حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي عَامِرٍ قَالَ دَخَلْتُ فِي الإِسْلاَمِ فَأَهَمَّنِي دِينِي فَأَتَيْتُ أَبَا ذَرٍّ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ إِنِّي اجْتَوَيْتُ الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَوْدٍ وَبِغَنَمٍ فَقَالَ لِي " اشْرَبْ مِنْ أَلْبَانِهَا " . قَالَ حَمَّادٌ وَأَشُكُّ فِي " أَبْوَالِهَا " . هَذَا قَوْلُ حَمَّادٍ . فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ فَكُنْتُ أَعْزُبُ عَنِ الْمَاءِ وَمَعِي أَهْلِي فَتُصِيبُنِي الْجَنَابَةُ فَأُصَلِّي بِغَيْرِ طُهُورٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنِصْفِ النَّهَارِ وَهُوَ فِي رَهْطٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَهُوَ فِي ظِلِّ الْمَسْجِدِ فَقَالَ " أَبُو ذَرٍّ " . فَقُلْتُ نَعَمْ هَلَكْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " وَمَا أَهْلَكَكَ " . قُلْتُ إِنِّي كُنْتُ أَعْزُبُ عَنِ الْمَاءِ وَمَعِي أَهْلِي فَتُصِيبُنِي الْجَنَابَةُ فَأُصَلِّي بِغَيْرِ طُهُورٍ فَأَمَرَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَاءٍ فَجَاءَتْ بِهِ جَارِيَةٌ سَوْدَاءُ بِعُسٍّ يَتَخَضْخَضُ مَا هُوَ بِمَلآنَ فَتَسَتَّرْتُ إِلَى بَعِيرِي فَاغْتَسَلْتُ ثُمَّ جِئْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ الصَّعِيدَ الطَّيِّبَ طَهُورٌ وَإِنْ لَمْ تَجِدِ الْمَاءَ إِلَى عَشْرِ سِنِينَ فَإِذَا وَجَدْتَ الْمَاءَ فَأَمِسَّهُ جِلْدَكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ لَمْ يَذْكُرْ " أَبْوَالَهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَيْسَ بِصَحِيحٍ وَلَيْسَ فِي أَبْوَالِهَا إِلاَّ حَدِيثُ أَنَسٍ تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْبَصْرَةِ .
Muso ibn Ismoil bizga shunday dedi: Hammod bizga Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Banu Omirdan boʻlgan bir kishidan xabar berdi. (U kishi) dedi: Islomga kirdim va dinim meni (uni oʻrganishga) tashvishga soldi. Shunda Abu Zarning huzuriga keldim. Abu Zar (roziyallohu anhu) dedi: Madinaning havosi menga yoqmadi. Shunda Rasululloh ﷺ menga bir necha tuya va qoʻy berishni buyurdilar va menga: «Ularning sutidan ichgin», dedilar. Hammod: «Va men ‹ularning siydigidan› degan soʻzda shubha qilaman», dedi — bu Hammodning gapi. Abu Zar dedi: Men suvdan uzoqda boʻlardim, yonimda ahlim (oilam) ham bor edi. Menga junublik yetar, men esa tahoratsiz namoz oʻqirdim. Soʻng kun oʻrtasida Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldim, u zot ashoblaridan bir guruh bilan masjidning soyasida edilar. U zot: «Abu Zar!» dedilar. Men: «Ha, halok boʻldim, ey Rasululloh!» dedim. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. Men: «Men suvdan uzoqda boʻlardim, yonimda ahlim bor edi, menga junublik yetar, men esa tahoratsiz namoz oʻqirdim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ men uchun suv keltirishni buyurdilar. Qora bir choʻri bir idishda — toʻla boʻlmagani uchun chayqalib turgan suv keltirdi. Men tuyamning orqasiga berkinib, gʻusl qildim, soʻng (u zotning huzurlariga) keldim. Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zar, albatta pok tuproq tahoratdir, garchi oʻn yilgacha suv topmasang ham. Suvni topganingda esa, uni teringga tegizgin», dedilar. Abu Dovud dedi: Buni Hammod ibn Zayd Ayyubdan rivoyat qilgan, ammo «ularning siydigi» soʻzini zikr qilmagan. Abu Dovud dedi: Bu (siydik haqidagi qism) sahih emas. «Ularning siydigi» haqida faqat Anasning hadisigina bor, uni esa Basra ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan.Мусо ибн Исмоил бизга шундай деди: Ҳаммод бизга Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Бану Омирдан бўлган бир кишидан хабар берди. (У киши) деди: Исломга кирдим ва диним мени (уни ўрганишга) ташвишга солди. Шунда Абу Зарнинг ҳузурига келдим. Абу Зар (розияллоҳу анҳу) деди: Мадинанинг ҳавоси менга ёқмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга бир неча туя ва қўй беришни буюрдилар ва менга: «Уларнинг сутидан ичгин», дедилар. Ҳаммод: «Ва мен ‹уларнинг сийдигидан› деган сўзда шубҳа қиламан», деди — бу Ҳаммоднинг гапи. Абу Зар деди: Мен сувдан узоқда бўлардим, ёнимда аҳлим (оилам) ҳам бор эди. Менга жунублик етар, мен эса таҳоратсиз намоз ўқирдим. Сўнг кун ўртасида Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдим, у зот ашобларидан бир гуруҳ билан масжиднинг соясида эдилар. У зот: «Абу Зар!» дедилар. Мен: «Ҳа, ҳалок бўлдим, эй Расулуллоҳ!» дедим. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. Мен: «Мен сувдан узоқда бўлардим, ёнимда аҳлим бор эди, менга жунублик етар, мен эса таҳоратсиз намоз ўқирдим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мен учун сув келтиришни буюрдилар. Қора бир чўри бир идишда — тўла бўлмагани учун чайқалиб турган сув келтирди. Мен туямнинг орқасига беркиниб, ғусл қилдим, сўнг (у зотнинг ҳузурларига) келдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зар, албатта пок тупроқ таҳоратдир, гарчи ўн йилгача сув топмасанг ҳам. Сувни топганингда эса, уни терингга тегизгин», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан ривоят қилган, аммо «уларнинг сийдиги» сўзини зикр қилмаган. Абу Довуд деди: Бу (сийдик ҳақидаги қисм) саҳиҳ эмас. «Уларнинг сийдиги» ҳақида фақат Анаснинг ҳадисигина бор, уни эса Басра аҳли якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ السَّرِيِّ - عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ سَلِيمِ بْنِ الأَسْوَدِ، أَنَّ أَبَا ذَرٍّ، كَانَ يَقُولُ فِيمَنْ حَجَّ ثُمَّ فَسَخَهَا بِعُمْرَةٍ لَمْ يَكُنْ ذَلِكَ إِلاَّ لِلرَّكْبِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Salim ibn al-Asvad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Zarr (roziyallohu anhu) hajga niyat qilib, soʻng uni umraga aylantirgan (faskh qilgan) kishi haqida: «Bu faqat Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan hamrohlarga xos edi», deb aytar edilar.Салим ибн ал-Асвад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) ҳажга ният қилиб, сўнг уни умрага айлантирган (фаскҳ қилган) киши ҳақида: «Бу фақат Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган ҳамроҳларга хос эди», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ائْتُوا الصَّلاَةَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَصَلُّوا مَا أَدْرَكْتُمْ وَاقْضُوا مَا سَبَقَكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا قَالَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ " وَلْيَقْضِ " . وَكَذَا أَبُو رَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو ذَرٍّ رُوِيَ عَنْهُ " فَأَتِمُّوا وَاقْضُوا " . وَاخْتُلِفَ عَنْهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Namozga vazminlik va xotirjamlik bilan kelinglar. Soʻng (imom bilan) yetishganingizni