حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ: حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ: حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ ثُمَّ الْجُنْدَعِيِّ، أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ صَاحِبَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ، يَلْتَقِيَانِ فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلامِ.
(Amr ibn Avf (roziyallohu anhu) — u Banu Omir ibn Luayyning ittifoqchisi boʻlib, Rasululloh ﷺ bilan Badrda qatnashgan edi — rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ Abu Ubayda ibn al-Jarrohni Bahraynga, uning jizyasini (olib kelish uchun) joʻnatdilar — Rasululloh ﷺ Bahrayn ahli bilan sulh tuzgan va ularga al-Alo ibn al-Hazramiyni amir (qilib) tayinlagan edilar. Abu Ubayda Bahrayndan mol bilan keldi. Ansor uning kelganini eshitib, bomdod namozini Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqigani (masjidga) yigʻildi. U zot (namozdan) chiqqanlarida, ular u zotning yoʻliga (oldiga) chiqdilar. U zot ularni koʻrib jilmaydilar va: «Sizlar Abu Ubaydaning kelgani va u biror narsa (mol) olib kelganini eshitgan boʻlsangiz kerak (deb oʻylayman)», dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «(Unday boʻlsa) xushxabar boʻlsin va sizni quvontiradigan narsani umid qilinglar. Allohga qasamki, men sizlarning faqirlashishingizdan qoʻrqmayman; balki men sizdan oldingilarga (dunyo) yoyilganidek, sizlarga ham dunyo yoyilib, ular (boylik uchun) musobaqalashganidek, sizlar ham musobaqalashib, u ularni (gʻaflatga) chalgʻitganidek, sizni ham chalgʻitishidan qoʻrqaman», dedilar.(Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу) — у Бану Омир ибн Луаййнинг иттифоқчиси бўлиб, Расулуллоҳ ﷺ билан Бадрда қатнашган эди — ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ Абу Убайда ибн ал-Жарроҳни Баҳрайнга, унинг жизясини (олиб келиш учун) жўнатдилар — Расулуллоҳ ﷺ Баҳрайн аҳли билан сулҳ тузган ва уларга ал-Ало ибн ал-Ҳазрамийни амир (қилиб) тайинлаган эдилар. Абу Убайда Баҳрайндан мол билан келди. Ансор унинг келганини эшитиб, бомдод намозини Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқигани (масжидга) йиғилди. У зот (намоздан) чиққанларида, улар у зотнинг йўлига (олдига) чиқдилар. У зот уларни кўриб жилмайдилар ва: «Сизлар Абу Убайданинг келгани ва у бирор нарса (мол) олиб келганини эшитган бўлсангиз керак (деб ўйлайман)», дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «(Ундай бўлса) хушхабар бўлсин ва сизни қувонтирадиган нарсани умид қилинглар. Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг фақирлашишингиздан қўрқмайман; балки мен сиздан олдингиларга (дунё) ёйилганидек, сизларга ҳам дунё ёйилиб, улар (бойлик учун) мусобақалашганидек, сизлар ҳам мусобақалашиб, у уларни (ғафлатга) чалғитганидек, сизни ҳам чалғитишидан қўрқаман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلامٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا الْفَزَارِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الإِفْرِيقِيِّ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، أَنَّهُمْ كَانُوا غُزَاةً فِي الْبَحْرِ زَمَنَ مُعَاوِيَةَ، فَانْضَمَّ مَرْكَبُنَا إِلَى مَرْكَبِ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، فَلَمَّا حَضَرَ غَدَاؤُنَا أَرْسَلْنَا إِلَيْهِ، فَأَتَانَا فَقَالَ: دَعَوْتُمُونِي وَأَنَا صَائِمٌ، فَلَمْ يَكُنْ لِي بُدٌّ مِنْ أَنْ أُجِيبَكُمْ، لأَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: إِنَّ لِلْمُسْلِمِ عَلَى أَخِيهِ سِتَّ خِصَالٍ وَاجِبَةٍ، إِنْ تَرَكَ مِنْهَا شَيْئًا فَقَدْ تَرَكَ حَقًّا وَاجِبًا لأَخِيهِ عَلَيْهِ: يُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ، وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ، وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ، وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ، وَيَحْضُرُهُ إِذَا مَاتَ، وَيَنْصَحُهُ إِذَا اسْتَنْصَحَهُ. قَالَ : وَكَانَ مَعَنَا رَجُلٌ مَزَّاحٌ يَقُولُ لِرَجُلٍ أَصَابَ طَعَامَنَا : جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا وَبِرًّا ، فَغَضِبَ عَلَيْهِ حِينَ أَكْثَرَ عَلَيْهِ ، فَقَالَ لِأَبِي أَيُّوبَ : مَا تَرَى فِي رَجُلٍ إِذَا قُلْتُ لَهُ : جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا وَبِرًّا ، غَضِبَ وَشَتَمَنِي ؟ فَقَالَ أَبُو أَيُّوبَ : إِنَّا كُنَّا نَقُولُ : إِنَّ مَنْ لَمْ يُصْلِحْهُ الْخَيْرُ أَصْلَحْهُ الشَّرُّ ، فَاقْلِبْ عَلَيْهِ ، فَقَالَ لَهُ حِينَ أَتَاهُ : جَزَاكَ اللَّهُ شَرًّا وَعَرًّا ، فَضَحِكَ وَرَضِيَ وَقَالَ : مَا تَدَعُ مُزَاحَكَ ، فَقَالَ الرَّجُلُ : جَزَى اللَّهُ أَبَا أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيَّ خَيْرًا
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi yaxshilik bilan (ado etiladigan) olti haqqi bor: uchrashganda salom berishi, chaqirganda taklifini qabul qilishi, aksa urganda yarhamukalloh deyishi, kasal boʻlganda holidan xabar olishi, vafot etganda janozasiga ergashishi va oʻziga ravo koʻrgan narsani unga ham ravo koʻrishidir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abu Ayyub, Baro va Abu Masʼuddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzilar Horis al-Aʼvar haqida (tanqidiy) gapirganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги яхшилик билан (адо этиладиган) олти ҳаққи бор: учрашганда салом бериши, чақирганда таклифини қабул қилиши, акса урганда ярҳамукаллоҳ дейиши, касал бўлганда ҳолидан хабар олиши, вафот этганда жанозасига эргашиши ва ўзига раво кўрган нарсани унга ҳам раво кўришидир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Айюб, Баро ва Абу Масъуддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Баъзилар Ҳорис ал-Аъвар ҳақида (танқидий) гапирганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ رِيَاحٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُمَارَةَ قَالَ: جَاءَ أَبُو أَيُّوبَ الأَنْصَارِيُّ، فَصَعِدْتُ بِهِ عَلَى سَطْحٍ أَجْلَحَ، فَنَزَلَ وَقَالَ: كِدْتُ أَنْ أَبِيتَ اللَّيْلَةَ وَلاَ ذِمَّةَ لِي.
Ali ibn Umora (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu) keldilar. Men u kishi bilan panjarasiz (devori yoʻq) tomga chiqdim. U kishi (tomdan) tushib: «Bu kecha zimma-himoyasiz tunab qolishimga sal qoldi», dedilar.Али ибн Умора (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) келдилар. Мен у киши билан панжарасиз (девори йўқ) томга чиқдим. У киши (томдан) тушиб: «Бу кеча зимма-ҳимоясиз тунаб қолишимга сал қолди», дедилар.