حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَدِّهِ، حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُوشِكُ الْفُرَاتُ أَنْ يَحْسِرَ عَنْ كَنْزٍ مِنْ ذَهَبٍ، فَمَنْ حَضَرَهُ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْهُ شَيْئًا ".
قَالَ عُقْبَةُ وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " يَحْسِرُ عَنْ جَبَلٍ مِنْ ذَهَبٍ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Yaqinda Furot (daryosi) oltindan (boʻlgan) bir xazinani ochib (undan suv chekinib) qoʻyishi yaqindir; bas, kim unga hozir boʻlsa (oʻsha yerda boʻlsa), undan hech narsa olmasin», dedilar. (Uqba aytdi: Bizga Ubaydulloh, (unga) Abu Zinod al-Aʼrajdan, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan shuning mislini aytib berdi — faqat u: «(Furot) oltindan (boʻlgan) bir togʻni ochib (qoʻyadi)», dedi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда Фурот (дарёси) олтиндан (бўлган) бир хазинани очиб (ундан сув чекиниб) қўйиши яқиндир; бас, ким унга ҳозир бўлса (ўша ерда бўлса), ундан ҳеч нарса олмасин», дедилар. (Уқба айтди: Бизга Убайдуллоҳ, (унга) Абу Зинод ал-Аъраждан, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан шунинг мислини айтиб берди — фақат у: «(Фурот) олтиндан (бўлган) бир тоғни очиб (қўяди)», деди.)
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كِلاَهُمَا عَنْ مَنْصُورٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ شُعْبَةَ " أَسْبِغُوا الْوُضُوءَ " . وَفِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي يَحْيَى الأَعْرَجِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi. Shuʼbaning hadisida «Tahoratni mukammal qilinglar» (degani) yoʻq; va uning hadisida «Abu Yahyo al-Aʼraj»dan (deyilgan).Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан ривоят қилинади. Шуъбанинг ҳадисида «Таҳоратни мукаммал қилинглар» (дегани) йўқ; ва унинг ҳадисида «Абу Яҳё ал-Аъраж»дан (дейилган).
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ عَلَى مُوسَى يَوْمَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ كِسَاءُ صُوفٍ وَجُبَّةُ صُوفٍ وَكُمَّةُ صُوفٍ وَسَرَاوِيلُ صُوفٍ وَكَانَتْ نَعْلاَهُ مِنْ جِلْدِ حِمَارٍ مَيِّتٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ . وَحُمَيْدٌ هُوَ ابْنُ عَلِيٍّ الْكُوفِيُّ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حُمَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ الأَعْرَجُ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَحُمَيْدُ بْنُ قَيْسٍ الأَعْرَجُ الْمَكِّيُّ صَاحِبُ مُجَاهِدٍ ثِقَةٌ . وَالْكُمَّةُ الْقَلَنْسُوَةُ الصَّغِيرَةُ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Muso (alayhissalom)ning ustida — Robbisi unga gapirgan kuni — jundan toʻn, jundan jubba, jundan qalpoq va jundan ishton bor edi, oyogʻidagi kavushlari esa oʻlgan eshakning terisidan edi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Humayd al-Aʼrajning rivoyatidangina bilamiz. Humayd — bu Ibn Ali al-Kufiydir. (Roviy) aytdi: Men Muhammad (yaʼni Buxoriy)dan eshitdimki, u: «Humayd ibn Ali al-Aʼraj munkar ul-hadisdir, Humayd ibn Qays al-Aʼraj al-Makkiy esa — Mujohidning shogirdi — siqadir», der edi. Kumma — kichik qalpoqdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мусо (алайҳиссалом)нинг устида — Роббиси унга гапирган куни — жундан тўн, жундан жубба, жундан қалпоқ ва жундан иштон бор эди, оёғидаги кавушлари эса ўлган эшакнинг терисидан эди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳумайд ал-Аъражнинг ривоятидангина биламиз. Ҳумайд — бу Ибн Али ал-Куфийдир. