حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي.
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni Baroat surasi bilan Makka ahliga: «Bu yildan keyin mushrik haj qilmaydi, Baytni yalangʻoch kishi tavof qilmaydi va jannatga faqat musulmon jon kiradi. Kimning Rasululloh ﷺ bilan orasida muddatli ahd boʻlsa, uning ajali oʻz muddatigacha, Alloh va Uning Rasuli mushriklardan bezordirlar», deb yubordilar. U zot u bilan uch kun yurdi, soʻng u zot ﷺ Aliga: «Unga yetib ol, Abu Bakrni menga qaytar, sen yetkaz», dedilar. Ali shunday qildi. Abu Bakr Nabiy ﷺ oldilariga kelganda yigʻladi va: «Ey Allohning Rasuli! Men haqimda biror narsa yuz berdimi?» dedi. U zot: «Sen haqingda yaxshilikdan boshqa narsa yuz bergani yoʻq, lekin uni faqat men yoki mendan boʻlgan bir kishi yetkazishi buyurildi», dedilar.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни Бароат сураси билан Макка аҳлига: «Бу йилдан кейин мушрик ҳаж қилмайди, Байтни яланғоч киши тавоф қилмайди ва жаннатга фақат мусулмон жон киради. Кимнинг Расулуллоҳ ﷺ билан орасида муддатли аҳд бўлса, унинг ажали ўз муддатигача, Аллоҳ ва Унинг Расули мушриклардан безордирлар», деб юбордилар. У зот у билан уч кун юрди, сўнг у зот ﷺ Алига: «Унга етиб ол, Абу Бакрни менга қайтар, сен етказ», дедилар. Али шундай қилди. Абу Бакр Набий ﷺ олдиларига келганда йиғлади ва: «Эй Аллоҳнинг Расули! Мен ҳақимда бирор нарса юз бердими?» деди. У зот: «Сен ҳақингда яхшиликдан бошқа нарса юз бергани йўқ, лекин уни фақат мен ёки мендан бўлган бир киши етказиши буюрилди», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلَام فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ قَالَ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكَ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَّا عَمِلْتُ بِهِ وَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الْأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ الْيَوْمَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasulullohning ﷺ qizi Fotima Rasululloh ﷺ vafotidan keyin Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ qoldirgan, Alloh u zotga ato etgan meros mol-mulkdan oʻz ulushini boʻlib berishini soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga: «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros qolmas, biz nima qoldirsak, u sadaqadir›, deganlar», dedi. Fotima alayhassalom gʻazablanib, Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan yuz oʻgirdi va vafotigacha undan yuz oʻgirgan holida qoldi. U Rasululloh ﷺ vafotidan keyin olti oy yashadi. Fotima (roziyallohu anho) Abu Bakrdan Rasululloh ﷺ Xaybar va Fadakdan hamda Madinadagi sadaqasidan qoldirgan mol-mulkdagi ulushini soʻrar edi, Abu Bakr esa unga buni bermadi va: «Rasululloh ﷺ amal qilgan hech narsani men amal qilmay qoldirmayman, agar u zotning ishidan bir narsani tark etsam, adashib ketishimdan qoʻrqaman», dedi. U zotning Madinadagi sadaqasini Umar Ali va Abbosga topshirdi, uni Ali oʻz qoʻliga oldi. Xaybar va Fadakni esa Umar (roziyallohu anhu) oʻzida ushlab qoldi va: «Bu ikkisi Rasululloh ﷺ sadaqasi, u zotning uchraydigan haqlari va ehtiyojlari uchun edi, ularning ishi voliyi amrning ixtiyorida», dedi. Ular shu kungacha oʻsha holida turibdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳнинг ﷺ қизи Фотима Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган, Аллоҳ у зотга ато этган мерос мол-мулкдан ўз улушини бўлиб беришини сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос қолмас, биз нима қолдирсак, у садақадир›, деганлар», деди. Фотима алайҳассалом ғазабланиб, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан юз ўгирди ва вафотигача ундан юз ўгирган ҳолида қолди. У Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин олти ой яшади. Фотима (розияллоҳу анҳо) Абу Бакрдан Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ва Фадакдан ҳамда Мадинадаги садақасидан қолдирган мол-мулкдаги улушини сўрар эди, Абу Бакр эса унга буни бермади ва: «Расулуллоҳ ﷺ амал қилган ҳеч нарсани мен амал қилмай қолдирмайман, агар у зотнинг ишидан бир нарсани тарк этсам, адашиб кетишимдан қўрқаман», деди. У зотнинг Мадинадаги садақасини Умар Али ва Аббосга топширди, уни Али ўз қўлига олди. Хайбар ва Фадакни эса Умар (розияллоҳу анҳу) ўзида ушлаб қолди ва: «Бу иккиси Расулуллоҳ ﷺ садақаси, у зотнинг учрайдиган ҳақлари ва эҳтиёжлари учун эди, уларнинг иши волийи амрнинг ихтиёрида», деди. Улар шу кунгача ўша ҳолида турибди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَخْبَرَنِي عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ بَعْدَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَيَالٍ وَعَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَام يَمْشِي إِلَى جَنْبِهِ فَمَرَّ بِحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ يَلْعَبُ مَعَ غِلْمَانٍ فَاحْتَمَلَهُ عَلَى رَقَبَتِهِ وَهُوَ يَقُولُ وَا بِأَبِي شَبَهُ النَّبِيِّ لَيْسَ شَبِيهًا بِعَلِيِّ قَالَ وَعَلِيٌّ يَضْحَكُ.
