyoyallati jaʼalta fiha maoshi, allohumma inni auzu birizoka min saxatik va auzu biafvika min niqmatik va auzu bika mink, la mania lima aʼtayta va la muʼtiya lima manaʼta va la yanfau zal-jaddi minkal-jadd (Ey Alloh, menga himoya qilib bergan dinimni isloh qil va tirikchiligimni oʻrnatgan dunyoyimni isloh qil, ey Alloh, men Sening gʻazabingdan rizoliging bilan panoh soʻrayman, jazoyingdan avfing bilan panoh soʻrayman va Sendan Ozing bilan panoh soʻrayman, Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq, boylik egasiga uning boyligi Sendan hech naf bermas)›», dedi.Ато ибн Абу Марвон (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: Каъб унга Мусога денгизни ёриб берган Аллоҳ номига қасам ичиб: «Биз Тавротда топамизки, Аллоҳнинг пайғамбари Довуд ﷺ намозидан қайтганларида шундай дердилар: ‹Аллоҳумма аслиҳ ли динияллади жаъалтаҳу ли исматан ва аслиҳ ли дунёяллати жаъалта фиҳа маоши, аллоҳумма инни аузу биризока мин сахатик ва аузу биафвика мин ниқматик ва аузу бика минк, ла маниа лима аътайта ва ла муътия лима манаъта ва ла янфау зал-жадди минкал-жадд (Эй Аллоҳ, менга ҳимоя қилиб берган динимни ислоҳ қил ва тирикчилигимни ўрнатган дунёйимни ислоҳ қил, эй Аллоҳ, мен Сенинг ғазабингдан ризолигинг билан паноҳ сўрайман, жазойингдан авфинг билан паноҳ сўрайман ва Сендан Озинг билан паноҳ сўрайман, Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ, бойлик эгасига унинг бойлиги Сендан ҳеч наф бермас)›», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ كَانَ أَبِي يَقُولُ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكُفْرِ وَالْفَقْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ فَكُنْتُ أَقُولُهُنَّ فَقَالَ أَبِي أَىْ بُنَىَّ عَمَّنْ أَخَذْتَ هَذَا قُلْتُ عَنْكَ ‏.‏ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُهُنَّ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi har namozdan soʻng: «Allohumma inni aʼuzu bika minal kufri val faqri va azabil qabr (Ey Allohim, men Sendan kufrdan, kambagʻallikdan va qabr azobidan panoh soʻrayman)», deb aytar edi. Men ham bularni aytardim. Otam: «Ey oʻgʻilcham, buni kimdan olding?», dedi. Men: «Sizdan», dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ har namozdan soʻng bularni aytar edilar», dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши ҳар намоздан сўнг: «Аллоҳумма инни аъузу бика минал куфри вал фақри ва азабил қабр (Эй Аллоҳим, мен Сендан куфрдан, камбағалликдан ва қабр азобидан паноҳ сўрайман)», деб айтар эди. Мен ҳам буларни айтардим. Отам: «Эй ўғилчам, буни кимдан олдинг?», деди. Мен: «Сиздан», дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ ҳар намоздан сўнг буларни айтар эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَلَّتَانِ لاَ يُحْصِيهِمَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَهُمَا يَسِيرٌ وَمَنْ يَعْمَلُ بِهِمَا قَلِيلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ يُسَبِّحُ أَحَدُكُمْ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ عَشْرًا وَيَحْمَدُ عَشْرًا وَيُكَبِّرُ عَشْرًا فَهِيَ خَمْسُونَ وَمِائَةٌ فِي اللِّسَانِ وَأَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فِي الْمِيزَانِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُهُنَّ بِيَدِهِ ‏"‏ وَإِذَا أَوَى أَحَدُكُمْ إِلَى فِرَاشِهِ أَوْ مَضْجَعِهِ سَبَّحَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَحَمِدَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَكَبَّرَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَهِيَ مِائَةٌ عَلَى اللِّسَانِ وَأَلْفٌ فِي الْمِيزَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَيُّكُمْ يَعْمَلُ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ أَلْفَيْنِ وَخَمْسَمِائَةِ سَيِّئَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ لاَ نُحْصِيهِمَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ وَهُوَ فِي صَلاَتِهِ فَيَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا وَيَأْتِيهِ عِنْدَ مَنَامِهِ فَيُنِيمُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki xislat borki, ularni sanab bajargan har bir musulmon jannatga kiradi. Ular oson, ammo ularni qiluvchilar oz», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Besh vaqt namoz. Biringiz har namozdan soʻng oʻn marta tasbeh, oʻn marta tahmid, oʻn marta takbir aytadi. Bu tilda bir yuz ellik, mezonda esa bir ming besh yuz boʻladi», dedilar. Men Rasululloh ﷺ ularni qoʻllari bilan sanaganlarini koʻrdim. «Biringiz oʻrniga yoki yotogʻiga yotsa, oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid, oʻttiz toʻrt marta takbir aytadi. Bu tilda yuz, mezonda esa ming boʻladi», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Qaysingiz bir kecha-kunduzda ikki ming besh yuz gunoh qiladi?», dedilar. «Ey Rasululloh, qanday qilib ularni sanamaymiz?», deyildi. Shunda u zot: «Albatta, shayton biringizning namozida oldiga kelib: ‹Buni esla, buni esla› deydi, uyqusi paytida ham kelib uni uxlatib qoʻyadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки хислат борки, уларни санаб бажарган ҳар бир мусулмон жаннатга киради. Улар осон, аммо уларни қилувчилар оз», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Беш вақт намоз. Бирингиз ҳар намоздан сўнг ўн марта тасбеҳ, ўн марта таҳмид, ўн марта такбир айтади. Бу тилда бир юз эллик, мезонда эса бир минг беш юз бўлади», дедилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ уларни қўллари билан санаганларини кўрдим. «Бирингиз ўрнига ёки ётоғига ётса, ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид, ўттиз тўрт марта такбир айтади. Бу тилда юз, мезонда эса минг бўлади», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Қайсингиз бир кеча-кундузда икки минг беш юз гуноҳ қилади?», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, қандай қилиб уларни санамаймиз?», дейилди. Шунда у зот: «Албатта, шайтон бирингизнинг намозида олдига келиб: ‹Буни эсла, буни эсла› дейди, уйқуси пайтида ҳам келиб уни ухлатиб қўяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ أَسْبَاطٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ قَيْسٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُعَقِّبَاتٌ لاَ يَخِيبُ قَائِلُهُنَّ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيَحْمَدُهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُكَبِّرُهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shunday muaqqibotlar borki, ularni aytuvchi noumid boʻlmaydi: har namozdan soʻng Allohga oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid va oʻttiz toʻrt marta takbir aytadi», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шундай муаққиботлар борки, уларни айтувчи ноумид бўлмайди: ҳар намоздан сўнг Аллоҳга ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид ва ўттиз тўрт марта такбир айтади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ حِزَامٍ التِّرْمِذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ أُمِرُوا أَنْ يُسَبِّحُوا، دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيَحْمَدُوا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَأُتِيَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي مَنَامِهِ فَقِيلَ لَهُ أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُسَبِّحُوا دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُوا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَاجْعَلُوهَا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاجْعَلُوا فِيهَا التَّهْلِيلَ فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ اجْعَلُوهَا كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlarga har namozdan soʻng oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid va oʻttiz toʻrt marta takbir aytish buyurildi. Ansorlardan bir kishining tushiga kelib, unga: «Rasululloh ﷺ sizlarga har namozdan soʻng oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishni buyurdilarmi?», deyildi. U: «Ha», dedi. Anavi: «Ularni yigirma beshtadan qilinglar va ularning ichiga tahlilni ham qoʻshinglar», dedi. Tong otgach, u Nabiy ﷺ oldilariga kelib, buni u zotga aytib berdi. Shunda u zot: «Uni shunday qilinglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамларга ҳар намоздан сўнг ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид ва ўттиз тўрт марта такбир айтиш буюрилди. Ансорлардан бир кишининг тушига келиб, унга: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга ҳар намоздан сўнг ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид ва ўттиз тўрт марта такбир айтишни буюрдиларми?», дейилди. У: «Ҳа», деди. Анави: «Уларни йигирма бештадан қилинглар ва уларнинг ичига таҳлилни ҳам қўшинглар», деди. Тонг отгач, у Набий ﷺ олдиларига келиб, буни у зотга айтиб берди. Шунда у зот: «Уни шундай қилинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبُو زُرْعَةَ الرَّازِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْفُضَيْلِ بْنِ عِيَاضٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، رَأَى فِيمَا يَرَى النَّائِمُ قِيلَ لَهُ بِأَىِّ شَىْءٍ أَمَرَكُمْ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَمَرَنَا أَنْ نُسَبِّحَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنَحْمَدَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَتِلْكَ مِائَةٌ ‏.‏ قَالَ سَبِّحُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاحْمَدُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَكَبِّرُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَهَلِّلُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَتِلْكَ مِائَةٌ فَلَمَّا أَصْبَحَ ذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ افْعَلُوا كَمَا قَالَ الأَنْصَارِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi tushida shunday koʻrdiki, unga: «Paygʻambaringiz ﷺ sizlarga nima qilishni buyurdilar?», deyildi. U: «Bizga namozdan soʻng oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishni buyurdilar, bu esa yuz boʻladi», dedi. Anavi: «Yigirma besh marta tasbeh, yigirma besh marta tahmid, yigirma besh marta takbir va yigirma besh marta tahlil aytinglar, bu ham yuz boʻladi», dedi. Tong otgach, u buni Nabiy ﷺ ga aytib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ansoriy aytganidek qilinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши тушида шундай кўрдики, унга: «Пайғамбарингиз ﷺ сизларга нима қилишни буюрдилар?», дейилди. У: «Бизга намоздан сўнг ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид ва ўттиз тўрт марта такбир айтишни буюрдилар, бу эса юз бўлади», деди. Анави: «Йигирма беш марта тасбеҳ, йигирма беш марта таҳмид, йигирма беш марта такбир ва йигирма беш марта таҳлил айтинглар, бу ҳам юз бўлади», деди. Тонг отгач, у буни Набий ﷺ га айтиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ансорий айтганидек қилинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ قَالَ سَمِعْتُ كُرَيْبًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَيْهَا وَهِيَ فِي الْمَسْجِدِ تَدْعُو ثُمَّ مَرَّ بِهَا قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ مَا زِلْتِ عَلَى حَالِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكِ - يَعْنِي - كَلِمَاتٍ تَقُولِينَهُنَّ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Juvayriya bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ u masjidda duo qilib turgan holida yonidan oʻtdilar, soʻng