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммад (яъни Бухорий)дан эшитдимки, у: «Ҳумайд ибн Али ал-Аъраж мункар ул-ҳадисдир, Ҳумайд ибн Қайс ал-Аъраж ал-Маккий эса — Мужоҳиднинг шогирди — сиқадир», дер эди. Кумма — кичик қалпоқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُجَّاجًا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْعَرْجِ نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَزَلْنَا فَجَلَسَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِ أَبِي وَكَانَتْ زِمَالَةُ أَبِي بَكْرٍ وَزِمَالَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاحِدَةً مَعَ غُلاَمٍ لأَبِي بَكْرٍ فَجَلَسَ أَبُو بَكْرٍ يَنْتَظِرُ أَنْ يَطْلُعَ عَلَيْهِ فَطَلَعَ وَلَيْسَ مَعَهُ بَعِيرُهُ قَالَ أَيْنَ بَعِيرُكَ قَالَ أَضْلَلْتُهُ الْبَارِحَةَ . قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعِيرٌ وَاحِدٌ تُضِلُّهُ قَالَ فَطَفِقَ يَضْرِبُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَبَسَّمُ وَيَقُولُ " انْظُرُوا إِلَى هَذَا الْمُحْرِمِ مَا يَصْنَعُ " . قَالَ ابْنُ أَبِي رِزْمَةَ فَمَا يَزِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنْ يَقُولَ " انْظُرُوا إِلَى هَذَا الْمُحْرِمِ مَا يَصْنَعُ " . وَيَتَبَسَّمُ .
Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdilar: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hajga chiqdik. Toki al-Arj degan joyga yetganimizda, Rasululloh ﷺ (ulovdan) tushdilar, biz ham tushdik. Oisha (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ ning yonlariga oʻtirdi, men esa otamning yoniga oʻtirdim. Abu Bakrning yuk-anjomi bilan Rasululloh ﷺ ning yuk-anjomlari bitta boʻlib, Abu Bakrning xizmatkori bilan birga edi. Abu Bakr (xizmatkorning) oldiga chiqishini kutib oʻtirdi. U keldi, ammo tuyasi yonida yoʻq edi. (Abu Bakr): «Tuyang qani?» dedi. U: «Kechasi uni yoʻqotib qoʻydim», dedi. Abu Bakr: «Birgina tuya boʻlsa, uni ham yoʻqotasanmi?» dedi. Soʻng uni ura boshladi, Rasululloh ﷺ esa tabassum qilib: «Mana bu ihromdagi kishiga, u nima qilayotganiga qaranglar!» der edilar. Ibn Abu Rizma aytdi: Rasululloh ﷺ tabassum qilib: «Mana bu ihromdagi kishiga, u nima qilayotganiga qaranglar!» deyishdan boshqa narsa ortdirmas edilar.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга чиқдик. Токи ал-Арж деган жойга етганимизда, Расулуллоҳ ﷺ (уловдан) тушдилар, биз ҳам тушдик. Оиша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнларига ўтирди, мен эса отамнинг ёнига ўтирдим. Абу Бакрнинг юк-анжоми билан Расулуллоҳ ﷺ нинг юк-анжомлари битта бўлиб, Абу Бакрнинг хизматкори билан бирга эди. Абу Бакр (хизматкорнинг) олдига чиқишини кутиб ўтирди. У келди, аммо туяси ёнида йўқ эди. (Абу Бакр): «Туянг қани?» деди. У: «Кечаси уни йўқотиб қўйдим», деди. Абу Бакр: «Биргина туя бўлса, уни ҳам йўқотасанми?» деди. Сўнг уни ура бошлади, Расулуллоҳ ﷺ эса табассум қилиб: «Мана бу иҳромдаги кишига, у нима қилаётганига қаранглар!» дер эдилар. Ибн Абу Ризма айтди: Расулуллоҳ ﷺ табассум қилиб: «Мана бу иҳромдаги кишига, у нима қилаётганига қаранглар!» дейишдан бошқа нарса ортдирмас эдилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ هُرْمُزَ الأَعْرَجَ، يَقُولُ حَدَّثَنِي نَاعِمٌ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ رضى الله عنها أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ سُئِلَتْ أَتَغْتَسِلُ الْمَرْأَةُ مَعَ الرَّجُلِ قَالَتْ نَعَمْ إِذَا كَانَتْ كَيِّسَةً رَأَيْتُنِي وَرَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَغْتَسِلُ مِنْ مِرْكَنٍ وَاحِدٍ نُفِيضُ عَلَى أَيْدِينَا حَتَّى نُنْقِيَهُمَا ثُمَّ نُفِيضَ عَلَيْهَا الْمَاءَ . قَالَ الأَعْرَجُ لاَ تَذْكُرُ فَرْجًا وَلاَ تَبَالَهُ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Undan «Ayol erkak bilan birga gʻusl qila oladimi?» deb soʻralganda, u: «Ha, agar u aqlli boʻlsa. Men Rasululloh ﷺ bilan bitta idishdan gʻusl qilganimni koʻrardim. Ikkalamiz qoʻllarimizni tozalab yuvguncha ustiga suv quyar, soʻng ularga suv quyardik», dedi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ундан «Аёл эркак билан бирга ғусл қила оладими?» деб сўралганда, у: «Ҳа, агар у ақлли бўлса. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан битта идишдан ғусл қилганимни кўрардим. Иккаламиз қўлларимизни тозалаб ювгунча устига сув қуяр, сўнг уларга сув қуярдик», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ وَاللَّهِ لَوْلاَ آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى مَا حَدَّثْتُ عَنْهُ - يَعْنِي عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - شَيْئًا أَبَدًا لَوْلاَ قَوْلُ اللَّهِ {إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ} إِلَى آخِرِ الآيَتَيْنِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Allohga qasamki, agar Allohning Kitobida ikkita oyat boʻlmaganida, men undan — yaʼni Nabiy ﷺdan — hech qachon biror narsa rivoyat qilmagan boʻlardim. Bu Allohning: {Albatta, Alloh nozil qilgan Kitobdan boʻlgan narsalarni yashiradiganlar} degan soʻzi va oʻsha ikki oyatning oxirigacha boʻlmaganida edi», deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳга қасамки, агар Аллоҳнинг Китобида иккита оят бўлмаганида, мен ундан — яъни Набий ﷺдан — ҳеч қачон бирор нарса ривоят қилмаган бўлардим. Бу Аллоҳнинг: {Албатта, Аллоҳ нозил қилган Китобдан бўлган нарсаларни яширадиганлар} деган сўзи ва ўша икки оятнинг охиригача бўлмаганида эди», деганлар.
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَمِّهِ الْمَاجِشُونِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ الْأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلَاةَ يُكَبِّرُ ثُمَّ يَقُولُ وَجَّهْتُ وَجْهِي لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنْ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ اللَّهُمَّ اهْدِنِي لِأَحْسَنِ الْأَخْلَاقِ لَا يَهْدِي لِأَحْسَنِهَا إِلَّا أَنْتَ اصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لَا يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلَّا أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ وَإِذَا رَكَعَ قَالَ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ وَإِذَا سَجَدَ قَالَ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ فَأَحْسَنَ صُوَرَهُ فَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ وَإِذَا فَرَغَ مِنْ الصَّلَاةِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ قَالَ عَبْد اللَّهِ قَالَ بَلَغَنَا عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاهَوَيْهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ شُمَيْلٍ أَنَّهُ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ قَالَ لَا يُتَقَرَّبُ بِالشَّرِّ إِلَيْكَ
حَدَّثَنَا حُجَيْنٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْ عَمِّهِ الْمَاجِشُونِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلَاةَ كَبَّرَ ثُمَّ قَالَ وَجَّهْتُ وَجْهِي فَذَكَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا
حَدَّثَنَا حُجَيْنٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيِّ عَنِ الْأَعْرَجِ عَنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ.
