Abdurrahmon ibn Avf az-Zuhriy

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَاتَبْتُ أُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ كِتَابًا بِأَنْ يَحْفَظَنِي فِي صَاغِيَتِي بِمَكَّةَ، وَأَحْفَظَهُ فِي صَاغِيَتِهِ بِالْمَدِينَةِ، فَلَمَّا ذَكَرْتُ الرَّحْمَنَ قَالَ لاَ أَعْرِفُ الرَّحْمَنَ، كَاتِبْنِي بِاسْمِكَ الَّذِي كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ‏.‏ فَكَاتَبْتُهُ عَبْدُ عَمْرٍو فَلَمَّا كَانَ فِي يَوْمِ بَدْرٍ خَرَجْتُ إِلَى جَبَلٍ لأُحْرِزَهُ حِينَ نَامَ النَّاسُ فَأَبْصَرَهُ بِلاَلٌ فَخَرَجَ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مَجْلِسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ أُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ، لاَ نَجَوْتُ إِنْ نَجَا أُمَيَّةُ‏.‏ فَخَرَجَ مَعَهُ فَرِيقٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي آثَارِنَا، فَلَمَّا خَشِيتُ أَنْ يَلْحَقُونَا خَلَّفْتُ لَهُمُ ابْنَهُ، لأَشْغَلَهُمْ فَقَتَلُوهُ ثُمَّ أَبَوْا حَتَّى يَتْبَعُونَا، وَكَانَ رَجُلاً ثَقِيلاً، فَلَمَّا أَدْرَكُونَا قُلْتُ لَهُ ابْرُكْ‏.‏ فَبَرَكَ، فَأَلْقَيْتُ عَلَيْهِ نَفْسِي لأَمْنَعَهُ، فَتَخَلَّلُوهُ بِالسُّيُوفِ مِنْ تَحْتِي، حَتَّى قَتَلُوهُ، وَأَصَابَ أَحَدُهُمْ رِجْلِي بِسَيْفِهِ، وَكَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ يُرِينَا ذَلِكَ الأَثَرَ فِي ظَهْرِ قَدَمِهِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ سَمِعَ يُوسُفُ صَالِحًا وَإِبْرَاهِيمُ أَبَاهُ