tush payti yaqinida yana yonidan oʻtdilar va unga: «Hali ham ahvoling shundaligicha turibsanmi?», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Senga aytadigan kalimalarni oʻrgataymi? Subhanallohi adada xalqihi, subhanallohi adada xalqihi, subhanallohi adada xalqihi; subhanallohi rizo nafsihi, subhanallohi rizo nafsihi, subhanallohi rizo nafsihi; subhanallohi zinata arshihi, subhanallohi zinata arshihi, subhanallohi zinata arshihi; subhanallohi midada kalimatihi, subhanallohi midada kalimatihi, subhanallohi midada kalimatihi», dedilar.Жувайрия бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ у масжидда дуо қилиб турган ҳолида ёнидан ўтдилар, сўнг туш пайти яқинида яна ёнидан ўтдилар ва унга: «Ҳали ҳам аҳволинг шундалигича турибсанми?», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сенга айтадиган калималарни ўргатайми? Субҳаналлоҳи адада халқиҳи, субҳаналлоҳи адада халқиҳи, субҳаналлоҳи адада халқиҳи; субҳаналлоҳи ризо нафсиҳи, субҳаналлоҳи ризо нафсиҳи, субҳаналлоҳи ризо нафсиҳи; субҳаналлоҳи зината аршиҳи, субҳаналлоҳи зината аршиҳи, субҳаналлоҳи зината аршиҳи; субҳаналлоҳи мидада калиматиҳи, субҳаналлоҳи мидада калиматиҳи, субҳаналлоҳи мидада калиматиҳи», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَتَّابٌ، - هُوَ ابْنُ بَشِيرٍ - عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، وَمُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ الْفُقَرَاءُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَغْنِيَاءَ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ وَلَهُمْ أَمْوَالٌ يَتَصَدَّقُونَ وَيُنْفِقُونَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا صَلَّيْتُمْ فَقُولُوا سُبْحَانَ اللَّهِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَشْرًا فَإِنَّكُمْ تُدْرِكُونَ بِذَلِكَ مَنْ سَبَقَكُمْ وَتَسْبِقُونَ مَنْ بَعْدَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kambagʻallar Rasululloh ﷺ oldilariga kelib: «Ey Rasululloh, boylar biz namoz oʻqiganday namoz oʻqiydilar, biz roʻza tutganday roʻza tutadilar, ammo ularning mollari bor, sadaqa qiladilar va infoq qiladilar», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Namoz oʻqisangiz, oʻttiz uch marta subhanalloh, oʻttiz uch marta alhamdulillah, oʻttiz toʻrt marta Allohu akbar va oʻn marta la ilaha illalloh deb aytinglar. Shunda siz oʻzingizdan oldin oʻtganlarga yetib olasiz va oʻzingizdan keyingilardan oldinga oʻtasiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Камбағаллар Расулуллоҳ ﷺ олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, бойлар биз намоз ўқигандай намоз ўқийдилар, биз рўза тутгандай рўза тутадилар, аммо уларнинг моллари бор, садақа қиладилар ва инфоқ қиладилар», дедилар. Шунда Набий ﷺ: «Намоз ўқисангиз, ўттиз уч марта субҳаналлоҳ, ўттиз уч марта алҳамдулиллаҳ, ўттиз тўрт марта Аллоҳу акбар ва ўн марта ла илаҳа иллаллоҳ деб айтинглар. Шунда сиз ўзингиздан олдин ўтганларга етиб оласиз ва ўзингиздан кейингилардан олдинга ўтасиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ طَهْمَانَ - عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ صَلاَةِ الْغَدَاةِ مِائَةَ تَسْبِيحَةٍ وَهَلَّلَ مِائَةَ تَهْلِيلَةٍ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozidan soʻng yuz marta tasbeh va yuz marta tahlil aytsa, gunohlari dengiz koʻpigicha boʻlsa ham kechiriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозидан сўнг юз марта тасбеҳ ва юз марта таҳлил айтса, гуноҳлари денгиз кўпигича бўлса ҳам кечирилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الذَّارِعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ tasbehni qoʻllari bilan sanaganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ тасбеҳни қўллари билан санаганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ الَّذِي فِي وَسَطِ الشَّهْرِ فَإِذَا كَانَ مِنْ حِينِ يَمْضِي عِشْرُونَ لَيْلَةً وَيَسْتَقْبِلُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ يَرْجِعُ إِلَى مَسْكَنِهِ وَيَرْجِعُ مَنْ كَانَ يُجَاوِرُ مَعَهُ ثُمَّ إِنَّهُ أَقَامَ فِي شَهْرٍ جَاوَرَ فِيهِ تِلْكَ اللَّيْلَةَ الَّتِي كَانَ يَرْجِعُ فِيهَا فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَمَرَهُمْ بِمَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ أُجَاوِرُ هَذِهِ الْعَشْرَ ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ أُجَاوِرَ هَذِهِ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ فَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعِي فَلْيَثْبُتْ فِي مُعْتَكَفِهِ وَقَدْ رَأَيْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فَأُنْسِيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فِي كُلِّ وَتْرٍ وَقَدْ رَأَيْتُنِي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ مُطِرْنَا لَيْلَةَ إِحْدَى وَعِشْرِينَ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ فِي مُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَقَدِ انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَوَجْهُهُ مُبْتَلٌّ طِينًا وَمَاءً ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oyning oʻrtasidagi oʻn kunlikda eʼtikof qilar edilar. Yigirma kecha oʻtib, yigirma birinchisi kirganda oʻz uylariga qaytar edilar, u zot bilan birga eʼtikofda boʻlganlar ham qaytishar edi. Soʻng bir oy oʻzlari qaytadigan oʻsha kechada ham eʼtikofda qoldilar va odamlarga xutba qilib, ularni Alloh xohlagan narsalarga buyurdilar, soʻng: «Men bu oʻn kunlikda eʼtikof qilar edim, keyin menga bu oxirgi oʻn kunlikda eʼtikof qilish maʼqul boʻldi. Kim men bilan eʼtikofda boʻlgan boʻlsa, oʻz eʼtikof joyida qolsin. Men bu kechani koʻrgan edim, soʻng u menga unutdirildi. Bas, uni oxirgi oʻn kunlikning har toq kechasida izlanglar. Men oʻzimni suv va loyda sajda qilayotganimni koʻrdim», dedilar. Abu Said aytdi: Yigirma birinchi kechada bizga yomgʻir yogʻdi va masjid Rasululloh ﷺ namoz oʻqiydigan joydan oʻta boshladi. Men u zotga qaradim, u zot bomdod namozidan chiqqan edilar, yuzlari loy va suvga botgan edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ойнинг ўртасидаги ўн кунликда эътикоф қилар эдилар. Йигирма кеча ўтиб, йигирма биринчиси кирганда ўз уйларига қайтар эдилар, у зот билан бирга эътикофда бўлганлар ҳам қайтишар эди. Сўнг бир ой ўзлари қайтадиган ўша кечада ҳам эътикофда қолдилар ва одамларга хутба қилиб, уларни Аллоҳ хоҳлаган нарсаларга буюрдилар, сўнг: «Мен бу ўн кунликда эътикоф қилар эдим, кейин менга бу охирги ўн кунликда эътикоф қилиш маъқул бўлди. Ким мен билан эътикофда бўлган бўлса, ўз эътикоф жойида қолсин. Мен бу кечани кўрган эдим, сўнг у менга унутдирилди. Бас, уни охирги ўн кунликнинг ҳар тоқ кечасида изланглар. Мен ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганимни кўрдим», дедилар. Абу Саид айтди: Йигирма биринчи кечада бизга ёмғир ёғди ва масжид Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқийдиган жойдан ўта бошлади. Мен у зотга қарадим, у зот бомдод намозидан чиққан эдилар, юзлари лой ва сувга ботган эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ قَعَدَ فِي مُصَلاَّهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqisalar, quyosh chiqquncha namoz oʻqigan joylarida oʻtirar edilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқисалар, қуёш чиққунча намоз ўқиган жойларида ўтирар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ كُنْتَ تُجَالِسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ جَلَسَ فِي مُصَلاَّهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَيَتَحَدَّثُ أَصْحَابُهُ يَذْكُرُونَ حَدِيثَ الْجَاهِلِيَّةِ وَيُنْشِدُونَ الشِّعْرَ وَيَضْحَكُونَ وَيَتَبَسَّمُ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Sen Rasululloh ﷺ bilan oʻtirar edingmi?», deb soʻralganda, u: «Ha», dedi va: «Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqisalar, quyosh chiqquncha namoz oʻqigan joylarida oʻtirar edilar. Sahobalari esa suhbatlashib, johiliyat davri hikoyalarini eslar, sheʼr aytar va kular edilar, u zot ﷺ esa tabassum qilardilar», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан: «Сен Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирар эдингми?», деб сўралганда, у: «Ҳа», деди ва: «Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқисалар, қуёш чиққунча намоз ўқиган жойларида ўтирар эдилар. Саҳобалари эса суҳбатлашиб, жоҳилият даври ҳикояларини эслар, шеър айтар ва кулар эдилар, у зот ﷺ эса табассум қилардилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ السُّدِّيِّ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ كَيْفَ أَنْصَرِفُ إِذَا صَلَّيْتُ عَنْ يَمِينِي، أَوْ عَنْ يَسَارِي، قَالَ أَمَّا أَنَا فَأَكْثَرُ، مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Namoz oʻqiganimdan soʻng oʻng tomonimdanmi yoki chap tomonimdanmi qaytaman?», deb soʻralganda, u: «Men esa Rasululloh ﷺ ni koʻpincha oʻng tomonlaridan qaytganlarini koʻrar edim», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан: «Намоз ўқиганимдан сўнг ўнг томонимданми ёки чап томонимданми қайтаман?», деб сўралганда, у: «Мен эса Расулуллоҳ ﷺ ни кўпинча ўнг томонларидан қайтганларини кўрар эдим», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ يَجْعَلَنَّ أَحَدُكُمْ لِلشَّيْطَانِ مِنْ نَفْسِهِ جُزْءًا يَرَى أَنَّ حَتْمًا عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَنْصَرِفَ إِلاَّ عَنْ يَمِينِهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ انْصِرَافِهِ عَنْ يَسَارِهِ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biringiz oʻzidan shaytonga bir ulush ajratib, faqat oʻng tomonidan qaytishni oʻziga lozim deb bilmasin. Chunki men Rasululloh ﷺ ni koʻpincha chap tomonlaridan qaytganlarini koʻrdim», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Бирингиз ўзидан шайтонга бир улуш ажратиб, фақат ўнг томонидан қайтишни ўзига лозим деб билмасин. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўпинча чап томонларидан қайтганларини кўрдим», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ، أَنَّ مَكْحُولاً، حَدَّثَهُ أَنَّ مَسْرُوقَ بْنَ الأَجْدَعِ حَدَّثَهُ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَشْرَبُ قَائِمًا وَقَاعِدًا وَيُصَلِّي حَافِيًا وَمُنْتَعِلاً وَيَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni tik turib ham, oʻtirib ham suv ichayotganlarini, yalangoyoq ham, kavush kiyib ham namoz oʻqiyotganlarini, hamda namozdan oʻng tomonlariga ham, chap tomonlariga ham burilib chiqib ketayotganlarini koʻrganman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни тик туриб ҳам, ўтириб ҳам сув ичаётганларини, ялангоёқ ҳам, кавуш кийиб ҳам намоз ўқиётганларини, ҳамда намоздан ўнг томонларига ҳам, чап томонларига ҳам бурилиб чиқиб кетаётганларини кўрганман», деди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النِّسَاءُ يُصَلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْفَجْرَ فَكَانَ إِذَا سَلَّمَ انْصَرَفْنَ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ فَلاَ يُعْرَفْنَ مِنَ الْغَلَسِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ayollar Rasululloh ﷺ bilan bomdod namozini oʻqir edilar. U zot salom berganlarida, ular choyshablariga oʻralgan holda chiqib ketishar, qorongʻulik tufayli tanib boʻlmas edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Аёллар Расулуллоҳ ﷺ билан бомдод намозини ўқир эдилар. У