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uqba ibn al-Horis aytadi: Nabiy ﷺ vafotlaridan bir necha kun soʻng men Abu Bakr (roziyallohu anhu) bilan asr namozidan chiqdim, Ali ham uning yonida yurar edi. U kishi bolalar bilan oʻynayotgan Hasan ibn Ali oldidan oʻtib, uni yelkasiga koʻtarib oldi va: «Otam unga fido boʻlsin, u Nabiyga ﷺ oʻxshaydi, Aliga oʻxshamaydi», derdi. Ali esa kular edi.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уқба ибн ал-Ҳорис айтади: Набий ﷺ вафотларидан бир неча кун сўнг мен Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) билан аср намозидан чиқдим, Али ҳам унинг ёнида юрар эди. У киши болалар билан ўйнаётган Ҳасан ибн Али олдидан ўтиб, уни елкасига кўтариб олди ва: «Отам унга фидо бўлсин, у Набийга ﷺ ўхшайди, Алига ўхшамайди», дерди. Али эса кулар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ أَبِي حَازِمٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ خَطَبَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ وَتَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَا وَضَعَهَا اللَّهُ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ} سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ بَيْنَهُمْ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ يُوشِكُ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ.
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi xutba qilib dedilar: «Ey odamlar, sizlar bu oyatni oʻqiysizlar-u, uni Alloh qoʻygan joydan boshqa joyga qoʻyasizlar: {Ey iymon keltirganlar, oʻzingizni (oʻz nafsingizni) ehtiyot qilinglar! Agar hidoyatda boʻlsangiz, adashgan kimsa sizga zarar yetkaza olmas} (Moida 105). Men Rasululloh ﷺning: ‹Odamlar oʻz oralarida munkarni koʻrib turib, uni inkor qilmasalar, Alloh oʻz azobini ularning barchasiga umumiy qilib yuborishi yaqindir›, deganlarini eshitganman».Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши хутба қилиб дедилар: «Эй одамлар, сизлар бу оятни ўқийсизлар-у, уни Аллоҳ қўйган жойдан бошқа жойга қўясизлар: {Эй иймон келтирганлар, ўзингизни (ўз нафсингизни) эҳтиёт қилинглар! Агар ҳидоятда бўлсангиз, адашган кимса сизга зарар етказа олмас} (Моида 105). Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Одамлар ўз ораларида мункарни кўриб туриб, уни инкор қилмасалар, Аллоҳ ўз азобини уларнинг барчасига умумий қилиб юбориши яқиндир›, деганларини эшитганман».
