أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَحْبُوبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ الْخُمُسُ الَّذِي لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَرَابَتِهِ لاَ يَأْكُلُونَ مِنَ الصَّدَقَةِ شَيْئًا فَكَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خُمُسُ الْخُمُسِ وَلِذِي قَرَابَتِهِ خُمُسُ الْخُمُسِ وَلِلْيَتَامَى مِثْلُ ذَلِكَ وَلِلْمَسَاكِينِ مِثْلُ ذَلِكَ وَلاِبْنِ السَّبِيلِ مِثْلُ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ { وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ } وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ لِلَّهِ ابْتِدَاءُ كَلاَمٍ لأَنَّ الأَشْيَاءَ كُلَّهَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلَعَلَّهُ إِنَّمَا اسْتَفْتَحَ الْكَلاَمَ فِي الْفَىْءِ وَالْخُمُسِ بِذِكْرِ نَفْسِهِ لأَنَّهَا أَشْرَفُ الْكَسْبِ وَلَمْ يَنْسُبِ الصَّدَقَةَ إِلَى نَفْسِهِ عَزَّ وَجَلَّ لأَنَّهَا أَوْسَاخُ النَّاسِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ وَقَدْ قِيلَ يُؤْخَذُ مِنَ الْغَنِيمَةِ شَىْءٌ فَيُجْعَلُ فِي الْكَعْبَةِ وَهُوَ السَّهْمُ الَّذِي لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَسَهْمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الإِمَامِ يَشْتَرِي الْكُرَاعَ مِنْهُ وَالسِّلاَحَ وَيُعْطِي مِنْهُ مَنْ رَأَى مِمَّنْ رَأَى فِيهِ غَنَاءً وَمَنْفَعَةً لأَهْلِ الإِسْلاَمِ وَمِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَالْعِلْمِ وَالْفِقْهِ وَالْقُرْآنِ وَسَهْمٌ لِذِي الْقُرْبَى وَهُمْ بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو الْمُطَّلِبِ بَيْنَهُمُ الْغَنِيُّ مِنْهُمْ وَالْفَقِيرُ وَقَدْ قِيلَ إِنَّهُ لِلْفَقِيرِ مِنْهُمْ دُونَ الْغَنِيِّ كَالْيَتَامَى وَابْنِ السَّبِيلِ وَهُوَ أَشْبَهُ الْقَوْلَيْنِ بِالصَّوَابِ عِنْدِي وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ وَالصَّغِيرُ وَالْكَبِيرُ وَالذَّكَرُ وَالأُنْثَى سَوَاءٌ لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ جَعَلَ ذَلِكَ لَهُمْ وَقَسَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِمْ وَلَيْسَ فِي الْحَدِيثِ أَنَّهُ فَضَّلَ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلاَ خِلاَفَ نَعْلَمُهُ بَيْنَ الْعُلَمَاءِ فِي رَجُلٍ لَوْ أَوْصَى بِثُلُثِهِ لِبَنِي فُلاَنٍ أَنَّهُ بَيْنَهُمْ وَأَنَّ الذَّكَرَ وَالأُنْثَى فِيهِ سَوَاءٌ إِذَا كَانُوا يُحْصَوْنَ فَهَكَذَا كُلُّ شَىْءٍ صُيِّرَ لِبَنِي فُلاَنٍ أَنَّهُ بَيْنَهُمْ بِالسَّوِيَّةِ إِلاَّ أَنْ يُبَيِّنَ ذَلِكَ الآمِرُ بِهِ وَاللَّهُ وَلِيُّ التَّوْفِيقِ وَسَهْمٌ لِلْيَتَامَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَسَهْمٌ لِلْمَسَاكِينِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَسَهْمٌ لاِبْنِ السَّبِيلِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَلاَ يُعْطَى أَحَدٌ مِنْهُمْ سَهْمُ مِسْكِينٍ وَسَهْمُ ابْنِ السَّبِيلِ وَقِيلَ لَهُ خُذْ أَيَّهُمَا شِئْتَ وَالأَرْبَعَةُ أَخْمَاسٍ يَقْسِمُهَا الإِمَامُ بَيْنَ مَنْ حَضَرَ الْقِتَالَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ الْبَالِغِينَ .
Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Alloh va Uning Rasuli uchun boʻlgan xumus Nabiy ﷺ va u zotning yaqin qarindoshlari uchun edi; ular sadaqadan hech narsa yemas edilar. Bas, Nabiy ﷺ uchun xumusning beshdan biri, u zotning yaqin qarindoshlari uchun xumusning beshdan biri, yetimlar uchun ham shuncha, miskinlar uchun ham shuncha va yoʻlovchilar uchun ham shuncha boʻlar edi. Abu Abdurrahmon aytdi: Alloh azza va jalla: {Bilingki, oʻljaga olgan har qanday narsangizning beshdan biri Alloh, Rasul, qarindoshlar, yetimlar, miskinlar va yoʻlovchilar uchundir} (Anfol 41), dedi. Bunda ‹Allohniki› deyilishi soʻzning boshlanishidir, chunki barcha narsalar Allohnikidir; U fay va xumus haqidagi kalomni oʻz Zotini zikr etish bilan boshlagani, ehtimol, u eng sharafli kasb boʻlgani uchundir. Sadaqani esa Oʻziga nisbat bermadi, chunki u odamlarning kiridir; Alloh taolo eng biluvchidir. Bu ulush kichigu katta, erkagu ayolga barobardir, chunki Alloh uni ularga qilib berdi va Rasululloh ﷺ uni ular orasida taqsimladi. Toʻrtdan toʻrt ulushni esa imom jangda hozir boʻlgan balogʻatga yetgan musulmonlar orasida taqsimlaydi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аллоҳ ва Унинг Расули учун бўлган хумус Набий ﷺ ва у зотнинг яқин қариндошлари учун эди; улар садақадан ҳеч нарса емас эдилар. Бас, Набий ﷺ учун хумуснинг бешдан бири, у зотнинг яқин қариндошлари учун хумуснинг бешдан бири, етимлар учун ҳам шунча, мискинлар учун ҳам шунча ва йўловчилар учун ҳам шунча бўлар эди. Абу Абдурраҳмон айтди: Аллоҳ азза ва жалла: {Билингки, ўлжага олган ҳар қандай нарсангизнинг бешдан бири Аллоҳ, Расул, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва йўловчилар учундир} (Анфол 41), деди. Бунда ‹Аллоҳники› дейилиши сўзнинг бошланишидир, чунки барча нарсалар Аллоҳникидир; У фай ва хумус ҳақидаги каломни ўз Зотини зикр этиш билан бошлагани, эҳтимол, у энг шарафли касб бўлгани учундир. Садақани эса Ўзига нисбат бермади, чунки у одамларнинг киридир; Аллоҳ таоло энг билувчидир. Бу улуш кичигу катта, эркагу аёлга баробардир, чунки Аллоҳ уни уларга қилиб берди ва Расулуллоҳ ﷺ уни улар орасида тақсимлади. Тўртдан тўрт улушни эса имом жангда ҳозир бўлган балоғатга етган мусулмонлар орасида тақсимлайди.