وَحَدَّثَنِي أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، جَمِيعًا عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، كُلُّهُمْ عَنْ نَافِعٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ غَيْرَ أَنَّ حَدِيثَ، ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الْجَنَازَةَ فَلْيَقُمْ حِينَ يَرَاهَا حَتَّى تُخَلِّفَهُ إِذَا كَانَ غَيْرَ مُتَّبِعِهَا " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz janozani koʻrsa, agar unga ergashuvchi (hamroh) boʻlmasa, uni koʻrgan paytdan boshlab, u (janoza) oʻzidan oʻtib ketguncha tursin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз жанозани кўрса, агар унга эргашувчи (ҳамроҳ) бўлмаса, уни кўрган пайтдан бошлаб, у (жаноза) ўзидан ўтиб кетгунча турсин», — дедилар.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِجَنَازَةٍ مَرَّتْ بِهِ حَتَّى تَوَارَتْ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻzlaridan oʻtgan bir janoza uchun, u (janoza) koʻrinmay ketguncha oʻrinlaridan turdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўзларидан ўтган бир жаноза учун, у (жаноза) кўринмай кетгунча ўринларидан турдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ، - يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ - جَمِيعًا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ baʼzi ayollari (huzuriga) bir oy kirmaslikka qasam ichdilar. Yigirma toʻqqiz kun oʻtgach, ertalab (yoki kechqurun) ularning oldiga keldilar. Shunda u zotga: «Yo Nabiyalloh! Siz huzurimizga bir oy kirmaslikka qasam ichgan edingiz-ku», deyildi. U zot: «Albatta, oy yigirma toʻqqiz kun ham boʻladi», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ баъзи аёллари (ҳузурига) бир ой кирмасликка қасам ичдилар. Йигирма тўққиз кун ўтгач, эрталаб (ёки кечқурун) уларнинг олдига келдилар. Шунда у зотга: «Ё Набияллоҳ! Сиз ҳузуримизга бир ой кирмасликка қасам ичган эдингиз-ку», дейилди. У зот: «Албатта, ой йигирма тўққиз кун ҳам бўлади», дедилар.
وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ إِنَّ أَبَا الْعَبَّاسِ الشَّاعِرَ أَخْبَرَهُ . قَالَ مُسْلِمٌ أَبُو الْعَبَّاسِ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ ثِقَةٌ عَدْلٌ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan shu maʼnoda rivoyat qilinadi. Muslim dedi: Abul-Abbos — bu as-Soib ibn Farruxdir, Makka ahlidan, ishonchli, adolatli (rovaydir).Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан шу маънода ривоят қилинади. Муслим деди: Абул-Аббос — бу ас-Соиб ибн Фаррухдир, Макка аҳлидан, ишончли, адолатли (ровайдир).
وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِنَافِعٍ مَاذَا سَمِعْتَ ابْنَ عُمَرَ، يُحِلُّ لِلْحَرَامِ قَتْلَهُ مِنَ الدَّوَابِّ فَقَالَ لِي نَافِعٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ فِي قَتْلِهِنَّ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفَارَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men Nabiy ﷺ ni: «Jonivorlardan beshtasini oʻldirishda — kim ularni oʻldirsa — gunoh yoʻq: qargʻa, kalxat, chayon, sichqon va talovchi (quturgan) it», deyayotganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Мен Набий ﷺ ни: «Жониворлардан бештасини ўлдиришда — ким уларни ўлдирса — гуноҳ йўқ: қарға, калхат, чаён, сичқон ва таловчи (қутурган) ит», деяётганларини эшитдим.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ وَقَالَ إِلاَّ طَوَافًا وَاحِدًا طَوَافَهُ الأَوَّلَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan shu maʼnoda shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, biroq unda: «Faqat bir martagina tavof (saʼy) — uning birinchi tavofi (saʼyi)», deyilgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан шу маънода шунга ўхшаш ривоят қилинади, бироқ унда: «Фақат бир мартагина тавоф (саъй) — унинг биринчи тавофи (саъйи)», дейилган.
وَحَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَفِي رِوَايَتِهِ قَالَتْ لاَ أَىْ بُنَىَّ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَذِنَ لِظُعُنِهِ .
Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Yoʻq, ey oʻgʻilcham, Allohning Nabiysi ﷺ oʻzining ayollariga izn berganlar».Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Йўқ, эй ўғилчам, Аллоҳнинг Набийси ﷺ ўзининг аёлларига изн берганлар».