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِهِ بِمَا شَاءَ أَنْ يَنْفَعَنِي مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي غَيْرُهُ اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الطُّهُورَ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ تَعَالَى إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ثُمَّ تَلَا {وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ}.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi dedilar: «Men Rasululloh ﷺdan bir hadis eshitsam, Alloh xohlagan darajada undan menga naf berardi. Boshqa kishi menga u zotdan bir narsa soʻzlab bersa, undan qasam ichishini talab qilardim, u menga qasam ichsa, uni tasdiqlardim. Menga Abu Bakr soʻzlab berdi va Abu Bakr rost soʻzladi. U dedi: Rasululloh ﷺ: ‹Qaysi bir moʻmin banda bir gunoh qilib, soʻng taharat qilsa va uni chiroyli qilsa, keyin ikki rakat namoz oʻqib, Alloh taolodan magʻfirat soʻrasa, albatta Alloh uni magʻfirat qiladi›, dedilar». Soʻng u zot: {Ular fohisha ish qilib qoʻysalar yoki oʻzlariga zulm qilsalar} (Oli Imron 135) oyatini tilovat qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши дедилар: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис эшитсам, Аллоҳ хоҳлаган даражада ундан менга наф берарди. Бошқа киши менга у зотдан бир нарса сўзлаб берса, ундан қасам ичишини талаб қилардим, у менга қасам ичса, уни тасдиқлардим. Менга Абу Бакр сўзлаб берди ва Абу Бакр рост сўзлади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайси бир мўмин банда бир гуноҳ қилиб, сўнг таҳарат қилса ва уни чиройли қилса, кейин икки ракат намоз ўқиб, Аллоҳ таолодан мағфират сўраса, албатта Аллоҳ уни мағфират қилади›, дедилар». Сўнг у зот: {Улар фоҳиша иш қилиб қўйсалар ёки ўзларига зулм қилсалар} (Оли Имрон 135) оятини тиловат қилдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى الْعَبَّاسِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ خَاصَمَ الْعَبَّاسُ عَلِيًّا فِي أَشْيَاءَ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ شَيْءٌ تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُحَرِّكْهُ فَلَا أُحَرِّكُهُ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُمَرُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فَقَالَ شَيْءٌ لَمْ يُحَرِّكْهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَسْتُ أُحَرِّكُهُ قَالَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ قَالَ فَأَسْكَتَ عُثْمَانُ وَنَكَسَ رَأْسَهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَشِيتُ أَنْ يَأْخُذَهُ فَضَرَبْتُ بِيَدِي بَيْنَ كَتِفَيْ الْعَبَّاسِ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلَّا سَلَّمْتَهُ لِعَلِيٍّ قَالَ فَسَلَّمَهُ لَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etib, Abu Bakr xalifa boʻlganida, Abbos Ali bilan Rasululloh ﷺ qoldirgan baʼzi narsalar haqida bahslashdi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ qoldirgan va oʻzgartirmagan narsani men ham oʻzgartirmayman», dedi. Umar xalifa boʻlganida, ular ikkovi bahslarini uning huzuriga olib bordilar. U: «Abu Bakr oʻzgartirmagan narsani men oʻzgartirmayman», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) xalifa boʻlganida, ular bahslarini uning huzuriga olib bordilar. Usmon jim boʻlib, boshini quyi soldi. Ibn Abbos aytadi: Men uni (moldan mahrum) olib qoʻyishidan qoʻrqib, qoʻlim bilan Abbosning yelkalari orasiga urib: «Ey otajon, uni Aliga topshirishingni senga qasam qilib aytaman», dedim. Bas, u uni Aliga topshirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, Абу Бакр халифа бўлганида, Аббос Али билан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган баъзи нарсалар ҳақида баҳслашди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ қолдирган ва ўзгартирмаган нарсани мен ҳам ўзгартирмайман», деди. Умар халифа бўлганида, улар иккови баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. У: «Абу Бакр ўзгартирмаган нарсани мен ўзгартирмайман», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) халифа бўлганида, улар баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. Усмон жим бўлиб, бошини қуйи солди. Ибн Аббос айтади: Мен уни (молдан маҳрум) олиб қўйишидан қўрқиб, қўлим билан Аббоснинг елкалари орасига уриб: «Эй отажон, уни Алига топширишингни сенга қасам қилиб айтаман», дедим. Бас, у уни Алига топширди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ بَنِي تَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنِي فُلَانٌ، وَفُلَانٌ، وَقَالَ، فَعَدَّ سِتَّةً أَوْ سَبْعَةً كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ فِيهِمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ عُمَرَ إِذْ دَخَلَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَدْ ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ مَهْ يَا عَبَّاسُ قَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ تَقُولُ ابْنُ أَخِي وَلِي شَطْرُ الْمَالِ وَقَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ يَا عَلِيُّ تَقُولُ ابْنَتُهُ تَحْتِي وَلَهَا شَطْرُ الْمَالِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَوَلِيَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ بَعْدِهِ فَعَمِلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَلِيتُهُ مِنْ بَعْدِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَحْلِفُ بِاللَّهِ لَأَجْهَدَنَّ أَنْ أَعْمَلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِأَنَّهُ لَصَادِقٌ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يُورَثُ وَإِنَّمَا مِيرَاثُهُ فِي فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمَسَاكِينِ و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِاللَّهِ إِنَّهُ صَادِقٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يَمُوتُ حَتَّى يَؤُمَّهُ بَعْضُ أُمَّتِهِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَإِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا لِتَعْمَلَا فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قَالَ فَخَلَوَا ثُمَّ جَاءَا فَقَالَ الْعَبَّاسُ ادْفَعْهُ إِلَى عَلِيٍّ فَإِنِّي قَدْ طِبْتُ نَفْسًا بِهِ لَهُ.
