حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ بِلاَلٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُثَوِّبَنَّ فِي شَيْءٍ مِنَ الصَّلَوَاتِ إِلاَّ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلاَلٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْرَائِيلَ الْمُلاَئِيِّ . وَأَبُو إِسْرَائِيلَ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنَ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ قَالَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ . وَأَبُو إِسْرَائِيلَ اسْمُهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ وَلَيْسَ هُوَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ التَّثْوِيبِ فَقَالَ بَعْضُهُمُ التَّثْوِيبُ أَنْ يَقُولَ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ إِسْحَاقُ فِي التَّثْوِيبِ غَيْرَ هَذَا قَالَ التَّثْوِيبُ الْمَكْرُوهُ هُوَ شَيْءٌ أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَاسْتَبْطَأَ الْقَوْمَ قَالَ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ . قَالَ وَهَذَا الَّذِي قَالَ إِسْحَاقُ هُوَ التَّثْوِيبُ الَّذِي قَدْ كَرِهَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَالَّذِي أَحْدَثُوهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَالَّذِي فَسَّرَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ أَنَّ التَّثْوِيبَ أَنْ يَقُولَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلٌ صَحِيحٌ وَيُقَالُ لَهُ التَّثْوِيبُ أَيْضًا وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرَأَوْهُ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ . وَرُوِيَ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ مَسْجِدًا وَقَدْ أُذِّنَ فِيهِ وَنَحْنُ نُرِيدُ أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِ فَثَوَّبَ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَقَالَ اخْرُجْ بِنَا مِنْ عِنْدِ هَذَا الْمُبْتَدِعِ . وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ . قَالَ وَإِنَّمَا كَرِهَ عَبْدُ اللَّهِ التَّثْوِيبَ الَّذِي أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدُ .
Ahmad ibn Maneʼ bizga, Abu Ahmad az-Zubayriy bizga, Abu Isroil bizga al-Hakamdan, u Abdurrahmon ibn Abu Layladan, u Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Bomdod namozidan boshqa hech bir namozda aslo tasvib aytma», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bilolning hadisini biz faqat Abu Isroil al-Muloiyning hadisidan bilamiz. Abu Isroil esa bu hadisni al-Hakam ibn Utaybadan eshitmagan. U: «Buni Hasan ibn Umoradan, u al-Hakam ibn Utaybadan rivoyat qilgan», dedi. Abu Isroilning ismi Ismoil ibn Abu Ishoq boʻlib, u hadis ahli huzurida unchalik kuchli emas. Ilm ahli tasvibning tafsirida ixtilof qilganlar. Baʼzilari: «Tasvib — muazzin bomdod azonida ‹As-salotu xayrun minan-navm› (namoz uyqudan yaxshiroqdir) deyishidir», dedilar. Bu Ibn al-Muborak va Ahmadning soʻzidir. Ishoq esa tasvib haqida bundan boshqacha aytib dedi: «Makruh tasvib — bu odamlar Nabiy ﷺdan keyin paydo qilgan narsa boʻlib, muazzin azon aytib, soʻng odamlarning sustlik qilganini koʻrsa, azon bilan iqomat orasida ‹Qad qomatis-salot, hayya alas-salot, hayya alal-falah› deyishidir». (Abu Iso) aytdi: Ishoq aytgan bu (narsa) — ilm ahli makruh sanagan va odamlar Nabiy ﷺdan keyin paydo qilgan tasvibdir. Ibn al-Muborak va Ahmad tafsir qilgani — muazzin bomdod azonida ‹As-salotu xayrun minan-navm› deyishi esa sahih soʻzdir, unga ham tasvib deyiladi, va shuni ilm ahli ixtiyor qilgan va shunday koʻrganlar. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, u bomdod namozida ‹As-salotu xayrun minan-navm› deydi edi. Mujohiddan rivoyat qilinishicha, u aytdi: «Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan bir masjidga kirdim, unda azon aytilgan edi, biz unda namoz oʻqimoqchi edik. Muazzin tasvib aytdi, shunda Abdulloh ibn Umar masjiddan chiqib: ‹Bu bidʼatchining oldidan chiqib ketaylik›, dedi va unda namoz oʻqimadi». (Abu Iso) aytdi: Abdulloh faqat odamlar keyinchalik paydo qilgan tasvibni makruh koʻrgan.