أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَابْنُ، طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ بَيْدَ أَنَّهُمْ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِنَا وَأُوتِينَاهُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَهَذَا الْيَوْمُ الَّذِي كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِمْ فَاخْتَلَفُوا فِيهِ فَهَدَانَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ - يَعْنِي يَوْمَ الْجُمُعَةِ - فَالنَّاسُ لَنَا فِيهِ تَبَعٌ الْيَهُودُ غَدًا وَالنَّصَارَى بَعْدَ غَدٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz oxirgi kelganlarmiz, ammo qiyomat kunida eng birinchimiz. Ularga Kitob bizdan oldin berildi, bizga esa ulardan keyin berildi. Alloh azza va jalla ular uchun farz qilgan bu kunda ular ixtilofga tushdilar, Alloh azza va jalla esa bizni unga hidoyat qildi», — yaʼni juma kunini nazarda tutdilar, — «kishilar shu kunda bizga ergashuvchidir: yahudiylar ertaga, nasroniylar esa indinga», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз охирги келганлармиз, аммо қиёмат кунида энг биринчимиз. Уларга Китоб биздан олдин берилди, бизга эса улардан кейин берилди. Аллоҳ азза ва жалла улар учун фарз қилган бу кунда улар ихтилофга тушдилар, Аллоҳ азза ва жалла эса бизни унга ҳидоят қилди», — яъни жума кунини назарда тутдилар, — «кишилар шу кунда бизга эргашувчидир: яҳудийлар эртага, насронийлар эса индинга», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَعَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَضَلَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنِ الْجُمُعَةِ مَنْ كَانَ قَبْلَنَا فَكَانَ لِلْيَهُودِ يَوْمُ السَّبْتِ وَكَانَ لِلنَّصَارَى يَوْمُ الأَحَدِ فَجَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِنَا فَهَدَانَا لِيَوْمِ الْجُمُعَةِ فَجَعَلَ الْجُمُعَةَ وَالسَّبْتَ وَالأَحَدَ وَكَذَلِكَ هُمْ لَنَا تَبَعٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَنَحْنُ الآخِرُونَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا وَالأَوَّلُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمَقْضِيُّ لَهُمْ قَبْلَ الْخَلاَئِقِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan Makkada oʻqilgan jumadan soʻng oʻqilgan ilk juma Bahraynda Abdulqays qabilasining qishlogʻi boʻlmish Juvosoda oʻqilgan juma edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан Маккада ўқилган жумадан сўнг ўқилган илк жума Баҳрайнда Абдулқайс қабиласининг қишлоғи бўлмиш Жувосода ўқилган жума эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ إِنَّ أَوَّلَ جُمُعَةٍ جُمِعَتْ بَعْدَ جُمُعَةٍ جُمِعَتْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ جُمُعَةٌ بِجُوَاثَا بِالْبَحْرَيْنِ قَرْيَةٌ لِعَبْدِ الْقَيْسِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan Makkada oʻqilgan jumadan soʻng oʻqilgan ilk juma Bahraynda Abdulqays qabilasining qishlogʻi boʻlmish Juvosoda oʻqilgan juma edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан Маккада ўқилган жумадан сўнг ўқилган илк жума Баҳрайнда Абдулқайс қабиласининг қишлоғи бўлмиш Жувосода ўқилган жума эди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَبِيدَةَ بْنِ سُفْيَانَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِي الْجَعْدِ الضَّمْرِيِّ، وَكَانَتْ، لَهُ صُحْبَةٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ ثَلاَثَ جُمَعٍ تَهَاوُنًا بِهَا طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قَلْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror zaruratsiz jumani uch marta tark etsa, Alloh uning qalbiga muhr uradi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор заруратсиз жумани уч марта тарк этса, Аллоҳ унинг қалбига муҳр уради», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ أَسِيدِ بْنِ أَبِي أَسِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ الْجُمُعَةَ ثَلاَثًا مِنْ غَيْرِ ضَرُورَةٍ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قَلْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror zaruratsiz jumani uch marta tark etsa, Alloh uning qalbiga muhr uradi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор заруратсиз жумани уч марта тарк этса, Аллоҳ унинг қалбига муҳр уради», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنِ الْحَضْرَمِيِّ بْنِ لاَحِقٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِينَاءَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَابْنَ، عُمَرَ يُحَدِّثَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهُوَ عَلَى أَعْوَادِ مِنْبَرِهِ ‏"‏ لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ وَدْعِهِمُ الْجُمُعَاتِ أَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَلَيَكُونَنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbari yogʻochlari uzra turib: «Odamlar jumalarni tark etishdan albatta tiyilsinlar, aks holda Alloh ularning qalblariga muhr uradi va ular gʻofillardan boʻlib qoladilar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбари ёғочлари узра туриб: «Одамлар жумаларни тарк этишдан албатта тийилсинлар, акс ҳолда Аллоҳ уларнинг қалбларига муҳр уради ва улар ғофиллардан бўлиб қоладилар», дедилар.

أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَوَاحُ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jumaga borish har bir balogʻatga yetgan kishiga vojibdir», dedilar.Набий ﷺнинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жумага бориш ҳар бир балоғатга етган кишига вожибдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ وَبَرَةَ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَرَكَ الْجُمُعَةَ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَبِنِصْفِ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kim jumani ataylab tark etsa, uning zimmasiga bir dinor lozim boʻladi, agar topolmasa, yarim dinor lozim boʻladi», dedilar. Boshqa bir oʻrinda «ataylab» soʻzi keltirilmagan.Самура (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ким жумани атайлаб тарк этса, унинг зиммасига бир динор лозим бўлади, агар тополмаса, ярим динор лозим бўлади», дедилар. Бошқа бир ўринда «атайлаб» сўзи келтирилмаган.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا نُوحٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ الْجُمُعَةَ مُتَعَمِّدًا فَعَلَيْهِ دِينَارٌ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَبِنِصْفِ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي مَوْضِعٍ آخَرَ لَيْسَ فِيهِ مُتَعَمِّدًا ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kim jumani ataylab tark etsa, uning zimmasiga bir dinor lozim boʻladi, agar topolmasa, yarim dinor lozim boʻladi», dedilar. Boshqa bir oʻrinda «ataylab» soʻzi keltirilmagan.Самура (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ким жумани атайлаб тарк этса, унинг зиммасига бир динор лозим бўлади, агар тополмаса, ярим динор лозим бўлади», дедилар. Бошқа бир ўринда «атайлаб» сўзи келтирилмаган.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quyosh chiqadigan kunlarning eng yaxshisi juma kunidir. Unda Odam alayhissalom yaratildi, unda jannatga kiritildi va unda undan chiqarildi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш чиқадиган кунларнинг энг яхшиси жума кунидир. Унда Одам алайҳиссалом яратилди, унда жаннатга киритилди ва унда ундан чиқарилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ النَّفْخَةُ وَفِيهِ الصَّعْقَةُ فَأَكْثِرُوا عَلَىَّ مِنَ الصَّلاَةِ فَإِنَّ صَلاَتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ تُعْرَضُ صَلاَتُنَا عَلَيْكَ وَقَدْ أَرَمْتَ أَىْ يَقُولُونَ قَدْ بَلِيتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ حَرَّمَ عَلَى الأَرْضِ أَنْ تَأْكُلَ أَجْسَادَ الأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ ‏"‏ ‏.‏