Ali ibn Abi Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namozni boshlaganlarida takbir aytardilar, soʻng: «Men yuzimni haq yoʻlga burildim va osmonlar hamda yerni yaratgan Zotga hanif holimda yuzlandim, men mushriklardan emasman. Albatta, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir. Uning sherigi yoʻq. Men ana shunga buyurilganman va men muslimlarning avvalgisiman. Ey Alloh, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq. Sen mening Robbimsan, men esa Sening bandangman. Oʻzimga zulm qildim va gunohimni tan oldim, bas, mening barcha gunohlarimni kechir, chunki gunohlarni Sendan boʻlak hech kim kechirmaydi. Ey Alloh, meni eng goʻzal axloqqa hidoyat qil, uning eng goʻzaliga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi. Uning yomonini mendan burib qoʻy, uning yomonini mendan Sendan boshqa hech kim buravermaydi. Amringga labbay, saʼdayk, barcha yaxshilik Sening qoʻlingda, yomonlik esa Senga nisbat berilmaydi. Men Sen bilan mavjudman va qaytishim Sengadir. Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman», derdilar. Rukuʼ qilganlarida: «Ey Alloh, Senga rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim. Quloqim, koʻzim, miyam, suyaklarim va paylarim Senga xushuʼ qildi», derdilar. Boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida: «Alloh Oʻziga hamd aytganning hamdini eshitdi. Ey Robbimiz, osmonlar, yer, ular orasidagi narsalar va Sen istagan boshqa narsalarga toʻldirguvchi hamd Senga boʻlsin», derdilar. Sajda qilganlarida: «Ey Alloh, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim. Yuzim uni yaratgan, unga suvrat bergan, suvratini goʻzal qilgan, quloqi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi. Yaratguvchilarning eng goʻzali boʻlmish Alloh barakotli boʻldi», derdilar. Namozdan farigʻ boʻlib salom berganlarida: «Ey Alloh, oldinma-keyin qilgan, yashirin va oshkora qilgan, haddan oshib qilgan gunohlarimni va Oʻzing mendan koʻra yaxshiroq biladigan gunohlarimni kechir. Sen oldinga oʻtkazguvchisan, Sen keyinga surguvchisan, Sendan boshqa iloh yoʻq», derdilar.Али ибн Аби Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намозни бошлаганларида такбир айтардилар, сўнг: «Мен юзимни ҳақ йўлга бурилдим ва осмонлар ҳамда ерни яратган Зотга ҳаниф ҳолимда юзландим, мен мушриклардан эмасман. Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир. Унинг шериги йўқ. Мен ана шунга буюрилганман ва мен муслимларнинг аввалгисиман. Эй Аллоҳ, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ. Сен менинг Роббимсан, мен эса Сенинг бандангман. Ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни тан олдим, бас, менинг барча гуноҳларимни кечир, чунки гуноҳларни Сендан бўлак ҳеч ким кечирмайди. Эй Аллоҳ, мени энг гўзал ахлоққа ҳидоят қил, унинг энг гўзалига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди. Унинг ёмонини мендан буриб қўй, унинг ёмонини мендан Сендан бошқа ҳеч ким буравермайди. Амрингга лаббай, саъдайк, барча яхшилик Сенинг қўлингда, ёмонлик эса Сенга нисбат берилмайди. Мен Сен билан мавжудман ва қайтишим Сенгадир. Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан», дердилар. Рукуъ қилганларида: «Эй Аллоҳ, Сенга рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Қулоқим, кўзим, миям, суякларим ва пайларим Сенга хушуъ қилди», дердилар. Бошларини рукуъдан кўтарганларида: «Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганнинг ҳамдини эшитди. Эй Роббимиз, осмонлар, ер, улар орасидаги нарсалар ва Сен истаган бошқа нарсаларга тўлдиргувчи ҳамд Сенга бўлсин», дердилар. Сажда қилганларида: «Эй Аллоҳ, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Юзим уни яратган, унга суврат берган, сувратини гўзал қилган, қулоқи ва кўзини очган Зотга сажда қилди. Яратгувчиларнинг энг гўзали бўлмиш Аллоҳ баракотли бўлди», дердилар. Намоздан фариғ бўлиб салом берганларида: «Эй Аллоҳ, олдинма-кейин қилган, яширин ва ошкора қилган, ҳаддан ошиб қилган гуноҳларимни ва Ўзинг мендан кўра яхшироқ биладиган гуноҳларимни кечир. Сен олдинга ўтказгувчисан, Сен кейинга сургувчисан, Сендан бошқа илоҳ йўқ», дердилар.