oʻqinglar, oʻtkazib yuborganingizni esa (imom salom bergach) toʻldirib oling». Abu Dovud aytdi: Ibn Siyriyn ham Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan «toʻldirib olsin» deb shunday rivoyat qilgan. Abu Rofiʼ ham Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shunday rivoyat qilgan. Abu Zar (roziyallohu anhu)dan esa «toʻldiringlar va qazo qilinglar» deb rivoyat qilingan. (Bu rivoyatda) undan har xil soʻzlar naql qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Намозга вазминлик ва хотиржамлик билан келинглар. Сўнг (имом билан) етишганингизни ўқинглар, ўтказиб юборганингизни эса (имом салом бергач) тўлдириб олинг». Абу Довуд айтди: Ибн Сийрийн ҳам Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан «тўлдириб олсин» деб шундай ривоят қилган. Абу Рофиъ ҳам Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шундай ривоят қилган. Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан эса «тўлдиринглар ва қазо қилинглар» деб ривоят қилинган. (Бу ривоятда) ундан ҳар хил сўзлар нақл қилинган.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، وَابْنُ، كَثِيرٍ - الْمَعْنَى - أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ الْمُغِيرَةِ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، - قَالَ حَفْصٌ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالاَ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ " يَقْطَعُ صَلاَةَ الرَّجُلِ - إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ يَدَيْهِ قِيدُ آخِرَةِ الرَّحْلِ الْحِمَارُ وَالْكَلْبُ الأَسْوَدُ وَالْمَرْأَةُ " . فَقُلْتُ مَا بَالُ الأَسْوَدِ مِنَ الأَحْمَرِ مِنَ الأَصْفَرِ مِنَ الأَبْيَضِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا سَأَلْتَنِي فَقَالَ " الْكَلْبُ الأَسْوَدُ شَيْطَانٌ " .
Abdulloh ibn Somit (rahimahulloh) Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: — Hafs aytdi: — Rasululloh ﷺ shunday dedilar; (boshqa ikkovi) Sulaymondan rivoyat qilib aytdilar: Abu Zarr aytdi: «Kishining oldida egar yogʻochining orqasi (balandligi)cha (sutra) boʻlmasa, eshak, qora it va ayol uning namozini buzadi». Men: «Qora itning qizilidan, sariqidan va oqidan farqi nima?» dedim. U: «Ey jiyanim, sen mendan soʻraganingdek, men ham Rasululloh ﷺ dan soʻragan edim. U zot: ‹Qora it shaytondir› dedilar» dedi.Абдуллоҳ ибн Сомит (раҳимаҳуллоҳ) Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: — Ҳафс айтди: — Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар; (бошқа иккови) Сулаймондан ривоят қилиб айтдилар: Абу Зарр айтди: «Кишининг олдида эгар ёғочининг орқаси (баландлиги)ча (сутра) бўлмаса, эшак, қора ит ва аёл унинг намозини бузади». Мен: «Қора итнинг қизилидан, сариқидан ва оқидан фарқи нима?» дедим. У: «Эй жияним, сен мендан сўраганингдек, мен ҳам Расулуллоҳ ﷺ дан сўраган эдим. У зот: ‹Қора ит шайтондир› дедилар» деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، : قَالَ كَانَتِ الْعَضْبَاءُ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِي عَقِيلٍ وَكَانَتْ مِنْ سَوَابِقِ الْحَاجِّ قَالَ : فَأُسِرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي وَثَاقٍ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَقَالَ : يَا مُحَمَّدُ عَلاَمَ تَأْخُذُنِي وَتَأْخُذُ سَابِقَةَ الْحَاجِّ قَالَ : " نَأْخُذُكَ بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكَ ثَقِيفٍ " . قَالَ : وَكَانَ ثَقِيفٌ قَدْ أَسَرُوا رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : وَقَدْ قَالَ فِيمَا قَالَ : وَأَنَا مُسْلِمٌ أَوْ قَالَ : وَقَدْ أَسْلَمْتُ . فَلَمَّا مَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَبُو دَاوُدَ : فَهِمْتُ هَذَا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى - نَادَاهُ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ . قَالَ : وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَفِيقًا فَرَجَعَ إِلَيْهِ قَالَ : " مَا شَأْنُكَ " . قَالَ : إِنِّي مُسْلِمٌ . قَالَ : " لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلاَحِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ سُلَيْمَانَ قَالَ : يَا مُحَمَّدُ إِنِّي جَائِعٌ فَأَطْعِمْنِي إِنِّي ظَمْآنٌ فَاسْقِنِي . قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " هَذِهِ حَاجَتُكَ " . أَوْ قَالَ : " هَذِهِ حَاجَتُهُ " . قَالَ : فَفُودِيَ الرَّجُلُ بَعْدُ بِالرَّجُلَيْنِ . قَالَ : وَحَبَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَضْبَاءَ لِرَحْلِهِ - قَالَ - فَأَغَارَ الْمُشْرِكُونَ عَلَى سَرْحِ الْمَدِينَةِ فَذَهَبُوا بِالْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهَا وَأَسَرُوا امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ - قَالَ - فَكَانُوا إِذَا كَانَ اللَّيْلُ يُرِيحُونَ إِبِلَهُمْ فِي أَفْنِيَتِهِمْ - قَالَ - فَنُوِّمُوا لَيْلَةً وَقَامَتِ الْمَرْأَةُ فَجَعَلَتْ لاَ تَضَعُ يَدَهَا عَلَى بَعِيرٍ إِلاَّ رَغَا حَتَّى أَتَتْ عَلَى الْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَأَتَتْ عَلَى نَاقَةٍ ذَلُولٍ مُجَرَّسَةٍ - قَالَ - فَرَكِبَتْهَا ثُمَّ جَعَلَتْ لِلَّهِ عَلَيْهَا إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ لَتَنْحَرَنَّهَا - قَالَ - فَلَمَّا قَدِمَتِ الْمَدِينَةَ عُرِفَتِ النَّاقَةُ نَاقَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَجِيءَ بِهَا وَأُخْبِرَ بِنَذْرِهَا فَقَالَ : " بِئْسَمَا جَزَيْتِيهَا " . أَوْ : " جَزَتْهَا " . : " إِنِ اللَّهُ أَنْجَاهَا عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا، لاَ وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : وَالْمَرْأَةُ هَذِهِ امْرَأَةُ أَبِي ذَرٍّ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadilar: Azbo (deb atalgan tuya) Banu Aqildan boʻlgan bir kishiniki edi va u hojilarning oldinda boruvchi (eng zoʻr) tuyalaridan edi. Soʻng (egasi) asir olindi va kishanlangan holda Paygʻambar ﷺ huzurlariga keltirildi. Paygʻambar ﷺ ustiga chakmon yopilgan eshak ustida edilar. U: «Ey Muhammad, nima uchun meni va hojilarning oldinda boruvchi tuyasini ushlaysan?» dedi. U zot: «Seni ittifoqchilaring Saqif qilmishi sababli ushlayapmiz», dedilar. Saqif Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan ikki kishini asir olgan edi. U (asir) aytgan soʻzlari orasida: «Men musulmonman», dedi yoki: «Men islomni qabul qildim», dedi. Paygʻambar ﷺ oldinga oʻtib ketganlarida — Abu Dovud aytadi: buni Muhammad ibn Iso (rivoyatidan) tushundim — u: «Ey Muhammad! Ey Muhammad!» deb chaqirdi. Paygʻambar ﷺ rahmdil va mehribon edilar, shu sababli unga qaytib keldilar va: «Senga nima boʻldi?» deb soʻradilar. U: «Men musulmonman», dedi. U zot: «Agar buni oʻz ishingga oʻzing ega boʻlib turganingda aytganingda edi, butunlay najot topgan boʻlarding», dedilar. Abu Dovud aytadi: Soʻng men Sulaymonning hadisiga qaytdim. (Imron aytadi:) U: «Ey Muhammad, men