حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، قَالَ سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ، تَقُولُ دَخَلَ عَلَىَّ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَهْوَ مُغْضَبٌ فَقُلْتُ مَا أَغْضَبَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا أَعْرِفُ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا إِلاَّ أَنَّهُمْ يُصَلُّونَ جَمِيعًا.
Solim (Ummu Dardodan) rivoyat qiladi: Men Ummu Dardoning shunday deganini eshitdim: «Abu Dardo achchiqlangan holda uyga kirdi. Men unga: ‹Seni nima achchiqlantirdi?› — dedim. U: ‹Allohga qasamki, men Muhammadning ummatini — jamoat namozini (oʻqish)dan boshqa — oʻsha yaxshi ishlarni (avval qilganlaridek) qilayotgan holda topmayapman›, — dedi». (Bu — Abu Dardoning soʻnggi kunlarida, Usmonning hukmronligi paytida boʻlgan edi.)Солим (Умму Дардодан) ривоят қилади: Мен Умму Дардонинг шундай деганини эшитдим: «Абу Дардо аччиқланган ҳолда уйга кирди. Мен унга: ‹Сени нима аччиқлантирди?› — дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен Муҳаммаднинг умматини — жамоат намозини (ўқиш)дан бошқа — ўша яхши ишларни (аввал қилганларидек) қилаётган ҳолда топмаяпман›, — деди». (Бу — Абу Дардонинг сўнгги кунларида, Усмоннинг ҳукмронлиги пайтида бўлган эди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ، وَأَبِي الدَّرْدَاءِ، فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ، فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً. فَقَالَ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا. فَجَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ، فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا. فَقَالَ كُلْ. قَالَ فَإِنِّي صَائِمٌ. قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ. قَالَ فَأَكَلَ. فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ يَقُومُ. قَالَ نَمْ. فَنَامَ، ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ. فَقَالَ نَمْ. فَلَمَّا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ قَالَ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ. فَصَلَّيَا، فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ إِنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ. فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ سَلْمَانُ ".
Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Salmon bilan Abu Dardo orasida birodarlik (uxuvvat) bogʻladi. Salmon Abu Dardoni ziyorat qildi va Ummu Dardoni — eskirgan kiyimda — koʻrdi hamda undan: «Senga nima boʻldi (nega bunday holda)?» — deb soʻradi. U: «Birodaring Abu Dardoning bu dunyo (lazzatlari)ga ragʻbati yoʻq», — dedi. Shu asnoda Abu Dardo kelib, Salmonga taom tayyorladi. Salmon Abu Dardodan (oʻzi bilan birga) yeyishni iltimos qildi, lekin Abu Dardo: «Men roʻzadorman», — dedi. Salmon: «Sen yemaguncha men yemayman», — dedi. Bas, Abu Dardo (Salmon bilan) yedi. Tun boʻlib (tunning bir qismi oʻtganda), Abu Dardo (tungi namozga) turdi, lekin Salmon unga — uxlashni (aytdi) va Abu Dardo uxladi. Bir oz (vaqtdan) keyin Abu Dardo yana turdi, lekin Salmon unga — uxlashni (aytdi). Tunning oxirgi soatlari boʻlganda, Salmon unga — endi turishni aytdi va ikkovi namoz oʻqidi. Salmon Abu Dardoga: «Robbingning senga haqi bor, joningning senga haqi bor va oilangning senga haqi bor; bas, har bir haq egasiga oʻz haqini ber», — dedi. Abu Dardo Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, butun voqeani aytib berdi. Paygʻambar ﷺ: «Salmon rost soʻzladi», — dedilar.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Салмон билан Абу Дардо орасида биродарлик (ухувват) боғлади. Салмон Абу Дардони зиёрат қилди ва Умму Дардони — эскирган кийимда — кўрди ҳамда ундан: «Сенга нима бўлди (нега бундай ҳолда)?» — деб сўради. У: «Биродаринг Абу Дардонинг бу дунё (лаззатлари)га рағбати йўқ», — деди. Шу аснода Абу Дардо келиб, Салмонга таом тайёрлади. Салмон Абу Дардодан (ўзи билан бирга) ейишни илтимос қилди, лекин Абу Дардо: «Мен рўзадорман», — деди. Салмон: «Сен емагунча мен емайман», — деди. Бас, Абу Дардо (Салмон билан) еди. Тун бўлиб (туннинг бир қисми ўтганда), Абу Дардо (тунги намозга) турди, лекин Салмон унга — ухлашни (айтди) ва Абу Дардо ухлади. Бир оз (вақтдан) кейин Абу Дардо яна турди, лекин Салмон унга — ухлашни (айтди). Туннинг охирги соатлари бўлганда, Салмон унга — энди туришни айтди ва иккови намоз ўқиди. Салмон Абу Дардога: «Роббингнинг сенга ҳақи бор, жонингнинг сенга ҳақи бор ва оилангнинг сенга ҳақи бор; бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини бер», — деди. Абу Дардо Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, бутун воқеани айтиб берди. Пайғамбар ﷺ: «Салмон рост сўзлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَدِمْتُ الشَّأْمَ {فَقُلْتُ مَنْ هَا هُنَا} قَالُوا أَبُو الدَّرْدَاءِ قَالَ أَفِيكُمُ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُغِيرَةَ وَقَالَ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي عَمَّارًا.