Аҳмад ибн Манеъ бизга, Абу Аҳмад аз-Зубайрий бизга, Абу Исроил бизга ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Бомдод намозидан бошқа ҳеч бир намозда асло тасвиб айтма», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Билолнинг ҳадисини биз фақат Абу Исроил ал-Мулоийнинг ҳадисидан биламиз. Абу Исроил эса бу ҳадисни ал-Ҳакам ибн Утайбадан эшитмаган. У: «Буни Ҳасан ибн Уморадан, у ал-Ҳакам ибн Утайбадан ривоят қилган», деди. Абу Исроилнинг исми Исмоил ибн Абу Ишоқ бўлиб, у ҳадис аҳли ҳузурида унчалик кучли эмас. Илм аҳли тасвибнинг тафсирида ихтилоф қилганлар. Баъзилари: «Тасвиб — муаззин бомдод азонида ‹Ас-салоту хайрун минан-навм› (намоз уйқудан яхшироқдир) дейишидир», дедилар. Бу Ибн ал-Муборак ва Аҳмаднинг сўзидир. Ишоқ эса тасвиб ҳақида бундан бошқача айтиб деди: «Макруҳ тасвиб — бу одамлар Набий ﷺдан кейин пайдо қилган нарса бўлиб, муаззин азон айтиб, сўнг одамларнинг сустлик қилганини кўрса, азон билан иқомат орасида ‹Қад қоматис-салот, ҳайя алас-салот, ҳайя алал-фалаҳ› дейишидир». (Абу Исо) айтди: Ишоқ айтган бу (нарса) — илм аҳли макруҳ санаган ва одамлар Набий ﷺдан кейин пайдо қилган тасвибдир. Ибн ал-Муборак ва Аҳмад тафсир қилгани — муаззин бомдод азонида ‹Ас-салоту хайрун минан-навм› дейиши эса саҳиҳ сўздир, унга ҳам тасвиб дейилади, ва шуни илм аҳли ихтиёр қилган ва шундай кўрганлар. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, у бомдод намозида ‹Ас-салоту хайрун минан-навм› дейди эди. Мужоҳиддан ривоят қилинишича, у айтди: «Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бир масжидга кирдим, унда азон айтилган эди, биз унда намоз ўқимоқчи эдик. Муаззин тасвиб айтди, шунда Абдуллоҳ ибн Умар масжиддан чиқиб: ‹Бу бидъатчининг олдидан чиқиб кетайлик›, деди ва унда намоз ўқимади». (Абу Исо) айтди: Абдуллоҳ фақат одамлар кейинчалик пайдо қилган тасвибни макруҳ кўрган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ السَّائِبِ، أَخْبَرَنِي أَبِي وَأُمُّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْخَبَرِ وَفِيهِ " الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ فِي الأُولَى مِنَ الصُّبْحِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ مُسَدَّدٍ أَبْيَنُ قَالَ فِيهِ قَالَ وَعَلَّمَنِي الإِقَامَةَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ " وَإِذَا أَقَمْتَ الصَّلاَةَ فَقُلْهَا مَرَّتَيْنِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ أَسَمِعْتَ " . قَالَ فَكَانَ أَبُو مَحْذُورَةَ لاَ يَجُزُّ نَاصِيَتَهُ وَلاَ يَفْرِقُهَا لأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَيْهَا .
Hasan ibn Ali bizga aytib berdi: Abu Osim va Abdurrazzoq bizga Ibn Jurayjdan aytib berdilar. U aytdi: Menga Usmon ibn as-Soib xabar berdi: Menga otam va Abdulmalik ibn Abu Mahzuraning onasi Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan shu xabarga oʻxshashini xabar berdilar. Unda: «As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm — bomdodning birinchi (azoni)da», (degan jumla bor). Abu Dovud aytdi: Musaddadning hadisi ravshanroqdir. Unda u (Abu Mahzura): «(Nabiy ﷺ) menga iqomatni ikki marta-ikki martadan oʻrgatdilar: ‹Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh›», dedi. Abdurrazzoq esa: «Namozga iqomat aytganingda, uni ikki marta ‹Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah› deb aytasan. Eshitdingmi?» (degan jumlani keltirdi). (Roviy) aytdi: Abu Mahzura peshona sochini qirqmas va uni ayirmas edi, chunki Nabiy ﷺ uni (qoʻllari bilan) silagan edilar.Ҳасан ибн Али бизга айтиб берди: Абу Осим ва Абдурраззоқ бизга Ибн Журайждан айтиб бердилар. У айтди: Менга Усмон ибн ас-Соиб хабар берди: Менга отам ва Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг онаси Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан шу хабарга ўхшашини хабар бердилар. Унда: «Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм — бомдоднинг биринчи (азони)да», (деган жумла бор). Абу Довуд айтди: Мусаддаднинг ҳадиси равшанроқдир. Унда у (Абу Маҳзура): «(Набий ﷺ) менга иқоматни икки марта-икки мартадан ўргатдилар: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ›», деди. Абдурраззоқ эса: «Намозга иқомат айтганингда, уни икки марта ‹Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ› деб айтасан. Эшитдингми?» (деган жумлани келтирди). (Ровий) айтди: Абу Маҳзура пешона сочини қирқмас ва уни айирмас эди, чунки Набий ﷺ уни (қўллари билан) силаган эдилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَيْرِيزٍ، أَخْبَرَهُ - وَكَانَ، يَتِيمًا فِي حَجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ حَتَّى جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ - قَالَ قُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ وَأَخْشَى أَنْ أُسْأَلَ عَنْ تَأْذِينِكَ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ قَالَ لَهُ خَرَجْتُ فِي نَفَرٍ فَكُنَّا بِبَعْضِ طَرِيقِ حُنَيْنٍ مَقْفَلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ فَلَقِيَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالصَّلاَةِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعْنَا صَوْتَ الْمُؤَذِّنِ وَنَحْنُ عَنْهُ مُتَنَكِّبُونَ فَظَلِلْنَا نَحْكِيهِ وَنَهْزَأُ بِهِ فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّوْتَ فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا حَتَّى وَقَفْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّكُمُ الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ قَدِ ارْتَفَعَ " . فَأَشَارَ الْقَوْمُ إِلَىَّ وَصَدَقُوا فَأَرْسَلَهُمْ كُلَّهُمْ وَحَبَسَنِي فَقَالَ " قُمْ فَأَذِّنْ بِالصَّلاَةِ " . فَقُمْتُ فَأَلْقَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ قَالَ " قُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ قَالَ " ارْجِعْ فَامْدُدْ صَوْتَكَ " . ثُمَّ قَالَ " قُلْ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . ثُمَّ دَعَانِي حِينَ قَضَيْتُ التَّأْذِينَ فَأَعْطَانِي صُرَّةً فِيهَا شَىْءٌ مِنْ فِضَّةٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِالتَّأْذِينِ بِمَكَّةَ . فَقَالَ " قَدْ أَمَرْتُكَ بِهِ " . فَقَدِمْتُ عَلَى عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ عَامِلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ فَأَذَّنْتُ مَعَهُ بِالصَّلاَةِ عَنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir necha kishi bilan chiqdim, Rasululloh ﷺ Hunayndan qaytayotgan paytlarida biz Hunayn yoʻlining bir qismida edik. Rasululloh ﷺ yoʻlning bir joyida bizga duch keldilar. Rasululloh ﷺning muazzinlari u zotning huzurlarida namozga azon aytdi. Biz undan yuz oʻgirgan holda muazzinning ovozini eshitib, uni masxara qilib qaytarib turdik. Rasululloh ﷺ ovozni eshitib, bizga (kishi) yubordilar, toki u zotning huzurlarida toʻxtadik. Rasululloh ﷺ: ‹Qaysingizning ovozini eshitdim — u koʻtarildi?› dedilar. Odamlar menga ishora qilishdi va rost aytishdi. U zot hammalarini yuborib, meni ushlab qoldilar-da: ‹Tur va namozga azon ayt›, dedilar. Men turdim, Rasululloh ﷺ azonni menga oʻzlari oʻrgatdilar. U zot: ‹Ayt: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh›, dedilar. Soʻng: ‹Qaytar va ovozingni choʻz›, dedilar. Soʻng: ‹Ayt: Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh›, dedilar. Men azonni tugatganimdan soʻng, u zot meni chaqirib, ichida bir oz kumush boʻlgan hamyonni berdilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, menga Makkada azon aytishni buyuring›, dedim. U zot: ‹Seni bunga buyurdim›, dedilar. Shundan soʻng men Rasululloh ﷺning Makkadagi omillari Attob ibn Asid huzuriga bordim va Rasululloh ﷺning buyruqlari bilan u bilan birga namozga azon aytdim.»Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир неча киши билан чиқдим, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайндан қайтаётган пайтларида биз Ҳунайн йўлининг бир қисмида эдик. Расулуллоҳ ﷺ йўлнинг бир жойида бизга дуч келдилар. Расулуллоҳ ﷺнинг муаззинлари у зотнинг ҳузурларида намозга азон айтди. Биз ундан юз ўгирган ҳолда муаззиннинг овозини эшитиб, уни масхара қилиб қайтариб турдик. Расулуллоҳ ﷺ овозни эшитиб, бизга (киши) юбордилар, токи у зотнинг ҳузурларида тўхтадик. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайсингизнинг овозини эшитдим — у кўтарилди?› дедилар. Одамлар менга ишора қилишди ва рост айтишди. У зот ҳаммаларини юбориб, мени ушлаб қолдилар-да: ‹Тур ва намозга азон айт›, дедилар. Мен турдим, Расулуллоҳ ﷺ азонни менга ўзлари ўргатдилар. У зот: ‹Айт: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ›, дедилар. Сўнг: ‹Қайтар ва овозингни чўз›, дедилар. Сўнг: ‹Айт: Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ›, дедилар. Мен азонни тугатганимдан сўнг, у зот мени чақириб, ичида бир оз кумуш бўлган ҳамённи бердилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга Маккада азон айтишни буюринг›, дедим. У зот: ‹Сени бунга буюрдим›, дедилар. Шундан сўнг мен Расулуллоҳ ﷺнинг Маккадаги омиллари Аттоб ибн Асид ҳузурига бордим ва Расулуллоҳ ﷺнинг буйруқлари билан у билан бирга намозга азон айтдим.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، - وَكَانَ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ بْنِ مِعْيَرٍ حِينَ جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ - فَقُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ أَىْ عَمِّ إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ وَإِنِّي أُسْأَلُ عَنْ تَأْذِينِكَ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ قَالَ خَرَجْتُ فِي نَفَرٍ فَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالصَّلاَةِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَمِعْنَا صَوْتَ الْمُؤَذِّنِ وَنَحْنُ عَنْهُ مُتَنَكِّبُونَ فَصَرَخْنَا نَحْكِيهِ نَهْزَأُ بِهِ فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا قَوْمًا فَأَقْعَدُونَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ " أَيُّكُمُ الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ قَدِ ارْتَفَعَ " . فَأَشَارَ إِلَىَّ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَصَدَقُوا فَأَرْسَلَ كُلَّهُمْ وَحَبَسَنِي وَقَالَ لِي " قُمْ فَأَذِّنْ " . فَقُمْتُ وَلاَ شَىْءَ أَكْرَهُ إِلَىَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلاَ مِمَّا يَأْمُرُنِي بِهِ فَقُمْتُ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَلْقَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ فَقَالَ " قُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ قَالَ لِي " ارْجِعْ فَمُدَّ مِنْ صَوْتِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . ثُمَّ دَعَانِي حِينَ قَضَيْتُ التَّأْذِينَ فَأَعْطَانِي صُرَّةً فِيهَا شَىْءٌ مِنْ فِضَّةٍ ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى نَاصِيَةِ أَبِي مَحْذُورَةَ ثُمَّ أَمَرَّهَا عَلَى وَجْهِهِ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ ثُمَّ عَلَى كَبِدِهِ ثُمَّ بَلَغَتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سُرَّةَ أَبِي مَحْذُورَةَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَبَارَكَ عَلَيْكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمَرْتَنِي بِالتَّأْذِينِ بِمَكَّةَ قَالَ " نَعَمْ قَدْ أَمَرْتُكَ " . فَذَهَبَ كُلُّ شَىْءٍ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ كَرَاهِيَةٍ وَعَادَ ذَلِكَ كُلُّهُ مَحَبَّةً لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَدِمْتُ عَلَى عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ عَامِلِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِمَكَّةَ فَأَذَّنْتُ مَعَهُ بِالصَّلاَةِ عَلَى أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . قَالَ وَأَخْبَرَنِي ذَلِكَ مَنْ أَدْرَكَ أَبَا مَحْذُورَةَ عَلَى مَا أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men bir necha kishi bilan chiqdim, biz yoʻlning bir joyida edik. Shunda Rasululloh ﷺning muazzinlari u zotning huzurlarida namozga azon aytdi. Biz uning ovozidan chetda turgan holimizda muazzinning ovozini eshitdik va uni masxaralab, taqlid qilib qichqirdik. Rasululloh ﷺ buni eshitib, bizga bir qavmni yubordilar, ular bizni u zotning oldilariga oʻtqazdilar. U zot: ‹Ovozi baland eshitilgan qaysingiz edingiz?