حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ عَقَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَعَقَلَ مَجَّةً مَجَّهَا فِي وَجْهِهِ مِنْ بِئْرٍ كَانَتْ فِي دَارِهِمْ. فَزَعَمَ مَحْمُودٌ أَنَّهُ سَمِعَ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ الأَنْصَارِيّ َ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ كُنْتُ أُصَلِّي لِقَوْمِي بِبَنِي سَالِمٍ، وَكَانَ يَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ وَادٍ إِذَا جَاءَتِ الأَمْطَارُ فَيَشُقُّ عَلَىَّ اجْتِيَازُهُ قِبَلَ مَسْجِدِهِمْ، فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي أَنْكَرْتُ بَصَرِي، وَإِنَّ الْوَادِيَ الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَ قَوْمِي يَسِيلُ إِذَا جَاءَتِ الأَمْطَارُ فَيَشُقُّ عَلَىَّ اجْتِيَازُهُ، فَوَدِدْتُ أَنَّكَ تَأْتِي فَتُصَلِّي مِنْ بَيْتِي مَكَانًا أَتَّخِذُهُ مُصَلًّى. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَأَفْعَلُ ". فَغَدَا عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ بَعْدَ مَا اشْتَدَّ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى قَالَ " أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ". فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ فِيهِ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ وَصَفَفْنَا وَرَاءَهُ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ سَلَّمَ وَسَلَّمْنَا حِينَ سَلَّمَ، فَحَبَسْتُهُ عَلَى خَزِيرٍ يُصْنَعُ لَهُ فَسَمِعَ أَهْلُ الدَّارِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي فَثَابَ رِجَالٌ مِنْهُمْ حَتَّى كَثُرَ الرِّجَالُ فِي الْبَيْتِ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مَا فَعَلَ مَالِكٌ لاَ أَرَاهُ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ ذَاكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُلْ ذَاكَ أَلاَ تَرَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ". فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. أَمَّا نَحْنُ فَوَاللَّهِ لاَ نَرَى وُدَّهُ وَلاَ حَدِيثَهُ إِلاَّ إِلَى الْمُنَافِقِينَ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ". قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثْتُهَا قَوْمًا فِيهِمْ أَبُو أَيُّوبَ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَتِهِ الَّتِي تُوُفِّيَ فِيهَا وَيَزِيدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَلَيْهِمْ بِأَرْضِ الرُّومِ، فَأَنْكَرَهَا عَلَىَّ أَبُو أَيُّوبَ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَظُنُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا قُلْتَ قَطُّ. فَكَبُرَ ذَلِكَ عَلَىَّ فَجَعَلْتُ لِلَّهِ عَلَىَّ إِنْ سَلَّمَنِي حَتَّى أَقْفُلَ مِنْ غَزْوَتِي أَنْ أَسْأَلَ عَنْهَا عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ إِنْ وَجَدْتُهُ حَيًّا فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ، فَقَفَلْتُ فَأَهْلَلْتُ بِحَجَّةٍ أَوْ بِعُمْرَةٍ، ثُمَّ سِرْتُ حَتَّى قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ بَنِي سَالِمٍ، فَإِذَا عِتْبَانُ شَيْخٌ أَعْمَى يُصَلِّي لِقَوْمِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاَةِ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَأَخْبَرْتُهُ مَنْ أَنَا، ثُمَّ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثَنِيهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ.
Mahmud ibn Rabiʼ al-Ansoriy (Itbon ibn Molikdan) rivoyat qiladi: U Rasululloh ﷺ ni va u zot — ularning uyidagi quduqdan olib — uning yuziga purkagan bir hovuch suvni eslar edi. Mahmud aytdi: Men Itbon ibn Molik — u Badr jangida Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan edi — ning shunday deganini eshitdim: «Men Bani Salimda oʻz qavmimga namozga imomlik qilar edim va men bilan oʻsha odamlar orasida bir vodiy bor edi. Yomgʻir yoqqan har safar, men uni kechib, ularning masjidiga borishim qiyin boʻlar edi. Bas, men Rasululloh ﷺ ning oldiga bordim va: ‹Mening koʻzim xira (boʻlib qoldi) va men bilan qavmim orasidagi vodiy yomgʻir paytida (suvga toʻlib) oqadi; uni kechib oʻtishim menga qiyin boʻladi; men siz mening uyimga kelib, biror joyda namoz oʻqib berishingizni — men oʻsha joyni namozgoh qilib olishim uchun — istar edim›, — dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Shunday qilaman›, — dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ va Abu Bakr ertasi (kuni) — quyosh koʻtarilgandan keyin — mening uyimga keldilar. Rasululloh ﷺ mendan (kirishga) ruxsat soʻradilar va men u zotni kiritdim. U zot oʻtirmas turib: ‹Uyingning qaysi joyida namoz oʻqishimizni istaysan?› — dedilar. Men u zot namoz oʻqishini istagan joyni koʻrsatdim. Bas, Rasululloh ﷺ namozga turib, takbir bilan namozni boshladilar va biz u zot orqasida saf tortdik; u zot ikki rakat oʻqib, ularni salom bilan tugatdilar, biz ham u zot bilan salom berdik. Men u zotni — oʻzlari uchun tayyorlagan ‹xazira› (degan taom)ga — olib qoldim». — («Xazira» — arpa uni va goʻsht shoʻrvasidan tayyorlanadigan alohida taom.) Itbon dedi: «Qoʻshnilar Rasululloh ﷺ mening uyimda (ekanliklarini) eshitgach, (uyga) oqib keldi, hatto uyda koʻp erkak (toʻplandi). Ulardan biri: ‹Molikka nima boʻldi — men uni koʻrmayapman?› — dedi. Ulardan biri: ‹U munofiq; u Allohni va Uning Paygʻambarini sevmaydi›, — dedi. Shunda Allohning Paygʻambari ﷺ: ‹Bunday dema. Uning faqat Alloh uchun: La ilaha illalloh, — deganini koʻrmayapsanmi?› — dedilar. U kishi: ‹Alloh va Uning Paygʻambari yaxshiroq biladi; lekin Allohga qasamki, biz uni faqat munofiqlarga yordam berib, ular bilan gaplashgan holda koʻrdik›, — dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Shubhasiz, kim — Alloh rozilligini istab — La ilaha illalloh, — desa, Alloh uni doʻzaxdan saqlaydi›, — dedilar». Mahmud qoʻshdi: «Men yuqoridagi rivoyatni baʼzi odamlarga aytib berdim — ulardan biri Abu Ayyub edi — u Rasululloh ﷺ ning sahobasi boʻlib, oʻzi vafot etgan oʻsha jangda (qatnashgan); oʻsha (jangda) Yazid ibn Muoviya Rum hududida ularning amiri edi. Abu Ayyub bu rivoyatni inkor qildi va: ‹Rasululloh ﷺ sen aytgan narsani aytganlariga shubha qilaman›, — dedi. Bu menga ogʻir botdi va men Allohga — agar oʻsha (muqaddas) jangda tirik qolsam, (Madinaga borib) Itbon ibn Molikdan — agar u hali oʻz qavmining masjidida (tirik) boʻlsa — soʻrashga — ahd qildim. Bas, (jangdan) qaytganimda, men haj yoki umra uchun ehrom bogʻladim, soʻng yoʻlga tushib, Madinaga yetib keldim. Men Bani Salimga bordim va Itbon ibn Molik — u oʻsha paytda qarib qolgan, koʻzi ojiz bir chol edi — oʻz qavmiga namozga imomlik qilayotgan edi. U namozni tugatgach, men unga salom berdim, oʻzimni unga tanitdim, soʻng undan oʻsha rivoyat haqida soʻradim. U oʻsha rivoyatni — birinchi marta rivoyat qilganidek — yana shu tarzda aytib berdi».Маҳмуд ибн Рабиъ ал-Ансорий (Итбон ибн Моликдан) ривоят қилади: У Расулуллоҳ ﷺ ни ва у зот — уларнинг уйидаги қудуқдан олиб — унинг юзига пуркаган бир ҳовуч сувни эслар эди. Маҳмуд айтди: Мен Итбон ибн Молик — у Бадр жангида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган эди — нинг шундай деганини эшитдим: «Мен Бани Салимда ўз қавмимга намозга имомлик қилар эдим ва мен билан ўша одамлар орасида бир водий бор эди. Ёмғир ёққан ҳар сафар, мен уни кечиб, уларнинг масжидига боришим қийин бўлар эди. Бас, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига бордим ва: ‹Менинг кўзим хира (бўлиб қолди) ва мен билан қавмим орасидаги водий ёмғир пайтида (сувга тўлиб) оқади; уни кечиб ўтишим менга қийин бўлади; мен сиз менинг уйимга келиб, бирор жойда намоз ўқиб беришингизни — мен ўша жойни намозгоҳ қилиб олишим учун — истар эдим›, — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Шундай қиламан›, — дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр эртаси (куни) — қуёш кўтарилгандан кейин — менинг уйимга келдилар. Расулуллоҳ ﷺ мендан (киришга) рухсат сўрадилар ва мен у зотни киритдим. У зот ўтирмас туриб: ‹Уйингнинг қайси жойида намоз ўқишимизни истайсан?› — дедилар. Мен у зот намоз ўқишини истаган жойни кўрсатдим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ намозга туриб, такбир билан намозни бошладилар ва биз у зот орқасида саф тортдик; у зот икки ракат ўқиб, уларни салом билан тугатдилар, биз ҳам у зот билан салом бердик. Мен у зотни — ўзлари учун тайёрлаган ‹хазира› (деган таом)га — олиб қолдим». — («Хазира» — арпа уни ва гўшт шўрвасидан тайёрланадиган алоҳида таом.) Итбон деди: «Қўшнилар Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимда (эканликларини) эшитгач, (уйга) оқиб келди, ҳатто уйда кўп эркак (тўпланди). Улардан бири: ‹Моликка нима бўлди — мен уни кўрмаяпман?› — деди. Улардан бири: ‹У мунофиқ; у Аллоҳни ва Унинг Пайғамбарини севмайди›, — деди. Шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: ‹Бундай дема. Унинг фақат Аллоҳ учун: Ла илаҳа иллаллоҳ, — деганини кўрмаяпсанми?› — дедилар. У киши: ‹Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари яхшироқ билади; лекин Аллоҳга қасамки, биз уни фақат мунофиқларга ёрдам бериб, улар билан гаплашган ҳолда кўрдик›, — деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Шубҳасиз, ким — Аллоҳ розиллигини истаб — Ла илаҳа иллаллоҳ, — деса, Аллоҳ уни дўзахдан сақлайди›, — дедилар». Маҳмуд қўшди: «Мен юқоридаги ривоятни баъзи одамларга айтиб бердим — улардан бири Абу Айюб эди — у Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси бўлиб, ўзи вафот этган ўша жангда (қатнашган); ўша (жангда) Язид ибн Муовия Рум ҳудудида уларнинг амири эди. Абу Айюб бу ривоятни инкор қилди ва: ‹Расулуллоҳ ﷺ сен айтган нарсани айтганларига шубҳа қиламан›, — деди. Бу менга оғир ботди ва мен Аллоҳга — агар ўша (муқаддас) жангда тирик қолсам, (Мадинага бориб) Итбон ибн Моликдан — агар у ҳали ўз қавмининг масжидида (тирик) бўлса — сўрашга — аҳд қилдим. Бас, (жангдан) қайтганимда, мен ҳаж ёки умра учун эҳром боғладим, сўнг йўлга тушиб, Мадинага етиб келдим. Мен Бани Салимга бордим ва Итбон ибн Молик — у ўша пайтда қариб қолган, кўзи ожиз бир чол эди — ўз қавмига намозга имомлик қилаётган эди. У намозни тугатгач, мен унга салом бердим, ўзимни унга танитдим, сўнг ундан ўша ривоят ҳақида сўрадим. У ўша ривоятни — биринчи марта ривоят қилганидек — яна шу тарзда айтиб берди».
