حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَكَّائِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ مِنَ النَّوْمِ فَأَرَادَ أَنْ يَتَوَضَّأَ فَلاَ يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ وَلاَ عَلَى مَا وَضَعَهَا " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz uyqudan turib, taharat qilmoqchi boʻlsa, qoʻlini yuvmaguncha taharat suviga solmasin. Chunki u qoʻli tunni qayerda oʻtkazganini va uni nimaga qoʻyganini bilmaydi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз уйқудан туриб, таҳарат қилмоқчи бўлса, қўлини ювмагунча таҳарат сувига солмасин. Чунки у қўли тунни қаерда ўтказганини ва уни нимага қўйганини билмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، أَنَّهُ شَهِدَ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " إِذَا قَالَ الْعَبْدُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ . قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ صَدَقَ عَبْدِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَأَنَا أَكْبَرُ . وَإِذَا قَالَ الْعَبْدُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ . قَالَ صَدَقَ عَبْدِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَحْدِي . وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ . قَالَ صَدَقَ عَبْدِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَلاَ شَرِيكَ لِي . وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ . قَالَ صَدَقَ عَبْدِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا لِيَ الْمُلْكُ وَلِيَ الْحَمْدُ . وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ . قَالَ صَدَقَ عَبْدِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِي " . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ ثُمَّ قَالَ الأَغَرُّ شَيْئًا لَمْ أَفْهَمْهُ . قَالَ فَقُلْتُ لأَبِي جَعْفَرٍ مَا قَالَ فَقَالَ مَنْ رُزِقَهُنَّ عِنْدَ مَوْتِهِ لَمْ تَمَسَّهُ النَّارُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Banda: ‹La ilaha illallohu vallohu akbar› (Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq va Alloh eng ulugʻdir), desa, Alloh azza va jalla: ‹Bandam rost aytdi, Mendan oʻzga haq maʼbud yoʻq va Men eng ulugʻdirman›, deydi. Banda: ‹La ilaha illalloh vahdah› (Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq, U yolgʻizdir), desa, Alloh: ‹Bandam rost aytdi, Mendan oʻzga haq maʼbud yoʻq, Men yolgʻizman›, deydi. Banda: ‹La ilaha illalloh la sharika lah› (Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq, Uning sherigi yoʻq), desa, Alloh: ‹Bandam rost aytdi, Mendan oʻzga haq maʼbud yoʻq, Mening sherigim yoʻq›, deydi. Banda: ‹La ilaha illalloh lahul-mulku va lahul-hamd› (Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq, mulk Unikidir va hamd Unikidir), desa, Alloh: ‹Bandam rost aytdi, Mendan oʻzga haq maʼbud yoʻq, mulk Meniki va hamd Menikidir›, deydi. Banda: ‹La ilaha illalloh va la havla va la quvvata illa billah› (Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq, gunohdan qaytish ham, toat qilishga quvvat ham faqat Alloh bilandir), desa, Alloh: ‹Bandam rost aytdi, Mendan oʻzga haq maʼbud yoʻq, gunohdan qaytish ham, quvvat ham faqat Men bilandir›, deydi». Soʻng al-Agʻarr men tushunmagan bir narsani aytdi. Men Abu Jaʼfarga: «U nima dedi?», dedim. U: «Kim oʻlimi paytida bularni aytish nasib etilsa, unga oʻt tegmaydi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Банда: ‹Ла илаҳа иллаллоҳу валлоҳу акбар› (Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ ва Аллоҳ энг улуғдир), деса, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бандам рост айтди, Мендан ўзга ҳақ маъбуд йўқ ва Мен энг улуғдирман›, дейди. Банда: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳ› (Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, У ёлғиздир), деса, Аллоҳ: ‹Бандам рост айтди, Мендан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, Мен ёлғизман›, дейди. Банда: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ла шарика лаҳ› (Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, Унинг шериги йўқ), деса, Аллоҳ: ‹Бандам рост айтди, Мендан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, Менинг шеригим йўқ›, дейди. Банда: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд› (Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир), деса, Аллоҳ: ‹Бандам рост айтди, Мендан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, мулк Меники ва ҳамд Меникидир›, дейди. Банда: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› (Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, гуноҳдан қайтиш ҳам, тоат қилишга қувват ҳам фақат Аллоҳ биландир), деса, Аллоҳ: ‹Бандам рост айтди, Мендан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, гуноҳдан қайтиш ҳам, қувват ҳам фақат Мен биландир›, дейди». Сўнг ал-Ағарр мен тушунмаган бир нарсани айтди. Мен Абу Жаъфарга: «У нима деди?», дедим. У: «Ким ўлими пайтида буларни айтиш насиб этилса, унга ўт тегмайди», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَأَبِي، وَإِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ السَّلُولِيِّ، قَالَ سَأَلْنَا عَلِيًّا عَنْ تَطَوُّعِ، رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالنَّهَارِ فَقَالَ إِنَّكُمْ لاَ تُطِيقُونَهُ فَقُلْنَا أَخْبِرْنَا بِهِ نَأْخُذْ مِنْهُ مَا اسْتَطَعْنَا . قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ مِنْ هَاهُنَا - يَعْنِي مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ - بِمِقْدَارِهَا مِنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ مِنْ هَا هُنَا - يَعْنِي مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ - قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ. ثُمَّ يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ مِنْ هَا هُنَا - يَعْنِي مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ - مِقْدَارَهَا مِنْ صَلاَةِ الظُّهْرِ مِنْ هَا هُنَا قَامَ فَصَلَّى أَرْبَعًا. وَأَرْبَعًا قَبْلَ الظُّهْرِ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ. وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا. وَأَرْبَعًا قَبْلَ الْعَصْرِ. يَفْصِلُ بَيْنَ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ بِالتَّسْلِيمِ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَالنَّبِيِّينَ. وَمَنْ تَبِعَهُمْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُؤْمِنِينَ .
قَالَ عَلِيٌّ: فَتِلْكَ سِتَّ عَشْرَةَ رَكْعَةً. تَطَوُّعُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالنَّهَارِ. وَقَلَّ مَنْ يُدَاوِمُ عَلَيْهَا .
قَالَ وَكِيعٌ: زَادَ فِيهِ أَبِي: فَقَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ: يَا أَبَا إِسْحَاقَ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِحَدِيثِكَ هَذَا مِلْءَ مَسْجِدِكَ هَذَا ذَهَبًا .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz undan Rasululloh ﷺning kunduzgi nafl namozlari haqida soʻradik. U: «Sizlar unga kuchingiz yetmaydi», dedi. Biz: «Bizga xabar bering, undan qoʻlimizdan kelganicha olamiz», dedik. U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bomdodni oʻqib boʻlgach, quyosh mana bu tarafdan — yaʼni sharq tarafidan — asr namozi vaqtida gʻarb tarafida boʻladigan miqdorda koʻtarilguncha kutib turar, soʻng turib ikki rakaat oʻqir edilar. Keyin yana kutib turar, quyosh mana bu tarafdan — yaʼni sharq tarafidan — peshin namozi vaqtidagi miqdorda koʻtarilganda turib toʻrt rakaat oʻqirdilar. Quyosh ogʻganda esa peshindan oldin toʻrt rakaat, undan keyin ikki rakaat va asrdan oldin toʻrt rakaat oʻqir, har ikki rakaat orasini muqarrab farishtalarga, paygʻambarlarga va ularga ergashgan musulmonu moʻminlarga salom berish bilan ajratardilar». Ali dedi: «Mana shu Rasululloh ﷺning kunduzgi oʻn olti rakaat nafl namozidir, unga doimiy amal qiladiganlar esa kam».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз ундан Расулуллоҳ ﷺнинг кундузги нафл намозлари ҳақида сўрадик. У: «Сизлар унга кучингиз етмайди», деди. Биз: «Бизга хабар беринг, ундан қўлимиздан келганича оламиз», дедик. У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ бомдодни ўқиб бўлгач, қуёш мана бу тарафдан — яъни шарқ тарафидан — аср намози вақтида ғарб тарафида бўладиган миқдорда кўтарилгунча кутиб турар, сўнг туриб икки ракаат ўқир эдилар. Кейин яна кутиб турар, қуёш мана бу тарафдан — яъни шарқ тарафидан — пешин намози вақтидаги миқдорда кўтарилганда туриб тўрт ракаат ўқирдилар. Қуёш оғганда эса пешиндан олдин тўрт ракаат, ундан кейин икки ракаат ва асрдан олдин тўрт ракаат ўқир, ҳар икки ракаат орасини муқарраб фаришталарга, пайғамбарларга ва уларга эргашган мусулмону мўминларга салом бериш билан ажратардилар». Али деди: «Мана шу Расулуллоҳ ﷺнинг кундузги ўн олти ракаат нафл намозидир, унга доимий амал қиладиганлар эса кам».
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى التَّيْمِيُّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " صَائِمُ رَمَضَانَ فِي السَّفَرِ كَالْمُفْطِرِ فِي الْحَضَرِ " .قالَ أَبُو إِسْحاقَ: هَذاالْحَديثُ لَيْسَ بِشَيْءٍ.
Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Safarda Ramazon roʻzasini tutgan kishi xuddi muqim turgan joyida roʻzasini ochgan kishiga oʻxshaydi», dedilar. Abu Ishoq: «Bu hadis unchalik ahamiyatga ega emas», dedi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сафарда Рамазон рўзасини тутган киши худди муқим турган жойида рўзасини очган кишига ўхшайди», дедилар. Абу Ишоқ: «Бу ҳадис унчалик аҳамиятга эга эмас», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ: تَسَحَّرْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هُوَ النَّهَارُ إِلاَّ أَنَّ الشَّمْسَ لَمْ تَطْلُعْ .[ قالَ ابُو إسحاق: حديث حُذَيْفَةَ مَنْسوخٌ لَيْسَ بشَيْء.]
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan saharlik yedim, u kunduz edi, faqat quyosh hali chiqmagan edi», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик едим, у кундуз эди, фақат қуёш ҳали чиқмаган эди», деди.