al-Irbod ibn Soriya

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْعَيْزَارِ بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أُمِّ الْحُصَيْنِ الأَحْمَسِيَّةِ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَعَلَيْهِ بُرْدٌ قَدِ الْتَفَعَ بِهِ مِنْ تَحْتِ إِبْطِهِ قَالَتْ فَأَنَا أَنْظُرُ إِلَى عَضَلَةِ عَضُدِهِ تَرْتَجُّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللَّهَ وَإِنْ أُمِّرَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ مُجَدَّعٌ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا مَا أَقَامَ لَكُمْ كِتَابَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أُمِّ حُصَيْنٍ ‏.‏

Umm Husayn al-Ahmasiyya (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ Vidoʼ hajida xutba qilayotganlarini eshitdim, u zotning ustlarida burd (chopon) boʻlib, uni qoʻltiqlari ostidan oʻrab olgan edilar. (Umm Husayn) aytdi: Men u zotning bilaklari mushaklari titrayotganiga qarab turardim, u zotning: «Ey odamlar! Allohdan qoʻrqinglar! Agar ustingizga aʼzosi kesilgan habashiy bir qul amir qilinsa ham, sizlarga Allohning Kitobini barpo qilib turar ekan, uni eshitinglar va unga itoat qilinglar», deyotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Irbod ibn Soriyadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir, u Umm Husayndan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Умм Ҳусайн ал-Аҳмасийя (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Видў ҳажида хутба қилаётганларини эшитдим, у зотнинг устларида бурд (чопон) бўлиб, уни қўлтиқлари остидан ўраб олган эдилар. (Умм Ҳусайн) айтди: Мен у зотнинг билаклари мушаклари титраётганига қараб турардим, у зотнинг: «Эй одамлар! Аллоҳдан қўрқинглар! Агар устингизга аъзоси кесилган ҳабаший бир қул амир қилинса ҳам, сизларга Аллоҳнинг Китобини барпо қилиб турар экан, уни эшитинглар ва унга итоат қилинглар», деётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Ирбод ибн Сориядан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, у Умм Ҳусайндан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ اقْضِنِي بَكْرِي ‏.‏ فَأَعْطَاهُ بَعِيرًا مُسِنًّا فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَسَنُّ مِنْ بَعِيرِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خَيْرُ النَّاسِ خَيْرُهُمْ قَضَاءً ‏"‏ ‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida edim. Bir aʼrobiy: «Yosh tuyamni qaytar», dedi. U zot unga yoshi ulugʻroq tuya berdilar. Aʼrobiy: «Ey Allohning Rasuli, bu mening tuyamdan yoshi kattaroq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng yaxshisi qarzni eng yaxshi oʻzlaydiganidir», dedilar.Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларида эдим. Бир аъробий: «Ёш туямни қайтар», деди. У зот унга ёши улуғроқ туя бердилар. Аъробий: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу менинг туямдан ёши каттароқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг яхшиси қарзни энг яхши ўзлайдиганидир», дедилар.