Avs ibn Avs (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Albatta, kunlaringizning eng afzali juma kunidir. Unda Odam alayhissalom yaratildi, unda vafot etdi, unda Surga puflanadi va unda hamma behush boʻladi. Bas, bu kunda menga koʻp salavot aytinglar, chunki salavotlaringiz menga koʻrsatiladi», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, siz chirib ketganingizdan keyin salavotlarimiz sizga qanday koʻrsatiladi?» — yaʼni: «Siz chirib boʻlgansiz», deyishdi — dedilar. U zot: «Albatta, Alloh azza va jalla yerga paygʻambarlar alayhimussalomning jasadlarini yeyishni harom qilgan», dedilar.Авс ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Албатта, кунларингизнинг энг афзали жума кунидир. Унда Одам алайҳиссалом яратилди, унда вафот этди, унда Сурга пуфланади ва унда ҳамма беҳуш бўлади. Бас, бу кунда менга кўп салавот айтинглар, чунки салавотларингиз менга кўрсатилади», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, сиз чириб кетганингиздан кейин салавотларимиз сизга қандай кўрсатилади?» — яъни: «Сиз чириб бўлгансиз», дейишди — дедилар. У зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ерга пайғамбарлар алайҳимуссаломнинг жасадларини ейишни ҳаром қилган», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي هِلاَلٍ، وَبُكَيْرَ بْنَ الأَشَجِّ، حَدَّثَاهُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْغُسْلُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ وَالسِّوَاكُ وَيَمَسُّ مِنَ الطِّيبِ مَا قَدَرَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ إِلاَّ أَنَّ بُكَيْرًا لَمْ يَذْكُرْ عَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ فِي الطِّيبِ ‏"‏ وَلَوْ مِنْ طِيبِ الْمَرْأَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni gʻusl qilish va misvok ishlatish har bir balogʻatga yetgan kishiga vojibdir, yana u qodir boʻlgan xushboʻylikdan surtsin», dedilar. Faqat Bukayr Abdurrahmonni zikr qilmadi va xushboʻylik haqida: «Ayolning atridan boʻlsa ham», dedi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни ғусл қилиш ва мисвок ишлатиш ҳар бир балоғатга етган кишига вожибдир, яна у қодир бўлган хушбўйликдан суртсин», дедилар. Фақат Букайр Абдурраҳмонни зикр қилмади ва хушбўйлик ҳақида: «Аёлнинг атридан бўлса ҳам», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz jumaga kelsa, gʻusl qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жумага келса, ғусл қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni gʻusl qilish har bir balogʻatga yetgan kishiga vojibdir», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни ғусл қилиш ҳар бир балоғатга етган кишига вожибдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَى كُلِّ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فِي كُلِّ سَبْعَةِ أَيَّامٍ غُسْلُ يَوْمٍ وَهُوَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir musulmon kishiga har yetti kunda bir kun gʻusl qilish lozimdir, u ham boʻlsa juma kunidir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир мусулмон кишига ҳар етти кунда бир кун ғусл қилиш лозимдир, у ҳам бўлса жума кунидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّهُ سَمِعَ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُمْ ذَكَرُوا غُسْلَ يَوْمِ الْجُمُعَةِ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ يَسْكُنُونَ الْعَالِيَةَ فَيَحْضُرُونَ الْجُمُعَةَ وَبِهِمْ وَسَخٌ فَإِذَا أَصَابَهُمُ الرَّوْحُ سَطَعَتْ أَرْوَاحُهُمْ فَيَتَأَذَّى بِهَا النَّاسُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَوَلاَ يَغْتَسِلُونَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning huzurida juma kunining gʻuslini tilga olishdi. Shunda u: «Odamlar Oliyada yashardilar va jumaga ustlarida kir bilan kelardilar. Ularga issiq shabada tegsa, hidlari taralib, undan odamlar aziyat chekardilar. Bu haqda Rasululloh ﷺga aytilgan edi, u zot: ‹Nega gʻusl qilmaydilar?› dedilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурида жума кунининг ғуслини тилга олишди. Шунда у: «Одамлар Олияда яшардилар ва жумага устларида кир билан келардилар. Уларга иссиқ шабада тегса, ҳидлари таралиб, ундан одамлар азият чекардилар. Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга айтилган эди, у зот: ‹Нега ғусл қилмайдилар?› дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَبِهَا وَنِعْمَتْ وَمَنِ اغْتَسَلَ فَالْغُسْلُ أَفْضَلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَسَنُ عَنْ سَمُرَةَ كِتَابًا وَلَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ سَمُرَةَ إِلاَّ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kuni taharat qilsa, bu yaxshi va goʻzaldir. Kim gʻusl qilsa, gʻusl afzaldir», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума куни таҳарат қилса, бу яхши ва гўзалдир. Ким ғусл қилса, ғусл афзалдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، وَهَارُونُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ وَغَدَا وَابْتَكَرَ وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ عَمَلُ سَنَةٍ صِيَامُهَا وَقِيَامُهَا ‏"‏ ‏.‏

Avs ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim boshqalarni yuvintirib, oʻzi ham gʻusl qilsa, erta yoʻlga chiqib, avvalroq borsa, imomga yaqin oʻtirib, behuda gapga aralashmasa, bosgan har bir qadamiga bir yillik amal, uning roʻzasi va namozi savobi boʻladi», dedilar.Авс ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бошқаларни ювинтириб, ўзи ҳам ғусл қилса, эрта йўлга чиқиб, аввалроқ борса, имомга яқин ўтириб, беҳуда гапга аралашмаса, босган ҳар бир қадамига бир йиллик амал, унинг рўзаси ва намози савоби бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى حُلَّةً فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَ هَذِهِ فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ إِذَا قَدِمُوا عَلَيْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلُهَا فَأَعْطَى عُمَرَ مِنْهَا حُلَّةً فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَسَوْتَنِيهَا وَقَدْ قُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدٍ مَا قُلْتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَكَسَاهَا عُمَرُ أَخًا لَهُ مُشْرِكًا بِمَكَّةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob bir hullani koʻrib qoldi va: «Ey Rasululloh, shuni sotib olib, juma kuni hamda huzuringizga elchilar kelganda kiyib olsangiz edi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni faqat oxiratda nasibasi yoʻq kishi kiyadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga shunga oʻxshash bir hulla keldi va u zot Umarga undan bir hulla berdilar. Umar: «Ey Rasululloh, Utoridning hullasi haqida oʻsha soʻzni aytgan edingiz, endi buni menga kiydiryapsizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Men buni sizga kiyishingiz uchun bermadim», dedilar. Shunda Umar uni Makkadagi mushrik bir birodariga kiydirdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб бир ҳуллани кўриб қолди ва: «Эй Расулуллоҳ, шуни сотиб олиб, жума куни ҳамда ҳузурингизга элчилар келганда кийиб олсангиз эди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни фақат охиратда насибаси йўқ киши кияди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга шунга ўхшаш бир ҳулла келди ва у зот Умарга ундан бир ҳулла бердилар. Умар: «Эй Расулуллоҳ, Уториднинг ҳулласи ҳақида ўша сўзни айтган эдингиз, энди буни менга кийдиряпсизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен буни сизга кийишингиз учун бермадим», дедилар. Шунда Умар уни Маккадаги мушрик бир биродарига кийдирди.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ سُلَيْمٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْغُسْلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ وَالسِّوَاكَ وَأَنْ يَمَسَّ مِنَ الطِّيبِ مَا يَقْدِرُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni gʻusl qilish balogʻatga yetgan har bir kishiga, misvok ishlatish va imkoni boricha xushboʻylik surtish ham lozimdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни ғусл қилиш балоғатга етган ҳар бир кишига, мисвок ишлатиш ва имкони борича хушбўйлик суртиш ҳам лозимдир», дедилар.