ochman, meni taomlantir, men chanqaganman, menga suv ber», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Mana bu sening hojating», yoki: «Mana bu uning hojati», dedilar. Soʻng u kishi haligi ikki kishi evaziga fido qilib (almashtirib) yuborildi. Rasululloh ﷺ Azboni oʻzlarining ulovlari uchun olib qoldilar. Soʻng mushriklar Madinaning yaylovdagi chorvasiga hujum qilib, Azboni olib ketdilar va musulmonlardan bir ayolni ham asir oldilar. Ular tun boʻlganda tuyalarini hovlilarida tindirib qoʻyar edilar. Bir kechasi ular uxlab qolishdi, ayol turib, qoʻlini qaysi tuyaga qoʻysa, u boʻkirar edi, toki Azboga yetib keldi. U koʻnikgan, oʻrgatilgan bir tuyaning yoniga keldi va unga minib oldi. Soʻng: «Agar Alloh meni najot qilsa, albatta uni soʻyaman», deb Allohga ahd qildi. Madinaga yetib kelganida, tuya Paygʻambar ﷺ ning tuyasi ekanligi tanildi. Bu haqda Paygʻambar ﷺ ga xabar berildi, u zot uning oldiga (kishi) yubordilar, ayol keltirildi va nazri haqida xabar berildi. Shunda u zot: «Sen unga juda yomon javob qaytaribsan», yoki: «(Alloh) unga (yomon javob qaytardi)», dedilar va: «Agar Alloh seni uning ustida najot qilgan boʻlsa, uni soʻymoqchimisan?! Allohga osiylik qilishda boʻlgan nazr ham, Odam farzandi ega boʻlmagan narsadagi nazr ham bajarilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu ayol Abu Zar (roziyallohu anhu)ning ayollari edi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Азбо (деб аталган туя) Бану Ақилдан бўлган бир кишиники эди ва у ҳожиларнинг олдинда борувчи (энг зўр) туяларидан эди. Сўнг (эгаси) асир олинди ва кишанланган ҳолда Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келтирилди. Пайғамбар ﷺ устига чакмон ёпилган эшак устида эдилар. У: «Эй Муҳаммад, нима учун мени ва ҳожиларнинг олдинда борувчи туясини ушлайсан?» деди. У зот: «Сени иттифоқчиларинг Сақиф қилмиши сабабли ушлаяпмиз», дедилар. Сақиф Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан икки кишини асир олган эди. У (асир) айтган сўзлари орасида: «Мен мусулмонман», деди ёки: «Мен исломни қабул қилдим», деди. Пайғамбар ﷺ олдинга ўтиб кетганларида — Абу Довуд айтади: буни Муҳаммад ибн Исо (ривоятидан) тушундим — у: «Эй Муҳаммад! Эй Муҳаммад!» деб чақирди. Пайғамбар ﷺ раҳмдил ва меҳрибон эдилар, шу сабабли унга қайтиб келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» деб сўрадилар. У: «Мен мусулмонман», деди. У зот: «Агар буни ўз ишингга ўзинг эга бўлиб турганингда айтганингда эди, бутунлай нажот топган бўлардинг», дедилар. Абу Довуд айтади: Сўнг мен Сулаймоннинг ҳадисига қайтдим. (Имрон айтади:) У: «Эй Муҳаммад, мен очман, мени таомлантир, мен чанқаганман, менга сув бер», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мана бу сенинг ҳожатинг», ёки: «Мана бу унинг ҳожати», дедилар. Сўнг у киши ҳалиги икки киши эвазига фидо қилиб (алмаштириб) юборилди. Расулуллоҳ ﷺ Азбони ўзларининг уловлари учун олиб қолдилар. Сўнг мушриклар Мадинанинг яйловдаги чорвасига ҳужум қилиб, Азбони олиб кетдилар ва мусулмонлардан бир аёлни ҳам асир олдилар. Улар тун бўлганда туяларини ҳовлиларида тиндириб қўяр эдилар. Бир кечаси улар ухлаб қолишди, аёл туриб, қўлини қайси туяга қўйса, у бўкирар эди, токи Азбога етиб келди. У кўникган, ўргатилган бир туянинг ёнига келди ва унга миниб олди. Сўнг: «Агар Аллоҳ мени нажот қилса, албатта уни сўяман», деб Аллоҳга аҳд қилди. Мадинага етиб келганида, туя Пайғамбар ﷺ нинг туяси эканлиги танилди. Бу ҳақда Пайғамбар ﷺ га хабар берилди, у зот унинг олдига (киши) юбордилар, аёл келтирилди ва назри ҳақида хабар берилди. Шунда у зот: «Сен унга жуда ёмон жавоб қайтарибсан», ёки: «(Аллоҳ) унга (ёмон жавоб қайтарди)», дедилар ва: «Агар Аллоҳ сени унинг устида нажот қилган бўлса, уни сўймоқчимисан?! Аллоҳга осийлик қилишда бўлган назр ҳам, Одам фарзанди эга бўлмаган нарсадаги назр ҳам бажарилмайди», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу аёл Абу Зар (розияллоҳу анҳу)нинг аёллари эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَالأَوَّلُ أَتَمُّ قَالَ " الْمَنَّانُ الَّذِي لاَ يُعْطِي شَيْئًا إِلاَّ مَنَّهُ " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa bir sanad orqali mana shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, lekin avvalgisi mukammalroqdir. Bu rivoyatda: «Minnat qiluvchi — bergan har bir narsasini minnat qilmasdan bermaydigan kishidir», deyilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа бир санад орқали мана шунга ўхшаш ривоят қилинади, лекин аввалгиси мукаммалроқдир. Бу ривоятда: «Миннат қилувчи — берган ҳар бир нарсасини миннат қилмасдан бермайдиган кишидир», дейилган.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَسَمَّى بِاسْمِي فَلاَ يَكْتَنِي بِكُنْيَتِي وَمَنْ تَكَنَّى بِكُنْيَتِي فَلاَ يَتَسَمَّى بِاسْمِي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى بِهَذَا الْمَعْنَى ابْنُ عَجْلاَنَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مُخْتَلِفًا عَلَى الرِّوَايَتَيْنِ وَكَذَلِكَ رِوَايَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِيهِ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَلَى مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ وَرَوَاهُ مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَلَى مَا قَالَ ابْنُ سِيرِينَ وَاخْتُلِفَ فِيهِ عَلَى مُوسَى بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَيْضًا عَلَى الْقَوْلَيْنِ اخْتَلَفَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ وَابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim mening ismim bilan ismlansa, mening kunyam bilan kunyalanmasin; kim mening kunyam bilan kunyalansa, mening ismim bilan ismlanmasin», dedilar. Abu Dovud aytadi: Shu maʼnoda Ibn Ajlon otasidan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abu Zurʼadan, u Abu Hurayradan ikki rivoyat boʻyicha turlicha rivoyat qilingan. Abdurrahmon ibn Abu Amraning Abu Hurayradan rivoyati ham shunday boʻlib, unda ixtilof qilingan: uni Savriy va Ibn Jurayj Abuz-Zubayr aytganidek rivoyat qilgan, Maʼqil ibn Ubaydulloh esa Ibn Siyrin aytganidek rivoyat qilgan. Muso ibn Yasordan, u Abu Hurayradan rivoyatida ham ikki qavl boʻyicha ixtilof qilingan, bunda Hammod ibn Xolid va Ibn Abu Fudayk ixtilof qilishgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким менинг исмим билан исмланса, менинг куням билан куняланмасин; ким менинг куням билан куняланса, менинг исмим билан исмланмасин», дедилар. Абу Довуд айтади: Шу маънода Ибн Ажлон отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган. Шунингдек, Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан икки ривоят бўйича турлича ривоят қилинган. Абдурраҳмон ибн Абу Амранинг