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bilan Umayya ibn Xalaf orasida — Umayya Makkadagi mening mol-mulkim (yoki oilamni), men esa Madinadagi uning (mol-mulki)ni qoʻriqlashimiz haqida — bir bitim (shartnoma) yozildi. Men hujjatda ‹ar-Rahmon› soʻzini zikr qilganimda, Umayya: «Men ‹ar-Rahmon›ni bilmayman. Menga — johiliyat davrida (oʻzingni atagan) — ismingni yoz», — dedi. Bas, men oʻz ismimni ‹Abdu Amr› deb yozdim. Badr (jangi) kuni, barcha odamlar uxlaganda, men uni (Umayyani) himoya qilish uchun tepalikka chiqdim. Bilol uni (Umayyani) koʻrib, bir guruh ansorlar (yigʻilishi) oldiga borib: «(Mana) Umayya ibn Xalaf! Agar u qutulsa, menga voy boʻlsin!» — dedi. Bas, bir guruh ansorlar Bilol bilan birga bizni (Abdurrahmon va Umayyani) taʼqib qilishga chiqdi. Men — ular bizni tutib olishidan qoʻrqib — Umayyaning oʻgʻlini (ularni band qilish uchun) qoldirdim, lekin ansorlar oʻgʻlini oʻldirdi va bizni taʼqib qilishda davom etdi. Umayya semiz kishi edi va ular bizga yaqinlashganda, men unga — choʻkkala (oʻtir), — dedim; u choʻkkaladi va men uni himoya qilish uchun ustiga yotdim, lekin ansorlar qilichlarini mening ostimdan oʻtkazib, uni oʻldirdi va ulardan biri qilichi bilan mening oyogʻimni jarohatladi. (Rivoyatchi: «Abdurrahmon bizga oyogʻi orqasidagi jarohat izini koʻrsatar edi», — dedi.)Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен билан Умайя ибн Халаф орасида — Умайя Маккадаги менинг мол-мулким (ёки оиламни), мен эса Мадинадаги унинг (мол-мулки)ни қўриқлашимиз ҳақида — бир битим (шартнома) ёзилди. Мен ҳужжатда ‹ар-Раҳмон› сўзини зикр қилганимда, Умайя: «Мен ‹ар-Раҳмон›ни билмайман. Менга — жоҳилият даврида (ўзингни атаган) — исмингни ёз», — деди. Бас, мен ўз исмимни ‹Абду Амр› деб ёздим. Бадр (жанги) куни, барча одамлар ухлаганда, мен уни (Умайяни) ҳимоя қилиш учун тепаликка чиқдим. Билол уни (Умайяни) кўриб, бир гуруҳ ансорлар (йиғилиши) олдига бориб: «(Мана) Умайя ибн Халаф! Агар у қутулса, менга вой бўлсин!» — деди. Бас, бир гуруҳ ансорлар Билол билан бирга бизни (Абдурраҳмон ва Умайяни) таъқиб қилишга чиқди. Мен — улар бизни тутиб олишидан қўрқиб — Умайянинг ўғлини (уларни банд қилиш учун) қолдирдим, лекин ансорлар ўғлини ўлдирди ва бизни таъқиб қилишда давом этди. Умайя семиз киши эди ва улар бизга яқинлашганда, мен унга — чўккала (ўтир), — дедим; у чўккалади ва мен уни ҳимоя қилиш учун устига ётдим, лекин ансорлар қиличларини менинг остимдан ўтказиб, уни ўлдирди ва улардан бири қиличи билан менинг оёғимни жароҳатлади. (Ривоятчи: «Абдурраҳмон бизга оёғи орқасидаги жароҳат изини кўрсатар эди», — деди.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ بَيْنَا أَنَا وَاقِفٌ، فِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي، وَشِمَالِي، فَإِذَا أَنَا بِغُلاَمَيْنِ، مِنَ الأَنْصَارِ حَدِيثَةٍ أَسْنَانُهُمَا، تَمَنَّيْتُ أَنْ أَكُونَ بَيْنَ أَضْلَعَ مِنْهُمَا، فَغَمَزَنِي أَحَدُهُمَا فَقَالَ يَا عَمِّ، هَلْ تَعْرِفُ أَبَا جَهْلٍ قُلْتُ نَعَمْ، مَا حَاجَتُكَ إِلَيْهِ يَا ابْنَ أَخِي قَالَ أُخْبِرْتُ أَنَّهُ يَسُبُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَئِنْ رَأَيْتُهُ لاَ يُفَارِقُ سَوَادِي سَوَادَهُ حَتَّى يَمُوتَ الأَعْجَلُ مِنَّا‏.‏ فَتَعَجَّبْتُ لِذَلِكَ، فَغَمَزَنِي الآخَرُ فَقَالَ لِي مِثْلَهَا، فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ نَظَرْتُ إِلَى أَبِي جَهْلٍ يَجُولُ فِي النَّاسِ، قُلْتُ أَلاَ إِنَّ هَذَا صَاحِبُكُمَا الَّذِي سَأَلْتُمَانِي‏.‏ فَابْتَدَرَاهُ بِسَيْفَيْهِمَا فَضَرَبَاهُ حَتَّى قَتَلاَهُ، ثُمَّ انْصَرَفَا إِلَى رَسُولِ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَاهُ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّكُمَا قَتَلَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا أَنَا قَتَلْتُهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مَسَحْتُمَا سَيْفَيْكُمَا ‏"‏‏.‏ قَالاَ لاَ‏.‏ فَنَظَرَ فِي السَّيْفَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ كِلاَكُمَا قَتَلَهُ ‏"‏‏.‏ سَلَبُهُ لِمُعَاذِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ‏.‏ وَكَانَا مُعَاذَ ابْنَ عَفْرَاءَ وَمُعَاذَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ سَمِعَ يُوسُفُ صَالِحًا وَإِبْرَاهِيمَ أَبَاهُ (عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ)