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الأَشْعَثِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَوْسَ بْنَ أَوْسٍ، صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَغَسَّلَ وَغَدَا وَابْتَكَرَ وَمَشَى وَلَمْ يَرْكَبْ وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ وَأَنْصَتَ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ عَمَلُ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Avs ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kuni gʻusl qilib, boshqalarni ham yuvintirsa, erta yoʻlga chiqib, avvalroq borsa, ulov minmay piyoda yursa, imomga yaqin oʻtirib, jim quloq solsa va behuda gapga aralashmasa, bosgan har bir qadamiga bir yillik amal savobi boʻladi», dedilar.Авс ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума куни ғусл қилиб, бошқаларни ҳам ювинтирса, эрта йўлга чиқиб, аввалроқ борса, улов минмай пиёда юрса, имомга яқин ўтириб, жим қулоқ солса ва беҳуда гапга аралашмаса, босган ҳар бир қадамига бир йиллик амал савоби бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ قَعَدَتِ الْمَلاَئِكَةُ عَلَى أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَكَتَبُوا مَنْ جَاءَ إِلَى الْجُمُعَةِ فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ طَوَتِ الْمَلاَئِكَةُ الصُّحُفَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُهَجِّرُ إِلَى الْجُمُعَةِ كَالْمُهْدِي بَدَنَةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي بَقَرَةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي شَاةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي بَطَّةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي دَجَاجَةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي بَيْضَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Juma kuni boʻlganda farishtalar masjidning eshiklariga oʻtirib, jumaga kelganlarni yozib borishadi. Imom chiqqanda esa farishtalar sahifalarni yigʻishtiradilar», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Jumaga eng erta kelgan kishi tuya qurbon qilgandek, keyingisi sigir qurbon qilgandek, keyingisi qoʻy qurbon qilgandek, keyingisi oʻrdak qurbon qilgandek, keyingisi tovuq qurbon qilgandek, keyingisi tuxum sadaqa qilgandekdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жума куни бўлганда фаришталар масжиднинг эшикларига ўтириб, жумага келганларни ёзиб боришади. Имом чиққанда эса фаришталар саҳифаларни йиғиштирадилар», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Жумага энг эрта келган киши туя қурбон қилгандек, кейингиси сигир қурбон қилгандек, кейингиси қўй қурбон қилгандек, кейингиси ўрдак қурбон қилгандек, кейингиси товуқ қурбон қилгандек, кейингиси тухум садақа қилгандекдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ كَانَ عَلَى كُلِّ بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ مَلاَئِكَةٌ يَكْتُبُونَ النَّاسَ عَلَى مَنَازِلِهِمُ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ طُوِيَتِ الصُّحُفُ وَاسْتَمَعُوا الْخُطْبَةَ فَالْمُهَجِّرُ إِلَى الصَّلاَةِ كَالْمُهْدِي بَدَنَةً ثُمَّ الَّذِي يَلِيهِ كَالْمُهْدِي بَقَرَةً ثُمَّ الَّذِي يَلِيهِ كَالْمُهْدِي كَبْشًا ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى ذَكَرَ الدَّجَاجَةَ وَالْبَيْضَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Juma kuni boʻlganda masjidning har bir eshigi oldida farishtalar boʻlib, odamlarni kelgan tartiblari boʻyicha birinchisidan boshlab yozib boradilar. Imom chiqqanda sahifalar yigʻishtirilib, ular xutbaga quloq soladilar. Namozga eng erta kelgan kishi tuya qurbon qilgandek, undan keyingisi sigir qurbon qilgandek, undan keyingisi qoʻchqor qurbon qilgandekdir», deb tovuq va tuxumni zikr qilgunlaricha aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жума куни бўлганда масжиднинг ҳар бир эшиги олдида фаришталар бўлиб, одамларни келган тартиблари бўйича биринчисидан бошлаб ёзиб борадилар. Имом чиққанда саҳифалар йиғиштирилиб, улар хутбага қулоқ соладилар. Намозга энг эрта келган киши туя қурбон қилгандек, ундан кейингиси сигир қурбон қилгандек, ундан кейингиси қўчқор қурбон қилгандекдир», деб товуқ ва тухумни зикр қилгунларича айтдилар.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَقْعُدُ الْمَلاَئِكَةُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ يَكْتُبُونَ النَّاسَ عَلَى مَنَازِلِهِمْ فَالنَّاسُ فِيهِ كَرَجُلٍ قَدَّمَ بَدَنَةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ بَقَرَةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ شَاةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ دَجَاجَةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ عُصْفُورًا وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ بَيْضَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni farishtalar masjidning eshiklariga oʻtirib, odamlarni kelgan tartiblari boʻyicha yozib boradilar. Shunda odamlar tuya qurbon qilgan kishidek, sigir qurbon qilgan kishidek, qoʻy qurbon qilgan kishidek, tovuq qurbon qilgan kishidek, chumchuq qurbon qilgan kishidek va tuxum sadaqa qilgan kishidekdirlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни фаришталар масжиднинг эшикларига ўтириб, одамларни келган тартиблари бўйича ёзиб борадилар. Шунда одамлар туя қурбон қилган кишидек, сигир қурбон қилган кишидек, қўй қурбон қилган кишидек, товуқ қурбон қилган кишидек, чумчуқ қурбон қилган кишидек ва тухум садақа қилган кишидекдирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ حَضَرَتِ الْمَلاَئِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kuni janobat gʻusliday gʻusl qilib, soʻng masjidga yoʻl olsa, xuddi tuya qurbon qilgandek boʻladi. Kim ikkinchi soatda borsa, xuddi sigir qurbon qilgandek boʻladi. Kim uchinchi soatda borsa, xuddi qoʻchqor qurbon qilgandek boʻladi. Kim toʻrtinchi soatda borsa, xuddi tovuq qurbon qilgandek boʻladi. Kim beshinchi soatda borsa, xuddi tuxum sadaqa qilgandek boʻladi. Imom chiqqanda esa farishtalar zikrni tinglash uchun hozir boʻladilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума куни жанобат ғуслидай ғусл қилиб, сўнг масжидга йўл олса, худди туя қурбон қилгандек бўлади. Ким иккинчи соатда борса, худди сигир қурбон қилгандек бўлади. Ким учинчи соатда борса, худди қўчқор қурбон қилгандек бўлади. Ким тўртинчи соатда борса, худди товуқ қурбон қилгандек бўлади. Ким бешинчи соатда борса, худди тухум садақа қилгандек бўлади. Имом чиққанда эса фаришталар зикрни тинглаш учун ҳозир бўладилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْجُلاَحِ، مَوْلَى عَبْدِ الْعَزِيزِ أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَوْمُ الْجُمُعَةِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً لاَ يُوجَدُ فِيهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا إِلاَّ آتَاهُ إِيَّاهُ فَالْتَمِسُوهَا آخِرَ سَاعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni oʻn ikki soatdir. Unda shunday bir soat borki, agar musulmon banda oʻsha soatda Allohdan biror narsa soʻrasa, Alloh unga albatta ato etadi. Bas, uni asrdan keyingi oxirgi soatda izlanglar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни ўн икки соатдир. Унда шундай бир соат борки, агар мусулмон банда ўша соатда Аллоҳдан бирор нарса сўраса, Аллоҳ унга албатта ато этади. Бас, уни асрдан кейинги охирги соатда изланглар», дедилар.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ ثُمَّ نَرْجِعُ فَنُرِيحُ نَوَاضِحَنَا ‏.‏ قُلْتُ أَيَّةَ سَاعَةٍ قَالَ زَوَالُ الشَّمْسِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan juma namozini oʻqir, soʻng qaytib, suv tashuvchi tuyalarimizni dam oldirar edik», dedi. Men: «Qaysi vaqtda?» dedim. U: «Quyosh ogʻganda», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан жума намозини ўқир, сўнг қайтиб, сув ташувчи туяларимизни дам олдирар эдик», деди. Мен: «Қайси вақтда?» дедим. У: «Қуёш оғганда», деди.

أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ إِيَاسَ بْنَ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ ثُمَّ نَرْجِعُ وَلَيْسَ لِلْحِيطَانِ فَىْءٌ يُسْتَظَلُّ بِهِ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan juma namozini oʻqir, soʻng qaytar edik, shunda devorlarning soya tashlaydigan koʻlankasi boʻlmasdi», dedi.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан жума намозини ўқир, сўнг қайтар эдик, шунда деворларнинг соя ташлайдиган кўланкаси бўлмасди», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ الأَذَانَ، كَانَ أَوَّلُ حِينَ يَجْلِسُ الإِمَامُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَلَمَّا كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُثْمَانَ وَكَثُرَ النَّاسُ أَمَرَ عُثْمَانُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِالأَذَانِ الثَّالِثِ فَأُذِّنَ بِهِ عَلَى الزَّوْرَاءِ فَثَبَتَ الأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar zamonlarida azon dastlab imom juma kuni minbarga oʻtirgan vaqtida aytilar edi. Usmon xalifaligida odamlar koʻpayib ketgach, Usmon juma kuni uchinchi azon aytilishiga buyurdi va u Zavro degan joyda aytiladigan boʻldi. Shundan keyin ish shu holatda barqaror boʻlib qoldi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар замонларида азон дастлаб имом жума куни минбарга ўтирган вақтида айтилар эди. Усмон халифалигида одамлар кўпайиб кетгач, Усмон жума куни учинчи азон айтилишига буюрди ва у Завро деган жойда айтиладиган бўлди. Шундан кейин иш шу ҳолатда барқарор бўлиб қолди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، أَخْبَرَهُ قَالَ إِنَّمَا أَمَرَ بِالتَّأْذِينِ الثَّالِثِ عُثْمَانُ حِينَ كَثُرَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ وَلَمْ يَكُنْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ مُؤَذِّنٍ وَاحِدٍ وَكَانَ التَّأْذِينُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ حِينَ يَجْلِسُ الإِمَامُ ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uchinchi azonni Usmon Madina aholisi koʻpaygan vaqtda buyurdi. Rasululloh ﷺning bir muazzindan boshqasi yoʻq edi, azon esa juma kuni imom oʻtirgan vaqtida aytilar edi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Учинчи азонни Усмон Мадина аҳолиси кўпайган вақтда буюрди. Расулуллоҳ ﷺнинг бир муаззиндан бошқаси йўқ эди, азон эса жума куни имом ўтирган вақтида айтилар эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ كَانَ بِلاَلٌ يُؤَذِّنُ إِذَا جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَإِذَا نَزَلَ أَقَامَ ثُمَّ كَانَ كَذَلِكَ فِي زَمَنِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رضى الله عنهما ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni minbarga oʻtirganlarida Bilol azon aytar, u zot minbardan tushganlarida esa iqomat aytar edi. Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) zamonida ham shunday davom etdi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни минбарга ўтирганларида Билол азон айтар, у зот минбардан тушганларида эса иқомат айтар эди. Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) замонида ҳам шундай давом этди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ وَقَدْ خَرَجَ الإِمَامُ فَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kelib qolganda imom chiqib boʻlgan boʻlsa, ikki rakaat namoz oʻqisin», dedilar. Shuʼba: «Juma kuni», deb qoʻshib qoʻydi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз келиб қолганда имом чиқиб бўлган бўлса, икки ракаат намоз ўқисин», дедилар. Шуъба: «Жума куни», деб қўшиб қўйди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَطَبَ يَسْتَنِدُ إِلَى جِذْعِ نَخْلَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَلَمَّا صُنِعَ الْمِنْبَرُ وَاسْتَوَى عَلَيْهِ اضْطَرَبَتْ تِلْكَ السَّارِيَةُ كَحَنِينِ النَّاقَةِ حَتَّى سَمِعَهَا أَهْلُ الْمَسْجِدِ حَتَّى نَزَلَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَنَقَهَا فَسَكَتَتْ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilganlarida masjidning ustunlaridan boʻlgan bir xurmo tanasiga suyanar edilar. Minbar yasalib, u zot unga chiqib olganlarida, oʻsha ustun tuyaning ingraganidek tovush chiqardi, hatto uni masjid ahli ham eshitdi. Nihoyat Rasululloh ﷺ uning oldiga tushib, uni quchoqladilar, shunda u jim boʻldi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилганларида масжиднинг устунларидан бўлган бир хурмо танасига суянар эдилар. Минбар ясалиб, у зот унга чиқиб олганларида, ўша устун туянинг инграганидек товуш чиқарди, ҳатто уни масжид аҳли ҳам эшитди. Ниҳоят Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига тушиб, уни қучоқладилар, шунда у жим бўлди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أُمِّ الْحَكَمِ يَخْطُبُ قَاعِدًا فَقَالَ انْظُرُوا إِلَى هَذَا يَخْطُبُ قَاعِدًا وَقَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا ‏}‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U masjidga kirganida Abdurrahmon ibn Ummul-Hakam oʻtirgan holda xutba qilayotgan edi. Shunda u: «Manavini qarang, oʻtirgan holda xutba qilyapti, holbuki Alloh azza va jalla: {Ular biror savdo yoki oʻyin-kulgini koʻrsalar, oʻsha tomonga tarqalib ketishdi va seni tik turgan holingda tashlab qoʻyishdi} degan», dedi.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У масжидга кирганида Абдурраҳмон ибн Уммул-Ҳакам ўтирган ҳолда хутба қилаётган эди. Шунда у: «Манавини қаранг, ўтирган ҳолда хутба қиляпти, ҳолбуки Аллоҳ азза ва жалла: {Улар бирор савдо ёки ўйин-кулгини кўрсалар, ўша томонга тарқалиб кетишди ва сени тик турган ҳолингда ташлаб қўйишди} деган», деди.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ الْحَارِثِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ وَابْتَكَرَ وَغَدَا وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ وَأَنْصَتَ ثُمَّ لَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ كَأَجْرِ سَنَةٍ صِيَامِهَا وَقِيَامِهَا ‏"‏ ‏.‏

Avs ibn Avs as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kuni gʻusl qildirsa va gʻusl qilsa, erta yoʻlga chiqib, imomga yaqin oʻtirsa, jim quloq solsa, soʻng behuda gap gapirmasa, tashlagan har qadamiga bir yillik roʻza va namozning ajriday ajr boʻladi», dedilar.Авс ибн Авс ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума куни ғусл қилдирса ва ғусл қилса, эрта йўлга чиқиб, имомга яқин ўтирса, жим қулоқ солса, сўнг беҳуда гап гапирмаса, ташлаган ҳар қадамига бир йиллик рўза ва намознинг ажридай ажр бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَانِبِهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ جَاءَ رَجُلٌ يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَىِ اجْلِسْ فَقَدْ آذَيْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi juma kuni odamlarning boʻyinlaridan hatlab keldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtir, sen odamlarga ozor berding», dedilar.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши жума куни одамларнинг бўйинларидан ҳатлаб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтир, сен одамларга озор бердинг», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَرَكَعْتَ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَارْكَعْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni minbarda turganlarida bir kishi keldi. Shunda u zot unga: «Ikki rakaat namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda ikki rakaat oʻqib ol», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни минбарда турганларида бир киши келди. Шунда у зот унга: «Икки ракаат намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда икки ракаат ўқиб ол», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ أَنْصِتْ فَقَدْ لَغَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim juma kuni imom xutba qilayotganda hamrohiga ‹Jim boʻl› desa, behuda gap gapirgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким жума куни имом хутба қилаётганда ҳамроҳига ‹Жим бўл› деса, беҳуда гап гапирган бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ، وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ أَنْصِتْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Juma kuni imom xutba qilayotganda hamrohingga ‹Jim boʻl› desang, behuda gap gapirgan boʻlasan», deganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Жума куни имом хутба қилаётганда ҳамроҳингга ‹Жим бўл› десанг, беҳуда гап гапирган бўласан», деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، زِيَادِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ الْقَرْثَعِ الضَّبِّيِّ، - وَكَانَ مِنَ الْقُرَّاءِ الأَوَّلِينَ - عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ يَتَطَهَّرُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ كَمَا أُمِرَ ثُمَّ يَخْرُجُ مِنْ بَيْتِهِ حَتَّى يَأْتِيَ الْجُمُعَةَ وَيُنْصِتُ حَتَّى يَقْضِيَ صَلاَتَهُ إِلاَّ كَانَ كَفَّارَةً لِمَا قَبْلَهُ مِنَ الْجُمُعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Qaysi bir kishi juma kuni buyurilgani kabi tozalanib, soʻng uyidan chiqib, jumaga kelsa va namozini tugatgunicha jim quloq solib tursa, bu unga oʻtgan jumadan beri boʻlgan gunohlariga kafforat boʻladi», dedilar.