Абу Ҳурайрадан ривояти ҳам шундай бўлиб, унда ихтилоф қилинган: уни Саврий ва Ибн Журайж Абуз-Зубайр айтганидек ривоят қилган, Маъқил ибн Убайдуллоҳ эса Ибн Сийрин айтганидек ривоят қилган. Мусо ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан ривоятида ҳам икки қавл бўйича ихтилоф қилинган, бунда Ҳаммод ибн Холид ва Ибн Абу Фудайк ихтилоф қилишган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَعْمَلَ كَعَمَلِهِمْ . قَالَ " أَنْتَ يَا أَبَا ذَرٍّ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ " . قَالَ فَإِنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ . قَالَ " فَإِنَّكَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ " . قَالَ فَأَعَادَهَا أَبُو ذَرٍّ فَأَعَادَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh, kishi bir qavmni sevadi-yu, lekin ularning amali kabi amal qila olmaydi (nima boʻladi)?» dedi. U zot ﷺ: «Ey Abu Zarr, sen oʻzing sevgan kishilar bilan birga boʻlasan», dedilar. (Abu Zarr): «Men Alloh va Uning Rasulini sevaman», dedi. U zot ﷺ: «Albatta sen oʻzing sevgan kishilar bilan birga boʻlasan», dedilar. (Abu Zarr) buni yana takrorladi, Rasululloh ﷺ ham buni yana takrorladilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ, киши бир қавмни севади-ю, лекин уларнинг амали каби амал қила олмайди (нима бўлади)?» деди. У зот ﷺ: «Эй Абу Зарр, сен ўзинг севган кишилар билан бирга бўласан», дедилар. (Абу Зарр): «Мен Аллоҳ ва Унинг Расулини севаман», деди. У зот ﷺ: «Албатта сен ўзинг севган кишилар билан бирга бўласан», дедилар. (Абу Зарр) буни яна такрорлади, Расулуллоҳ ﷺ ҳам буни яна такрорладилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ بُرْدٌ غَلِيظٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهُ قَالَ فَقَالَ الْقَوْمُ يَا أَبَا ذَرٍّ لَوْ كُنْتَ أَخَذْتَ الَّذِي عَلَى غُلاَمِكَ فَجَعَلْتَهُ مَعَ هَذَا فَكَانَتْ حُلَّةً وَكَسَوْتَ غُلاَمَكَ ثَوْبًا غَيْرَهُ . قَالَ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ إِنِّي كُنْتُ سَابَبْتُ رَجُلاً وَكَانَتْ أُمُّهُ أَعْجَمِيَّةً فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَشَكَانِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ " . قَالَ " إِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ فَضَّلَكُمُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَمَنْ لَمْ يُلاَئِمْكُمْ فَبِيعُوهُ وَلاَ تُعَذِّبُوا خَلْقَ اللَّهِ " .
al-Maʼrur ibn Suvayddan rivoyat qilinadi: Men Abu Zarni Rabazada koʻrdim, uning egnida qalin bir kiyim bor edi, qulining egnida ham shunga oʻxshash kiyim bor edi. (al-Maʼrur) dedi: Shunda jamoa: «Ey Abu Zar, agar qulingning egnidagini olib, buning ustiga qoʻshganingda, bir sidra kiyim boʻlardi, qulingga esa boshqa kiyim kiydirgan boʻlarding», deyishdi. (al-Maʼrur) dedi: Abu Zar shunday dedi: Men bir kishi bilan soʻkishib qolgan edim, uning onasi arab boʻlmagan (ajamiy) edi, men uni onasi bilan ayblab haqorat qildim. Bas, u meni Rasululloh ﷺga shikoyat qildi. Shunda u zot: «Ey Abu Zar, darhaqiqat, sen oʻzingda johiliyatdan (qolgan illat) bor kishisan», dedilar. Soʻng: «Ular (qullaringiz) sizlarning birodarlaringizdir. Alloh sizlarni ulardan ustun qildi. Kim sizlarga toʻgʻri kelmasa, uni soting va Allohning bandalariga azob bermang», dedilar.