Alqama (Abu Dardodan) rivoyat qiladi: Men Shomga bordim (va: ‹Bu yerda kim bor?› — deb soʻradim). Odamlar: «Abu Dardo», — dedi. Abu Dardo: «Alloh shaytondan himoya qilgan kishi (Allohning Rasuli ﷺ aytganidek) sizlar orasidami?» — dedi (Rivoyatchi Mugʻira: «Paygʻambar ﷺ ning tili (orqali) Alloh panoh bergan kishi — Ammor (ibn Yosir) edi», — dedi).Алқама (Абу Дардодан) ривоят қилади: Мен Шомга бордим (ва: ‹Бу ерда ким бор?› — деб сўрадим). Одамлар: «Абу Дардо», — деди. Абу Дардо: «Аллоҳ шайтондан ҳимоя қилган киши (Аллоҳнинг Расули ﷺ айтганидек) сизлар орасидами?» — деди (Ривоятчи Муғира: «Пайғамбар ﷺ нинг тили (орқали) Аллоҳ паноҳ берган киши — Аммор (ибн Ёсир) эди», — деди).
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ،، قَالَ قَدِمْتُ الشَّأْمَ فَصَلَّيْتُ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ قُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا، فَأَتَيْتُ قَوْمًا فَجَلَسْتُ إِلَيْهِمْ، فَإِذَا شَيْخٌ قَدْ جَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي، قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا أَبُو الدَّرْدَاءِ. فَقُلْتُ إِنِّي دَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُيَسِّرَ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَيَسَّرَكَ لِي، قَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَوَلَيْسَ عِنْدَكُمُ ابْنُ أُمِّ عَبْدٍ صَاحِبُ النَّعْلَيْنِ وَالْوِسَادِ وَالْمِطْهَرَةِ وَفِيكُمُ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَلَيْسَ فِيكُمْ صَاحِبُ سِرِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي لاَ يَعْلَمُ أَحَدٌ غَيْرُهُ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ يَقْرَأُ عَبْدُ اللَّهِ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="1"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى}، فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ {وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ.