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қайси бир киши жума куни буюрилгани каби тозаланиб, сўнг уйидан чиқиб, жумага келса ва намозини тугатгунича жим қулоқ солиб турса, бу унга ўтган жумадан бери бўлган гуноҳларига каффорат бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَّمَنَا خُطْبَةَ الْحَاجَةِ الْحَمْدُ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَسَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ يَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيدًا ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا وَلاَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَلاَ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bizga xutbatul-hojatni oʻrgatib: «Alhamdu lillahi nastaʼinuhu va nastagʻfiruhu, va naʼuzu billahi min shururi anfusina va sayyioti aʼmolina. Man yahdihillohu falo mudilla lahu va man yudlil falo hodiya lahu. Va ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu», deyilishini, soʻng uch oyat oʻqilishini oʻrgatdilar: {Ey iymon keltirganlar! Allohdan haqiqiy qoʻrqish bilan qoʻrqinglar va faqat musulmon holingizda vafot etinglar} {Ey odamlar! Sizlarni bir jondan yaratgan va undan uning juftini yaratib, ikkovlaridan koʻplab erkak va ayollarni tarqatgan Robbingizdan qoʻrqinglar. Bir-biringizdan nomini keltirib soʻraydigan Allohdan hamda qarindoshlik rishtalaridan qoʻrqinglar. Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir} {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqinglar va toʻgʻri soʻz soʻzlanglar}.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бизга хутбатул-ҳожатни ўргатиб: «Алҳамду лиллаҳи настаъинуҳу ва настағфируҳу, ва наъузу биллаҳи мин шурури анфусина ва саййиоти аъмолина. Ман яҳдиҳиллоҳу фало мудилла лаҳу ва ман юдлил фало ҳодия лаҳу. Ва ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу», дейилишини, сўнг уч оят ўқилишини ўргатдилар: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан ҳақиқий қўрқиш билан қўрқинглар ва фақат мусулмон ҳолингизда вафот этинглар} {Эй одамлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан унинг жуфтини яратиб, икковларидан кўплаб эркак ва аёлларни тарқатган Роббингиздан қўрқинглар. Бир-бирингиздан номини келтириб сўрайдиган Аллоҳдан ҳамда қариндошлик ришталаридан қўрқинглар. Албатта, Аллоҳ сизларни кузатиб турувчидир} {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва тўғри сўз сўзланглар}.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِذَا رَاحَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْجُمُعَةِ فَلْيَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilib: «Biringiz jumaga borishni istasa, gʻusl qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб: «Бирингиз жумага боришни истаса, ғусл қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَشِيطٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ عَنِ الْغُسْلِ، يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ سُنَّةٌ وَقَدْ حَدَّثَنِي بِهِ، سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَكَلَّمَ بِهَا عَلَى الْمِنْبَرِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbar ustida turib juma kuni gʻusl qilish haqida gapirdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб жума куни ғусл қилиш ҳақида гапирдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ وَهُوَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ مَنْ جَاءَ مِنْكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ اللَّيْثَ عَلَى هَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ ابْنِ جُرَيْجٍ وَأَصْحَابُ الزُّهْرِيِّ يَقُولُونَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ بَدَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ minbar ustida turgan hollarida: «Sizlardan kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ минбар устида турган ҳолларида: «Сизлардан ким жумага келса, ғусл қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِهَيْئَةٍ بَذَّةٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَلَّيْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَحَثَّ النَّاسَ عَلَى الصَّدَقَةِ فَأَلْقُوا ثِيَابًا فَأَعْطَاهُ مِنْهَا ثَوْبَيْنِ فَلَمَّا كَانَتِ الْجُمُعَةُ الثَّانِيَةُ جَاءَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَحَثَّ النَّاسَ عَلَى الصَّدَقَةِ - قَالَ - فَأَلْقَى أَحَدَ ثَوْبَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ جَاءَ هَذَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِهَيْئَةٍ بَذَّةٍ فَأَمَرْتُ النَّاسَ بِالصَّدَقَةِ فَأَلْقَوا ثِيَابًا فَأَمَرْتُ لَهُ مِنْهَا بِثَوْبَيْنِ ثُمَّ جَاءَ الآنَ فَأَمَرْتُ النَّاسَ بِالصَّدَقَةِ فَأَلْقَى أَحَدَهُمَا ‏"‏ ‏.‏ فَانَتْهَرَهُ وَقَالَ ‏"‏ خُذْ ثَوْبَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juma kuni Nabiy ﷺ xutba qilayotganlarida bir kishi eski, juldur kiyimda keldi. Rasululloh ﷺ unga: «Namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Ikki rakaat oʻqi», dedilar. Soʻng odamlarni sadaqaga qiziqtirdilar, ular kiyim-kechak tashladilar. U zot undan ikki kiyimni oʻsha kishiga berdilar. Ikkinchi juma kelganida u yana keldi, Rasululloh ﷺ esa xutba qilayotgan edilar. U zot odamlarni sadaqaga qiziqtirdilar. Oʻsha kishi ikki kiyimidan birini tashladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu kishi oʻtgan juma kuni eski, juldur kiyimda kelgan edi, men odamlarni sadaqaga buyurgan edim, ular kiyimlar tashladilar, men undan bunga ikki kiyim berdim. Endi u yana keldi, men odamlarni sadaqaga buyurdim, u esa ularning birini tashladi», dedilar. Soʻng uni koyib: «Kiyimingni ol», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жума куни Набий ﷺ хутба қилаётганларида бир киши эски, жулдур кийимда келди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Икки ракаат ўқи», дедилар. Сўнг одамларни садақага қизиқтирдилар, улар кийим-кечак ташладилар. У зот ундан икки кийимни ўша кишига бердилар. Иккинчи жума келганида у яна келди, Расулуллоҳ ﷺ эса хутба қилаётган эдилар. У зот одамларни садақага қизиқтирдилар. Ўша киши икки кийимидан бирини ташлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу киши ўтган жума куни эски, жулдур кийимда келган эди, мен одамларни садақага буюрган эдим, улар кийимлар ташладилар, мен ундан бунга икки кийим бердим. Энди у яна келди, мен одамларни садақага буюрдим, у эса уларнинг бирини ташлади», дедилар. Сўнг уни койиб: «Кийимингни ол», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلَّيْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُمْ فَارْكَعْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni xutba qilayotganlarida bir kishi keldi. Nabiy ﷺ unga: «Namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Tur, ikki rakaat oʻqi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни хутба қилаётганларида бир киши келди. Набий ﷺ унга: «Намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Тур, икки ракаат ўқи», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، إِسْرَائِيلُ بْنُ مُوسَى قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرَةَ، يَقُولُ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ وَالْحَسَنُ مَعَهُ وَهُوَ يُقْبِلُ عَلَى النَّاسِ مَرَّةً وَعَلَيْهِ مَرَّةً وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَظِيمَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni minbar ustida koʻrdim, Hasan ham u zot bilan birga edi. U zot goʻh odamlarga yuzlanar, goʻh Hasanga yuzlanar edilar va: «Bu oʻgʻlim sayyiddir, Alloh u orqali musulmonlarning ikki katta guruhini yarashtirib qoʻysa ajab emas», der edilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни минбар устида кўрдим, Ҳасан ҳам у зот билан бирга эди. У зот гўҳ одамларга юзланар, гўҳ Ҳасанга юзланар эдилар ва: «Бу ўғлим саййиддир, Аллоҳ у орқали мусулмонларнинг икки катта гуруҳини яраштириб қўйса ажаб эмас», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنَةِ حَارِثَةَ بْنِ النُّعْمَانِ، قَالَتْ حَفِظْتُ ‏{‏ ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ ‏}‏ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ‏.‏