ал-Маърур ибн Сувайддан ривоят қилинади: Мен Абу Зарни Рабазада кўрдим, унинг эгнида қалин бир кийим бор эди, қулининг эгнида ҳам шунга ўхшаш кийим бор эди. (ал-Маърур) деди: Шунда жамоа: «Эй Абу Зар, агар қулингнинг эгнидагини олиб, бунинг устига қўшганингда, бир сидра кийим бўларди, қулингга эса бошқа кийим кийдирган бўлардинг», дейишди. (ал-Маърур) деди: Абу Зар шундай деди: Мен бир киши билан сўкишиб қолган эдим, унинг онаси араб бўлмаган (ажамий) эди, мен уни онаси билан айблаб ҳақорат қилдим. Бас, у мени Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилди. Шунда у зот: «Эй Абу Зар, дарҳақиқат, сен ўзингда жоҳилиятдан (қолган иллат) бор кишисан», дедилар. Сўнг: «Улар (қулларингиз) сизларнинг биродарларингиздир. Аллоҳ сизларни улардан устун қилди. Ким сизларга тўғри келмаса, уни сотинг ва Аллоҳнинг бандаларига азоб берманг», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ فَإِذَا عَلَيْهِ بُرْدٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهُ فَقُلْنَا يَا أَبَا ذَرٍّ لَوْ أَخَذْتَ بُرْدَ غُلاَمِكَ إِلَى بُرْدِكَ فَكَانَتْ حُلَّةً وَكَسَوْتَهُ ثَوْبًا غَيْرَهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدَيْهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيَكْسُهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيُعِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَهُ .
al-Maʼrur ibn Suvayddan rivoyat qilinadi: Biz Rabazada Abu Zarning huzuriga kirdik, qarasak, uning egnida bir kiyim bor, qulining egnida ham shunga oʻxshashi bor. Shunda biz: «Ey Abu Zar, agar qulingning kiyimini oʻz kiyimingga qoʻshib olganingda bir sidra kiyim boʻlardi, unga esa boshqa kiyim kiydirsang (yaxshi boʻlardi)», dedik. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Ular sizlarning birodarlaringizdir, Alloh ularni qoʻllaringiz ostiga (xizmatingizga) qildi. Bas, kimning birodari uning qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga kiydirsin va unga kuchidan ortiq ish yuklamasin. Agar unga kuchidan ortiq ish yuklasa, unga (oʻzi) yordam bersin». Abu Dovud dedi: Buni Ibn Numayr ham al-Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.ал-Маърур ибн Сувайддан ривоят қилинади: Биз Рабазада Абу Зарнинг ҳузурига кирдик, қарасак, унинг эгнида бир кийим бор, қулининг эгнида ҳам шунга ўхшаши бор. Шунда биз: «Эй Абу Зар, агар қулингнинг кийимини ўз кийимингга қўшиб олганингда бир сидра кийим бўларди, унга эса бошқа кийим кийдирсанг (яхши бўларди)», дедик. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Улар сизларнинг биродарларингиздир, Аллоҳ уларни қўлларингиз остига (хизматингизга) қилди. Бас, кимнинг биродари унинг қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга кийдирсин ва унга кучидан ортиқ иш юкламасин. Агар унга кучидан ортиқ иш юкласа, унга (ўзи) ёрдам берсин». Абу Довуд деди: Буни Ибн Нумайр ҳам ал-Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُقَيْلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، بِهَذَا الْحَدِيثِ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي وَسْطِهِ .
Abul-Asvad ad-Diliy orqali Abu Zar (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis (boshqa isnod bilan) rivoyat qilindi va roviy Nabiyni ﷺ (hadisning) oʻrtasida zikr qildi.Абул-Асвад ад-Дилий орқали Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис (бошқа иснод билан) ривоят қилинди ва ровий Набийни ﷺ (ҳадиснинг) ўртасида зикр қилди.