Men Shomga keldim va ikki rakat namoz oʻqib, soʻng: «Allohim, menga solih bir hamsuhbat muyassar qil», dedim. Soʻng bir qavmning oldiga kelib, ularning yoniga oʻtirdim. Birdan bir shayx (keksa kishi) kelib, yonimga oʻtirdi. Men: «Bu kim?» dedim. Ular: «Abud-Dardo», deyishdi. Men: «Men Allohdan menga solih bir hamsuhbat muyassar qilishini soʻragan edim, U seni menga muyassar qildi», dedim. U: «Sen qayerdansan?» dedi. Men: «Kufa ahlidanman», dedim. U: «Sizlarda Ibn Ummu Abd — kavush, yostiq va tahorat idishi sohibi (Abdulloh ibn Masʼud) yoʻqmi? Sizlar orasida Allohning Paygʻambari ﷺning tili orqali shaytondan panoh berilgan kishi (Ammor) yoʻqmi? Sizlar orasida Paygʻambar ﷺning sirdoshi — undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfa) yoʻqmi?» dedi. Soʻng: «Abdulloh (ibn Masʼud) ‹Val-layli izo yagʻsho›ni qanday oʻqirdi?» dedi. Men unga: «‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo, vaz-zakari val-unso›» (deb) oʻqidim. U: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ menga buni oʻz ogʻzilaridan mening ogʻzimga (bevosita) oʻqitganlar», dedi.Мен Шомга келдим ва икки ракат намоз ўқиб, сўнг: «Аллоҳим, менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қил», дедим. Сўнг бир қавмнинг олдига келиб, уларнинг ёнига ўтирдим. Бирдан бир шайх (кекса киши) келиб, ёнимга ўтирди. Мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Абуд-Дардо», дейишди. Мен: «Мен Аллоҳдан менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қилишини сўраган эдим, У сени менга муяссар қилди», дедим. У: «Сен қаердансан?» деди. Мен: «Куфа аҳлиданман», дедим. У: «Сизларда Ибн Умму Абд — кавуш, ёстиқ ва таҳорат идиши соҳиби (Абдуллоҳ ибн Масъуд) йўқми? Сизлар орасида Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺнинг тили орқали шайтондан паноҳ берилган киши (Аммор) йўқми? Сизлар орасида Пайғамбар ﷺнинг сирдоши — ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфа) йўқми?» деди. Сўнг: «Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ‹Вал-лайли изо яғшо›ни қандай ўқирди?» деди. Мен унга: «‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло, ваз-закари вал-унсо›» (деб) ўқидим. У: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ менга буни ўз оғзиларидан менинг оғзимга (бевосита) ўқитганлар», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ذَهَبَ عَلْقَمَةُ إِلَى الشَّأْمِ، فَلَمَّا دَخَلَ الْمَسْجِدَ قَالَ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا. فَجَلَسَ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ مِمَّنْ أَنْتَ قَالَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ مِنْكُمْ ـ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ يَعْنِي حُذَيْفَةَ. قَالَ قُلْتُ بَلَى. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمُ ـ أَوْ مِنْكُمُ ـ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ، يَعْنِي عَمَّارًا. قُلْتُ بَلَى. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ مِنْكُمْ ـ صَاحِبُ السِّوَاكِ أَوِ السِّرَارِ قَالَ بَلَى. قَالَ كَيْفَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقْرَأُ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="2"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى} قُلْتُ {وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ مَا زَالَ بِي هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يَسْتَنْزِلُونِي عَنْ شَىْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Alqama Shomga bordi. Masjidga kirganida: «Allohim, menga solih bir hamsuhbat muyassar qil», dedi. Soʻng Abud-Dardoning yoniga oʻtirdi. Abud-Dardo: «Sen qayerdansan?» dedi. (Alqama:) «Kufa ahlidanman», dedi. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfani nazarda tutib) yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedim. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — Alloh oʻz Paygʻambari ﷺning tili orqali (shaytondan) panoh bergan kishi (Ammorni nazarda tutib) yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedim. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — misvok yoki sir sohibi yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedi. (Abud-Dardo:) «Abdulloh ‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo›ni qanday oʻqirdi?» dedi. (Alqama:) «‹Vaz-zakari val-unso›» (deb), dedim. U: «Mana bular (shomliklar) Rasululloh ﷺdan eshitgan bir narsadan meni qaytarmoqchi boʻlguday boʻlishdi (ammo qaytara olishmadi)», dedi.Алқама Шомга борди. Масжидга кирганида: «Аллоҳим, менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қил», деди. Сўнг Абуд-Дардонинг ёнига ўтирди. Абуд-Дардо: «Сен қаердансан?» деди. (Алқама:) «Куфа аҳлиданман», деди. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфани назарда тутиб) йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», дедим. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺнинг тили орқали (шайтондан) паноҳ берган киши (Амморни назарда тутиб) йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», дедим. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — мисвок ёки сир соҳиби йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», деди. (Абуд-Дардо:) «Абдуллоҳ ‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло›ни қандай ўқирди?» деди. (Алқама:) «‹Ваз-закари вал-унсо›» (деб), дедим. У: «Мана булар (шомликлар) Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир нарсадан мени қайтармоқчи бўлгудай бўлишди (аммо қайтара олишмади)», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، دَخَلْتُ الشَّأْمَ فَصَلَّيْتُ رَكْعَتَيْنِ، فَقُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا. فَرَأَيْتُ شَيْخًا مُقْبِلاً، فَلَمَّا دَنَا قُلْتُ أَرْجُو أَنْ يَكُونَ اسْتَجَابَ. قَالَ مِنْ أَيْنَ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَفَلَمْ يَكُنْ فِيكُمْ صَاحِبُ النَّعْلَيْنِ وَالْوِسَادِ وَالْمِطْهَرَةِ أَوَلَمْ يَكُنْ فِيكُمُ الَّذِي أُجِيرَ مِنَ الشَّيْطَانِ أَوَلَمْ يَكُنْ فِيكُمْ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ كَيْفَ قَرَأَ ابْنُ أُمِّ عَبْدٍ {وَاللَّيْلِ} فَقَرَأْتُ {وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ أَقْرَأَنِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاهُ إِلَى فِيَّ، فَمَا زَالَ هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يَرُدُّونِي.