зот салом берганларида, улар чойшабларига ўралган ҳолда чиқиб кетишар, қоронғулик туфайли таниб бўлмас эди», деди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي إِمَامُكُمْ فَلاَ تُبَادِرُونِي بِالرُّكُوعِ وَلاَ بِالسُّجُودِ وَلاَ بِالْقِيَامِ وَلاَ بِالاِنْصِرَافِ فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ أَمَامِي وَمِنْ خَلْفِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ رَأَيْتُمْ مَا رَأَيْتُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا مَا رَأَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga imom boʻlib namoz oʻqidilar, soʻng bizga yuzlanib: ‹Men imomingizman, shuning uchun rukuda ham, sajdada ham, qiyomda ham, chiqib ketishda ham mendan oldinga oʻtmanglar. Chunki men sizlarni oldimdan ham, orqamdan ham koʻrib turaman›, dedilar. Soʻng: ‹Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men koʻrgan narsani koʻrganingizda edi, kam kular, koʻp yigʻlar edingiz›, dedilar. Biz: ‹Nimani koʻrdingiz, ey Rasululloh?›, dedik. U zot: ‹Jannat va doʻzaxni koʻrdim›, dedilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга имом бўлиб намоз ўқидилар, сўнг бизга юзланиб: ‹Мен имомингизман, шунинг учун рукуда ҳам, саждада ҳам, қиёмда ҳам, чиқиб кетишда ҳам мендан олдинга ўтманглар. Чунки мен сизларни олдимдан ҳам, орқамдан ҳам кўриб тураман›, дедилар. Сўнг: ‹Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен кўрган нарсани кўрганингизда эди, кам кулар, кўп йиғлар эдингиз›, дедилар. Биз: ‹Нимани кўрдингиз, эй Расулуллоҳ?›, дедик. У зот: ‹Жаннат ва дўзахни кўрдим›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَضَانَ فَلَمْ يَقُمْ بِنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَقِيَ سَبْعٌ مِنَ الشَّهْرِ فَقَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ نَحْوٌ مِنْ ثُلُثِ اللَّيْلِ ثُمَّ كَانَتْ سَادِسَةٌ فَلَمْ يَقُمْ بِنَا فَلَمَّا كَانَتِ الْخَامِسَةُ قَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ نَحْوٌ مِنْ شَطْرِ اللَّيْلِ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ نَفَلْتَنَا قِيَامَ هَذِهِ اللَّيْلَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا صَلَّى مَعَ الإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ حُسِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ كَانَتِ الرَّابِعَةُ فَلَمْ يَقُمْ بِنَا فَلَمَّا بَقِيَ ثُلُثٌ مِنَ الشَّهْرِ أَرْسَلَ إِلَى بَنَاتِهِ وَنِسَائِهِ وَحَشَدَ النَّاسَ فَقَامَ بِنَا حَتَّى خَشِينَا أَنْ يَفُوتَنَا الْفَلاَحُ ثُمَّ لَمْ يَقُمْ بِنَا شَيْئًا مِنَ الشَّهْرِ ‏.‏ قَالَ دَاوُدُ قُلْتُ مَا الْفَلاَحُ قَالَ السُّحُورُ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan Ramazon roʻzasini tutdik. Nabiy ﷺ oyning yetti kuni qolgunicha bizga qiyom (tarovih) oʻqib bermadilar, soʻng bizga imom boʻlib, kechaning taxminan uchdan biri oʻtgunicha oʻqidilar. Soʻng oltinchi kun boʻldi, bizga oʻqib bermadilar. Beshinchi kun boʻlganda, bizga imom boʻlib, kechaning taxminan yarmi oʻtgunicha oʻqidilar. Biz: ‹Ey Rasululloh, bu kechada bizga koʻproq nafl qildirsangiz edi›, dedik. U zot: ‹Kishi imom bilan u chiqib ketguncha namoz oʻqisa, unga bir kechalik qiyom (savobi) yoziladi›, dedilar. Soʻng toʻrtinchi kun boʻldi, bizga oʻqib bermadilar. Oydan uchdan biri qolganda, qizlari va ayollariga odam yubordilar, odamlarni ham toʻpladilar va bizga imom boʻlib, falohdan quruq qolishdan qoʻrqquncha oʻqidilar», dedi. Soʻng oyning qolgan kunlarida bizga hech narsa oʻqib bermadilar. Dovud: «Faloh nima?», deb soʻradim. U: «Saharlik», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан Рамазон рўзасини тутдик. Набий ﷺ ойнинг етти куни қолгунича бизга қиём (таровиҳ) ўқиб бермадилар, сўнг бизга имом бўлиб, кечанинг тахминан учдан бири ўтгунича ўқидилар. Сўнг олтинчи кун