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ dan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ дан шунга ўхшаши ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَأْتُوهَا تَسْعَوْنَ وَأْتُوهَا تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ الزُّبَيْدِيُّ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَمَعْمَرٌ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ " وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا " . وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَحْدَهُ " فَاقْضُوا " . وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ " فَأَتِمُّوا " . وَابْنُ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو قَتَادَةَ وَأَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ قَالُوا " فَأَتِمُّوا " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Namozga iqomat aytilganda, unga yugurib kelmanglar, balki yurib kelinglar, sizlarga vazminlik (sokinlik) lozim. Namozning yetganini oʻqinglar, qoldirib qoʻyganingizni esa toʻldiringlar.» Abu Dovud aytdi: az-Zubaydiy, Ibn Abu Ziʼb, Ibrohim ibn Saʼd, Maʼmar va Shuayb ibn Abu Hamza az-Zuhriydan: «Qoldirib qoʻyganingizni toʻldiringlar», deb shunday aytdilar. Ibn Uyayna esa yolgʻiz az-Zuhriydan: «Keyin uni oʻqib qoʻyinglar (qazo qilinglar)», dedi. Muhammad ibn Amr Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, hamda Jaʼfar ibn Robiʼa al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan: «Toʻldiringlar», dedilar. Ibn Masʼud Nabiy ﷺdan, Abu Qatoda va Anas ham Nabiy ﷺdan — barchalari: «Toʻldiringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деяётганларини эшитдим: «Намозга иқомат айтилганда, унга югуриб келманглар, балки юриб келинглар, сизларга вазминлик (сокинлик) лозим. Намознинг етганини ўқинглар, қолдириб қўйганингизни эса тўлдиринглар.» Абу Довуд айтди: аз-Зубайдий, Ибн Абу Зиъб, Иброҳим ибн Саъд, Маъмар ва Шуайб ибн Абу Ҳамза аз-Зуҳрийдан: «Қолдириб қўйганингизни тўлдиринглар», деб шундай айтдилар. Ибн Уяйна эса ёлғиз аз-Зуҳрийдан: «Кейин уни ўқиб қўйинглар (қазо қилинглар)», деди. Муҳаммад ибн Амр Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, ҳамда Жаъфар ибн Робиъа ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан: «Тўлдиринглар», дедилар. Ибн Масъуд Набий ﷺдан, Абу Қатода ва Анас ҳам Набий ﷺдан — барчалари: «Тўлдиринглар», дедилар.
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كِلاَهُمَا عَنْ مَنْصُورٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَفِي رِوَايَةِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي يَحْيَى الأَعْرَجِ، .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan shu (yuqoridagi) hadisga oʻxshash rivoyat qilinadi. Shuʼbaning rivoyatida esa «Abu Yahyo al-Aʼraj»dan (deb keladi).Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан шу (юқоридаги) ҳадисга ўхшаш ривоят қилинади. Шуъбанинг ривоятида эса «Абу Яҳё ал-Аъраж»дан (деб келади).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يُهَادَى بَيْنَ ابْنَيْهِ فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالُوا : نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ . فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ تَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ " . وَأَمَرَهُ أَنْ يَرْكَبَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki oʻgʻli orasida (suyab) yetaklab kelinayotgan bir kishini koʻrdilar va u haqida soʻradilar. (Sahobalar:) «U (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi», deyishdi. Shunda (u zot): «Albatta, Alloh bu kishining oʻz nafsini azoblashidan benieyozdir», dedilar va unga mingashib borishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Amr ibn Abu Amr ham al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ўғли орасида (суяб) етаклаб келинаётган бир кишини кўрдилар ва у ҳақида сўрадилар. (Саҳобалар:) «У (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди», дейишди. Шунда (у зот): «Албатта, Аллоҳ бу кишининг ўз нафсини азоблашидан бениэёздир», дедилар ва унга мингашиб боришни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Амр ибн Абу Амр ҳам ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنْبَأَنِي مَنْ، أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَنْ أَقْرَأَهُ مَنْ أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم { فَيَوْمَئِذٍ لاَ يُعَذَّبُ } . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأَ عَاصِمٌ وَالأَعْمَشُ وَطَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ وَأَبُو جَعْفَرٍ يَزِيدُ بْنُ الْقَعْقَاعِ وَشَيْبَةُ بْنُ نَصَّاحٍ وَنَافِعُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَثِيرٍ الدَّارِيُّ وَأَبُو عَمْرِو بْنِ الْعَلاَءِ وَحَمْزَةُ الزَّيَّاتُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ وَقَتَادَةُ وَالْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَمُجَاهِدٌ وَحُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ { لاَ يُعَذِّبُ } { وَلاَ يُوثِقُ } إِلاَّ الْحَدِيثَ الْمَرْفُوعَ فَإِنَّهُ { يُعَذَّبُ } بِالْفَتْحِ .
Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytib, Hammod bizga Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan rivoyat qildi. U (Abu Qiloba rahimahulloh) dedi: Menga Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi, yoki Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi oʻqitib qoʻygan kishidan eshitgan kishi {fayavmaizin la yuazzab} (oʻsha kunda hech kim Uning azobi kabi azoblamaydi) deb xabar berdi. Abu Dovud dedi: Osim, Aʼmash, Talha ibn Musarrif, Abu Jaʼfar Yazid ibn al-Qaʼqoʼ, Shayba ibn Nassoh, Nofiʼ ibn Abdurrahmon, Abdulloh ibn Kasir ad-Doriy, Abu Amr ibn al-Aloʼ, Hamza az-Zayyot, Abdurrahmon al-Aʼraj, Qatoda, Hasan al-Basriy, Mujohid, Humayd al-Aʼraj, Abdulloh ibn Abbos va Abdurrahmon ibn Abu Bakr buni {la yuazzibu} (azoblamaydi) va {va la yuvsiqu} (bogʻlamaydi) deb oʻqishdi. Faqat marfuʼ hadisda esa u {yuazzab} (azoblanmaydi) deb fatha bilan oʻqiladi.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтиб, Ҳаммод бизга Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан ривоят қилди. У (Абу Қилоба раҳимаҳуллоҳ) деди: Менга Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши, ёки Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши ўқитиб қўйган кишидан эшитган киши {фаявмаизин ла юаззаб} (ўша кунда ҳеч ким Унинг азоби каби азобламайди) деб хабар берди. Абу Довуд деди: Осим, Аъмаш, Талҳа ибн Мусарриф, Абу Жаъфар Язид ибн ал-Қаъқў, Шайба ибн Нассоҳ, Нофиъ ибн Абдурраҳмон, Абдуллоҳ ибн Касир ад-Дорий, Абу Амр ибн ал-Алў, Ҳамза аз-Зайёт, Абдурраҳмон ал-Аъраж, Қатода, Ҳасан ал-Басрий, Мужоҳид, Ҳумайд ал-Аъраж, Абдуллоҳ ибн Аббос ва Абдурраҳмон ибн Абу Бакр буни {ла юаззибу} (азобламайди) ва {ва ла ювсиқу} (боғламайди) деб ўқишди. Фақат марфуъ ҳадисда эса у {юаззаб} (азобланмайди) деб фатҳа билан ўқилади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ إِذَا لَقِيَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ فَإِنْ حَالَتْ بَيْنَهُمَا شَجَرَةٌ أَوْ جِدَارٌ أَوْ حَجَرٌ ثُمَّ لَقِيَهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ أَيْضًا . قَالَ مُعَاوِيَةُ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ بُخْتٍ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ سَوَاءً .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biringiz birodariga roʻbaroʻ kelsa, unga salom bersin. Agar ular ikkovining orasini daraxt, devor yoki tosh toʻsib qoʻyib, soʻng yana unga roʻbaroʻ kelsa, yana unga salom bersin». Muoviya aytdi: Menga Abdulvahhob ibn Buxt ham Abuzzinoddan, u Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бирингиз биродарига рўбарў келса, унга салом берсин. Агар улар икковининг орасини дарахт, девор ёки тош тўсиб қўйиб, сўнг яна унга рўбарў келса, яна унга салом берсин». Муовия айтди: Менга Абдулваҳҳоб ибн Бухт ҳам Абуззиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.