Horisa ibn Nuʼmonning qizi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men {Qof. Ulugʻ Qurʼonga qasam} (Qof surasi 1) oyatini juma kuni minbar ustida turgan Rasululloh ﷺning ogʻizlaridan eshitib yodlab oldim.Ҳориса ибн Нуъмоннинг қизи (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен {Қоф. Улуғ Қуръонга қасам} (Қоф сураси 1) оятини жума куни минбар устида турган Расулуллоҳ ﷺнинг оғизларидан эшитиб ёдлаб олдим.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُصَيْنٍ، أَنَّ بِشْرَ بْنَ مَرْوَانَ، رَفَعَ يَدَيْهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى الْمِنْبَرِ فَسَبَّهُ عُمَارَةُ بْنُ رُوَيْبَةَ الثَّقَفِيُّ وَقَالَ مَا زَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى هَذَا وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ ‏.‏

Umora ibn Ruwayba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bishr ibn Marvon juma kuni minbar ustida ikki qoʻlini koʻtardi. Shunda Umora ibn Ruwayba uni koyib: «Rasululloh ﷺ bundan ortiq qilmas edilar», dedi va koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qildi.Умора ибн Руwайба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бишр ибн Марвон жума куни минбар устида икки қўлини кўтарди. Шунда Умора ибн Руwайба уни койиб: «Расулуллоҳ ﷺ бундан ортиқ қилмас эдилар», деди ва кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَجَاءَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ - رضى الله عنهما - وَعَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَعْثُرَانِ فِيهِمَا فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَطَعَ كَلاَمَهُ فَحَمَلَهُمَا ثُمَّ عَادَ إِلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ اللَّهُ ‏{‏ إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ ‏}‏ رَأَيْتُ هَذَيْنِ يَعْثُرَانِ فِي قَمِيصَيْهِمَا فَلَمْ أَصْبِرْ حَتَّى قَطَعْتُ كَلاَمِي فَحَمَلْتُهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xutba qilayotgan edilar, shu payt Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) qizil koʻylakda kelib qolishdi va ularga oyoqlari chalinib qoqilishardi. Nabiy ﷺ minbardan tushib, soʻzlarini uzdilar-da, ularni koʻtarib oldilar, soʻng minbarga qaytdilar. Keyin: «Alloh rost aytdi: {Albatta, mol-mulklaringiz va bola-chaqalaringiz sinovdir} (Tagʻobun surasi 15). Men bu ikkovi koʻylaklarida oyoqlari chalinib qoqilayotganini koʻrib, sabr qila olmadim, hatto soʻzimni uzib, ularni koʻtarib oldim», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хутба қилаётган эдилар, шу пайт Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) қизил кўйлакда келиб қолишди ва уларга оёқлари чалиниб қоқилишарди. Набий ﷺ минбардан тушиб, сўзларини уздилар-да, уларни кўтариб олдилар, сўнг минбарга қайтдилар. Кейин: «Аллоҳ рост айтди: {Албатта, мол-мулкларингиз ва бола-чақаларингиз синовдир} (Тағобун сураси 15). Мен бу иккови кўйлакларида оёқлари чалиниб қоқилаётганини кўриб, сабр қила олмадим, ҳатто сўзимни узиб, уларни кўтариб олдим», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ غَزْوَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عُقَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكْثِرُ الذِّكْرَ وَيُقِلُّ اللَّغْوَ وَيُطِيلُ الصَّلاَةَ وَيُقَصِّرُ الْخُطْبَةَ وَلاَ يَأْنَفُ أَنْ يَمْشِيَ مَعَ الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ فَيَقْضِيَ لَهُ الْحَاجَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zikrni koʻp qilar, behuda soʻzni oz aytar, namozni uzun qilar, xutbani qisqa qilar edilar va beva ayol yoki miskin bilan birga yurib, uning hojatini chiqarishdan or qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ зикрни кўп қилар, беҳуда сўзни оз айтар, намозни узун қилар, хутбани қисқа қилар эдилар ва бева аёл ёки мискин билан бирга юриб, унинг ҳожатини чиқаришдан ор қилмас эдилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ جَالَسْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَمَا رَأَيْتُهُ يَخْطُبُ إِلاَّ قَائِمًا وَيَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ الْخُطْبَةَ الآخِرَةَ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan birga oʻtirdim, u zotni faqat tik turgan holda xutba qilayotgan holda koʻrdim, soʻng oʻtirar, keyin turib ikkinchi xutbani qilar edilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан бирга ўтирдим, у зотни фақат тик турган ҳолда хутба қилаётган ҳолда кўрдим, сўнг ўтирар, кейин туриб иккинчи хутбани қилар эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْطُبُ الْخُطْبَتَيْنِ وَهُوَ قَائِمٌ وَكَانَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمَا بِجُلُوسٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki xutbani tik turgan holda qilar va ular orasini oʻtirish bilan ajratar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки хутбани тик турган ҳолда қилар ва улар орасини ўтириш билан ажратар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ قِعْدَةً لاَ يَتَكَلَّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ خُطْبَةً أُخْرَى فَمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْطُبُ قَاعِدًا فَقَدْ كَذَبَ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni juma kuni tik turgan holda xutba qilayotganlarini koʻrdim, soʻng ozgina oʻtirar, gapirmas, keyin turib boshqa xutba qilar edilar. Kimki sizlarga Rasululloh ﷺ oʻtirgan holda xutba qilar edilar deb aytsa, u yolgʻon aytibdi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни жума куни тик турган ҳолда хутба қилаётганларини кўрдим, сўнг озгина ўтирар, гапирмас, кейин туриб бошқа хутба қилар эдилар. Кимки сизларга Расулуллоҳ ﷺ ўтирган ҳолда хутба қилар эдилар деб айтса, у ёлғон айтибди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا ثُمَّ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ وَيَقْرَأُ آيَاتٍ وَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَانَتْ خُطْبَتُهُ قَصْدًا وَصَلاَتُهُ قَصْدًا ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tik turgan holda xutba qilar, soʻng oʻtirar, keyin turib oyatlar oʻqir va Aziz va Jalil boʻlgan Allohni zikr qilar edilar. U zotning xutbalari oʻrtacha, namozlari ham oʻrtacha edi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тик турган ҳолда хутба қилар, сўнг ўтирар, кейин туриб оятлар ўқир ва Азиз ва Жалил бўлган Аллоҳни зикр қилар эдилар. У зотнинг хутбалари ўртача, намозлари ҳам ўртача эди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْزِلُ عَنِ الْمِنْبَرِ فَيَعْرِضُ لَهُ الرَّجُلُ فَيُكَلِّمُهُ فَيَقُومُ مَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ ثُمَّ يَتَقَدَّمُ إِلَى مُصَلاَّهُ فَيُصَلِّي ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbardan tushar edilar, shunda bir kishi ularning oldilariga chiqib gaplashar, Nabiy ﷺ esa uning hojatini bitirguncha u bilan birga turar edilar, soʻng namozgohlariga oʻtib namoz oʻqir edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбардан тушар эдилар, шунда бир киши уларнинг олдиларига чиқиб гаплашар, Набий ﷺ эса унинг ҳожатини битиргунча у билан бирга турар эдилар, сўнг намозгоҳларига ўтиб намоз ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ قَالَ عُمَرُ صَلاَةُ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الْفِطْرِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الأَضْحَى رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ السَّفَرِ رَكْعَتَانِ تَمَامٌ غَيْرُ قَصْرٍ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُمَرَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Juma namozi ikki rakaat, fitr namozi ikki rakaat, qurbon hayiti namozi ikki rakaat, safar namozi ikki rakaatdir. Bu Muhammad ﷺ tilidan aytilgan toʻliq namozdir, qasr qilingani emas», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Жума намози икки ракаат, фитр намози икки ракаат, қурбон ҳайити намози икки ракаат, сафар намози икки ракаатдир. Бу Муҳаммад ﷺ тилидан айтилган тўлиқ намоздир, қаср қилингани эмас», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُخَوَّلٌ، قَالَ سَمِعْتُ مُسْلِمًا الْبَطِينَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ ‏{‏ الم * تَنْزِيلُ ‏}‏ وَ‏{‏ هَلْ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ ‏}‏ وَفِي صَلاَةِ الْجُمُعَةِ بِسُورَةِ الْجُمُعَةِ وَالْمُنَافِقِينَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif, Lom, Mim. Bu Kitobning nozil qilinishi} va {Inson uzra... kelmadimi} suralarini, juma namozida esa Juma va Munofiqun suralarini oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф, Лом, Мим. Бу Китобнинг нозил қилиниши} ва {Инсон узра... келмадими} сураларини, жума намозида эса Жума ва Мунофиқун сураларини ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَعْبَدُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْجُمُعَةِ بِـ ‏{‏ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏}‏ وَ{‏ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ ‏}‏ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma namozida {Eng Oliy Robbingning nomini poklab yod et} va {Senga (dahshati bilan hammani) qoplab oluvchi (Qiyomat)ning xabari keldimi} suralarini oʻqir edilar.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума намозида {Энг Олий Роббингнинг номини поклаб ёд эт} ва {Сенга (даҳшати билан ҳаммани) қоплаб олувчи (Қиёмат)нинг хабари келдими} сураларини ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ الضَّحَّاكَ بْنَ قَيْسٍ، سَأَلَ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ مَاذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى إِثْرِ سُورَةِ الْجُمُعَةِ قَالَ كَانَ يَقْرَأُ ‏{‏ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ ‏}‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zahhok ibn Qays undan: «Rasululloh ﷺ juma kuni Juma surasidan keyin nimani oʻqir edilar?» deb soʻradi. U: «U zot {Senga (dahshati bilan hammani) qoplab oluvchi (Qiyomat)ning xabari keldimi} surasini oʻqir edilar», dedi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Заҳҳок ибн Қайс ундан: «Расулуллоҳ ﷺ жума куни Жума сурасидан кейин нимани ўқир эдилар?» деб сўради. У: «У зот {Сенга (даҳшати билан ҳаммани) қоплаб олувчи (Қиёмат)нинг хабари келдими} сурасини ўқир эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، أَنَّ إِبْرَاهِيمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، أَخْبَرَهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْجُمُعَةِ بِـ ‏{‏ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏}‏ وَ‏{‏ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ ‏}‏ وَرُبَّمَا اجْتَمَعَ الْعِيدُ وَالْجُمُعَةُ فَيَقْرَأُ بِهِمَا فِيهِمَا جَمِيعًا ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma namozida {Eng Oliy Robbingning nomini poklab yod et} va {Senga (dahshati bilan hammani) qoplab oluvchi (Qiyomat)ning xabari keldimi} suralarini oʻqir edilar. Baʼzan hayit va juma bir kunga toʻgʻri kelib qolar, shunda u zot ikkalasida ham ushbu ikki surani oʻqir edilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума намозида {Энг Олий Роббингнинг номини поклаб ёд эт} ва {Сенга (даҳшати билан ҳаммани) қоплаб олувчи (Қиёмат)нинг хабари келдими} сураларини ўқир эдилар. Баъзан ҳайит ва жума бир кунга тўғри келиб қолар, шунда у зот иккаласида ҳам ушбу икки сурани ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَدْرَكَ مِنْ صَلاَةِ الْجُمُعَةِ رَكْعَةً فَقَدْ أَدْرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim juma namozidan bir rakaatga yetishib olsa, unga yetishibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким жума намозидан бир ракаатга етишиб олса, унга етишибди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيُصَلِّ بَعْدَهَا أَرْبَعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz juma namozini oʻqisa, undan keyin toʻrt rakaat oʻqisin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жума намозини ўқиса, ундан кейин тўрт ракаат ўқисин», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ حَتَّى يَنْصَرِفَ فَيُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma namozidan keyin, qaytib borib ikki rakaat oʻqimaguncha, namoz oʻqimas edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума намозидан кейин, қайтиб бориб икки ракаат ўқимагунча, намоз ўқимас эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma namozidan keyin uylarida ikki rakaat namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума намозидан кейин уйларида икки ракаат намоз ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ يُطِيلُ فِيهِمَا وَيَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U juma namozidan keyin ikki rakaat namozni uzun qilib oʻqir va: «Rasululloh ﷺ shunday qilar edilar», der edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У жума намозидан кейин икки ракаат намозни узун қилиб ўқир ва: «Расулуллоҳ ﷺ шундай қилар эдилар», дер эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُ الطُّورَ فَوَجَدْتُ ثَمَّ كَعْبًا فَمَكَثْتُ أَنَا وَهُوَ يَوْمًا أُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُحَدِّثُنِي عَنِ التَّوْرَاةِ فَقُلْتُ لَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ أُهْبِطَ وَفِيهِ تِيبَ عَلَيْهِ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ مَا عَلَى الأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ إِلاَّ وَهِيَ تُصْبِحُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مُصِيخَةً حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ شَفَقًا مِنَ السَّاعَةِ إِلاَّ ابْنَ آدَمَ وَفِيهِ سَاعَةٌ لاَ يُصَادِفُهَا مُؤْمِنٌ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ يَسْأَلُ اللَّهَ فِيهَا شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ كَعْبٌ ذَلِكَ يَوْمٌ فِي كُلِّ سَنَةٍ ‏.‏ فَقُلْتُ بَلْ هِيَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ ‏.‏ فَقَرَأَ كَعْبٌ التَّوْرَاةَ ثُمَّ قَالَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ ‏.‏ فَخَرَجْتُ فَلَقِيتُ بَصْرَةَ بْنَ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيَّ فَقَالَ مِنْ أَيْنَ جِئْتَ قُلْتُ مِنَ الطُّورِ ‏.‏ قَالَ لَوْ لَقِيتُكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَهُ لَمْ تَأْتِهِ ‏.‏ قُلْتُ لَهُ وَلِمَ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُعْمَلُ الْمَطِيُّ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِي وَمَسْجِدِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَلاَمٍ فَقُلْتُ لَوْ رَأَيْتَنِي خَرَجْتُ إِلَى الطُّورِ فَلَقِيتُ كَعْبًا فَمَكَثْتُ أَنَا وَهُوَ يَوْمًا أُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُحَدِّثُنِي عَنِ التَّوْرَاةِ فَقُلْتُ لَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ أُهْبِطَ وَفِيهِ تِيبَ عَلَيْهِ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ مَا عَلَى الأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ إِلاَّ وَهِيَ تُصْبِحُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مُصِيخَةً حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ شَفَقًا مِنَ السَّاعَةِ إِلاَّ ابْنَ آدَمَ وَفِيهِ سَاعَةٌ لاَ يُصَادِفُهَا عَبْدٌ مُؤْمِنٌ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ ذَلِكَ يَوْمٌ فِي كُلِّ سَنَةٍ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبَ كَعْبٌ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ قَرَأَ كَعْبٌ فَقَالَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ صَدَقَ كَعْبٌ إِنِّي لأَعْلَمُ تِلْكَ السَّاعَةَ فَقُلْتُ يَا أَخِي حَدِّثْنِي بِهَا ‏.