бўлди, бизга ўқиб бермадилар. Бешинчи кун бўлганда, бизга имом бўлиб, кечанинг тахминан ярми ўтгунича ўқидилар. Биз: ‹Эй Расулуллоҳ, бу кечада бизга кўпроқ нафл қилдирсангиз эди›, дедик. У зот: ‹Киши имом билан у чиқиб кетгунча намоз ўқиса, унга бир кечалик қиём (савоби) ёзилади›, дедилар. Сўнг тўртинчи кун бўлди, бизга ўқиб бермадилар. Ойдан учдан бири қолганда, қизлари ва аёлларига одам юбордилар, одамларни ҳам тўпладилар ва бизга имом бўлиб, фалоҳдан қуруқ қолишдан қўрққунча ўқидилар», деди. Сўнг ойнинг қолган кунларида бизга ҳеч нарса ўқиб бермадилар. Довуд: «Фалоҳ нима?», деб сўрадим. У: «Саҳарлик», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْعَصْرَ بِالْمَدِينَةِ ثُمَّ انْصَرَفَ يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ سَرِيعًا حَتَّى تَعَجَّبَ النَّاسُ لِسُرْعَتِهِ فَتَبِعَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَدَخَلَ عَلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي ذَكَرْتُ وَأَنَا فِي الْعَصْرِ شَيْئًا مِنْ تِبْرٍ كَانَ عِنْدَنَا فَكَرِهْتُ أَنْ يَبِيتَ عِنْدَنَا فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn al-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Madinada Nabiy ﷺ bilan asr namozini oʻqidim. Soʻng u zot odamlarning boʻyinlaridan oshib, shu qadar tez chiqib ketdilarki, hatto odamlar u zotning shoshilishlaridan hayron qoldilar. Baʼzi sahobalari u zotning orqalaridan ergashdilar. U zot ayollaridan birining oldiga kirdilar, soʻng chiqib: ‹Men asr namozida ekanimda, oldimizda boʻlgan bir oz oltinni esladim va uning bizda tunab qolishini yoqtirmadim, shuning uchun uni taqsimlab yuborishga buyurdim›, dedilar», dedi.Уқба ибн ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мадинада Набий ﷺ билан аср намозини ўқидим. Сўнг у зот одамларнинг бўйинларидан ошиб, шу қадар тез чиқиб кетдиларки, ҳатто одамлар у зотнинг шошилишларидан ҳайрон қолдилар. Баъзи саҳобалари у зотнинг орқаларидан эргашдилар. У зот аёлларидан бирининг олдига кирдилар, сўнг чиқиб: ‹Мен аср намозида эканимда, олдимизда бўлган бир оз олтинни эсладим ва унинг бизда тунаб қолишини ёқтирмадим, шунинг учун уни тақсимлаб юборишга буюрдим›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ هِشَامٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَوْمَ الْخَنْدَقِ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ جَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ حَتَّى كَادَتِ الشَّمْسُ تَغْرُبُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَوَاللَّهِ مَا صَلَّيْتُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَنَزَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى بُطْحَانَ فَتَوَضَّأَ لِلصَّلاَةِ وَتَوَضَّأْنَا لَهَا فَصَلَّى الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xandaq kuni quyosh botganidan soʻng Umar ibn al-Xattob Quraysh kofirlarini soʻka boshladi va: «Ey Rasululloh, quyosh botay deganda ham asr namozini oʻqiy olmadim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, men ham uni oʻqimadim», dedilar. Soʻng biz Rasululloh ﷺ bilan Buthonga bordik. U zot namoz uchun taharat oldilar, biz ham namoz uchun taharat oldik va u zot quyosh botganidan soʻng asr namozini oʻqidilar, soʻng undan keyin shom namozini oʻqidilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Хандақ куни қуёш ботганидан сўнг Умар ибн ал-Хаттоб Қурайш кофирларини сўка бошлади ва: «Эй Расулуллоҳ, қуёш ботай деганда ҳам аср намозини ўқий олмадим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, мен ҳам уни ўқимадим», дедилар. Сўнг биз Расулуллоҳ ﷺ билан Бутҳонга бордик. У зот намоз учун таҳарат олдилар, биз ҳам намоз учун таҳарат олдик ва у зот қуёш ботганидан сўнг аср намозини ўқидилар, сўнг ундан кейин шом намозини ўқидилар.