- وعن جابر، رضي الله عنه ، كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، إذا خطب احمرت عيناه، وعلا صوته، واشتد غضبه، حتى كأنه منذر جيش يقول‏:‏ ‏"‏صبحكم ومساكم‏"‏ ويقول‏:‏ ‏"‏بعثت أنا والساعة كهاتين‏"‏ ويقرن بين أصبعيه؛ السبابة والوسطى، ويقول‏:‏ ‏"‏أما بعد؛ فإن خير الحديث كتاب الله وخير الهدى هدى محمد، صلى الله عليه وسلم، وشر الأمور محدثاتها، وكل بدعة ضلالة‏"‏ ثم يقول‏:‏ ‏"‏أنا أولى بكل مؤمن من نفسه‏.‏ من ترك مالاً فلأهله، ومن ترك ديناً أو ضياعاً فإلي وعلى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وعن العرباض بن سارية، رضي الله عنه ، حديثة السابق في باب المحافظة على السنة‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilganlarida koʻzlari qizarar, ovozlari koʻtarilar va gʻazablari kuchayar edi, hatto goʻyo u zot bir lashkarni ogohlantirayotgan kishidek: «(Dushman) sizlarga ertalab hujum qildi, kechqurun ham hujum qildi», deyardilar. Yana: «Men va qiyomat mana bu ikkovidek (bir vaqtda) yuborildik», deb koʻrsatkich barmogʻi bilan oʻrta barmoqlarini birlashtirardilar. Yana: «Ammo baʼdu, eng yaxshi soʻz Allohning Kitobidir, eng yaxshi yoʻl Muhammadning yoʻlidir, ishlarning eng yomoni esa (dinda) yangidan toʻqib chiqarilganlaridir, har bir bidʼat zalolatdir», derdilar. Soʻng: «Men har bir moʻmin uchun uning oʻz nafsidan koʻra haqliroqman. Kim (oʻzidan keyin) mol qoldirsa, u uning ahli (vorislari) uchundir, kim qarz yoki (zoye boʻlib qoluvchi) bola qoldirsa, u menga (tegishli) va (uni hal qilish) men zimmamdadir», derdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилганларида кўзлари қизарар, овозлари кўтарилар ва ғазаблари кучаяр эди, ҳатто гўё у зот бир лашкарни огоҳлантираётган кишидек: «(Душман) сизларга эрталаб ҳужум қилди, кечқурун ҳам ҳужум қилди», деярдилар. Яна: «Мен ва қиёмат мана бу икковидек (бир вақтда) юборилдик», деб кўрсаткич бармоғи билан ўрта бармоқларини бирлаштирардилар. Яна: «Аммо баъду, энг яхши сўз Аллоҳнинг Китобидир, энг яхши йўл Муҳаммаднинг йўлидир, ишларнинг энг ёмони эса (динда) янгидан тўқиб чиқарилганларидир, ҳар бир бидъат залолатдир», дердилар. Сўнг: «Мен ҳар бир мўмин учун унинг ўз нафсидан кўра ҳақлироқман. Ким (ўзидан кейин) мол қолдирса, у унинг аҳли (ворислари) учундир, ким қарз ёки (зое бўлиб қолувчи) бола қолдирса, у менга (тегишли) ва (уни ҳал қилиш) мен зиммамдадир», дердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ بَشِيرِ بْنِ ذَكْوَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، - يَعْنِي ابْنَ زَبْرٍ - حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي الْمُطَاعِ، قَالَ سَمِعْتُ الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ فَوَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً وَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ وَذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَعَظْتَنَا مَوْعِظَةَ مُوَدِّعٍ فَاعْهَدْ إِلَيْنَا بِعَهْدٍ فَقَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدًا حَبَشِيًّا وَسَتَرَوْنَ مِنْ بَعْدِي اخْتِلاَفًا شَدِيدًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَالأُمُورَ الْمُحْدَثَاتِ فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ oramizda turib bizga qalblarni titratgan va koʻzlardan yosh oqizgan taʼsirli vaʼz qildilar. Shunda: «Ey Allohning Rasuli, siz xayrlashuvchi kishining vaʼziday vaʼz qildingiz, bizga bir nasihat qilib bering», deyildi. Shunda u zot: «Sizlarga Allohdan qoʻrqishni, itoat qiluvchining habashiy qul boʻlsa ham, quloq solib itoat etishni tavsiya qilaman. Mendan keyin sizlar koʻp ixtiloflarni koʻrasizlar. Bas, sizlarga mening sunnatimga va toʻgʻri yoʻldan borgan xalifalarning sunnatiga ergashishni tavsiya qilaman. Uni ozgʻu tishlaringiz bilan mahkam tishlab oling. Bidʼat ishlardan saqlaninglar, chunki har bir bidʼat zalolatdir», dedilar».Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб бизга қалбларни титратган ва кўзлардан ёш оқизган таъсирли ваъз қилдилар. Шунда: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз хайрлашувчи кишининг ваъзидай ваъз қилдингиз, бизга бир насиҳат қилиб беринг», дейилди. Шунда у зот: «Сизларга Аллоҳдан қўрқишни, итоат қилувчининг ҳабаший қул бўлса ҳам, қулоқ солиб итоат этишни тавсия қиламан. Мендан кейин сизлар кўп ихтилофларни кўрасизлар. Бас, сизларга менинг суннатимга ва тўғри йўлдан борган халифаларнинг суннатига эргашишни тавсия қиламан. Уни озғу тишларингиз билан маҳкам тишлаб олинг. Бидъат ишлардан сақланинглар, чунки ҳар бир бидъат залолатдир», дедилар».