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Badr (jangi) kuni safda turganimda, oʻngimga va chapimga qaradim va ikkita yosh ansoriy bolani koʻrdim — men ulardan kuchliroq boʻlishimni istadim. Ulardan biri mening eʼtiborimni tortib: «Ey amaki! Sen Abu Jahlni bilasanmi?» — dedi. Men: «Ha, undan nima istaysan, ey jiyanim?» — dedim. U: «Menga — u Allohning Rasuli ﷺ ni haqorat qilishi — xabar qilingan. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men uni koʻrsam, — ikkimizdan biri oʻz ajaliga yetguncha — mening tanam uning tanasidan ajralmaydi», — dedi. Men bu gapdan hayratlandim. Soʻng ikkinchi bola (ham) mening eʼtiborimni tortib, birinchisi aytgandek (gapni) aytdi. Bir ozdan keyin men Abu Jahlni odamlar orasida yurganini koʻrdim. Men (bolalarga): «Qaranglar! Mana, sizlar mendan soʻragan kishi shu», — dedim. Bas, ikkalasi uni qilichlari bilan urib, oʻldirdi va Allohning Rasuli ﷺ ga — buni xabar qilish uchun — qaytdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qaysingiz uni oʻldirdi?» — dedi. Har biri: «Men uni oʻldirdim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qilichlaringizni artdingizmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq», — dedi. Soʻng u zot ularning qilichlariga qarab: «Shubhasiz, ikkalangiz (ham) uni oʻldirgansiz; va oʻlganning oʻljasi (salabi) Muoz ibn Amr ibn Jamuhga beriladi», — dedi. Bu ikki bola — Muoz ibn Afro va Muoz ibn Amr ibn Jamuh edi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Бадр (жанги) куни сафда турганимда, ўнгимга ва чапимга қарадим ва иккита ёш ансорий болани кўрдим — мен улардан кучлироқ бўлишимни истадим. Улардан бири менинг эътиборимни тортиб: «Эй амаки! Сен Абу Жаҳлни биласанми?» — деди. Мен: «Ҳа, ундан нима истайсан, эй жияним?» — дедим. У: «Менга — у Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ҳақорат қилиши — хабар қилинган. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен уни кўрсам, — иккимиздан бири ўз ажалига етгунча — менинг танам унинг танасидан ажралмайди», — деди. Мен бу гапдан ҳайратландим. Сўнг иккинчи бола (ҳам) менинг эътиборимни тортиб, биринчиси айтгандек (гапни) айтди. Бир оздан кейин мен Абу Жаҳлни одамлар орасида юрганини кўрдим. Мен (болаларга): «Қаранглар! Мана, сизлар мендан сўраган киши шу», — дедим. Бас, иккаласи уни қиличлари билан уриб, ўлдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ га — буни хабар қилиш учун — қайтди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қайсингиз уни ўлдирди?» — деди. Ҳар бири: «Мен уни ўлдирдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қиличларингизни артдингизми?» — деди. Улар: «Йўқ», — деди. Сўнг у зот уларнинг қиличларига қараб: «Шубҳасиз, иккалангиз (ҳам) уни ўлдиргансиз; ва ўлганнинг ўлжаси (салаби) Муоз ибн Амр ибн Жамуҳга берилади», — деди. Бу икки бола — Муоз ибн Афро ва Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَتَبْتُ عَنْ يُوسُفَ بْنِ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، فِي بَدْرٍ‏.‏ يَعْنِي حَدِيثَ ابْنَىْ عَفْرَاءَ‏.‏

(Bu) Badr haqida — yaʼni Afroning ikki oʻgʻli (Abu Jahlni oʻldirgani) hadisi(dir).(Бу) Бадр ҳақида — яъни Афронинг икки ўғли (Абу Жаҳлни ўлдиргани) ҳадиси(дир).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ كَاتَبْتُ أُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ، فَذَكَرَ قَتْلَهُ وَقَتْلَ ابْنِهِ، فَقَالَ بِلاَلٌ لاَ نَجَوْتُ إِنْ نَجَا أُمَيَّةُ‏.‏

Abdurrahmon (ibn Avf) aytdi: Men Umayya ibn Xalaf bilan (omonlik) bitimi tuzgan edim. Badr kuni boʻlganda — u (Abdurrahmon) uning va oʻgʻlining oʻldirilishini zikr qildi. Bilol: «Umayya qutulsa, men najot topmay (oʻlay)!» dedi.Абдурраҳмон (ибн Авф) айтди: Мен Умайя ибн Халаф билан (омонлик) битими тузган эдим. Бадр куни бўлганда — у (Абдурраҳмон) унинг ва ўғлининг ўлдирилишини зикр қилди. Билол: «Умайя қутулса, мен нажот топмай (ўлай)!» деди.