‏ قَالَ هِيَ آخِرُ سَاعَةٍ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ فَقُلْتُ أَلَيْسَ قَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يُصَادِفُهَا مُؤْمِنٌ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَيْسَتْ تِلْكَ السَّاعَةَ صَلاَةٌ قَالَ أَلَيْسَ قَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ صَلَّى وَجَلَسَ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ لَمْ يَزَلْ فِي صَلاَتِهِ حَتَّى تَأْتِيَهُ الصَّلاَةُ الَّتِي تُلاَقِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَهُوَ كَذَلِكَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Turga bordim va u yerda Kaʼbni topdim. Men u bilan bir kun birga boʻlib, men unga Rasululloh ﷺdan hadis aytar, u menga Tavrotdan soʻzlab berar edi. Men unga: «Rasululloh ﷺ shunday dedilar: ‹Quyosh chiqadigan kunlarning eng yaxshisi juma kunidir. Unda Odam yaratildi, unda u yerga tushirildi, unda uning tavbasi qabul qilindi, unda vafot etdi va unda Qiyomat qoyim boʻladi. Yer yuzidagi har bir jonivor Qiyomatdan qoʻrqib, juma kuni tongdan quyosh chiqquncha quloq solib turadi, faqat inson bolasidan boshqa. Unda shunday bir soat borki, biror moʻmin namozda turib, Allohdan bir narsa soʻrasa, Alloh unga albatta ato etadi›», dedim. Shunda Kaʼb: «Bu har yili bir kundir», dedi. Men: «Yoʻq, u har jumada boʻladi», dedim. Kaʼb Tavrotni oʻqidi-da, soʻng: «Rasululloh ﷺ rost aytdilar, u har jumada boʻladi», dedi. Men chiqib, Basra ibn Abu Basra al-Gʻiforiyni uchratdim. U: «Qayoqdan kelyapsan?» dedi. Men: «Turdan», dedim. U: «Sen u yerga borishingdan oldin seni uchratganimda edi, bormagan boʻlarding», dedi. Men unga: «Nega?» dedim. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Faqat uchta masjidga — Masjidul Haromga, mening masjidimga va Baytul Maqdis masjidiga safar qilinadi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. Soʻng men Abdulloh ibn Salomni uchratdim va: «Men Turga chiqib, Kaʼbni uchratganimni koʻrsang edi; men u bilan bir kun birga boʻlib, unga Rasululloh ﷺdan hadis aytdim, u menga Tavrotdan soʻzlab berdi. Men unga: ‹Rasululloh ﷺ shunday dedilar: Quyosh chiqadigan kunlarning eng yaxshisi juma kunidir. Unda Odam yaratildi, unda u yerga tushirildi, unda uning tavbasi qabul qilindi, unda vafot etdi va unda Qiyomat qoyim boʻladi. Yer yuzidagi har bir jonivor Qiyomatdan qoʻrqib, juma kuni tongdan quyosh chiqquncha quloq solib turadi, faqat inson bolasidan boshqa. Unda shunday bir soat borki, biror moʻmin banda namozda turib, Allohdan bir narsa soʻrasa, Alloh unga albatta ato etadi›, dedim», dedim. Kaʼb: «Bu har yili bir kundir», degan edi. Abdulloh ibn Salom: «Kaʼb xato qildi», dedi. Men: «Soʻng Kaʼb Tavrotni oʻqib: ‹Rasululloh ﷺ rost aytdilar, u har jumada boʻladi›, dedi», dedim. Shunda Abdulloh: «Kaʼb rost aytibdi. Men u soatni bilaman», dedi. Men: «Ey birodarim, uni menga aytib ber», dedim. U: «U juma kunining oxirgi soati, quyosh botishidan oldingi vaqtdir», dedi. Men: «Rasululloh ﷺning: ‹Uni biror moʻmin namozda turib topmaydi›, deganlarini eshitmaganmiding? Vaholanki bu vaqt namoz vaqti emas-ku?» dedim. U: «Rasululloh ﷺning: ‹Kim namoz oʻqib, soʻng namozni kutib oʻtirsa, u kutayotgan namoz kelguncha namozda sanaladi›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Ana shunday-da», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Турга бордим ва у ерда Каъбни топдим. Мен у билан бир кун бирга бўлиб, мен унга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтар, у менга Тавротдан сўзлаб берар эди. Мен унга: «Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: ‹Қуёш чиқадиган кунларнинг энг яхшиси жума кунидир. Унда Одам яратилди, унда у ерга туширилди, унда унинг тавбаси қабул қилинди, унда вафот этди ва унда Қиёмат қойим бўлади. Ер юзидаги ҳар бир жонивор Қиёматдан қўрқиб, жума куни тонгдан қуёш чиққунча қулоқ солиб туради, фақат инсон боласидан бошқа. Унда шундай бир соат борки, бирор мўмин намозда туриб, Аллоҳдан бир нарса сўраса, Аллоҳ унга албатта ато этади›», дедим. Шунда Каъб: «Бу ҳар йили бир кундир», деди. Мен: «Йўқ, у ҳар жумада бўлади», дедим. Каъб Тавротни ўқиди-да, сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ рост айтдилар, у ҳар жумада бўлади», деди. Мен чиқиб, Басра ибн Абу Басра ал-Ғифорийни учратдим. У: «Қаёқдан келяпсан?» деди. Мен: «Турдан», дедим. У: «Сен у ерга боришингдан олдин сени учратганимда эди, бормаган бўлардинг», деди. Мен унга: «Нега?» дедим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Фақат учта масжидга — Масжидул Ҳаромга, менинг масжидимга ва Байтул Мақдис масжидига сафар қилинади›, деяётганларини эшитганман», деди. Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Саломни учратдим ва: «Мен Турга чиқиб, Каъбни учратганимни кўрсанг эди; мен у билан бир кун бирга бўлиб, унга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтдим, у менга Тавротдан сўзлаб берди. Мен унга: ‹Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: Қуёш чиқадиган кунларнинг энг яхшиси жума кунидир. Унда Одам яратилди, унда у ерга туширилди, унда унинг тавбаси қабул қилинди, унда вафот этди ва унда Қиёмат қойим бўлади. Ер юзидаги ҳар бир жонивор Қиёматдан қўрқиб, жума куни тонгдан қуёш чиққунча қулоқ солиб туради, фақат инсон боласидан бошқа. Унда шундай бир соат борки, бирор мўмин банда намозда туриб, Аллоҳдан бир нарса сўраса, Аллоҳ унга албатта ато этади›, дедим», дедим. Каъб: «Бу ҳар йили бир кундир», деган эди. Абдуллоҳ ибн Салом: «Каъб хато қилди», деди. Мен: «Сўнг Каъб Тавротни ўқиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ рост айтдилар, у ҳар жумада бўлади›, деди», дедим. Шунда Абдуллоҳ: «Каъб рост айтибди. Мен у соатни биламан», деди. Мен: «Эй биродарим, уни менга айтиб бер», дедим. У: «У жума кунининг охирги соати, қуёш ботишидан олдинги вақтдир», деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Уни бирор мўмин намозда туриб топмайди›, деганларини эшитмаганмидинг? Ваҳоланки бу вақт намоз вақти эмас-ку?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким намоз ўқиб, сўнг намозни кутиб ўтирса, у кутаётган намоз келгунча намозда саналади›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Ана шундай-да», деди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ رَبَاحٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْجُمُعَةِ سَاعَةً لاَ يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ يَسْأَلُ اللَّهَ فِيهَا شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jumada shunday bir soat borki, biror musulmon banda unga toʻgʻri kelib, Allohdan bir narsa soʻrasa, Alloh unga albatta ato etadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жумада шундай бир соат борки, бирор мусулмон банда унга тўғри келиб, Аллоҳдан бир нарса сўраса, Аллоҳ унга албатта ато этади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ فِي الْجُمُعَةِ سَاعَةً لاَ يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ قَائِمٌ يُصَلِّي يَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يُقَلِّلُهَا يُزَهِّدُهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ غَيْرَ رَبَاحٍ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ أَيُّوبَ بْنَ سُوَيْدٍ فَإِنَّهُ حَدَّثَ بِهِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ وَأَبِي سَلَمَةَ وَأَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abul Qosim ﷺ: «Albatta, jumada shunday bir soat borki, biror musulmon banda tik turib namoz oʻqib, unga toʻgʻri kelib, aziz va jalil Allohdan bir narsa soʻrasa, Alloh unga albatta ato etadi», dedilar. Biz: «U zot uni oz vaqt deb koʻrsatmoqdalar», dedik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абул Қосим ﷺ: «Албатта, жумада шундай бир соат борки, бирор мусулмон банда тик туриб намоз ўқиб, унга тўғри келиб, азиз ва жалил Аллоҳдан бир нарса сўраса, Аллоҳ унга албатта ато этади», дедилар. Биз: «У зот уни оз вақт деб кўрсатмоқдалар», дедик.