- وعن أبي أمامة صدي بن عجلان الباهلي، رضي الله عنه ، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ليس شئ أحب إلى الله تعالى من قطرتين وأثرين‏:‏ قطرة دموع من خشية الله، وقطرة دم تهراق في سبيل الله، وأما الأثران‏:‏ فأثر في سبيل الله تعالى، وأثر في فريضة من فرائض الله تعالى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي‏.‏وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏ حديث العرباض بن سارية، رضي الله عنه ، قال‏:‏ وعظنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، موعظة وجلت منها القلوب، وذرفت منها العيون‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Allohga ikki tomchi va ikki asardan koʻ koʻra mahbubroq narsa yoʻq: Alloh qoʻrquvidan toʻkilgan koʻzyoshi tomchisi va Alloh yoʻlida toʻkilgan qon tomchisi. Ikki asarga kelsak: biri Alloh yoʻlidagi asar, ikkinchisi Allohning farzlaridan bir farzni (ado etishdagi) asardir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳга икки томчи ва икки асардан кў кўра маҳбуброқ нарса йўқ: Аллоҳ қўрқувидан тўкилган кўзёши томчиси ва Аллоҳ йўлида тўкилган қон томчиси. Икки асарга келсак: бири Аллоҳ йўлидаги асар, иккинчиси Аллоҳнинг фарзларидан бир фарзни (адо этишдаги) асардир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَنْصُورٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ السَّوَّاقُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو السَّلَمِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ وَعَظَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَوْعِظَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ لَمَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَمَاذَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا قَالَ ‏"‏ قَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى الْبَيْضَاءِ لَيْلُهَا كَنَهَارِهَا لاَ يَزِيغُ عَنْهَا بَعْدِي إِلاَّ هَالِكٌ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ فَسَيَرَى اخْتِلاَفًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِمَا عَرَفْتُمْ مِنْ سُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَعَلَيْكُمْ بِالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّمَا الْمُؤْمِنُ كَالْجَمَلِ الأَنِفِ حَيْثُمَا قِيدَ انْقَادَ ‏"‏ ‏.‏

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga koʻzlarni yoshlantiradigan, qalblarni titratadigan bir vaʼz qildilar. Biz: «Ey Rasululloh, bu xuddi xayrlashuvchining vaʼziga oʻxshaydi. Bizga nima buyurasiz?», dedik. U zot: «Men sizlarni tuni ham kunduzidek yorugʻ boʻlgan oydin yoʻlda qoldirdim. Mendan keyin undan faqat halok boʻluvchigina ogʻadi. Sizlardan kim yashasa, koʻp ixtiloflarni koʻradi. Bas, mening sunnatimni va toʻgʻri yoʻldan borgan hidoyatli xalifalarning sunnatini mahkam ushlanglar, unga jag tishlaringiz bilan yopishinglar. Habashiy bir qul boʻlsa ham, itoat qilishni oʻzingizga lozim tutinglar. Chunki moʻmin xuddi burniga halqa oʻtkazilgan tuyaga oʻxshaydi, qayoqqa yetaklansa, oʻshaqqa boradi», dedilar.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга кўзларни ёшлантирадиган, қалбларни титратадиган бир ваъз қилдилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ, бу худди хайрлашувчининг ваъзига ўхшайди. Бизга нима буюрасиз?», дедик. У зот: «Мен сизларни туни ҳам кундузидек ёруғ бўлган ойдин йўлда қолдирдим. Мендан кейин ундан фақат ҳалок бўлувчигина оғади. Сизлардан ким яшаса, кўп ихтилофларни кўради. Бас, менинг суннатимни ва тўғри йўлдан борган ҳидоятли халифаларнинг суннатини маҳкам ушланглар, унга жаг тишларингиз билан ёпишинглар. Ҳабаший бир қул бўлса ҳам, итоат қилишни ўзингизга лозим тутинглар. Чунки мўмин худди бурнига ҳалқа ўтказилган туяга ўхшайди, қаёққа етакланса, ўшаққа боради», дедилар.