Men Shomga kirdim va ikki rakat namoz oʻqib: «Allohim, menga (solih) bir hamsuhbat muyassar qil», dedim. Soʻng bir shayxni (oʻzimga) yaqinlashib kelayotgan koʻrdim. U yaqinlashganda, men: «Umid qilamanki, (Alloh duomni) ijobat qilgandir», dedim. U: «Sen qayerdansan?» dedi. Men: «Kufa ahlidanman», dedim. U: «Sizlar orasida kavush, yostiq va tahorat idishi sohibi (Abdulloh ibn Masʼud) yoʻq edimi? Sizlar orasida shaytondan panoh berilgan kishi (Ammor) yoʻq edimi? Sizlar orasida undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfa) yoʻq edimi? Ibn Ummu Abd ‹Val-layl›ni qanday oʻqigan?» dedi. Men: «‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo, vaz-zakari val-unso›» (deb) oʻqidim. U: «Buni menga Paygʻambar ﷺ oʻz ogʻizlaridan mening ogʻzimga (bevosita) oʻqitganlar. Mana bular (shomliklar) meni (bu qiroatdan) qaytarmoqchi boʻlguday boʻlishdi (ammo qaytara olishmadi)», dedi.Мен Шомга кирдим ва икки ракат намоз ўқиб: «Аллоҳим, менга (солиҳ) бир ҳамсуҳбат муяссар қил», дедим. Сўнг бир шайхни (ўзимга) яқинлашиб келаётган кўрдим. У яқинлашганда, мен: «Умид қиламанки, (Аллоҳ дуомни) ижобат қилгандир», дедим. У: «Сен қаердансан?» деди. Мен: «Куфа аҳлиданман», дедим. У: «Сизлар орасида кавуш, ёстиқ ва таҳорат идиши соҳиби (Абдуллоҳ ибн Масъуд) йўқ эдими? Сизлар орасида шайтондан паноҳ берилган киши (Аммор) йўқ эдими? Сизлар орасида ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфа) йўқ эдими? Ибн Умму Абд ‹Вал-лайл›ни қандай ўқиган?» деди. Мен: «‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло, ваз-закари вал-унсо›» (деб) ўқидим. У: «Буни менга Пайғамбар ﷺ ўз оғизларидан менинг оғзимга (бевосита) ўқитганлар. Мана булар (шомликлар) мени (бу қироатдан) қайтармоқчи бўлгудай бўлишди (аммо қайтара олишмади)», деди.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ عَبْدِ اللَّهِ الشَّأْمَ فَسَمِعَ بِنَا أَبُو الدَّرْدَاءِ فَأَتَانَا فَقَالَ أَفِيكُمْ مَنْ يَقْرَأُ فَقُلْنَا نَعَمْ. قَالَ فَأَيُّكُمْ أَقْرَأُ فَأَشَارُوا إِلَىَّ فَقَالَ اقْرَأْ. فَقَرَأْتُ {وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ أَنْتَ سَمِعْتَهَا مِنْ فِي صَاحِبِكَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ وَأَنَا سَمِعْتُهَا مِنْ فِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَؤُلاَءِ يَأْبَوْنَ عَلَيْنَا.