وَحَدَّثَنَاهُ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، ح وَحَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي جَمِيعًا، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَمَّا رِوَايَةُ ابْنِ بَكْرٍ فَكَرِوَايَةِ عِيسَى إِلاَّ قَوْلَهُ لِهَؤُلاَءِ الثَّلاَثِ . فَإِنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ وَأَمَّا يَحْيَى الأُمَوِيُّ فَفِي رِوَايَتِهِ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ . وَأَشْبَاهَ ذَلِكَ .
Abdulloh ibn Amr ibnul-Os (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan (rivoyat qilinadi). Ibn Bakrning rivoyati Isoning rivoyatiga oʻxshaydi, faqat «bu uchovi haqida» degan soʻzidan tashqari — buni u zikr qilmadi. Yahyo al-Umaviyning rivoyatida esa: «Qurbonlik soʻyishdan oldin soch oldirib qoʻydim, (tosh) otishdan oldin qurbonlik soʻyib qoʻydim» va shunga oʻxshash (soʻzlar bor).Абдуллоҳ ибн Амр ибнул-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан (ривоят қилинади). Ибн Бакрнинг ривояти Исонинг ривоятига ўхшайди, фақат «бу учови ҳақида» деган сўзидан ташқари — буни у зикр қилмади. Яҳё ал-Умавийнинг ривоятида эса: «Қурбонлик сўйишдан олдин соч олдириб қўйдим, (тош) отишдан олдин қурбонлик сўйиб қўйдим» ва шунга ўхшаш (сўзлар бор).
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ بَكْرٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَسَمِعْتَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّمَا أُمِرْتُمْ بِالطَّوَافِ وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِدُخُولِهِ . قَالَ لَمْ يَكُنْ يَنْهَى عَنْ دُخُولِهِ وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا دَخَلَ الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ حَتَّى خَرَجَ فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ فِي قُبُلِ الْبَيْتِ رَكْعَتَيْنِ . وَقَالَ " هَذِهِ الْقِبْلَةُ " . قُلْتُ لَهُ مَا نَوَاحِيهَا أَفِي زَوَايَاهَا قَالَ بَلْ فِي كُلِّ قِبْلَةٍ مِنَ الْبَيْتِ .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Baytga kirganlarida uning barcha tomonlarida duo qildilar va undan chiqquncha unda namoz oʻqimadilar; chiqqanlaridan soʻng Baytning roʻparasida ikki rakaat namoz oʻqidilar va: «Mana shu qibladir», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Байтга кирганларида унинг барча томонларида дуо қилдилар ва ундан чиққунча унда намоз ўқимадилар; чиққанларидан сўнг Байтнинг рўпарасида икки ракаат намоз ўқидилар ва: «Мана шу қибладир», дедилар.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - الْمَخْزُومِيُّ عَنِ ابْنِ، جُرَيْجٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ " لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan boshqa isnod bilan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan. Biroq unda: «Hech bir erkak biror ayol bilan, uning yonida mahrami boʻlmasa, yolgʻiz qolmasin», (degan jumla) zikr qilinmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан бошқа иснод билан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Бироқ унда: «Ҳеч бир эркак бирор аёл билан, унинг ёнида маҳрами бўлмаса, ёлғиз қолмасин», (деган жумла) зикр қилинмаган.
وَحَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Aloʼ ibn al-Hadramiy (roziyallohu anhu)dan xuddi shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi.Алў ибн ал-Ҳадрамий (розияллоҳу анҳу)дан худди шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَزَادَ قَالَ عَطَاءٌ كَانَتْ آخِرَهُنَّ مَوْتًا مَاتَتْ بِالْمَدِينَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi va (shu) qoʻshimchani qildi: Ato dedi: U (Maymuna) ular (ayollar) ichida eng oxiri vafot etgani edi; u Madinada vafot etdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан ривоят қилинади ва (шу) қўшимчани қилди: Ато деди: У (Маймуна) улар (аёллар) ичида энг охири вафот этгани эди; у Мадинада вафот этди.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ نَزَلَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ} فِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ بْنِ قَيْسِ بْنِ عَدِيٍّ السَّهْمِيِّ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ . أَخْبَرَنِيهِ يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Ey iymon keltirganlar! Allohga itoat qilingiz va Paygʻambarga hamda oʻzlaringizdan boʻlgan ish egalariga (rahbarlarga) itoat qilingiz} (Niso 59) oyati Abdulloh ibn Huzofa ibn Qays ibn Adiy as-Sahmiy haqida nozil boʻldi. Uni Nabiy ﷺ bir sariyya (qoʻshin)ga (sarkarda qilib) joʻnatgan edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга итоат қилингиз ва Пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган иш эгаларига (раҳбарларга) итоат қилингиз} (Нисо 59) ояти Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ибн Қайс ибн Адий ас-Саҳмий ҳақида нозил бўлди. Уни Набий ﷺ бир сарийя (қўшин)га (саркарда қилиб) жўнатган эдилар.
وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنِي يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ،
عُثْمَانَ النَّوْفَلِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bu hadis shu isnod bilan (yuqoridagidek) rivoyat qilingan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бу ҳадис шу иснод билан (юқоридагидек) ривоят қилинган.
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ النَّوْفَلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ
عَنْ عَطَاءٍ، وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، كَرِوَايَةِ رَوْحٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan ushbu hadis Ato va Amr ibn Dinordan, Ravhning rivoyatiga oʻxshab (rivoyat qilinadi).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ушбу ҳадис Ато ва Амр ибн Динордан, Равҳнинг ривоятига ўхшаб (ривоят қилинади).
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ
.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan ham xuddi shunga oʻxshash hadis rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан ҳам худди шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، ح وَحَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا
النَّضْرُ، - يَعْنِي ابْنَ شُمَيْلٍ - قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ
فِي حَدِيثِ النَّضْرِ أَلْهَانِي عَنْهُ الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis shunga oʻxshash rivoyat qilingan, faqat an-Nazrning rivoyatida «bozorlardagi savdo-sotiq meni undan chalgʻitibdi» (degan soʻz) zikr qilinmagan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис шунга ўхшаш ривоят қилинган, фақат ан-Назрнинг ривоятида «бозорлардаги савдо-сотиқ мени ундан чалғитибди» (деган сўз) зикр қилинмаган.
وَحَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَرْقِيهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَمْ يَقُلْ أَرْقِي .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: shunga oʻxshash hadis (rivoyat qilingan), faqat (roviy): «Qavmdan bir kishi: ‹Uni ruqya qilaymi, yo Rasululloh?› dedi», dedi va «arqiy (ruqya qilaymi)» demadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: шунга ўхшаш ҳадис (ривоят қилинган), фақат (ровий): «Қавмдан бир киши: ‹Уни руқя қилайми, ё Расулуллоҳ?› деди», деди ва «арқий (руқя қилайми)» демади.
وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، وَهُوَ
ابْنُ زَيْدٍ ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ عَمْرِو بْنِ،
دِينَارٍ بِإِسْنَادِ ابْنِ جُرَيْجٍ نَحْوَ حَدِيثِهِ .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan ham yuqoridagi hadisga oʻxshash rivoyat qilingan.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан ҳам юқоридаги ҳадисга ўхшаш ривоят қилинган.
وَحَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ كَيْفَ تَقُولُ أَنْتَ فِي الرُّكُوعِ قَالَ أَمَّا سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ فَأَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتِ افْتَقَدْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ ذَهَبَ إِلَى بَعْضِ نِسَائِهِ فَتَحَسَّسْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَإِذَا هُوَ رَاكِعٌ أَوْ سَاجِدٌ يَقُولُ " سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ " . فَقُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي إِنِّي لَفِي شَأْنٍ وَإِنَّكَ لَفِي آخَرَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi Nabiy ﷺ ni (oʻrinlarida) topolmadim va u zot baʼzi ayollarining oldiga ketgan boʻlsalar kerak, deb oʻyladim. Soʻng (qoʻlim bilan) sezdim, soʻng qaytdim, qarasam u zot rukuʼda yoki sajdada: «Subhonaka va bihamdik, la ilaha illa anta (Sen poksan va Senga hamd boʻlsin, Sendan oʻzga iloh yoʻq)», deyayotgan ekanlar. Shunda: «Otam-onam Sizga fido boʻlsin, men bir narsada (oʻyda) edim-u, Siz boshqa narsada ekansiz», dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси Набий ﷺ ни (ўринларида) тополмадим ва у зот баъзи аёлларининг олдига кетган бўлсалар керак, деб ўйладим. Сўнг (қўлим билан) сездим, сўнг қайтдим, қарасам у зот рукуъда ёки саждада: «Субҳонака ва биҳамдик, ла илаҳа илла анта (Сен поксан ва Сенга ҳамд бўлсин, Сендан ўзга илоҳ йўқ)», деяётган эканлар. Шунда: «Отам-онам Сизга фидо бўлсин, мен бир нарсада (ўйда) эдим-у, Сиз бошқа нарсада экансиз», дедим.
حَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ
وَلَمْ يَذْكُرْ قَبْلَ مَوْتِهِ بِشَهْرٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bu hadis shu isnod bilan rivoyat qilingan, lekin unda «vafotlaridan bir oy avval» (degan soʻz) zikr qilinmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бу ҳадис шу иснод билан ривоят қилинган, лекин унда «вафотларидан бир ой аввал» (деган сўз) зикр қилинмаган.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَىُّ حِينٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ أُصَلِّيَ الْعِشَاءَ الَّتِي يَقُولُهَا النَّاسُ الْعَتَمَةَ إِمَامًا وَخِلْوًا قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ أَعْتَمَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ الْعِشَاءَ - قَالَ - حَتَّى رَقَدَ نَاسٌ وَاسْتَيْقَظُوا وَرَقَدُوا وَاسْتَيْقَظُوا فَقَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ الصَّلاَةَ . فَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ الآنَ يَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً وَاضِعًا يَدَهُ عَلَى شِقِّ رَأْسِهِ قَالَ " لَوْلاَ أَنْ يَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُصَلُّوهَا كَذَلِكَ " . قَالَ فَاسْتَثْبَتُّ عَطَاءً كَيْفَ وَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ كَمَا أَنْبَأَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَبَدَّدَ لِي عَطَاءٌ بَيْنَ أَصَابِعِهِ شَيْئًا مِنْ تَبْدِيدٍ ثُمَّ وَضَعَ أَطْرَافَ أَصَابِعِهِ عَلَى قَرْنِ الرَّأْسِ ثُمَّ صَبَّهَا يُمِرُّهَا كَذَلِكَ عَلَى الرَّأْسِ حَتَّى مَسَّتْ إِبْهَامُهُ طَرَفَ الأُذُنِ مِمَّا يَلِي الْوَجْهَ ثُمَّ عَلَى الصُّدْغِ وَنَاحِيَةِ اللِّحْيَةِ لاَ يُقَصِّرُ وَلاَ يَبْطِشُ بِشَىْءٍ إِلاَّ كَذَلِكَ . قُلْتُ لِعَطَاءٍ كَمْ ذُكِرَ لَكَ أَخَّرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَتَئِذٍ قَالَ لاَ أَدْرِي . قَالَ عَطَاءٌ أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أُصَلِّيَهَا إِمَامًا وَخِلْوًا مُؤَخَّرَةً كَمَا صَلاَّهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَتَئِذٍ فَإِنْ شَقَّ عَلَيْكَ ذَلِكَ خِلْوًا أَوْ عَلَى النَّاسِ فِي الْجَمَاعَةِ وَأَنْتَ إِمَامُهُمْ فَصَلِّهَا وَسَطًا لاَ مُعَجَّلَةً وَلاَ مُؤَخَّرَةً .
