وَقَالَ مُعَاذٌ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَخْلٍ. فَذَكَرَ صَلاَةَ الْخَوْفِ. قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحْسَنُ مَا سَمِعْتُ فِي صَلاَةِ الْخَوْفِ. تَابَعَهُ اللَّيْثُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ حَدَّثَهُ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي أَنْمَارٍ.
Muoz (rivoyatda): Hishom, Abu Zubayrdan, u Jobirdan: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan Naxlda edik», dedi — va xavf namozini zikr qildi. Molik: «Bu — men xavf namozi haqida eshitganlarimning eng yaxshisidir», dedi. Buni Lays (Hishomdan, Zayd ibn Aslamdan rivoyatda) qoʻllab-quvvatladi: Qosim ibn Muhammad unga (rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Bani Anmor gʻazotida (xavf namozini) oʻqidilar.Муоз (ривоятда): Ҳишом, Абу Зубайрдан, у Жобирдан: «Биз Пайғамбар ﷺ билан Нахлда эдик», деди — ва хавф намозини зикр қилди. Молик: «Бу — мен хавф намози ҳақида эшитганларимнинг энг яхшисидир», деди. Буни Лайс (Ҳишомдан, Зайд ибн Асламдан ривоятда) қўллаб-қувватлади: Қосим ибн Муҳаммад унга (ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Бани Анмор ғазотида (хавф намозини) ўқидилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّهُ سَمِعَ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُمْ ذَكَرُوا غُسْلَ يَوْمِ الْجُمُعَةِ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ يَسْكُنُونَ الْعَالِيَةَ فَيَحْضُرُونَ الْجُمُعَةَ وَبِهِمْ وَسَخٌ فَإِذَا أَصَابَهُمُ الرَّوْحُ سَطَعَتْ أَرْوَاحُهُمْ فَيَتَأَذَّى بِهَا النَّاسُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَوَلاَ يَغْتَسِلُونَ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning huzurida juma kunining gʻuslini tilga olishdi. Shunda u: «Odamlar Oliyada yashardilar va jumaga ustlarida kir bilan kelardilar. Ularga issiq shabada tegsa, hidlari taralib, undan odamlar aziyat chekardilar. Bu haqda Rasululloh ﷺga aytilgan edi, u zot: ‹Nega gʻusl qilmaydilar?› dedilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурида жума кунининг ғуслини тилга олишди. Шунда у: «Одамлар Олияда яшардилар ва жумага устларида кир билан келардилар. Уларга иссиқ шабада тегса, ҳидлари таралиб, ундан одамлар азият чекардилар. Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга айтилган эди, у зот: ‹Нега ғусл қилмайдилар?› дедилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانَ ابْنَةِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدُهُ قَالَ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي وَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنْ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي ظِلِّ شَجَرَةٍ فَقَالَ لِي انْطَلِقْ فَاعْلَمْ مَنْ ذَاكَ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ فَقَالَ مُرُوهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مَرَّةً فَلْيَلْحَقْ بِنَا فَلَمَّا بَلَغْنَا الْمَدِينَةَ لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ فَقَالَ وَا أَخَاهُ وَا صَاحِبَاهُ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضِ بُكَاءِ فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَذَكَرْتُ لَهَا قَوْلَ عُمَرَ فَقَالَتْ لَا وَاللَّهِ مَا قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزِيدُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى قَالَ أَيُّوبُ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلَا مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ أَيُّوبَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلَا تَنْهَى عَنْ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotda otliqlar orasida ketayotgan edim. Bir joyda daraxt soyasida tushib turgan bir kishini koʻrdik. U menga: ‹Bor, u kim ekanini bilib kel›, dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb ekan. Qaytib kelib: ‹Sen menga u kim ekanini bilib kelishni buyurgan eding, u Suhaybdir›, dedim. U: ‹Unga ayting, bizga qoʻshilsin›, dedi. Men: ‹U bilan birga ahli bor›, dedim. U: ‹Ahli bilan birga boʻlsa ham›, dedi. Madinaga yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay amirul-moʻʼmininga suiqasd qilindi. Suhayb kelib: ‹Voh, birodarim! Voh, doʻstim!›, deb yigʻladi. Shunda Umar: ‹Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashining baʼzisi sababli azoblanadi›, deganini bilmasmiding yoki eshitmasmiding?›, dedi. Men (Ibn Abbos) Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga borib, unga Umarning soʻzini eslatdim. U: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ mayyit birovning yigʻlashi sababli azoblanadi, demaganlar. Lekin Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh azza va jalla kofirning azobini ahlining unga yigʻlashi sababli oshiradi›, deganlar. Va albatta Alloh kuldiruvchi va yigʻlatuvchidir. Hech bir gunohkor boshqaning gunohini koʻtarmaydi›, dedi.» Qosim aytadi: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganida, u: «Siz menga yolgʻonchi ham, yolgʻonga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan hadis aytyapsiz. Lekin quloq baʼzan xato eshitadi», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотда отлиқлар орасида кетаётган эдим. Бир жойда дарахт соясида тушиб турган бир кишини кўрдик. У менга: ‹Бор, у ким эканини билиб кел›, деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб экан. Қайтиб келиб: ‹Сен менга у ким эканини билиб келишни буюрган эдинг, у Суҳайбдир›, дедим. У: ‹Унга айтинг, бизга қўшилсин›, деди. Мен: ‹У билан бирга аҳли бор›, дедим. У: ‹Аҳли билан бирга бўлса ҳам›, деди. Мадинага етиб келганимизда, кўп ўтмай амирул-мўъмининга суиқасд қилинди. Суҳайб келиб: ‹Воҳ, биродарим! Воҳ, дўстим!›, деб йиғлади. Шунда Умар: ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлашининг баъзиси сабабли азобланади›, деганини билмасмидинг ёки эшитмасмидинг?›, деди. Мен (Ибн Аббос) Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига бориб, унга Умарнинг сўзини эслатдим. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ маййит бировнинг йиғлаши сабабли азобланади, демаганлар. Лекин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлаши сабабли оширади›, деганлар. Ва албатта Аллоҳ кулдирувчи ва йиғлатувчидир. Ҳеч бир гуноҳкор бошқанинг гуноҳини кўтармайди›, деди.» Қосим айтади: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганида, у: «Сиз менга ёлғончи ҳам, ёлғонга чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ҳадис айтяпсиз. Лекин қулоқ баъзан хато эшитади», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْنٍ قَالَ: حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ سَعْدٍ، أَنَّهُ خَرَجَ مَعَ عَبْدِ اللهِ بْنِ عُمَرَ، وَمَعَ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، حَتَّى إِذَا نَزَلاَ سَرِفًا مَرَّ عَبْدُ اللهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ بِالسَّلاَمِ، فَرَدَّا عَلَيْهِ.
Saʼd (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) va Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh) bilan (safarga) chiqdi. Ular Sarif (degan joy)ga tushganlarida, Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) oʻtib qoldi va ularga (qoʻli bilan) salom ishorasini qildi, ular ham unga (salomini) qaytarishdi.Саъд (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ва Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) билан (сафарга) чиқди. Улар Сариф (деган жой)га тушганларида, Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) ўтиб қолди ва уларга (қўли билан) салом ишорасини қилди, улар ҳам унга (саломини) қайтаришди.