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، وَأَبُوهُ، عُثْمَانُ أَنَّهُمَا سَمِعَا مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ هَذَا الْحَدِيثِ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan shu hadisning oʻxshashi (rivoyat qilindi).Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан шу ҳадиснинг ўхшаши (ривоят қилинди).
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ . قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ . هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلاَلٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَىُّ بْنُ عِمَارَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Hammom ibn Horisdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) bavl qildi, soʻng tahorat oldi va ikki mahsisi ustiga mash tortdi. Unga: «Shunday qilyapsanmi?» deyildi. U: «Meni nima toʻxtatadi? Holbuki, men Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim (Naxaiy) aytdi: Ularga (ulamolarga) Jarirning hadisi yoqar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Bu Ibrohimning soʻzi, yaʼni «Ularga yoqar edi» (degani). (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Huzayfa, Mugʻiyra, Bilol, Saʼd, Abu Ayyub, Salmon, Burayda, Amr ibn Umayya, Anas, Sahl ibn Saʼd, Yaʼlo ibn Murra, Uboda ibn Somit, Usoma ibn Sharik, Abu Umoma, Jobir, Usoma ibn Zayd, Ibn Uboda — Ibn Imora ham deyiladi — va Ubay ibn Imora (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jarirning hadisi hasan sahihdir.Ҳаммом ибн Ҳорисдан ривоят қилинадики, у айтди: Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) бавл қилди, сўнг таҳорат олди ва икки маҳсиси устига маш тортди. Унга: «Шундай қиляпсанми?» дейилди. У: «Мени нима тўхтатади? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини кўрганман», деди. Иброҳим (Нахаий) айтди: Уларга (уламоларга) Жарирнинг ҳадиси ёқар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Бу Иброҳимнинг сўзи, яъни «Уларга ёқар эди» (дегани). (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ҳузайфа, Муғийра, Билол, Саъд, Абу Айюб, Салмон, Бурайда, Амр ибн Умайя, Анас, Саҳл ибн Саъд, Яъло ибн Мурра, Убода ибн Сомит, Усома ибн Шарик, Абу Умома, Жобир, Усома ибн Зайд, Ибн Убода — Ибн Имора ҳам дейилади — ва Убай ибн Имора (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жарирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، - فِي حَدِيثِ هِشَامٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يُغْسَلَ سَبْعَ مِرَارٍ أُولاَهُنَّ بِتُرَابٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ قَالَ أَيُّوبُ وَحَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ عَنْ مُحَمَّدٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringizning idishini it yalasa, uni poklash — yetti marta yuvishdir; birinchisi tuproq bilan (boʻlsin)», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ayyub va Habib ibn Shahid ham Muhammad (ibn Sirin)dan shunday rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингизнинг идишини ит яласа, уни поклаш — етти марта ювишдир; биринчиси тупроқ билан (бўлсин)», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Айюб ва Ҳабиб ибн Шаҳид ҳам Муҳаммад (ибн Сирин)дан шундай ривоят қилишган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، وَاللَّفْظُ، لَهُ عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ إِسْحَاقَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ، وَهُوَ بِمِصْرَ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي كَيْفَ أَصْنَعُ بِهَذِهِ الْكَرَايِيسِ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا ذَهَبَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْغَائِطِ أَوِ الْبَوْلِ فَلاَ يَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَلاَ يَسْتَدْبِرْهَا " .
Rofiʼ ibn Ishoq rivoyat qiladi: U Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)ning Misrda turganlarida shunday deganlarini eshitdi: «Allohga qasamki, men bu hojatxonalar bilan nima qilishni bilmayman. Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Biringiz katta yoki kichik hojat chiqargani borsa, qiblaga yuzlanmasin va unga orqa ham oʻgirmasin›, — degan edilar».Рофиъ ибн Ишоқ ривоят қилади: У Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)нинг Мисрда турганларида шундай деганларини эшитди: «Аллоҳга қасамки, мен бу ҳожатхоналар билан нима қилишни билмайман. Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингиз катта ёки кичик ҳожат чиқаргани борса, қиблага юзланмасин ва унга орқа ҳам ўгирмасин›, — деган эдилар».
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُتْبَةُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أَيُّوبَ الأَنْصَارِيُّ، وَجَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ، نَزَلَتْ {فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ} قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَثْنَى عَلَيْكُمْ فِي الطُّهُورِ فَمَا طُهُورُكُمْ " . قَالُوا نَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ وَنَغْتَسِلُ مِنَ الْجَنَابَةِ وَنَسْتَنْجِي بِالْمَاءِ . قَالَ " هُوَ ذَلِكَ فَعَلَيْكُمُوهُ " .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, {Unda poklanishni sevadigan kishilar bordir. Alloh esa pok boʻluvchilarni sevadi} degan oyat nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Ey ansorlar jamoasi! Alloh sizlarni poklanish borasida maqtadi. Sizlarning pokligingiz qanaqa?» dedilar. Ular: «Biz namoz uchun taharat olamiz, junublikdan gʻusl qilamiz va suv bilan istinjo qilamiz», dedilar. U zot: «Ana shu ekan, bas, unga rioya qilinglar», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, {Унда покланишни севадиган кишилар бордир. Аллоҳ эса пок бўлувчиларни севади} деган оят нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй ансорлар жамоаси! Аллоҳ сизларни покланиш борасида мақтади. Сизларнинг поклигингиз қанақа?» дедилар. Улар: «Биз намоз учун таҳарат оламиз, жунубликдан ғусл қиламиз ва сув билан истинжо қиламиз», дедилар. У зот: «Ана шу экан, бас, унга риоя қилинглар», дедилар.
وَعَن أبي أَيُّوب وَجَابِر وَأنس: أَن هَذِه الْآيَة نَزَلَتْ (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يحب المطهرين)
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَثْنَى عَلَيْكُمْ فِي الطَّهُورِ فَمَا طَهُورُكُمْ قَالُوا نَتَوَضَّأُ لِلصَّلَاةِ وَنَغْتَسِلُ مِنَ الْجَنَابَةِ وَنَسْتَنْجِي بِالْمَاءِ قَالَ فَهُوَ ذَاك فعليكموه» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, {Unda poklanishni sevadigan kishilar bordir. Alloh esa pok boʻluvchilarni sevadi} degan oyat nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Ey ansorlar jamoasi! Alloh sizlarni poklanish borasida maqtadi. Sizlarning pokligingiz qanaqa?» dedilar. Ular: «Biz namoz uchun taharat olamiz, junublikdan gʻusl qilamiz va suv bilan istinjo qilamiz», dedilar. U zot: «Ana shu ekan, bas, unga rioya qilinglar», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, {Унда покланишни севадиган кишилар бордир. Аллоҳ эса пок бўлувчиларни севади} деган оят нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй ансорлар жамоаси! Аллоҳ сизларни покланиш борасида мақтади. Сизларнинг поклигингиз қанақа?» дедилар. Улар: «Биз намоз учун таҳарат оламиз, жунубликдан ғусл қиламиз ва сув билан истинжо қиламиз», дедилар. У зот: «Ана шу экан, бас, унга риоя қилинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ: حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ: حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ ثُمَّ الْجُنْدَعِيِّ، أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ صَاحِبَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ، يَلْتَقِيَانِ فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلامِ.
(Amr ibn Avf (roziyallohu anhu) — u Banu Omir ibn Luayyning ittifoqchisi boʻlib, Rasululloh ﷺ bilan Badrda qatnashgan edi — rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ Abu Ubayda ibn al-Jarrohni Bahraynga, uning jizyasini (olib kelish uchun) joʻnatdilar — Rasululloh ﷺ Bahrayn ahli bilan sulh tuzgan va ularga al-Alo ibn al-Hazramiyni amir (qilib) tayinlagan edilar. Abu Ubayda Bahrayndan mol bilan keldi. Ansor uning kelganini eshitib, bomdod namozini Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqigani (masjidga) yigʻildi. U zot (namozdan) chiqqanlarida, ular u zotning yoʻliga (oldiga) chiqdilar. U zot ularni koʻrib jilmaydilar va: «Sizlar Abu Ubaydaning kelgani va u biror narsa (mol) olib kelganini eshitgan boʻlsangiz kerak (deb oʻylayman)», dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «(Unday boʻlsa) xushxabar boʻlsin va sizni quvontiradigan narsani umid qilinglar. Allohga qasamki, men sizlarning faqirlashishingizdan qoʻrqmayman; balki men sizdan oldingilarga (dunyo) yoyilganidek, sizlarga ham dunyo yoyilib, ular (boylik uchun) musobaqalashganidek, sizlar ham musobaqalashib, u ularni (gʻaflatga) chalgʻitganidek, sizni ham chalgʻitishidan qoʻrqaman», dedilar.(Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу) — у Бану Омир ибн Луаййнинг иттифоқчиси бўлиб, Расулуллоҳ ﷺ билан Бадрда қатнашган эди — ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ Абу Убайда ибн ал-Жарроҳни Баҳрайнга, унинг жизясини (олиб келиш учун) жўнатдилар — Расулуллоҳ ﷺ Баҳрайн аҳли билан сулҳ тузган ва уларга ал-Ало ибн ал-Ҳазрамийни амир (қилиб) тайинлаган эдилар. Абу Убайда Баҳрайндан мол билан келди. Ансор унинг келганини эшитиб, бомдод намозини Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқигани (масжидга) йиғилди. У зот (намоздан) чиққанларида, улар у зотнинг йўлига (олдига) чиқдилар. У зот уларни кўриб жилмайдилар ва: «Сизлар Абу Убайданинг келгани ва у бирор нарса (мол) олиб келганини эшитган бўлсангиз керак (деб ўйлайман)», дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «(Ундай бўлса) хушхабар бўлсин ва сизни қувонтирадиган нарсани умид қилинглар. Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг фақирлашишингиздан қўрқмайман; балки мен сиздан олдингиларга (дунё) ёйилганидек, сизларга ҳам дунё ёйилиб, улар (бойлик учун) мусобақалашганидек, сизлар ҳам мусобақалашиб, у уларни (ғафлатга) чалғитганидек, сизни ҳам чалғитишидан қўрқаман», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْعَبَّاسِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ. وَقَالَ الْمِسْوَرُ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ. فَأَرْسَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ، وَهُوَ يُسْتَرُ بِثَوْبٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ، أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ، أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ، وَهُوَ مُحْرِمٌ، فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ، فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَيْهِ اصْبُبْ. فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ، ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُهُ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ.
Abdulloh ibn Hunayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos va Misvar ibn Maxrama Abvoʼda ixtilof qildi: Ibn Abbos — muhrim boshini yuva oladi, dedi; Misvar esa — u shunday qilmasligi (kerak), dedi. Abdulloh ibn Abbos meni Abu Ayyub al-Ansoriy oldiga joʻnatdi va men uni — quduqning ikki yogʻochi ustun orasida yuvinayotgan va bir parcha mato bilan toʻsilgan holda — topdim. Men unga salom berdim va u: «Kimsan?» — deb soʻradi. Men: «Men — Abdulloh ibn Hunaynman va meni Ibn Abbos — Allohning Rasuli ﷺ ehromda ekanlarida boshini qanday yuvar edilar, deb soʻrash uchun — sizga joʻnatdi», — dedim. Abu Ayyub al-Ansoriy matoni ushlab, uni pastga tushirdi — to boshi menga koʻringuncha; soʻng u birovga boshiga suv quyishni aytdi. U boshiga suv quydi va u (Abu Ayyub) qoʻllarini — orqadan oldinga va oldindan orqaga yurgizib — boshini ishqaladi hamda: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim», — dedi.Абдуллоҳ ибн Ҳунайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос ва Мисвар ибн Махрама Абвўда ихтилоф қилди: Ибн Аббос — муҳрим бошини юва олади, деди; Мисвар эса — у шундай қилмаслиги (керак), деди. Абдуллоҳ ибн Аббос мени Абу Айюб ал-Ансорий олдига жўнатди ва мен уни — қудуқнинг икки ёғочи устун орасида ювинаётган ва бир парча мато билан тўсилган ҳолда — топдим. Мен унга салом бердим ва у: «Кимсан?» — деб сўради. Мен: «Мен — Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман ва мени Ибн Аббос — Аллоҳнинг Расули ﷺ эҳромда эканларида бошини қандай ювар эдилар, деб сўраш учун — сизга жўнатди», — дедим. Абу Айюб ал-Ансорий матони ушлаб, уни пастга туширди — то боши менга кўрингунча; сўнг у бировга бошига сув қуйишни айтди. У бошига сув қуйди ва у (Абу Айюб) қўлларини — орқадан олдинга ва олдиндан орқага юргизиб — бошини ишқалади ҳамда: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим», — деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّهُمَا اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ . وَقَالَ الْمِسْوَرُ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ . فَأَرْسَلَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ أَسْأَلُهُ عَنْ ذَلِكَ فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ وَهُوَ يَسْتَتِرُ بِثَوْبٍ - قَالَ - فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ - رضى الله عنه - يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ اصْبُبْ . فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُهُ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos bilan Misvar ibn Maxrama Abvo (degan joy)da bir-birlari bilan ixtilof qildilar. Abdulloh ibn Abbos: «Ehromdagi kishi boshini yuvadi», dedi. Misvar esa: «Ehromdagi kishi boshini yuvmaydi», dedi. Shunda Ibn Abbos meni shu haqda soʻrash uchun Abu Ayyub al-Ansoriyning oldiga yubordi. Men uning oldiga borsam, u (quduqning) ikki ustuni orasida bir kiyim bilan toʻsinib gʻusl qilayotgan ekan. (Roviy) dedi: Men unga salom berdim. U: «Bu kim?» dedi. Men: «Men Abdulloh ibn Hunaynman. Meni sening oldingga Abdulloh ibn Abbos yubordi, sendan Rasululloh ﷺ ehromda boʻlganlarida boshlarini qanday yuvar edilar — deb soʻrayman», dedim. Shunda Abu Ayyub qoʻlini kiyim ustiga qoʻyib, uni pastga tushirdi, hatto boshi menga koʻrindi. Soʻng suv quyayotgan bir kishiga: «Quy», dedi. U boshiga suv quydi, soʻng u qoʻllari bilan boshini harakatlantirib, ularni oldinga va orqaga yurgizdi, soʻng: «Men u zot ﷺ ni shunday qilayotganlarini koʻrgan edim», dedi.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос билан Мисвар ибн Махрама Абво (деган жой)да бир-бирлари билан ихтилоф қилдилар. Абдуллоҳ ибн Аббос: «Эҳромдаги киши бошини ювади», деди. Мисвар эса: «Эҳромдаги киши бошини ювмайди», деди. Шунда Ибн Аббос мени шу ҳақда сўраш учун Абу Айюб ал-Ансорийнинг олдига юборди. Мен унинг олдига борсам, у (қудуқнинг) икки устуни орасида бир кийим билан тўсиниб ғусл қилаётган экан. (Ровий) деди: Мен унга салом бердим. У: «Бу ким?» деди. Мен: «Мен Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман. Мени сенинг олдингга Абдуллоҳ ибн Аббос юборди, сендан Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлганларида бошларини қандай ювар эдилар — деб сўрайман», дедим. Шунда Абу Айюб қўлини кийим устига қўйиб, уни пастга туширди, ҳатто боши менга кўринди. Сўнг сув қуяётган бир кишига: «Қуй», деди. У бошига сув қуйди, сўнг у қўллари билан бошини ҳаракатлантириб, уларни олдинга ва орқага юргизди, сўнг: «Мен у зот ﷺ ни шундай қилаётганларини кўрган эдим», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لأَيُّوبَ هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ أَحَدًا قَالَ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ أَنَّهَا ثَلاَثٌ إِلاَّ الْحَسَنَ فَقَالَ لاَ إِلاَّ الْحَسَنَ . ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ غَفْرًا إِلاَّ مَا حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ " . قَالَ أَيُّوبُ فَلَقِيتُ كَثِيرًا - مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ فَسَأَلْتُهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ فَرَجَعْتُ إِلَى قَتَادَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ نَسِيَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ حَرْبٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ .
وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَقَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، بِهَذَا وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، مَوْقُوفٌ . وَلَمْ يُعْرَفْ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ مَرْفُوعًا . وَكَانَ عَلِيُّ بْنُ نَصْرٍ حَافِظًا صَاحِبَ حَدِيثٍ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ هِيَ وَاحِدَةٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ . وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ الْقَضَاءُ مَا قَضَتْ . وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا جَعَلَ أَمْرَهَا بِيَدِهَا وَطَلَّقَتْ نَفْسَهَا ثَلاَثًا وَأَنْكَرَ الزَّوْجُ وَقَالَ لَمْ أَجْعَلْ أَمْرَهَا بِيَدِهَا إِلاَّ فِي وَاحِدَةٍ اسْتُحْلِفَ الزَّوْجُ وَكَانَ الْقَوْلُ قَوْلَهُ مَعَ يَمِينِهِ . وَذَهَبَ سُفْيَانُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ إِلَى قَوْلِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ . وَأَمَّا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ فَقَالَ الْقَضَاءُ مَا قَضَتْ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ . وَأَمَّا إِسْحَاقُ فَذَهَبَ إِلَى قَوْلِ ابْنِ عُمَرَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot («Sening ishing oʻz qoʻlingda» degan haqida): «Uch (taloq)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Sulaymon ibn Harbning Hammod ibn Zayddan (rivoyat qilgan) hadisidan bilamiz. Men Muhammaddan (Buxoriy) bu hadis haqida soʻraganimda, u: «Bizga Sulaymon ibn Harb Hammod ibn Zayddan shuni rivoyat qildi, lekin u faqat Abu Hurayradan mavqufdir (Paygʻambarga koʻtarilmagan)», dedi. Abu Hurayraning hadisi marfuʼ (Paygʻambarga koʻtarilgan) holda maʼlum emas. Ali ibn Nasr esa hofiz, hadis sohibi edi. Ilm ahli «sening ishing oʻz qoʻlingda» (degan soʻz) haqida ixtilof qilganlar. Nabiy ﷺ sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli — ular orasida Umar ibn al-Xattob va Abdulloh ibn Masʼud — «u bir (taloq)dir», dedilar. Bu tobeʼinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan bir necha ilm ahlining soʻzidir. Usmon ibn Affon va Zayd ibn Sobit esa: «(Xotin) qanday hukm qilsa, hukm shudir», dedilar. Ibn Umar: «Agar (er) xotinining ishini uning oʻz qoʻliga bersa, u oʻzini uch (taloq bilan) taloq qilsa-yu, er buni inkor etib: ‹Men uning ishini faqat bir (taloq) haqida qoʻliga berdim›, desa, erdan qasam oldiriladi va qasami bilan birga uning soʻzi (qabul qilinadigan) soʻz boʻladi», dedi. Sufyon va Kufa ahli Umar va Abdullohning soʻziga oʻtdilar. Molik ibn Anas esa: «(Xotin) qanday hukm qilsa, hukm shudir», dedi. Bu Ahmadning ham soʻzidir. Ishoq esa Ibn Umarning soʻziga oʻtdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот («Сенинг ишинг ўз қўлингда» деган ҳақида): «Уч (талоқ)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Сулаймон ибн Ҳарбнинг Ҳаммод ибн Зайддан (ривоят қилган) ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммаддан (Бухорий) бу ҳадис ҳақида сўраганимда, у: «Бизга Сулаймон ибн Ҳарб Ҳаммод ибн Зайддан шуни ривоят қилди, лекин у фақат Абу Ҳурайрадан мавқуфдир (Пайғамбарга кўтарилмаган)», деди. Абу Ҳурайранинг ҳадиси марфуъ (Пайғамбарга кўтарилган) ҳолда маълум эмас. Али ибн Наср эса ҳофиз, ҳадис соҳиби эди. Илм аҳли «сенинг ишинг ўз қўлингда» (деган сўз) ҳақида ихтилоф қилганлар. Набий ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ва Абдуллоҳ ибн Масъуд — «у бир (талоқ)дир», дедилар. Бу тобеъинлардан ва улардан кейингилардан бўлган бир неча илм аҳлининг сўзидир. Усмон ибн Аффон ва Зайд ибн Собит эса: «(Хотин) қандай ҳукм қилса, ҳукм шудир», дедилар. Ибн Умар: «Агар (эр) хотинининг ишини унинг ўз қўлига берса, у ўзини уч (талоқ билан) талоқ қилса-ю, эр буни инкор этиб: ‹Мен унинг ишини фақат бир (талоқ) ҳақида қўлига бердим›, деса, эрдан қасам олдирилади ва қасами билан бирга унинг сўзи (қабул қилинадиган) сўз бўлади», деди. Суфён ва Куфа аҳли Умар ва Абдуллоҳнинг сўзига ўтдилар. Молик ибн Анас эса: «(Хотин) қандай ҳукм қилса, ҳукм шудир», деди. Бу Аҳмаднинг ҳам сўзидир. Ишоқ эса Ибн Умарнинг сўзига ўтди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ وَقَالَ الْمِسْوَرُ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ فَأَرْسَلَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ فَوَجَدَهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ وَهُوَ يُسْتَرُ بِثَوْبٍ قَالَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا قُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ قَالَ فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَيْهِ اصْبُبْ . قَالَ فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ حَرَّكَ أَبُو أَيُّوبَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُهُ يَفْعَلُ صلى الله عليه وسلم .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan Misvar ibn Maxrama Abvoʼda (bir masalada) ixtilof qildilar. Ibn Abbos: «Ehromdagi kishi boshini yuvsa boʻladi», dedi. Misvar esa: «Ehromdagi kishi boshini yuvmaydi», dedi. Shunda Abdulloh ibn Abbos uni (yaʼni Abdulloh ibn Hunaynni) Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)ning oldiga yubordi. U Abu Ayyubni ikki ustun orasida choʻmilayotgan holatda topdi, u zot kiyim bilan toʻsilib turardi. (Abdulloh ibn Hunayn) aytdi: Men unga salom berdim. U: «Bu kim?» dedi. Men: «Men Abdulloh ibn Hunaynman, meni sizning oldingizga Abdulloh ibn Abbos yubordi, sizdan Rasululloh ﷺ ehrom holatida ekanlarida boshlarini qanday yuvar edilar, deb soʻrayman», dedim. (U) aytdi: Shunda Abu Ayyub qoʻlini kiyimga qoʻyib, uni pastga tushirdi, hatto menga uning boshi koʻrindi. Soʻng u oʻziga suv quyib turgan kishiga: «Quy!» dedi. (U) aytdi: U kishi uning boshiga (suv) quydi, soʻng Abu Ayyub boshini ikki qoʻli bilan harakatlantirib, ularni oldinga va orqaga yurgizdi. Soʻng: «U zot ﷺning shunday qilayotganlarini koʻrgan edim», dedi.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан Мисвар ибн Махрама Абвўда (бир масалада) ихтилоф қилдилар. Ибн Аббос: «Эҳромдаги киши бошини ювса бўлади», деди. Мисвар эса: «Эҳромдаги киши бошини ювмайди», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Аббос уни (яъни Абдуллоҳ ибн Ҳунайнни) Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига юборди. У Абу Айюбни икки устун орасида чўмилаётган ҳолатда топди, у зот кийим билан тўсилиб турарди. (Абдуллоҳ ибн Ҳунайн) айтди: Мен унга салом бердим. У: «Бу ким?» деди. Мен: «Мен Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман, мени сизнинг олдингизга Абдуллоҳ ибн Аббос юборди, сиздан Расулуллоҳ ﷺ эҳром ҳолатида эканларида бошларини қандай ювар эдилар, деб сўрайман», дедим. (У) айтди: Шунда Абу Айюб қўлини кийимга қўйиб, уни пастга туширди, ҳатто менга унинг боши кўринди. Сўнг у ўзига сув қуйиб турган кишига: «Қуй!» деди. (У) айтди: У киши унинг бошига (сув) қуйди, сўнг Абу Айюб бошини икки қўли билан ҳаракатлантириб, уларни олдинга ва орқага юргизди. Сўнг: «У зот ﷺнинг шундай қилаётганларини кўрган эдим», деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، أَنَّهُمْ غَزَوْا غَزْوَةَ السَّلاَسِلِ فَفَاتَهُمُ الْغَزْوُ فَرَابَطُوا ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ أَبُو أَيُّوبَ وَعُقْبَةُ بْنُ عَامِرٍ فَقَالَ عَاصِمٌ يَا أَبَا أَيُّوبَ فَاتَنَا الْغَزْوُ الْعَامَ وَقَدْ أُخْبِرْنَا أَنَّهُ مَنْ صَلَّى فِي الْمَسَاجِدِ الأَرْبَعَةِ غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُ . فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَدُلُّكَ عَلَى أَيْسَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ تَوَضَّأَ كَمَا أُمِرَ وَصَلَّى كَمَا أُمِرَ غُفِرَ لَهُ مَا قَدَّمَ مِنْ عَمَلٍ " . أَكَذَلِكَ يَا عُقْبَةُ قَالَ نَعَمْ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Osim unga: «Ey Abu Ayyub, bu yil gʻazotdan quruq qoldik. Bizga toʻrt masjidda namoz oʻqigan kishining gunohi kechirilishi haqida xabar berildi», dedi. Shunda u: «Ey birodarimning oʻgʻli, senga bundan yengilrogʻini koʻrsataymi? Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim buyurilganidek taharat qilib, buyurilganidek namoz oʻqisa, avval qilgan amallari kechiriladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Осим унга: «Эй Абу Айюб, бу йил ғазотдан қуруқ қолдик. Бизга тўрт масжидда намоз ўқиган кишининг гуноҳи кечирилиши ҳақида хабар берилди», деди. Шунда у: «Эй биродаримнинг ўғли, сенга бундан енгилроғини кўрсатайми? Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким буюрилганидек таҳарат қилиб, буюрилганидек намоз ўқиса, аввал қилган амаллари кечирилади›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ . وَقَالَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ . فَأَرْسَلَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ أَسْأَلُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ وَهُوَ يَسْتَتِرُ بِثَوْبٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا قُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ قَالَ فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَيْهِ اصْبُبْ . فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ . ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُهُ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَفْعَلُ .
Abdulloh ibn Hunayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Abbos bilan Misvar ibn Maxrama Abvo degan joyda ixtilof qilishdi. Abdulloh ibn Abbos: «Ehromdagi kishi boshini yuvsa boʻladi», dedi. Misvar ibn Maxrama esa: «Ehromdagi kishi boshini yuvmaydi», dedi. Ibn Abbos meni bu haqda soʻrash uchun Abu Ayyub al-Ansoriyning oldiga yubordi. Men uni ikki ustun orasida gʻusl qilayotgan, bir kiyim bilan toʻsinib turgan holda topdim. Men unga salom berdim. U: «Kim bu?» dedi. Men: «Men Abdulloh ibn Hunaynman. Meni sizga Abdulloh ibn Abbos yubordi, Rasululloh ﷺ ehromda boshlarini qanday yuvishlarini sizdan soʻramoqchiman», dedim. Shunda Abu Ayyub qoʻlini kiyimga qoʻyib, uni pastga tushirdi, hatto boshi menga koʻrindi. Soʻng uning ustiga suv quyayotgan bir kishiga: «Quy», dedi. U boshiga suv quydi. Keyin u boshini ikki qoʻli bilan silab, ularni oldiga va orqasiga yurgizdi. Soʻng: «Men u zot ﷺning ana shunday qilganlarini koʻrganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Ҳунайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Аббос билан Мисвар ибн Махрама Абво деган жойда ихтилоф қилишди. Абдуллоҳ ибн Аббос: «Эҳромдаги киши бошини ювса бўлади», деди. Мисвар ибн Махрама эса: «Эҳромдаги киши бошини ювмайди», деди. Ибн Аббос мени бу ҳақда сўраш учун Абу Айюб ал-Ансорийнинг олдига юборди. Мен уни икки устун орасида ғусл қилаётган, бир кийим билан тўсиниб турган ҳолда топдим. Мен унга салом бердим. У: «Ким бу?» деди. Мен: «Мен Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман. Мени сизга Абдуллоҳ ибн Аббос юборди, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бошларини қандай ювишларини сиздан сўрамоқчиман», дедим. Шунда Абу Айюб қўлини кийимга қўйиб, уни пастга туширди, ҳатто боши менга кўринди. Сўнг унинг устига сув қуяётган бир кишига: «Қуй», деди. У бошига сув қуйди. Кейин у бошини икки қўли билан силаб, уларни олдига ва орқасига юргизди. Сўнг: «Мен у зот ﷺнинг ана шундай қилганларини кўрганман», деди.
