حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ، عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ، عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ، عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهَا، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ .
Robah ibn Abdurrahmon ibn Abu Sufyon ibn Huvaytib buvisi — Saʼid ibn Zaydning qizidan, (u) otasidan, (u) Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Робаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Суфён ибн Ҳувайтиб бувиси — Саъид ибн Зайднинг қизидан, (у) отасидан, (у) Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ وَجَلَسَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ مُلُوكٌ عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . فَدَعَا لَهَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . نَحْوَ مَا قَالَ فِي الأَوَّلِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . قَالَ " أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ " . قَالَ فَرَكِبَتْ أُمُّ حَرَامٍ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ فَهَلَكَتْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ هِيَ أُخْتُ أُمِّ سُلَيْمٍ وَهِيَ خَالَةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ .
Ummu Harom binti Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Harom binti Milhonning oldiga kirib turardilar, u (zotni) taomlantirardi. Ummu Harom Uboda ibn as-Somitning (nikohi) ostida edi. Bir kuni Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, u (zotni) taomlantirdi va boshlarini titib oʻtirdi. Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi, ular bu dengizning oʻrtasiga (kemada) minib boradilar, taxtlar ustidagi shohlardek yoxud taxtlar ustidagi shohlarga oʻxshab», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar, keyin yana kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot avvalgidek: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. (Rivoyatchi) aytdi: Ummu Harom Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (gʻazotga) chiqdi va dengizdan chiqqach, ulovidan yiqilib halok boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ummu Harom binti Milhon — Ummu Sulaymning singlisi va Anas ibn Molikning xolasidir.Умму Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинти Милҳоннинг олдига кириб турардилар, у (зотни) таомлантирарди. Умму Ҳаром Убода ибн ас-Сомитнинг (никоҳи) остида эди. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, у (зотни) таомлантирди ва бошларини титиб ўтирди. Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди, улар бу денгизнинг ўртасига (кемада) миниб борадилар, тахтлар устидаги шоҳлардек ёхуд тахтлар устидаги шоҳларга ўхшаб», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар, кейин яна кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот аввалгидек: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. (Ривоятчи) айтди: Умму Ҳаром Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (ғазотга) чиқди ва денгиздан чиққач, уловидан йиқилиб ҳалок бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Умму Ҳаром бинти Милҳон — Умму Сулаймнинг синглиси ва Анас ибн Моликнинг холасидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ لَنَا رَجُلٌ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا أَبَا عُمَارَةَ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ تَلَقَّتْهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bizga: «Ey Abu Umora, sizlar Rasululloh ﷺni (tashlab) qochdingizmi?» dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ orqaga qaytmadilar. Lekin shoshqaloq odamlar qochdi, ularni Havozin (qabilasi) oʻqlar bilan qarshi oldi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida (turar) edilar, Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib uning jilovini ushlab turardi. Rasululloh ﷺ esa: ‹Men Nabiyman, bunda yolgʻon yoʻq, men Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бизга: «Эй Абу Умора, сизлар Расулуллоҳ ﷺни (ташлаб) қочдингизми?» деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқага қайтмадилар. Лекин шошқалоқ одамлар қочди, уларни Ҳавозин (қабиласи) ўқлар билан қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида (турар) эдилар, Абу Суфён ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталиб унинг жиловини ушлаб турарди. Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Мен Набийман, бунда ёлғон йўқ, мен Абдулмутталибнинг ўғлиман›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تُجَّارًا بِالشَّامِ فَأَتَوْهُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ السَّلاَمُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو سُفْيَانَ اسْمُهُ صَخْرُ بْنُ حَرْبٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Abu Sufyon ibn Harb unga shunday xabar berdi: Hiraql Shomda savdo bilan mashgʻul boʻlgan Qurayshdan bir guruh kishi ichida unga (odam) yubordi, ular uning huzuriga keldilar. (Abu Sufyon) hadisni zikr qildi va dedi: Soʻng u Rasululloh ﷺning maktublarini soʻradi va u oʻqildi. Unda: «Bismillahir-rohmanir-rohiym. Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan Rum kattasi Hiraqlga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin. Ammo baʼdu (soʻzimning davomi shuki)…» (deb yozilgan edi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Sufyonning ismi Saxr ibn Harbdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Абу Суфён ибн Ҳарб унга шундай хабар берди: Ҳирақл Шомда савдо билан машғул бўлган Қурайшдан бир гуруҳ киши ичида унга (одам) юборди, улар унинг ҳузурига келдилар. (Абу Суфён) ҳадисни зикр қилди ва деди: Сўнг у Расулуллоҳ ﷺнинг мактубларини сўради ва у ўқилди. Унда: «Бисмиллаҳир-роҳманир-роҳийм. Аллоҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан Рум каттаси Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин. Аммо баъду (сўзимнинг давоми шуки)…» (деб ёзилган эди). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Суфённинг исми Сахр ибн Ҳарбдир.
حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ بْنِ سَلْمٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ " اللَّهُمَّ الْعَنْ أَبَا سُفْيَانَ اللَّهُمَّ الْعَنِ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ اللَّهُمَّ الْعَنْ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ " . قَالَ فَنَزَلَتْ : (لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ) فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَأَسْلَمُوا فَحَسُنَ إِسْلاَمُهُمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ.
غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ . وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ لَمْ يَعْرِفْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ وَعَرَفَهُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Uhud kuni: «Ey Alloh, Abu Sufyonga laʼnat qilgin! Ey Alloh, Horis ibn Hishomga laʼnat qilgin! Ey Alloh, Safvon ibn Umayyaga laʼnat qilgin!» dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda: {(Ey Paygʻambar,) bu ishda sening (ixtiyoringda) hech narsa yoʻq, yo (Alloh) ularning tavbasini qabul qiladi yo ularni azoblaydi} (Oli Imron 128) (oyati) nozil boʻldi. Bas, Alloh ularning tavbasini qabul qildi, ular musulmon boʻlishdi va islomlari chiroyli boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, Umar ibn Hamzaning Solimdan, uning otasidan (qilgan) hadisidan gʻarib (kam uchraydigan) deb topiladi. Buni az-Zuhriy ham Solimdan, otasidan rivoyat qilgan. Muhammad ibn Ismoil (Buxoriy) buni Umar ibn Hamza hadisidan bilmadi, balki az-Zuhriy hadisidan (tanib) bildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни: «Эй Аллоҳ, Абу Суфёнга лаънат қилгин! Эй Аллоҳ, Ҳорис ибн Ҳишомга лаънат қилгин! Эй Аллоҳ, Сафвон ибн Умайяга лаънат қилгин!» дедилар. (Ровий) айтди: Шунда: {(Эй Пайғамбар,) бу ишда сенинг (ихтиёрингда) ҳеч нарса йўқ, ё (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилади ё уларни азоблайди} (Оли Имрон 128) (ояти) нозил бўлди. Бас, Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилди, улар мусулмон бўлишди ва исломлари чиройли бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, Умар ибн Ҳамзанинг Солимдан, унинг отасидан (қилган) ҳадисидан ғариб (кам учрайдиган) деб топилади. Буни аз-Зуҳрий ҳам Солимдан, отасидан ривоят қилган. Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) буни Умар ибн Ҳамза ҳадисидан билмади, балки аз-Зуҳрий ҳадисидан (таниб) билди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُدِّيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٍ، سَمِعَا أَبَا الضُّحَى، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ قَاصًّا يَقُصُّ يَقُولُ إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ الدُّخَانُ فَيَأْخُذُ بِمَسَامِعِ الْكُفَّارِ وَيَأْخُذُ الْمُؤْمِنَ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ قَالَ فَغَضِبَ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ ثُمَّ قَالَ إِذَا سُئِلَ أَحَدُكُمْ عَمَّا يَعْلَمُ فَلْيَقُلْ بِهِ قَالَ مَنْصُورٌ فَلْيُخْبِرْ بِهِ وَإِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ مِنْ عِلْمِ الرَّجُلِ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ أَنْ يَقُولَ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِنَبِيِّهِ : (قلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ ) " . إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَأَى قُرَيْشًا اسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ قَالَ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ " . فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ فَأَحْصَتْ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْجُلُودَ وَالْمَيْتَةَ وَقَالَ أَحَدُهُمَا الْعِظَامَ قَالَ وَجَعَلَ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ قَالَ فَأَتَاهُ أَبُو سُفْيَانَ قَالَ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ لَهُمْ . قَالَ فَهَذَا لِقَوْلِهِ : ( يوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ ) . قَالَ مَنْصُورٌ هَذَا لِقَوْلِهِ ( رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ ) فَهَلْ يُكْشَفُ عَذَابُ الآخِرَةِ قَالَ مَضَى الْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ الدُّخَانُ وَقَالَ أَحَدُهُمَا الْقَمَرُ وَقَالَ الآخَرُ الرُّومُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَاللِّزَامُ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abdulloh (ibn Masʼud)ning oldiga kelib: «Bir qissaxon (voiz) ‹yerdan tutun chiqib, kofirlarning quloqlarini tutib qoʻyadi, muʼminni esa zukom (tumov) holatidek tutadi› deb hikoya qilyapti», dedi. Bas, u (Abdulloh) gʻazablandi — yonboshlab yotgan edi, oʻtirib oldi-da, soʻng: «Sizlardan biringizdan oʻzi biladigan narsa soʻralsa, shuni aytsin (Mansur: ‹shu haqda xabar bersin› dedi); biladigan narsasi yoʻq narsadan soʻralsa, ‹Alloh aʼlam› (Alloh yaxshiroq biladi) desin. Zero, kishining ilmidandir — bilmagan narsasidan soʻralganda ‹Alloh aʼlam› deyishi. Chunki Alloh taolo oʻz Nabiysiga: {Ayting: ‹Men buning uchun sizlardan hech qanday ajr soʻramayman va men oʻzimni (yolgʻondan) majburlovchilardan emasman›} (Sod 86) degan. Rasululloh ﷺ Quraysh oʻzlariga itoatsizlik qilganini koʻrganlarida: ‹Allohim, ularga qarshi menga Yusufning yetti (yili) kabi yetti (yil qahatchilik) bilan yordam ber›, dedilar. Bas, ularni qahatchilik yili tutib, har narsani qirib tashladi, hatto teri va oʻlimtikni (Mansur: ‹suyaklarni› dedi) yedilar. Yerdan tutunga oʻxshagan narsa chiqa boshladi. Bas, Abu Sufyon u zotning oldiga kelib: ‹Qavming halok boʻldi, ular uchun Allohga duo qil›, dedi. Mana shu, Allohning: {Osmon koʻrinarli bir tutunni keltiradigan kunni (kuting). U odamlarni oʻraydi. Bu — alamli azobdir} (Duxon 10-11) degan soʻzi (haqidadir)», dedi. Mansur (qoʻshib) aytdi: Bu, Allohning: {Robbimiz, bizdan azobni arit, biz endi muʼmin boʻldik} (Duxon 12) degan soʻzi (haqidadir). «Oxirat azobi aritiladimi?! ‹Batsha› (qattiq ushlash) oʻtib boʻlgan, ‹lizom› esa tutundir», dedi. Ulardan biri: «(yoki) qamar (oy yorilishi)» dedi, boshqasi: «(yoki) Rum (gʻalabasi)» dedi. Abu Iso aytdi: ‹Lizom› — Badr kunini bildiradi. Va dedi: Bu hadis hasan sahihdir.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг олдига келиб: «Бир қиссахон (воиз) ‹ердан тутун чиқиб, кофирларнинг қулоқларини тутиб қўяди, муъминни эса зуком (тумов) ҳолатидек тутади› деб ҳикоя қиляпти», деди. Бас, у (Абдуллоҳ) ғазабланди — ёнбошлаб ётган эди, ўтириб олди-да, сўнг: «Сизлардан бирингиздан ўзи биладиган нарса сўралса, шуни айтсин (Мансур: ‹шу ҳақда хабар берсин› деди); биладиган нарсаси йўқ нарсадан сўралса, ‹Аллоҳ аълам› (Аллоҳ яхшироқ билади) десин. Зеро, кишининг илмидандир — билмаган нарсасидан сўралганда ‹Аллоҳ аълам› дейиши. Чунки Аллоҳ таоло ўз Набийсига: {Айтинг: ‹Мен бунинг учун сизлардан ҳеч қандай ажр сўрамайман ва мен ўзимни (ёлғондан) мажбурловчилардан эмасман›} (Сод 86) деган. Расулуллоҳ ﷺ Қурайш ўзларига итоатсизлик қилганини кўрганларида: ‹Аллоҳим, уларга қарши менга Юсуфнинг етти (йили) каби етти (йил қаҳатчилик) билан ёрдам бер›, дедилар. Бас, уларни қаҳатчилик йили тутиб, ҳар нарсани қириб ташлади, ҳатто тери ва ўлимтикни (Мансур: ‹суякларни› деди) едилар. Ердан тутунга ўхшаган нарса чиқа бошлади. Бас, Абу Суфён у зотнинг олдига келиб: ‹Қавминг ҳалок бўлди, улар учун Аллоҳга дуо қил›, деди. Мана шу, Аллоҳнинг: {Осмон кўринарли бир тутунни келтирадиган кунни (кутинг). У одамларни ўрайди. Бу — аламли азобдир} (Духон 10-11) деган сўзи (ҳақидадир)», деди. Мансур (қўшиб) айтди: Бу, Аллоҳнинг: {Роббимиз, биздан азобни арит, биз энди муъмин бўлдик} (Духон 12) деган сўзи (ҳақидадир). «Охират азоби аритиладими?! ‹Батша› (қаттиқ ушлаш) ўтиб бўлган, ‹лизом› эса тутундир», деди. Улардан бири: «(ёки) қамар (ой ёрилиши)» деди, бошқаси: «(ёки) Рум (ғалабаси)» деди. Абу Исо айтди: ‹Лизом› — Бадр кунини билдиради. Ва деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ مِسْمَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَمَّرَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ سَعْدًا فَقَالَ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَسُبَّ أَبَا تُرَابٍ قَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتُ ثَلاَثًا قَالَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَنْ أَسُبَّهُ لأَنْ تَكُونَ لِي وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِعَلِيٍّ وَخَلَفَهُ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُخَلِّفُنِي مَعَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نُبُوَّةَ بَعْدِي " . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ " لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ فَتَطَاوَلْنَا لَهَا فَقَالَ " ادْعُ لِي عَلِيًّا " . فَأَتَاهُ وَبِهِ رَمَدٌ فَبَصَقَ فِي عَيْنِهِ فَدَفَعَ الرَّايَةَ إِلَيْهِ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ . وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : ( فَقلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ ) الآيَةَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَحَسَنًا وَحُسَيْنًا فَقَالَ " اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya ibn Abu Sufyon Saʼdni (amir qilib) tayinladi va: «Senga Abu Turob (Ali)ni soʻkishdan nima toʻsqinlik qilmoqda?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ aytgan uchta (xislatni) eslab turganim uchun uni hech soʻkmayman. Ulardan birortasi menga (qizil) tuyalardan ham sevimliroqdir. Men Rasululloh ﷺning gʻazotlaridan birida Alini (ortda) qoldirib ketganlarida unga (shunday) deganlarini eshitdim. Shunda Ali u zotga: ‹Yo Rasululloh, meni ayollar va bolalar bilan qoldirib ketyapsizmi?› dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Horun Musoga qanday martabada boʻlsa, sen ham menga shunday martabada boʻlishingga rozi emasmisan? Faqat mendan keyin nubuvvat (paygʻambarlik) yoʻq›, dedilar. Yana men u zotning Xaybar kuni: ‹Men bayroqni Allohni va Rasulini sevadigan, Alloh va Rasuli ham uni sevadigan bir kishiga beraman›, deganlarini eshitdim», dedi. (Saʼd) dedi: «Biz bunga boʻyin choʻzdik (intildik). U zot: ‹Menga Alini chaqiringlar›, dedilar. Ali koʻzi ogʻrigan holda keldi. U zot uning koʻziga (tuparlarini) surtdilar va bayroqni unga berdilar, shunda Alloh u orqali (galaba) ato etdi». Yana {Aytgin: kelinglar, oʻgʻillarimiz va oʻgʻillaringizni... chaqiraylik} oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Ali, Fotima, Hasan va Husaynni chaqirib: «Ey Bor Xudoyo, mana shular mening ahlimdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия ибн Абу Суфён Саъдни (амир қилиб) тайинлади ва: «Сенга Абу Туроб (Али)ни сўкишдан нима тўсқинлик қилмоқда?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ айтган учта (хислатни) эслаб турганим учун уни ҳеч сўкмайман. Улардан бирортаси менга (қизил) туялардан ҳам севимлироқдир. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ғазотларидан бирида Алини (ортда) қолдириб кетганларида унга (шундай) деганларини эшитдим. Шунда Али у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, мени аёллар ва болалар билан қолдириб кетяпсизми?› деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ҳорун Мусога қандай мартабада бўлса, сен ҳам менга шундай мартабада бўлишингга рози эмасмисан? Фақат мендан кейин нубувват (пайғамбарлик) йўқ›, дедилар. Яна мен у зотнинг Хайбар куни: ‹Мен байроқни Аллоҳни ва Расулини севадиган, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севадиган бир кишига бераман›, деганларини эшитдим», деди. (Саъд) деди: «Биз бунга бўйин чўздик (интилдик). У зот: ‹Менга Алини чақиринглар›, дедилар. Али кўзи оғриган ҳолда келди. У зот унинг кўзига (тупарларини) суртдилар ва байроқни унга бердилар, шунда Аллоҳ у орқали (галаба) ато этди». Яна {Айтгин: келинглар, ўғилларимиз ва ўғилларингизни... чақирайлик} ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Али, Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнни чақириб: «Эй Бор Худоё, мана шулар менинг аҳлимдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.