(Alqama aytdi:) Men Abdulloh (ibn Masʼud)ning ashobidan bir guruh bilan Shomga kirdim. Abu Dardo bizni eshitib, oldimizga keldi va: «Sizlar orangizda (Qurʼon) oʻqiydigan (kishi) bormi?» dedi. Biz: «Ha», dedik. U: «Qaysingiz koʻ proq (yaxshi) oʻqiydi?» dedi; (ular) menga ishora qildi. U: «Oʻqi», dedi. Men ‹Val-layli iza yagʻsho. Van-nahori iza tajallo. Vaz-zakari val-unsa (Tunga — qoplaganida, kunduzga — yorishganida, va erkak va ayolga qasam)› (Layl surasi, 1-3) (deb) oʻqidim. U: «Sen buni oʻ z sherigingning (Ibn Masʼudning) ogʻ zidan eshitdingmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Men ham uni Paygʻambar ﷺning ogʻ zidan eshitdim; bular esa bizga (bu qiroatni) inkor qiladilar», dedi.(Алқама айтди:) Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ашобидан бир гуруҳ билан Шомга кирдим. Абу Дардо бизни эшитиб, олдимизга келди ва: «Сизлар орангизда (Қуръон) ўқийдиган (киши) борми?» деди. Биз: «Ҳа», дедик. У: «Қайсингиз кў проқ (яхши) ўқийди?» деди; (улар) менга ишора қилди. У: «Ўқи», деди. Мен ‹Вал-лайли иза яғшо. Ван-наҳори иза тажалло. Ваз-закари вал-унса (Тунга — қоплаганида, кундузга — ёришганида, ва эркак ва аёлга қасам)› (Лайл сураси, 1-3) (деб) ўқидим. У: «Сен буни ў з шеригингнинг (Ибн Масъуднинг) оғ зидан эшитдингми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Мен ҳам уни Пайғамбар ﷺнинг оғ зидан эшитдим; булар эса бизга (бу қироатни) инкор қиладилар», деди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَدِمَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ عَلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَطَلَبَهُمْ فَوَجَدَهُمْ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَقْرَأُ عَلَى قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ كُلُّنَا. قَالَ فَأَيُّكُمْ يَحْفَظُ وَأَشَارُوا إِلَى عَلْقَمَةَ. قَالَ كَيْفَ سَمِعْتَهُ يَقْرَأُ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="1"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى}. قَالَ عَلْقَمَةُ {وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. قَالَ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ هَكَذَا، وَهَؤُلاَءِ يُرِيدُونِي عَلَى أَنْ أَقْرَأَ [quran sura="92" aya_start="3" aya_end="3"]{وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالأُنْثَى} وَاللَّهِ لاَ أُتَابِعُهُمْ.
(Ibrohim aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud)ning ashobi Abu Dardoning oldigʻa keldi; u ularni qidirib (topdi) va: «Qaysingiz Abdullohning qiroatida oʻqiydi?» dedi. (Ular): «Hammamiz», dedi. U: «Qaysingiz (eng yaxshi) yodlaydi?» dedi; (ular) Alqamaga ishora qildi. U (Abu Dardo): «Uni qanday oʻqiganini eshitding — ‹Val-layli iza yagʻsho (Tunga — qoplaganida — qasam)› (Layl surasi, 1)?» dedi. Alqama: «‹Vaz-zakari val-unsa (va erkak va ayolga qasam)› (Layl surasi, 3)», dedi. U (Abu Dardo): «Guvohlik beramanki, men Paygʻambar ﷺni mana shunday oʻqiyotganlarini eshitdim; bular esa meni ‹Va mo xalaqaz-zakara val-unsa (va erkak va ayolni yaratgan (Zot)ga (qasam))› (deb) oʻqishimni istayapti; Allohga qasamki, men ularga ergashmayman», dedi.(Иброҳим айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг ашоби Абу Дардонинг олдиға келди; у уларни қидириб (топди) ва: «Қайсингиз Абдуллоҳнинг қироатида ўқийди?» деди. (Улар): «Ҳаммамиз», деди. У: «Қайсингиз (энг яхши) ёдлайди?» деди; (улар) Алқамага ишора қилди. У (Абу Дардо): «Уни қандай ўқиганини эшитдинг — ‹Вал-лайли иза яғшо (Тунга — қоплаганида — қасам)› (Лайл сураси, 1)?» деди. Алқама: «‹Ваз-закари вал-унса (ва эркак ва аёлга қасам)› (Лайл сураси, 3)», деди. У (Абу Дардо): «Гувоҳлик бераманки, мен Пайғамбар ﷺни мана шундай ўқиётганларини эшитдим; булар эса мени ‹Ва мо халақаз-закара вал-унса (ва эркак ва аёлни яратган (Зот)га (қасам))› (деб) ўқишимни истаяпти; Аллоҳга қасамки, мен уларга эргашмайман», деди.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، وَثُمَامَةُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَجْمَعِ الْقُرْآنَ غَيْرُ أَرْبَعَةٍ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَبُو زَيْدٍ. قَالَ وَنَحْنُ وَرِثْنَاهُ.