وَعَنْ رَجُلٍ مِنْ أَسَدِ بْنِ خُزَيْمَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ: يُصَلِّي أَحَدُنَا فِي مَنْزِلِهِ الصَّلَاةَ ثُمَّ يَأْتِي الْمَسْجِدَ وَتُقَامُ الصَّلَاةُ فَأُصَلِّي مَعَهُمْ فَأَجِدُ فِي نَفْسِي شَيْئًا من ذَلِك فَقَالَ أَبُو أَيُّوبَ: سَأَلَنَا عَنْ ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «فَذَلِكَ لَهُ سَهْمُ جَمْعٍ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَبُو دَاوُد
Afiyf ibn Amr ibn al-Musayyab (rahimahulloh) aytdiki, menga Banu Asad ibn Xuzayma (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi hadis aytib berdiki, u Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan soʻrab: «Birimiz manzilida namozni oʻqib boʻladi-da, soʻng masjidga keladi, namozga iqoma aytilayotgan boʻladi, men ham ular bilan birga oʻqiyman. Ana shundan koʻnglimda (bir narsa) sezaman», dedi. Shunda Abu Ayyub (roziyallohu anhu): «Bizlar bu haqda Paygʻambar ﷺdan soʻragan edik, u zot: ‹Bu unga jamoat (ulushidan bir) ulush boʻladi›, dedilar», dedi.Афийф ибн Амр ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) айтдики, менга Бану Асад ибн Хузайма (қабиласи)дан бўлган бир киши ҳадис айтиб бердики, у Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан сўраб: «Биримиз манзилида намозни ўқиб бўлади-да, сўнг масжидга келади, намозга иқома айтилаётган бўлади, мен ҳам улар билан бирга ўқийман. Ана шундан кўнглимда (бир нарса) сезаман», деди. Шунда Абу Айюб (розияллоҳу анҳу): «Бизлар бу ҳақда Пайғамбар ﷺдан сўраган эдик, у зот: ‹Бу унга жамоат (улушидан бир) улуш бўлади›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلامٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا الْفَزَارِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الإِفْرِيقِيِّ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، أَنَّهُمْ كَانُوا غُزَاةً فِي الْبَحْرِ زَمَنَ مُعَاوِيَةَ، فَانْضَمَّ مَرْكَبُنَا إِلَى مَرْكَبِ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، فَلَمَّا حَضَرَ غَدَاؤُنَا أَرْسَلْنَا إِلَيْهِ، فَأَتَانَا فَقَالَ: دَعَوْتُمُونِي وَأَنَا صَائِمٌ، فَلَمْ يَكُنْ لِي بُدٌّ مِنْ أَنْ أُجِيبَكُمْ، لأَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: إِنَّ لِلْمُسْلِمِ عَلَى أَخِيهِ سِتَّ خِصَالٍ وَاجِبَةٍ، إِنْ تَرَكَ مِنْهَا شَيْئًا فَقَدْ تَرَكَ حَقًّا وَاجِبًا لأَخِيهِ عَلَيْهِ: يُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ، وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ، وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ، وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ، وَيَحْضُرُهُ إِذَا مَاتَ، وَيَنْصَحُهُ إِذَا اسْتَنْصَحَهُ. قَالَ : وَكَانَ مَعَنَا رَجُلٌ مَزَّاحٌ يَقُولُ لِرَجُلٍ أَصَابَ طَعَامَنَا : جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا وَبِرًّا ، فَغَضِبَ عَلَيْهِ حِينَ أَكْثَرَ عَلَيْهِ ، فَقَالَ لِأَبِي أَيُّوبَ : مَا تَرَى فِي رَجُلٍ إِذَا قُلْتُ لَهُ : جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا وَبِرًّا ، غَضِبَ وَشَتَمَنِي ؟ فَقَالَ أَبُو أَيُّوبَ : إِنَّا كُنَّا نَقُولُ : إِنَّ مَنْ لَمْ يُصْلِحْهُ الْخَيْرُ أَصْلَحْهُ الشَّرُّ ، فَاقْلِبْ عَلَيْهِ ، فَقَالَ لَهُ حِينَ أَتَاهُ : جَزَاكَ اللَّهُ شَرًّا وَعَرًّا ، فَضَحِكَ وَرَضِيَ وَقَالَ : مَا تَدَعُ مُزَاحَكَ ، فَقَالَ الرَّجُلُ : جَزَى اللَّهُ أَبَا أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيَّ خَيْرًا
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi yaxshilik bilan (ado etiladigan) olti haqqi bor: uchrashganda salom berishi, chaqirganda taklifini qabul qilishi, aksa urganda yarhamukalloh deyishi, kasal boʻlganda holidan xabar olishi, vafot etganda janozasiga ergashishi va oʻziga ravo koʻrgan narsani unga ham ravo koʻrishidir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abu Ayyub, Baro va Abu Masʼuddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzilar Horis al-Aʼvar haqida (tanqidiy) gapirganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги яхшилик билан (адо этиладиган) олти ҳаққи бор: учрашганда салом бериши, чақирганда таклифини қабул қилиши, акса урганда ярҳамукаллоҳ дейиши, касал бўлганда ҳолидан хабар олиши, вафот этганда жанозасига эргашиши ва ўзига раво кўрган нарсани унга ҳам раво кўришидир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Айюб, Баро ва Абу Масъуддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Баъзилар Ҳорис ал-Аъвар ҳақида (танқидий) гапирганлар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، ح. وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَهْىَ صَائِمَةٌ فَقَالَ " أَصُمْتِ أَمْسِ ". قَالَتْ لاَ. قَالَ " تُرِيدِينَ أَنْ تَصُومِي غَدًا ". قَالَتْ لاَ. قَالَ " فَأَفْطِرِي ".
وَقَالَ حَمَّادُ بْنُ الْجَعْدِ سَمِعَ قَتَادَةَ حَدَّثَنِي أَبُو أَيُّوبَ أَنَّ جُوَيْرِيَةَ حَدَّثَتْهُ فَأَمَرَهَا فَأَفْطَرَتْ.
Abu Ayyub (Juvayriya bint Horisdan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ uning (Juvayriya)ning oldiga juma kuni keldilar va u roʻzador edi. U zot undan: «Sen kecha roʻza tutdingmi?» — deb soʻradilar. U: «Yoʻq», — dedi. U zot: «Sen ertaga roʻza tutishni niyat qilyapsanmi?» — dedilar. U: «Yoʻq», — dedi. U zot: «Unday boʻlsa, roʻzangni och», — dedilar. (Boshqa rivoyat orqali Abu Ayyub: «U zot unga (buyurdi) va u roʻzasini ochdi», — dedi.)Абу Айюб (Жувайрия бинт Ҳорисдан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ унинг (Жувайрия)нинг олдига жума куни келдилар ва у рўзадор эди. У зот ундан: «Сен кеча рўза тутдингми?» — деб сўрадилар. У: «Йўқ», — деди. У зот: «Сен эртага рўза тутишни ният қиляпсанми?» — дедилар. У: «Йўқ», — деди. У зот: «Ундай бўлса, рўзангни оч», — дедилар. (Бошқа ривоят орқали Абу Айюб: «У зот унга (буюрди) ва у рўзасини очди», — деди.)
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ فَأَمَرَّ أَبُو أَيُّوبَ بِيَدَيْهِ عَلَى رَأْسِهِ جَمِيعًا عَلَى جَمِيعِ رَأْسِهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ فَقَالَ الْمِسْوَرُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ لاَ أُمَارِيكَ أَبَدًا .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Ayyub ikki qoʻlini boshining hammasiga, butun boshiga yurgizib, ularni oldinga va orqaga yurgizdi. Shunda Misvar Ibn Abbosga: «Men endi sen bilan hech qachon bahslashmayman», dedi.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Айюб икки қўлини бошининг ҳаммасига, бутун бошига юргизиб, уларни олдинга ва орқага юргизди. Шунда Мисвар Ибн Аббосга: «Мен энди сен билан ҳеч қачон баҳслашмайман», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَتَقَدَّمَ سَرَعَانُ النَّاسِ فَتَعَجَّلُوا مِنَ الْغَنَائِمِ فَاطَّبَخُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَى النَّاسِ فَمَرَّ بِالْقُدُورِ فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ قَسَمَ بَيْنَهُمْ فَعَدَلَ بَعِيرًا بِعَشْرِ شِيَاهٍ .
قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبِيهِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، . وَهَذَا أَصَحُّ وَعَبَايَةُ بْنُ رِفَاعَةَ سَمِعَ مِنْ، جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ الْحَكَمِ، وَأَنَسٍ، وَأَبِي، رَيْحَانَةَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ .
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bir safarda Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Odamlarning shoshqaloqlari oldinga oʻtib, gʻanimatga (qoʻylarga) shoshilib, ularni piriltira (pishira) boshladilar. Rasululloh ﷺ esa odamlarning orqasida edilar. U zot qozonlarning yonidan oʻtib, ularga buyurdilar va (qozonlar) toʻntarib tashlandi. Soʻng (gʻanimatni) ular orasida taqsimladilar; bir tuyani oʻnta qoʻyga teng qilib (baholadilar). Abu Iso aytdi: Sufyon Savriy uni otasidan, (u) Abayadan, (u esa) bobosi Rofiʼ ibn Xadijdan rivoyat qilgan va unda «otasidan» deganini zikr qilmagan. Bu (rivoyat) sahihroqdir. Abaya ibn Rifoʼa bobosi Rofiʼ ibn Xadijdan eshitgan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бир сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Одамларнинг шошқалоқлари олдинга ўтиб, ғаниматга (қўйларга) шошилиб, уларни пирилтира (пишира) бошладилар. Расулуллоҳ ﷺ эса одамларнинг орқасида эдилар. У зот қозонларнинг ёнидан ўтиб, уларга буюрдилар ва (қозонлар) тўнтариб ташланди. Сўнг (ғаниматни) улар орасида тақсимладилар; бир туяни ўнта қўйга тенг қилиб (баҳоладилар). Абу Исо айтди: Суфён Саврий уни отасидан, (у) Абаядан, (у эса) бобоси Рофиъ ибн Хадиждан ривоят қилган ва унда «отасидан» деганини зикр қилмаган. Бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Абая ибн Рифўа бобоси Рофиъ ибн Хадиждан эшитган.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنِ ابْنِ تِعْلَى، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَأُتِيَ بِأَرْبَعَةِ أَعْلاَجٍ مِنَ الْعَدُوِّ فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُتِلُوا صَبْرًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ لَنَا غَيْرُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ بِالنَّبْلِ صَبْرًا فَبَلَغَ ذَلِكَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ قَتْلِ الصَّبْرِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَتْ دَجَاجَةٌ مَا صَبَرْتُهَا . فَبَلَغَ ذَلِكَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَأَعْتَقَ أَرْبَعَ رِقَابٍ .