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida oʻtirgan edik, Ali va Abbos (roziyallohu anhumo) ovozlari koʻtarilgan holda kirib keldilar. Umar: «Toʻxta, ey Abbos! Sen nima demoqchiligingni bilaman: ‹U mening akamning oʻgʻli, molning yarmi menikidir›, deysan. Ey Ali, sen ham nima demoqchiligingni bilaman: ‹Uning qizi mening nikohimda, molning yarmi unikidir›, deysan. Bu esa Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida boʻlgan mol edi, biz u zot uni qanday tasarruf qilganlarini koʻrdik. U zotdan soʻng uni Abu Bakr (roziyallohu anhu) qoʻlga oldi va unda Rasululloh ﷺ ning ishini qildi. Soʻng Abu Bakrdan keyin men uni qoʻlga oldim va Alloh nomiga qasam ichamanki, unda Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning ishini qilishga astoydil harakat qilaman», dedi. Soʻng u: «Menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) rost ekaniga qasam ichib gapirib berdiki, u Nabiy ﷺ ni: ‹Nabiydan meros qolmaydi, uning merosi faqir va miskin musulmonlar uchundir›, deganlarini eshitgan. Yana menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) Alloh nomiga rost ekaniga qasam ichib gapirib berdiki, Nabiy ﷺ: ‹Nabiy ummatidan baʼzi kishi unga imom boʻlmaguncha vafot etmaydi›, deganlar. Bu esa Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida boʻlgan narsa edi, biz u zot uni qanday tasarruf qilganlarini koʻrdik. Agar xohlasangiz, uni ikkovingizga beraman, unda Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning ishini qilinglar», dedi. Soʻng ular chetga chiqib, qaytib keldilar. Abbos: «Uni Aliga topshir, chunki men bunga koʻnglim tinch», dedi.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида ўтирган эдик, Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо) овозлари кўтарилган ҳолда кириб келдилар. Умар: «Тўхта, эй Аббос! Сен нима демоқчилигингни биламан: ‹У менинг акамнинг ўғли, молнинг ярми меникидир›, дейсан. Эй Али, сен ҳам нима демоқчилигингни биламан: ‹Унинг қизи менинг никоҳимда, молнинг ярми уникидир›, дейсан. Бу эса Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида бўлган мол эди, биз у зот уни қандай тасарруф қилганларини кўрдик. У зотдан сўнг уни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) қўлга олди ва унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ишини қилди. Сўнг Абу Бакрдан кейин мен уни қўлга олдим ва Аллоҳ номига қасам ичаманки, унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг ишини қилишга астойдил ҳаракат қиламан», деди. Сўнг у: «Менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) рост эканига қасам ичиб гапириб бердики, у Набий ﷺ ни: ‹Набийдан мерос қолмайди, унинг мероси фақир ва мискин мусулмонлар учундир›, деганларини эшитган. Яна менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Аллоҳ номига рост эканига қасам ичиб гапириб бердики, Набий ﷺ: ‹Набий умматидан баъзи киши унга имом бўлмагунча вафот этмайди›, деганлар. Бу эса Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида бўлган нарса эди, биз у зот уни қандай тасарруф қилганларини кўрдик. Агар хоҳласангиз, уни икковингизга бераман, унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг ишини қилинглар», деди. Сўнг улар четга чиқиб, қайтиб келдилар. Аббос: «Уни Алига топшир, чунки мен бунга кўнглим тинч», деди.