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ vafot etdilar — Qurʼonni toʻ rt (kishi)dan boshqa hech kim jamlamagan edi: Abu Dardo, Muoz ibn Jabal, Zayd ibn Sobit va Abu Zayd. (Anas:) Biz unga (Abu Zaydga) voris boʻ ldik (u bizning amakimiz edi).(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ вафот этдилар — Қуръонни тў рт (киши)дан бошқа ҳеч ким жамламаган эди: Абу Дардо, Муоз ибн Жабал, Зайд ибн Собит ва Абу Зайд. (Анас:) Биз унга (Абу Зайдга) ворис бў лдик (у бизнинг амакимиз эди).
وَقَالَ لِي إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ يُوقَفُ حَتَّى يُطَلِّقَ، وَلاَ يَقَعُ عَلَيْهِ الطَّلاَقُ حَتَّى يُطَلِّقَ. وَيُذْكَرُ ذَلِكَ عَنْ عُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعَائِشَةَ وَاثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Molik, Nofiʼdan, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qildi):) Toʻ rt oy oʻ tgach, u (er) — to taloq qilguncha — toʻ xtatib (turgizib) qoʻ yiladi; (lekin) u taloq qilmaguncha, unga taloq voqeʼ boʻ lmaydi. Bu — Usmon, Ali, Abu Dardoʼ, Oisha va Paygʻambar ﷺning ashobidan oʻ n ikki kishidan (ham) zikr qilinadi.(Молик, Нофиъдан, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилди):) Тў рт ой ў тгач, у (эр) — то талоқ қилгунча — тў хтатиб (тургизиб) қў йилади; (лекин) у талоқ қилмагунча, унга талоқ воқеъ бў лмайди. Бу — Усмон, Али, Абу Дардў, Оиша ва Пайғамбар ﷺнинг ашобидан ў н икки кишидан (ҳам) зикр қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ. فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً فَقَالَ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا. فَجَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا فَقَالَ كُلْ فَإِنِّي صَائِمٌ. قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ. فَأَكَلَ، فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ يَقُومُ فَقَالَ نَمْ. فَنَامَ، ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ فَقَالَ نَمْ. فَلَمَّا كَانَ آخِرُ اللَّيْلِ قَالَ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ. قَالَ فَصَلَّيَا فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ إِنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ. فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ سَلْمَانُ ". أَبُو جُحَيْفَةَ وَهْبٌ السُّوَائِيُّ، يُقَالُ وَهْبُ الْخَيْرِ.
(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (axiylik) oʻrnatdilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qildi va Ummu Dardoni eski-tuski (parishon) kiyimda koʻrdi. (Salmon) unga: «Holing nima (boʻldi)?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning bu dunyoda (hech) hojati (qiziqishi) yoʻq» dedi. Soʻng Abu Dardo keldi va unga (Salmonga) taom tayyorladi va: «Ye, men roʻzadorman» dedi. (Salmon:) «Sen yemaguningcha men yemayman» dedi. Shunda (Abu Dardo) yedi. Kech kirgach, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Shunda u uxladi. Soʻng (yana) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Kechaning oxiri boʻlganda, Salmon: «Endi tur» dedi. (Roviy:) Bas, ikkalasi namoz oʻqidilar. Soʻng Salmon unga: «Albatta, Robbing senda haqli, oʻzing (nafsing) senda haqli va oilang senda haqlidir; bas, har bir haq egasiga oʻz haqini ber» dedi. Soʻng (Abu Dardo) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Salmon toʻgʻri aytibdi» dedilar.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (ахийлик) ўрнатдилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилди ва Умму Дардони эски-туски (паришон) кийимда кўрди. (Салмон) унга: «Ҳолинг нима (бўлди)?