› dedilar. Barcha qavm meni koʻrsatishdi va rost aytishdi. U zot hammalarini yubordilar-u, meni ushlab qoldilar va menga: ‹Tur, azon ayt›, dedilar. Men turdim, holbuki men uchun Rasululloh ﷺdan va u zot menga buyurayotgan narsadan yomonroq narsa yoʻq edi. Rasululloh ﷺning oldilarida turdim, Rasululloh ﷺ menga azonni oʻz zabonlari bilan oʻrgatdilar. U zot: ‹Aytgin: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an laa ilaaha illalloh, ashhadu an laa ilaaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan Rasululloh, ashhadu anna Muhammadan Rasululloh›, dedilar. Soʻng menga: ‹Qaytar va ovozingni choʻzib aytgin: Ashhadu an laa ilaaha illalloh, ashhadu an laa ilaaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan Rasululloh, ashhadu anna Muhammadan Rasululloh. Hayya alas-solaah, hayya alas-solaah. Hayya alal-falaah, hayya alal-falaah. Allohu akbar, Allohu akbar. Laa ilaaha illalloh›, dedilar. Azonni tugatganimda meni chaqirib, ichida bir oz kumushi bor bir hamyon berdilar. Soʻng qoʻllarini Abu Mahzuraning peshonasiga qoʻyib, uni yuzim boʻylab, oldingi tomonimdan yurgizdilar, soʻng jigarim ustidan, soʻng Rasululloh ﷺning qoʻllari Abu Mahzuraning kindigiga yetdi. Keyin Rasululloh ﷺ: ‹Alloh senga baraka bersin va senga baraka nozil qilsin›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, menga Makkada azon aytishni buyuring›, dedim. U zot: ‹Ha, senga buyurdim›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺda boʻlgan har qanday yoqtirmaslik ketib, uning barchasi Rasululloh ﷺga muhabbatga aylandi. Men Rasululloh ﷺning Makkadagi amili Attob ibn Asidning oldiga bordim va Rasululloh ﷺning buyrugʻlariga koʻra u bilan birga namozga azon aytdim».Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен бир неча киши билан чиқдим, биз йўлнинг бир жойида эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг муаззинлари у зотнинг ҳузурларида намозга азон айтди. Биз унинг овозидан четда турган ҳолимизда муаззиннинг овозини эшитдик ва уни масхаралаб, тақлид қилиб қичқирдик. Расулуллоҳ ﷺ буни эшитиб, бизга бир қавмни юбордилар, улар бизни у зотнинг олдиларига ўтқаздилар. У зот: ‹Овози баланд эшитилган қайсингиз эдингиз?› дедилар. Барча қавм мени кўрсатишди ва рост айтишди. У зот ҳаммаларини юбордилар-у, мени ушлаб қолдилар ва менга: ‹Тур, азон айт›, дедилар. Мен турдим, ҳолбуки мен учун Расулуллоҳ ﷺдан ва у зот менга буюраётган нарсадан ёмонроқ нарса йўқ эди. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида турдим, Расулуллоҳ ﷺ менга азонни ўз забонлари билан ўргатдилар. У зот: ‹Айтгин: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ›, дедилар. Сўнг менга: ‹Қайтар ва овозингни чўзиб айтгин: Ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ. Ҳайя алас-солааҳ, ҳайя алас-солааҳ. Ҳайя алал-фалааҳ, ҳайя алал-фалааҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Лаа илааҳа иллаллоҳ›, дедилар. Азонни тугатганимда мени чақириб, ичида бир оз кумуши бор бир ҳамён бердилар. Сўнг қўлларини Абу Маҳзуранинг пешонасига қўйиб, уни юзим бўйлаб, олдинги томонимдан юргиздилар, сўнг жигарим устидан, сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари Абу Маҳзуранинг киндигига етди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ сенга барака берсин ва сенга барака нозил қилсин›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга Маккада азон айтишни буюринг›, дедим. У зот: ‹Ҳа, сенга буюрдим›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺда бўлган ҳар қандай ёқтирмаслик кетиб, унинг барчаси Расулуллоҳ ﷺга муҳаббатга айланди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Маккадаги амили Аттоб ибн Асиднинг олдига бордим ва Расулуллоҳ ﷺнинг буйруғларига кўра у билан бирга намозга азон айтдим».
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ آخِرَ الأَذَانِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Azonning oxiri «la ilaha illalloh»dir.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Азоннинг охири «ла илаҳа иллаллоҳ»дир.