Ibn Tiʼlodan rivoyat qilinadi: Biz Abdurrahmon ibn Xolid ibn al-Validning izmida gʻazot qildik. Unga dushmandan toʻrt nafar asir keltirildi. U esa ular haqida buyruq berdi va ular bogʻlangan holda oʻldirildilar. Abu Dovud aytadi: Saiyddan boshqasi bizga Ibn Vahbdan ushbu hadis haqida rivoyat qildiki, u: «(Ularni) oʻq bilan bogʻlab oʻldirdi», dedi. Bu xabar Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)ga yetib bordi va u: «Men Rasululloh ﷺ jonivorni bogʻlab turib oʻldirishdan qaytarganlarini eshitganman. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar tovuq boʻlsa ham, men uni bogʻlab turib oʻldirmasdim», dedi. Bu xabar Abdurrahmon ibn Xolid ibn al-Validga yetib borgach, u toʻrt nafar qulni ozod qildi.Ибн Тиълодан ривоят қилинади: Биз Абдурраҳмон ибн Холид ибн ал-Валиднинг измида ғазот қилдик. Унга душмандан тўрт нафар асир келтирилди. У эса улар ҳақида буйруқ берди ва улар боғланган ҳолда ўлдирилдилар. Абу Довуд айтади: Саийддан бошқаси бизга Ибн Ваҳбдан ушбу ҳадис ҳақида ривоят қилдики, у: «(Уларни) ўқ билан боғлаб ўлдирди», деди. Бу хабар Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)га етиб борди ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ жониворни боғлаб туриб ўлдиришдан қайтарганларини эшитганман. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар товуқ бўлса ҳам, мен уни боғлаб туриб ўлдирмасдим», деди. Бу хабар Абдурраҳмон ибн Холид ибн ал-Валидга етиб боргач, у тўрт нафар қулни озод қилди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنِي ضُبَارَةُ بْنُ أَبِي السَّلِيلِ، قَالَ حَدَّثَنِي دُوَيْدُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِخَمْسٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِثَلاَثٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِوَاحِدَةٍ " .
Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Vitr haqdir. Kim yetti rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim besh rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Витр ҳақдир. Ким етти ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким беш ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни истаса, ўқисин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ، يَقُولُ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ فِي حِجَّةِ الْوَدَاعِ بِالْمُزْدَلِفَةِ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Vidolashuv hajida Muzdalifada Rasululloh ﷺ bilan shom va xufton namozlarini oʻqidim», dedi.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Видолашув ҳажида Муздалифада Расулуллоҳ ﷺ билан шом ва хуфтон намозларини ўқидим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ رِيَاحٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُمَارَةَ قَالَ: جَاءَ أَبُو أَيُّوبَ الأَنْصَارِيُّ، فَصَعِدْتُ بِهِ عَلَى سَطْحٍ أَجْلَحَ، فَنَزَلَ وَقَالَ: كِدْتُ أَنْ أَبِيتَ اللَّيْلَةَ وَلاَ ذِمَّةَ لِي.
Ali ibn Umora (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu) keldilar. Men u kishi bilan panjarasiz (devori yoʻq) tomga chiqdim. U kishi (tomdan) tushib: «Bu kecha zimma-himoyasiz tunab qolishimga sal qoldi», dedilar.Али ибн Умора (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) келдилар. Мен у киши билан панжарасиз (девори йўқ) томга чиқдим. У киши (томдан) тушиб: «Бу кеча зимма-ҳимоясиз тунаб қолишимга сал қолди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ الْحُسَيْنِ، قَالَ يَحْيَى وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ فَلَمْ يُمْنِ. قَالَ عُثْمَانُ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ، وَيَغْسِلُ ذَكَرَهُ. قَالَ عُثْمَانُ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنهم ـ فَأَمَرُوهُ بِذَلِكَ. قَالَ يَحْيَى وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon ibn Affondan xotini bilan jima qilib, (lekin) maniy chiqmagan kishi haqida soʻradim. Usmon: «U avratlarini yuvib, namoz tahoratidek tahorat olsin», — dedi. Usmon: «Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim», — dedi. Men buni Ali ibn Abu Tolib, Zubayr ibn Avvom, Talha ibn Ubaydulloh va Ubay ibn Kaʼbdan (ham) soʻradim; ular ham xuddi shunday javob berdilar. (Abu Ayyub: ‹Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim›, — dedi.) (Keyinchalik bu hukm bekor qilindi, yaʼni gusl qilish kerak boʻldi.)Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Усмон ибн Аффондан хотини билан жима қилиб, (лекин) маний чиқмаган киши ҳақида сўрадим. Усмон: «У авратларини ювиб, намоз таҳоратидек таҳорат олсин», — деди. Усмон: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим», — деди. Мен буни Али ибн Абу Толиб, Зубайр ибн Аввом, Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва Убай ибн Каъбдан (ҳам) сўрадим; улар ҳам худди шундай жавоб бердилар. (Абу Айюб: ‹Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим›, — деди.) (Кейинчалик бу ҳукм бекор қилинди, яъни гусл қилиш керак бўлди.)
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الْخَطْمِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِالْمُزْدَلِفَةِ .
وَحَدَّثَنَاهُ قُتَيْبَةُ، وَابْنُ، رُمْحٍ عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . قَالَ ابْنُ رُمْحٍ فِي رِوَايَتِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ، وَكَانَ، أَمِيرًا عَلَى الْكُوفَةِ عَلَى عَهْدِ ابْنِ الزُّبَيْرِ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Vidoʼ haji (vidolashuv haji)da Rasululloh ﷺ bilan birga Muzdalifada Magʻrib bilan Xuftonni oʻqigan.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Видў ҳажи (видолашув ҳажи)да Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Муздалифада Мағриб билан Хуфтонни ўқиган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَمَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَنَسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida ertalab (bir bor) chiqish dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir. Jannatdagi bir qamchi joyi dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Ibn Abbos, Abu Ayyub va Anasdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида эрталаб (бир бор) чиқиш дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Жаннатдаги бир қамчи жойи дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Айюб ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَنَزَلَ فِي عُلْوِ الْمَدِينَةِ فِي حَىٍّ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَأَقَامَ فِيهِمْ أَرْبَعَ عَشَرَةَ لَيْلَةً ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى بَنِي النَّجَّارِ فَجَاءُوا مُتَقَلِّدِينَ سُيُوفَهُمْ - فَقَالَ أَنَسٌ - فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَاحِلَتِهِ وَأَبُو بَكْرٍ رِدْفَهُ وَمَلأُ بَنِي النَّجَّارِ حَوْلَهُ حَتَّى أَلْقَى بِفِنَاءِ أَبِي أَيُّوبَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي حَيْثُ أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ وَيُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ وَإِنَّهُ أَمَرَ بِبِنَاءِ الْمَسْجِدِ فَأَرْسَلَ إِلَى بَنِي النَّجَّارِ فَقَالَ " يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ هَذَا " . فَقَالُوا وَاللَّهِ لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ . قَالَ أَنَسٌ وَكَانَ فِيهِ مَا أَقُولُ لَكُمْ كَانَتْ فِيهِ قُبُورُ الْمُشْرِكِينَ وَكَانَتْ فِيهِ خِرَبٌ وَكَانَ فِيهِ نَخْلٌ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقُبُورِ الْمُشْرِكِينَ فَنُبِشَتْ وَبِالْخِرَبِ فَسُوِّيَتْ وَبِالنَّخْلِ فَقُطِعَ فَصَفُّوا النَّخْلَ قِبْلَةَ الْمَسْجِدِ وَجَعَلُوا عِضَادَتَيْهِ حِجَارَةً وَجَعَلُوا يَنْقُلُونَ الصَّخْرَ وَهُمْ يَرْتَجِزُونَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَعَهُمْ وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ فَانْصُرِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar va Madinaning yuqori tomonida, Banu Amr ibn Avf deb ataluvchi bir qabilaga tushdilar. Ularning oʻrtasida oʻn toʻrt kecha turdilar. Soʻng Banu Najjorga (kishi) yubordilar, ular qilichlarini osib kelishdi. Anas: «Goʻyo men Rasululloh ﷺni ulovlari ustida, Abu Bakrni esa ortlarida, atroflarida toʻplangan Banu Najjor jamoasini koʻrib turgandekman, toki ular Abu Ayyubning hovlisiga tushdilar», dedi. Rasululloh ﷺ namoz vaqti yetgan joyda namoz oʻqir va qoʻy-echkilarning qoʻtonlarida ham namoz oʻqir edilar. Soʻngra u zot masjid qurishga buyurdilar va Banu Najjorga (kishi) yuborib: «Ey Banu Najjor, mana shu boqchangizning bahosini menga ayting (sotinglar)», dedilar. Ular: «Allohga qasamki, biz uning bahosini Aziz va Jalil Allohdan boshqadan talab qilmaymiz», dedilar. Anas dedi: «Unda men sizlarga aytadigan narsa bor edi: unda mushriklarning qabrlari, vayrona joylar va xurmolar bor edi». Bas, Rasululloh ﷺ mushriklarning qabrlarini buyurdilar, ular kovlandi; vayronalarni buyurdilar, ular tekislandi; xurmolarni buyurdilar, ular kesildi. Soʻng xurmolarni masjidning qiblasi tomonga tizdilar, eshik tutgichlarini toshdan qildilar va shaʼr aytib toshlarni tashishga tushdilar, Nabiy ﷺ ham ular bilan birga edilar va u zot: «Ey Alloh, oxirat yaxshiligidan boshqa yaxshilik yoʻq, bas Ansoru Muhojirga nusrat ber», deb aytar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар ва Мадинанинг юқори томонида, Бану Амр ибн Авф деб аталувчи бир қабилага тушдилар. Уларнинг ўртасида ўн тўрт кеча турдилар. Сўнг Бану Нажжорга (киши) юбордилар, улар қиличларини осиб келишди. Анас: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺни уловлари устида, Абу Бакрни эса ортларида, атрофларида тўпланган Бану Нажжор жамоасини кўриб тургандекман, токи улар Абу Айюбнинг ҳовлисига тушдилар», деди. Расулуллоҳ ﷺ намоз вақти етган жойда намоз ўқир ва қўй-эчкиларнинг қўтонларида ҳам намоз ўқир эдилар. Сўнгра у зот масжид қуришга буюрдилар ва Бану Нажжорга (киши) юбориб: «Эй Бану Нажжор, мана шу боқчангизнинг баҳосини менга айтинг (сотинглар)», дедилар. Улар: «Аллоҳга қасамки, биз унинг баҳосини Азиз ва Жалил Аллоҳдан бошқадан талаб қилмаймиз», дедилар. Анас деди: «Унда мен сизларга айтадиган нарса бор эди: унда мушрикларнинг қабрлари, вайрона жойлар ва хурмолар бор эди». Бас, Расулуллоҳ ﷺ мушрикларнинг қабрларини буюрдилар, улар ковланди; вайроналарни буюрдилар, улар текисланди; хурмоларни буюрдилар, улар кесилди. Сўнг хурмоларни масжиднинг қибласи томонга тиздилар, эшик тутгичларини тошдан қилдилар ва шаър айтиб тошларни ташишга тушдилар, Набий ﷺ ҳам улар билан бирга эдилар ва у зот: «Эй Аллоҳ, охират яхшилигидан бошқа яхшилик йўқ, бас Ансору Муҳожирга нусрат бер», деб айтар эдилар.
