Abdurrahmon ibn Hurmuz al-A'raj

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُجَّاجًا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْعَرْجِ نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَزَلْنَا فَجَلَسَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِ أَبِي وَكَانَتْ زِمَالَةُ أَبِي بَكْرٍ وَزِمَالَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاحِدَةً مَعَ غُلاَمٍ لأَبِي بَكْرٍ فَجَلَسَ أَبُو بَكْرٍ يَنْتَظِرُ أَنْ يَطْلُعَ عَلَيْهِ فَطَلَعَ وَلَيْسَ مَعَهُ بَعِيرُهُ قَالَ أَيْنَ بَعِيرُكَ قَالَ أَضْلَلْتُهُ الْبَارِحَةَ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعِيرٌ وَاحِدٌ تُضِلُّهُ قَالَ فَطَفِقَ يَضْرِبُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَبَسَّمُ وَيَقُولُ ‏"‏ انْظُرُوا إِلَى هَذَا الْمُحْرِمِ مَا يَصْنَعُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي رِزْمَةَ فَمَا يَزِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنْ يَقُولَ ‏"‏ انْظُرُوا إِلَى هَذَا الْمُحْرِمِ مَا يَصْنَعُ ‏"‏ ‏.‏ وَيَتَبَسَّمُ ‏.‏

Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdilar: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hajga chiqdik. Toki al-Arj degan joyga yetganimizda, Rasululloh ﷺ (ulovdan) tushdilar, biz ham tushdik. Oisha (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ ning yonlariga oʻtirdi, men esa otamning yoniga oʻtirdim. Abu Bakrning yuk-anjomi bilan Rasululloh ﷺ ning yuk-anjomlari bitta boʻlib, Abu Bakrning xizmatkori bilan birga edi. Abu Bakr (xizmatkorning) oldiga chiqishini kutib oʻtirdi. U keldi, ammo tuyasi yonida yoʻq edi. (Abu Bakr): «Tuyang qani?» dedi. U: «Kechasi uni yoʻqotib qoʻydim», dedi. Abu Bakr: «Birgina tuya boʻlsa, uni ham yoʻqotasanmi?» dedi. Soʻng uni ura boshladi, Rasululloh ﷺ esa tabassum qilib: «Mana bu ihromdagi kishiga, u nima qilayotganiga qaranglar!» der edilar. Ibn Abu Rizma aytdi: Rasululloh ﷺ tabassum qilib: «Mana bu ihromdagi kishiga, u nima qilayotganiga qaranglar!» deyishdan boshqa narsa ortdirmas edilar.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга чиқдик. Токи ал-Арж деган жойга етганимизда, Расулуллоҳ ﷺ (уловдан) тушдилар, биз ҳам тушдик. Оиша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнларига ўтирди, мен эса отамнинг ёнига ўтирдим. Абу Бакрнинг юк-анжоми билан Расулуллоҳ ﷺ нинг юк-анжомлари битта бўлиб, Абу Бакрнинг хизматкори билан бирга эди. Абу Бакр (хизматкорнинг) олдига чиқишини кутиб ўтирди. У келди, аммо туяси ёнида йўқ эди. (Абу Бакр): «Туянг қани?» деди. У: «Кечаси уни йўқотиб қўйдим», деди. Абу Бакр: «Биргина туя бўлса, уни ҳам йўқотасанми?» деди. Сўнг уни ура бошлади, Расулуллоҳ ﷺ эса табассум қилиб: «Мана бу иҳромдаги кишига, у нима қилаётганига қаранглар!» дер эдилар. Ибн Абу Ризма айтди: Расулуллоҳ ﷺ табассум қилиб: «Мана бу иҳромдаги кишига, у нима қилаётганига қаранглар!» дейишдан бошқа нарса ортдирмас эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَأْتُوهَا تَسْعَوْنَ وَأْتُوهَا تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ الزُّبَيْدِيُّ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَمَعْمَرٌ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ ‏"‏ وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَحْدَهُ ‏"‏ فَاقْضُوا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏"‏ فَأَتِمُّوا ‏"‏ ‏.‏ وَابْنُ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو قَتَادَةَ وَأَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ قَالُوا ‏"‏ فَأَتِمُّوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Namozga iqomat aytilganda, unga yugurib kelmanglar, balki yurib kelinglar, sizlarga vazminlik (sokinlik) lozim. Namozning yetganini oʻqinglar, qoldirib qoʻyganingizni esa toʻldiringlar.» Abu Dovud aytdi: az-Zubaydiy, Ibn Abu Ziʼb, Ibrohim ibn Saʼd, Maʼmar va Shuayb ibn Abu Hamza az-Zuhriydan: «Qoldirib qoʻyganingizni toʻldiringlar», deb shunday aytdilar. Ibn Uyayna esa yolgʻiz az-Zuhriydan: «Keyin uni oʻqib qoʻyinglar (qazo qilinglar)», dedi. Muhammad ibn Amr Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, hamda Jaʼfar ibn Robiʼa al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan: «Toʻldiringlar», dedilar. Ibn Masʼud Nabiy ﷺdan, Abu Qatoda va Anas ham Nabiy ﷺdan — barchalari: «Toʻldiringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деяётганларини эшитдим: «Намозга иқомат айтилганда, унга югуриб келманглар, балки юриб келинглар, сизларга вазминлик (сокинлик) лозим. Намознинг етганини ўқинглар, қолдириб қўйганингизни эса тўлдиринглар.» Абу Довуд айтди: аз-Зубайдий, Ибн Абу Зиъб, Иброҳим ибн Саъд, Маъмар ва Шуайб ибн Абу Ҳамза аз-Зуҳрийдан: «Қолдириб қўйганингизни тўлдиринглар», деб шундай айтдилар. Ибн Уяйна эса ёлғиз аз-Зуҳрийдан: «Кейин уни ўқиб қўйинглар (қазо қилинглар)», деди. Муҳаммад ибн Амр Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, ҳамда Жаъфар ибн Робиъа ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан: «Тўлдиринглар», дедилар. Ибн Масъуд Набий ﷺдан, Абу Қатода ва Анас ҳам Набий ﷺдан — барчалари: «Тўлдиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يُهَادَى بَيْنَ ابْنَيْهِ فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالُوا ‏:‏ نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ تَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَهُ أَنْ يَرْكَبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki oʻgʻli orasida (suyab) yetaklab kelinayotgan bir kishini koʻrdilar va u haqida soʻradilar. (Sahobalar:) «U (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi», deyishdi. Shunda (u zot): «Albatta, Alloh bu kishining oʻz nafsini azoblashidan benieyozdir», dedilar va unga mingashib borishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Amr ibn Abu Amr ham al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ўғли орасида (суяб) етаклаб келинаётган бир кишини кўрдилар ва у ҳақида сўрадилар. (Саҳобалар:) «У (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди», дейишди. Шунда (у зот): «Албатта, Аллоҳ бу кишининг ўз нафсини азоблашидан бениэёздир», дедилар ва унга мингашиб боришни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Амр ибн Абу Амр ҳам ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنْبَأَنِي مَنْ، أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَنْ أَقْرَأَهُ مَنْ أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ فَيَوْمَئِذٍ لاَ يُعَذَّبُ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأَ عَاصِمٌ وَالأَعْمَشُ وَطَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ وَأَبُو جَعْفَرٍ يَزِيدُ بْنُ الْقَعْقَاعِ وَشَيْبَةُ بْنُ نَصَّاحٍ وَنَافِعُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَثِيرٍ الدَّارِيُّ وَأَبُو عَمْرِو بْنِ الْعَلاَءِ وَحَمْزَةُ الزَّيَّاتُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ وَقَتَادَةُ وَالْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَمُجَاهِدٌ وَحُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ ‏{‏ لاَ يُعَذِّبُ ‏}‏ ‏{‏ وَلاَ يُوثِقُ ‏}‏ إِلاَّ الْحَدِيثَ الْمَرْفُوعَ فَإِنَّهُ ‏{‏ يُعَذَّبُ ‏}‏ بِالْفَتْحِ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytib, Hammod bizga Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan rivoyat qildi. U (Abu Qiloba rahimahulloh) dedi: Menga Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi, yoki Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi oʻqitib qoʻygan kishidan eshitgan kishi {fayavmaizin la yuazzab} (oʻsha kunda hech kim Uning azobi kabi azoblamaydi) deb xabar berdi. Abu Dovud dedi: Osim, Aʼmash, Talha ibn Musarrif, Abu Jaʼfar Yazid ibn al-Qaʼqoʼ, Shayba ibn Nassoh, Nofiʼ ibn Abdurrahmon, Abdulloh ibn Kasir ad-Doriy, Abu Amr ibn al-Aloʼ, Hamza az-Zayyot, Abdurrahmon al-Aʼraj, Qatoda, Hasan al-Basriy, Mujohid, Humayd al-Aʼraj, Abdulloh ibn Abbos va Abdurrahmon ibn Abu Bakr buni {la yuazzibu} (azoblamaydi) va {va la yuvsiqu} (bogʻlamaydi) deb oʻqishdi. Faqat marfuʼ hadisda esa u {yuazzab} (azoblanmaydi) deb fatha bilan oʻqiladi.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтиб, Ҳаммод бизга Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан ривоят қилди. У (Абу Қилоба раҳимаҳуллоҳ) деди: Менга Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши, ёки Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши ўқитиб қўйган кишидан эшитган киши {фаявмаизин ла юаззаб} (ўша кунда ҳеч ким Унинг азоби каби азобламайди) деб хабар берди. Абу Довуд деди: Осим, Аъмаш, Талҳа ибн Мусарриф, Абу Жаъфар Язид ибн ал-Қаъқў, Шайба ибн Нассоҳ, Нофиъ ибн Абдурраҳмон, Абдуллоҳ ибн Касир ад-Дорий, Абу Амр ибн ал-Алў, Ҳамза аз-Зайёт, Абдурраҳмон ал-Аъраж, Қатода, Ҳасан ал-Басрий, Мужоҳид, Ҳумайд ал-Аъраж, Абдуллоҳ ибн Аббос ва Абдурраҳмон ибн Абу Бакр буни {ла юаззибу} (азобламайди) ва {ва ла ювсиқу} (боғламайди) деб ўқишди. Фақат марфуъ ҳадисда эса у {юаззаб} (азобланмайди) деб фатҳа билан ўқилади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ إِذَا لَقِيَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ فَإِنْ حَالَتْ بَيْنَهُمَا شَجَرَةٌ أَوْ جِدَارٌ أَوْ حَجَرٌ ثُمَّ لَقِيَهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ أَيْضًا ‏.‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ بُخْتٍ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ سَوَاءً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biringiz birodariga roʻbaroʻ kelsa, unga salom bersin. Agar ular ikkovining orasini daraxt, devor yoki tosh toʻsib qoʻyib, soʻng yana unga roʻbaroʻ kelsa, yana unga salom bersin». Muoviya aytdi: Menga Abdulvahhob ibn Buxt ham Abuzzinoddan, u Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бирингиз биродарига рўбарў келса, унга салом берсин. Агар улар икковининг орасини дарахт, девор ёки тош тўсиб қўйиб, сўнг яна унга рўбарў келса, яна унга салом берсин». Муовия айтди: Менга Абдулваҳҳоб ибн Бухт ҳам Абуззиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.