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг бу дунёда (ҳеч) ҳожати (қизиқиши) йўқ» деди. Сўнг Абу Дардо келди ва унга (Салмонга) таом тайёрлади ва: «Е, мен рўзадорман» деди. (Салмон:) «Сен емагунингча мен емайман» деди. Шунда (Абу Дардо) еди. Кеч киргач, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Шунда у ухлади. Сўнг (яна) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Кечанинг охири бўлганда, Салмон: «Энди тур» деди. (Ровий:) Бас, иккаласи намоз ўқидилар. Сўнг Салмон унга: «Албатта, Роббинг сенда ҳақли, ўзинг (нафсинг) сенда ҳақли ва оиланг сенда ҳақлидир; бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини бер» деди. Сўнг (Абу Дардо) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтди. Пайғамбар ﷺ: «Салмон тўғри айтибди» дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّهُ قَدِمَ الشَّأْمَ. وَحَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ذَهَبَ عَلْقَمَةُ إِلَى الشَّأْمِ، فَأَتَى الْمَسْجِدَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي جَلِيسًا. فَقَعَدَ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قَالَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ. قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي كَانَ لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ ـ يَعْنِي حُذَيْفَةَ ـ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ كَانَ فِيكُمُ ـ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الشَّيْطَانِ ـ يَعْنِي عَمَّارًا ـ أَوَلَيْسَ فِيكُمْ صَاحِبُ السِّوَاكِ وَالْوِسَادِ ـ يَعْنِي ابْنَ مَسْعُودٍ ـ كَيْفَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقْرَأُ [quran sura="92" aya_start="1" aya_end="1"]{وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى}. قَالَ {وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى}. فَقَالَ مَا زَالَ هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يُشَكِّكُونِي، وَقَدْ سَمِعْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
(Ibrohim aytdi:) Alqama Shomga bordi. U masjidga kelib, ikki rakat namoz oʻqidi va: «Allohim, menga (yaxshi) bir hamsuhbat ato et», dedi. Soʻng Abud-Dardoning yoniga oʻtirdi. (Abud-Dardo): «Sen kimlardansan?» dedi. (Alqama): «Kufa ahlidanman», dedi. (Abud-Dardo): «Sizlarning oranglarda (Paygʻambar ﷺning) sirini saqlagan, uni oʻzidan boshqa hech kim bilmagan kishi — yaʼni Huzayfa — yoʻqmidi? Sizlarning oranglarda — yoki: sizlarda boʻlganmidi — Alloh Oʻz Rasuli ﷺning tili (duosi) ila shaytondan panoh bergan kishi — yaʼni Ammor — yoʻqmidi? Sizlarning oranglarda siwak va yostiq sohibi — yaʼni Ibn Masʼud — yoʻqmidi? Abdulloh (ibn Masʼud) ‹Vallayli izo yagʻsho› (Layl surasi, 1-oyat)ni qanday oʻqirdi?» dedi. (Alqama): «‹Vazzakari val unso› (deb oʻqirdi)», dedi. Shunda (Abud-Dardo): «Bular (ahli Iroq) meni shubhaga solgudek (bahslashishdan) toʻxtamadilar — holbuki men buni Allohning Rasuli ﷺdan eshitganman», dedi.(Иброҳим айтди:) Алқама Шомга борди. У масжидга келиб, икки ракат намоз ўқиди ва: «Аллоҳим, менга (яхши) бир ҳамсуҳбат ато эт», деди. Сўнг Абуд-Дардонинг ёнига ўтирди. (Абуд-Дардо): «Сен кимлардансан?» деди. (Алқама): «Куфа аҳлиданман», деди. (Абуд-Дардо): «Сизларнинг орангларда (Пайғамбар ﷺнинг) сирини сақлаган, уни ўзидан бошқа ҳеч ким билмаган киши — яъни Ҳузайфа — йўқмиди? Сизларнинг орангларда — ёки: сизларда бўлганмиди — Аллоҳ Ўз Расули ﷺнинг тили (дуоси) ила шайтондан паноҳ берган киши — яъни Аммор — йўқмиди? Сизларнинг орангларда сивак ва ёстиқ соҳиби — яъни Ибн Масъуд — йўқмиди? Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ‹Валлайли изо яғшо› (Лайл сураси, 1-оят)ни қандай ўқирди?» деди. (Алқама): «‹Ваззакари вал унсо› (деб ўқирди)», деди. Шунда (Абуд-Дардо): «Булар (аҳли Ироқ) мени шубҳага солгудек (баҳслашишдан) тўхтамадилар — ҳолбуки мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺдан эшитганман», деди.