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِخَمْسٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِثَلاَثٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِوَاحِدَةٍ " .
Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vitr haqdir. Kim besh rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Витр ҳақдир. Ким беш ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни истаса, ўқисин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيَّادٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ كَيْفَ كَانَتِ الضَّحَايَا فِيكُمْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ فِي عَهْدِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُضَحِّي بِالشَّاةِ عَنْهُ وَعَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ فَيَأْكُلُونَ وَيُطْعِمُونَ ثُمَّ تَبَاهَى النَّاسُ فَصَارَ كَمَا تَرَى .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan Rasululloh ﷺ davrida sizlarning oranglarda qurbonliklar qanday boʻlar edi, deb soʻralganda, u dedi: «Nabiy ﷺ davrida kishi bir qoʻyni oʻzi va ahli oilasi nomidan qurbonlik qilar, ular undan yer va boshqalarga ham yedirar edilar. Soʻng odamlar bir-birlari bilan faxrlanadigan boʻldilar va u siz koʻrgan holga kelib qoldi».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан Расулуллоҳ ﷺ даврида сизларнинг орангларда қурбонликлар қандай бўлар эди, деб сўралганда, у деди: «Набий ﷺ даврида киши бир қўйни ўзи ва аҳли оиласи номидан қурбонлик қилар, улар ундан ер ва бошқаларга ҳам едирар эдилар. Сўнг одамлар бир-бирлари билан фахрланадиган бўлдилар ва у сиз кўрган ҳолга келиб қолди».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ،. وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ الضُّبَعِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، نَزَلَ فِي عُلْوِ الْمَدِينَةِ فِي حَىٍّ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ ـ قَالَ ـ فَأَقَامَ فِيهِمْ أَرْبَعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى مَلإِ بَنِي النَّجَّارِ ـ قَالَ ـ فَجَاءُوا مُتَقَلِّدِي سُيُوفِهِمْ، قَالَ وَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَاحِلَتِهِ، وَأَبُو بَكْرٍ رِدْفَهُ، وَمَلأُ بَنِي النَّجَّارِ حَوْلَهُ حَتَّى أَلْقَى بِفِنَاءِ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ فَكَانَ يُصَلِّي حَيْثُ أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ، وَيُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ، قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ أَمَرَ بِبِنَاءِ الْمَسْجِدِ، فَأَرْسَلَ إِلَى مَلإِ بَنِي النَّجَّارِ، فَجَاءُوا فَقَالَ " يَا بَنِي النَّجَّارِ، ثَامِنُونِي حَائِطَكُمْ هَذَا ". فَقَالُوا لاَ، وَاللَّهِ لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ. قَالَ فَكَانَ فِيهِ مَا أَقُولُ لَكُمْ كَانَتْ فِيهِ قُبُورُ الْمُشْرِكِينَ، وَكَانَتْ فِيهِ خِرَبٌ، وَكَانَ فِيهِ نَخْلٌ، فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقُبُورِ الْمُشْرِكِينَ فَنُبِشَتْ، وَبِالْخِرَبِ فَسُوِّيَتْ، وَبِالنَّخْلِ فَقُطِعَ، قَالَ فَصَفُّوا النَّخْلَ قِبْلَةَ الْمَسْجِدِ ـ قَالَ ـ وَجَعَلُوا عِضَادَتَيْهِ حِجَارَةً. قَالَ قَالَ جَعَلُوا يَنْقُلُونَ ذَاكَ الصَّخْرَ وَهُمْ يَرْتَجِزُونَ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُمْ يَقُولُونَ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ فَانْصُرِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ.
Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, Madinaning yuqori (qism)ida Bani Amr ibn Avf deb ataladigan bir mahallada (mehmon) tushdilar. (Anas) aytdi: U zot ular ichida oʻn toʻrt kecha turdilar. Soʻng Bani Najjor jamoasiga (odam) yubordilar. (Anas) aytdi: Ular qilichlarini taqqan holda keldilar. (Anas) aytdi: Goʻyo men Rasululloh ﷺni ulovlari ustida, Abu Bakr esa ortlarida (mingashgan), Bani Najjor jamoasi atroflarida (boʻlgan) holda koʻrayotgandekman — to u zot Abu Ayyubning hovlisiga (yetib) tushdilar. (Anas) aytdi: U zot namoz (vaqti) qayerda yetsa, oʻsha yerda namoz oʻqir va qoʻy qoʻtonlarida (ham) namoz oʻqir edilar. (Anas) aytdi: Soʻng u zot masjid qurishni buyurdilar. Bani Najjor jamoasiga (odam) yubordilar, ular kelishdi. U zot: «Ey Bani Najjor, mana bu bogʻingiz (devorli yer)ning narxini menga ayting (soting)», dedilar. Ular: «Yoʻq, Allohga qasamki, biz uning narxini faqat Allohdan (savob sifatida) talab qilamiz», deyishdi. (Anas) aytdi: Unda — men sizlarga aytadigan narsa — bor edi: unda mushriklarning qabrlari bor edi, unda vayronalar bor edi va unda xurmolar bor edi. Rasululloh ﷺ mushriklarning qabrlari (haqida) buyurdilar — ular kavlab ochildi (koʻchirildi); vayronalar (haqida buyurdilar) — ular tekislandi; xurmolar (haqida buyurdilar) — ular kesildi. (Anas) aytdi: Ular xurmo(larni) masjidning qiblasi (tomonida) saf qildilar va uning ikki (eshik) kesakisini toshdan qildilar. (Anas) aytdi: Ular oʻsha toshlarni tashir va rajaz (sheʼr) aytar edilar, Rasululloh ﷺ ular bilan birga edilar. Ular: «Allohim, oxirat yaxshiligidan boshqa (haqiqiy) yaxshilik yoʻq, bas, ansorlar va muhojirlarga yordam ber», derdilar.Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, Мадинанинг юқори (қисм)ида Бани Амр ибн Авф деб аталадиган бир маҳаллада (меҳмон) тушдилар. (Анас) айтди: У зот улар ичида ўн тўрт кеча турдилар. Сўнг Бани Нажжор жамоасига (одам) юбордилар. (Анас) айтди: Улар қиличларини таққан ҳолда келдилар. (Анас) айтди: Гўё мен Расулуллоҳ ﷺни уловлари устида, Абу Бакр эса ортларида (мингашган), Бани Нажжор жамоаси атрофларида (бўлган) ҳолда кўраётгандекман — то у зот Абу Айюбнинг ҳовлисига (етиб) тушдилар. (Анас) айтди: У зот намоз (вақти) қаерда еца, ўша ерда намоз ўқир ва қўй қўтонларида (ҳам) намоз ўқир эдилар. (Анас) айтди: Сўнг у зот масжид қуришни буюрдилар. Бани Нажжор жамоасига (одам) юбордилар, улар келишди. У зот: «Эй Бани Нажжор, мана бу боғингиз (деворли ер)нинг нархини менга айтинг (сотинг)», дедилар. Улар: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, биз унинг нархини фақат Аллоҳдан (савоб сифатида) талаб қиламиз», дейишди. (Анас) айтди: Унда — мен сизларга айтадиган нарса — бор эди: унда мушрикларнинг қабрлари бор эди, унда вайроналар бор эди ва унда хурмолар бор эди. Расулуллоҳ ﷺ мушрикларнинг қабрлари (ҳақида) буюрдилар — улар кавлаб очилди (кўчирилди); вайроналар (ҳақида буюрдилар) — улар текисланди; хурмолар (ҳақида буюрдилар) — улар кесилди. (Анас) айтди: Улар хурмо(ларни) масжиднинг қибласи (томонида) саф қилдилар ва унинг икки (эшик) кесакисини тошдан қилдилар. (Анас) айтди: Улар ўша тошларни ташир ва ражаз (шеър) айтар эдилар, Расулуллоҳ ﷺ улар билан бирга эдилар. Улар: «Аллоҳим, охират яхшилигидан бошқа (ҳақиқий) яхшилик йўқ, бас, ансорлар ва муҳожирларга ёрдам бер», дердилар.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ
سَأَلُوا أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنِ الْفَضِيخِ، فَقَالَ مَا كَانَتْ لَنَا خَمْرٌ غَيْرَ فَضِيخِكُمْ هَذَا الَّذِي تُسَمُّونَهُ
الْفَضِيخَ إِنِّي لَقَائِمٌ أَسْقِيهَا أَبَا طَلْحَةَ وَأَبَا أَيُّوبَ وَرِجَالاً مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم فِي بَيْتِنَا إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ بَلَغَكُمُ الْخَبَرُ قُلْنَا لاَ قَالَ فَإِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ
فَقَالَ يَا أَنَسُ أَرِقْ هَذِهِ الْقِلاَلَ قَالَ فَمَا رَاجَعُوهَا وَلاَ سَأَلُوا عَنْهَا بَعْدَ خَبَرِ الرَّجُلِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ulardan (baʼzi kishilar) fazix (toʻgʻrisida) soʻrashdi. Shunda u dedi: «Bizda sizlar fazix deb ataydigan mana shu fazixingizdan boshqa xamr boʻlmas edi. Men uyimizda Abu Talha, Abu Ayyub va Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan kishilarga uni quyib (soqiylik qilib) turgan edim, shu vaqt bir kishi kelib: ‹Sizlarga xabar yetdimi?› dedi. Biz: ‹Yoʻq›, dedik. U: ‹Xamr harom qilindi!› dedi. Shunda (Abu Talha): ‹Ey Anas, mana shu kosalarni toʻkib tashla!› dedi». (Anas) dedi: «Oʻsha kishining xabaridan keyin ular unga qaytishmadi ham, u haqda soʻrashmadi ham».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улардан (баъзи кишилар) фазих (тўғрисида) сўрашди. Шунда у деди: «Бизда сизлар фазих деб атайдиган мана шу фазихингиздан бошқа хамр бўлмас эди. Мен уйимизда Абу Талҳа, Абу Айюб ва Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган кишиларга уни қуйиб (соқийлик қилиб) турган эдим, шу вақт бир киши келиб: ‹Сизларга хабар етдими?› деди. Биз: ‹Йўқ›, дедик. У: ‹Хамр ҳаром қилинди!› деди. Шунда (Абу Талҳа): ‹Эй Анас, мана шу косаларни тўкиб ташла!› деди». (Анас) деди: «Ўша кишининг хабаридан кейин улар унга қайтишмади ҳам, у ҳақда сўрашмади ҳам».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ عَبَّأَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِبَدْرٍ لَيْلاً . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ سَمِعَ مِنْ عِكْرِمَةَ . وَحِينَ رَأَيْتُهُ كَانَ حَسَنَ الرَّأْىِ فِي مُحَمَّدِ بْنِ حُمَيْدٍ الرَّازِيِّ ثُمَّ ضَعَّفَهُ بَعْدُ .
Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ bizni Badrda kechasi (jang uchun) saf-saf qilib joylashtirdilar». Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (hadis) bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz. Men bu hadis haqida Muhammad ibn Ismoildan soʻradim, u uni bilmadi va: «Muhammad ibn Ishoq Ikrimadan eshitgan», dedi. Men uni koʻrganimda, u Muhammad ibn Humayd ar-Roziy haqida yaxshi fikrda edi, soʻngra esa uni zaif sanadi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ бизни Бадрда кечаси (жанг учун) саф-саф қилиб жойлаштирдилар». Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз. Мен бу ҳадис ҳақида Муҳаммад ибн Исмоилдан сўрадим, у уни билмади ва: «Муҳаммад ибн Ишоқ Икримадан эшитган», деди. Мен уни кўрганимда, у Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий ҳақида яхши фикрда эди, сўнгра эса уни заиф санади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى ابْنِ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَفِيفَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ حَدَّثَنِي رَجُلٌ، مِنْ بَنِي أَسَدِ بْنِ خُزَيْمَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ فَقَالَ يُصَلِّي أَحَدُنَا فِي مَنْزِلِهِ الصَّلاَةَ ثُمَّ يَأْتِي الْمَسْجِدَ وَتُقَامُ الصَّلاَةُ فَأُصَلِّي مَعَهُمْ فَأَجِدُ فِي نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا . فَقَالَ أَبُو أَيُّوبَ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ذَلِكَ لَهُ سَهْمُ جَمْعٍ " .
Afiyf ibn Amr ibn al-Musayyab (rahimahulloh) aytdiki, menga Banu Asad ibn Xuzayma (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi hadis aytib berdiki, u Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan soʻrab: «Birimiz manzilida namozni oʻqib boʻladi-da, soʻng masjidga keladi, namozga iqoma aytilayotgan boʻladi, men ham ular bilan birga oʻqiyman. Ana shundan koʻnglimda (bir narsa) sezaman», dedi. Shunda Abu Ayyub (roziyallohu anhu): «Bizlar bu haqda Paygʻambar ﷺdan soʻragan edik, u zot: ‹Bu unga jamoat (ulushidan bir) ulush boʻladi›, dedilar», dedi.Афийф ибн Амр ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) айтдики, менга Бану Асад ибн Хузайма (қабиласи)дан бўлган бир киши ҳадис айтиб бердики, у Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан сўраб: «Биримиз манзилида намозни ўқиб бўлади-да, сўнг масжидга келади, намозга иқома айтилаётган бўлади, мен ҳам улар билан бирга ўқийман. Ана шундан кўнглимда (бир нарса) сезаман», деди. Шунда Абу Айюб (розияллоҳу анҳу): «Бизлар бу ҳақда Пайғамбар ﷺдан сўраган эдик, у зот: ‹Бу унга жамоат (улушидан бир) улуш бўлади›, дедилар», деди.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مُعَيْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ، يَقُولُ الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِخَمْسِ رَكَعَاتٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِثَلاَثٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِوَاحِدَةٍ فَلْيَفْعَلْ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u shunday der edi: «Vitr haqdir. Kim besh rakat vitr oʻqishni xohlasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni xohlasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni xohlasa, oʻqisin».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у шундай дер эди: «Витр ҳақдир. Ким беш ракат витр ўқишни хоҳласа, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни хоҳласа, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни хоҳласа, ўқисин».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - أَظُنُّهُ - عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، أَنَّهُمْ غَزَوْا غَزْوَةَ السَّلاَسِلِ فَفَاتَهُمُ الْغَزْوُ فَرَابَطُوا ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ أَبُو أَيُّوبَ وَعُقْبَةُ بْنُ عَامِرٍ فَقَالَ عَاصِمٌ يَا أَبَا أَيُّوبَ فَاتَنَا الْغَزْوُ الْعَامَ وَقَدْ أُخْبِرْنَا أَنَّهُ مَنْ صَلَّى فِي الْمَسَاجِدِ الأَرْبَعَةِ غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُ . فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَدُلُّكَ عَلَى أَيْسَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " مَنْ تَوَضَّأَ كَمَا أُمِرَ وَصَلَّى كَمَا أُمِرَ غُفِرَ لَهُ مَا قَدَّمَ مِنْ عَمَلٍ " . أَكَذَلِكَ يَا عُقْبَةُ قَالَ نَعَمْ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: unga Osim: «Ey Abu Ayyub, bu yil biz gʻazotdan quruq qoldik. Bizga toʻrt masjidda namoz oʻqigan kishining gunohi kechirilishi aytilgan edi», dedi. U: «Ey birodarim oʻgʻli, senga bundan ham osonrogʻini koʻrsatayinmi? Men Rasululloh ﷺni: ‹Kim buyurilganidek taharat olib, buyurilganidek namoz oʻqisa, avval qilgan amali (gunohi) kechiriladi›, deb aytganlarini eshitganman», dedi.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: унга Осим: «Эй Абу Айюб, бу йил биз ғазотдан қуруқ қолдик. Бизга тўрт масжидда намоз ўқиган кишининг гуноҳи кечирилиши айтилган эди», деди. У: «Эй биродарим ўғли, сенга бундан ҳам осонроғини кўрсатайинми? Мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Ким буюрилганидек таҳарат олиб, буюрилганидек намоз ўқиса, аввал қилган амали (гуноҳи) кечирилади›, деб айтганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ، أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا.
(Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy rivoyat qildi)ki, Abu Ayyub unga — u Rasululloh ﷺ bilan Vidoʼ hajida shom (magʻrib) va xufton (isho)ni birga (jamlab) oʻqiganini — xabar berdi.(Абдуллоҳ ибн Язид ал-Хатмий ривоят қилди)ки, Абу Айюб унга — у Расулуллоҳ ﷺ билан Видў ҳажида шом (мағриб) ва хуфтон (ишо)ни бирга (жамлаб) ўқиганини — хабар берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ،
بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ،
قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أُتِيَ بِطَعَامٍ أَكَلَ مِنْهُ وَبَعَثَ بِفَضْلِهِ إِلَىَّ وَإِنَّهُ
بَعَثَ إِلَىَّ يَوْمًا بِفَضْلَةٍ لَمْ يَأْكُلْ مِنْهَا لأَنَّ فِيهَا ثُومًا فَسَأَلْتُهُ أَحَرَامٌ هُوَ قَالَ " لاَ وَلَكِنِّي
أَكْرَهُهُ مِنْ أَجْلِ رِيحِهِ " . قَالَ فَإِنِّي أَكْرَهُ مَا كَرِهْتَ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga taom keltirilsa, undan yer edilar va qolganini menga yuborar edilar. Bir kuni u zot menga oʻzlari (mutlaqo) yemagan bir ovqat ortigʻini yubordilar, chunki unda sarimsoq (piyoz) bor edi. Men u zotdan: «Bu harommi?» deb soʻradim. U zot: «Yoʻq, lekin men uni hidi sababli yoqtirmayman», dedilar. Men: «Unday boʻlsa, men ham siz yoqtirmagan narsani yoqtirmayman», dedim.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га таом келтирилса, ундан ер эдилар ва қолганини менга юборар эдилар. Бир куни у зот менга ўзлари (мутлақо) емаган бир овқат ортиғини юбордилар, чунки унда саримсоқ (пиёз) бор эди. Мен у зотдан: «Бу ҳаромми?» деб сўрадим. У зот: «Йўқ, лекин мен уни ҳиди сабабли ёқтирмайман», дедилар. Мен: «Ундай бўлса, мен ҳам сиз ёқтирмаган нарсани ёқтирмайман», дедим.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ وَجِيءَ بِالأُسَارَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا تَقُولُونَ فِي هَؤُلاَءِ الأُسَارَى " . فَذَكَرَ قِصَّةً فِي هَذَا الْحَدِيثِ طَوِيلَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ . وَيُرْوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَكْثَرَ مَشُورَةً لأَصْحَابِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Badr kuni boʻlganda, asirlar keltirildi. Rasululloh ﷺ: «Bu asirlar haqida nima deysizlar?» dedilar. Soʻng u bu hadisda uzun bir qissani zikr qildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Abu Ayyub, Anas va Abu Hurayradan (ham hadislar bor). Bu hadis hasandir. Abu Ubayda otasidan (hadis) eshitmagan. Abu Hurayradan rivoyat qilinadiki, u: «Men Rasululloh ﷺdan koʻra ashoblari bilan koʻproq maslahatlashadigan birovni koʻrmadim», degan.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Бадр куни бўлганда, асирлар келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу асирлар ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Сўнг у бу ҳадисда узун бир қиссани зикр қилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Абу Айюб, Анас ва Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадислар бор). Бу ҳадис ҳасандир. Абу Убайда отасидан (ҳадис) эшитмаган. Абу Ҳурайрадан ривоят қилинадики, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан кўра ашоблари билан кўпроқ маслаҳатлашадиган бировни кўрмадим», деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يُحَدِّثُ عَنْ سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ الْمُدْلِجِيِّ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " خَيْرُكُمُ الْمُدَافِعُ عَنْ عَشِيرَتِهِ مَا لَمْ يَأْثَمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ ضَعِيفٌ .
Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum al-Mudlajiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib, shunday dedilar: ‹Sizlarning eng yaxshingiz — gunohga botmagani holda oʻz urugʻini himoya qilgan kishidir›». Abu Dovud aytadi: Ayyub ibn Suvayd zaifdir.Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум ал-Мудлажий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб, шундай дедилар: ‹Сизларнинг энг яхшингиз — гуноҳга ботмагани ҳолда ўз уруғини ҳимоя қилган кишидир›». Абу Довуд айтади: Айюб ибн Сувайд заифдир.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ مَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِخَمْسٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِثَلاَثٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِوَاحِدَةٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْمَأَ إِيمَاءً .
Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Kim yetti rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim besh rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim ishora bilan qilishni istasa, ishora qilib qoʻysin».Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: «Ким етти ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким беш ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким ишора билан қилишни истаса, ишора қилиб қўйсин».