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ إِنِّي لَفِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ إِذِ الْتَفَتُّ، فَإِذَا عَنْ يَمِينِي وَعَنْ يَسَارِي فَتَيَانِ حَدِيثَا السِّنِّ، فَكَأَنِّي لَمْ آمَنْ بِمَكَانِهِمَا، إِذْ قَالَ لِي أَحَدُهُمَا سِرًّا مِنْ صَاحِبِهِ يَا عَمِّ أَرِنِي أَبَا جَهْلٍ‏.‏ فَقُلْتُ يَا ابْنَ أَخِي، وَمَا تَصْنَعُ بِهِ قَالَ عَاهَدْتُ اللَّهَ إِنْ رَأَيْتُهُ أَنْ أَقْتُلَهُ أَوْ أَمُوتَ دُونَهُ‏.‏ فَقَالَ لِي الآخَرُ سِرًّا مِنْ صَاحِبِهِ مِثْلَهُ قَالَ فَمَا سَرَّنِي أَنِّي بَيْنَ رَجُلَيْنِ مَكَانَهُمَا، فَأَشَرْتُ لَهُمَا إِلَيْهِ، فَشَدَّا عَلَيْهِ مِثْلَ الصَّقْرَيْنِ حَتَّى ضَرَبَاهُ، وَهُمَا ابْنَا عَفْرَاءَ‏.‏

Abdurrahmon ibn Avf aytdi: Men Badr kuni safda edim, birdan oʻgirilib qarasam, oʻng va chap tomonimda yoshi yangi (kichik) ikki yigit bor edi. Men ularning oʻrnida (boʻlganimdan) goʻyo xotirjam emasdim (kuchsiz hisoblardim). Birdan ulardan biri — sherigidan yashirin (sirli) — menga: «Ey amaki, menga Abu Jahlni koʻrsat», dedi. Men: «Ey ukamning oʻgʻli, uni nima qilasan?» dedim. U: «Men Allohga ahd qildimki, agar uni koʻrsam, yo uni oʻldiraman, yoki uning yonida (urinib) oʻlaman», dedi. Boshqasi ham sherigidan yashirin menga shunga oʻxshashni aytdi. Men oʻsha ikki kishi orasida (turganimdan) xursand boʻldim (oʻzimni yaxshi his qildim). Men ularga uni (Abu Jahlni) ishora qildim. Ular unga ikki lochindek tashlanib, uni urdilar (oʻldirdilar) — ular Afroning ikki oʻgʻli edi.Абдурраҳмон ибн Авф айтди: Мен Бадр куни сафда эдим, бирдан ўгирилиб қарасам, ўнг ва чап томонимда ёши янги (кичик) икки йигит бор эди. Мен уларнинг ўрнида (бўлганимдан) гўё хотиржам эмасдим (кучсиз ҳисоблардим). Бирдан улардан бири — шеригидан яширин (сирли) — менга: «Эй амаки, менга Абу Жаҳлни кўрсат», деди. Мен: «Эй укамнинг ўғли, уни нима қиласан?» дедим. У: «Мен Аллоҳга аҳд қилдимки, агар уни кўрсам, ё уни ўлдираман, ёки унинг ёнида (уриниб) ўламан», деди. Бошқаси ҳам шеригидан яширин менга шунга ўхшашни айтди. Мен ўша икки киши орасида (турганимдан) хурсанд бўлдим (ўзимни яхши ҳис қилдим). Мен уларга уни (Абу Жаҳлни) ишора қилдим. Улар унга икки лочиндек ташланиб, уни урдилар (ўлдирдилар) — улар Афронинг икки ўғли эди.