Ibn Jurayj shunday dedi: «Men Atoga: ‹Odamlar ‹atama› deydigan xufton namozini imom boʻlib yoki yolgʻiz qaysi vaqtda oʻqishimni sen yaxshi koʻrasan?› dedim. (Ato) dedi: ‹Men Ibn Abbosni shunday deyayotganini eshitdim: Allohning Nabiysi ﷺ bir tun xufton namozini kechiktirdilar›». Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Hatto odamlar uxlab, uygʻonib, yana uxlab, yana uygʻonishdi. Soʻng Umar ibn al-Xattob turib: ‹Namoz!› dedi». Ato dedi: «Ibn Abbos dedi: ‹Allohning Nabiysi ﷺ chiqdilar, goʻyo men u zotga hozir ham qarab turganday boʻlaman: boshlaridan suv tomib, qoʻllarini boshlarining bir tomoniga qoʻyib (turar edilar). U zot: ‹Agar ummatimga ogʻir kelmasligini (bilganimda), ularga bu (namoz)ni mana shunday oʻqishni buyurardim›, — dedilar›». (Ibn Jurayj) dedi: «Men Atodan Ibn Abbos xabar berganidek, Nabiy ﷺ qoʻllarini boshlariga qanday qoʻyganlarini aniqlab soʻradim. Shunda Ato menga barmoqlarini biroz ochib koʻrsatdi, soʻng barmoqlarining uchlarini boshining tepasiga qoʻydi, keyin ularni boshi boʻylab shunday sirpantirib tushirdiki, hatto bosh barmogʻi yuzga yaqin quloq uchiga, soʻng chakka va soqol tomoniga tegdi. (Qoʻli) shu tarzdan boshqa hech narsani qisqartirmas va ushlamas edi». Men Atoga: «Nabiy ﷺ u tun (namozni) qancha kechiktirganliklari senga zikr qilinganmi?» dedim. (Ato): «Bilmayman», dedi. Ato dedi: «Men (namozni) imom boʻlib ham, yolgʻiz ham Nabiy ﷺ u tun oʻqiganlaridek kechiktirib oʻqishni yaxshi koʻraman. Agar bu yolgʻizlikda senga, yoki jamoatda sen ularga imom boʻlganingda odamlarga ogʻir kelsa, uni oʻrtacha oʻqi — na erta, na kech».Ибн Журайж шундай деди: «Мен Атога: ‹Одамлар ‹атама› дейдиган хуфтон намозини имом бўлиб ёки ёлғиз қайси вақтда ўқишимни сен яхши кўрасан?› дедим. (Ато) деди: ‹Мен Ибн Аббосни шундай деяётганини эшитдим: Аллоҳнинг Набийси ﷺ бир тун хуфтон намозини кечиктирдилар›». Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ҳатто одамлар ухлаб, уйғониб, яна ухлаб, яна уйғонишди. Сўнг Умар ибн ал-Хаттоб туриб: ‹Намоз!› деди». Ато деди: «Ибн Аббос деди: ‹Аллоҳнинг Набийси ﷺ чиқдилар, гўё мен у зотга ҳозир ҳам қараб тургандай бўламан: бошларидан сув томиб, қўлларини бошларининг бир томонига қўйиб (турар эдилар). У зот: ‹Агар умматимга оғир келмаслигини (билганимда), уларга бу (намоз)ни мана шундай ўқишни буюрардим›, — дедилар›». (Ибн Журайж) деди: «Мен Атодан Ибн Аббос хабар берганидек, Набий ﷺ қўлларини бошларига қандай қўйганларини аниқлаб сўрадим. Шунда Ато менга бармоқларини бироз очиб кўрсатди, сўнг бармоқларининг учларини бошининг тепасига қўйди, кейин уларни боши бўйлаб шундай сирпантириб туширдики, ҳатто бош бармоғи юзга яқин қулоқ учига, сўнг чакка ва соқол томонига тегди. (Қўли) шу тарздан бошқа ҳеч нарсани қисқартирмас ва ушламас эди». Мен Атога: «Набий ﷺ у тун (намозни) қанча кечиктирганликлари сенга зикр қилинганми?» дедим. (Ато): «Билмайман», деди. Ато деди: «Мен (намозни) имом бўлиб ҳам, ёлғиз ҳам Набий ﷺ у тун ўқиганларидек кечиктириб ўқишни яхши кўраман. Агар бу ёлғизликда сенга, ёки жамоатда сен уларга имом бўлганингда одамларга оғир келса, уни ўртача ўқи — на эрта, на кеч».
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ،
بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Ummu Sharik (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: bu hadis xuddi shu maʼnoda boshqa isnod bilan ham rivoyat qilingan.Умму Шарик (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: бу ҳадис худди шу маънода бошқа иснод билан ҳам ривоят қилинган.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ، اللَّهِ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan yuqoridagiga oʻxshash rivoyat qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан юқоридагига ўхшаш ривоят қилинди.
وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ، شِهَابٍ بِالإِسْنَادَيْنِ جَمِيعًا فِي هَذَا الْحَدِيثِ . مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni imom xutba oʻqib turganida, sen oʻrtogʻingga: ‹Jim boʻl!› desang ham, behuda (ish) qilibsan», dedilar — xuddi shuningdek rivoyat qilindi; faqat: «Ibrohim ibn Abdulloh ibn Qoriz», deb (aytildi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни имом хутба ўқиб турганида, сен ўртоғингга: ‹Жим бўл!› десанг ҳам, беҳуда (иш) қилибсан», дедилар — худди шунингдек ривоят қилинди; фақат: «Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Қориз», деб (айтилди).