حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي حَيَّةَ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ حَتَّى أَنْقَاهُمَا ثُمَّ مَضْمَضَ ثَلاَثًا وَاسْتَنْشَقَ ثَلاَثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً ثُمَّ غَسَلَ قَدَمَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَأَخَذَ فَضْلَ طَهُورِهِ فَشَرِبَهُ وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ قَالَ أَحْبَبْتُ أَنْ أُرِيَكُمْ كَيْفَ كَانَ طُهُورُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُثْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالرُّبَيِّعِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ وَعَائِشَةَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ .
Hannod va Qutayba bizga aytib berdilar: Ular: Bizga Abul-Ahvas Abu Ishoqdan, u Abu Hayyadan rivoyat qildi, dedilar. U (Abu Hayya) dedi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat qilganlarini koʻrdim: U ikki kaftlarini tozalaguncha yuvdilar, soʻng uch marta ogʻiz chayqadilar, uch marta burunga suv tortdilar, yuzlarini uch marta yuvdilar, ikki bilaklarini uch marta (yuvdilar), boshlariga bir marta mash tortdilar, soʻng ikki oyoqlarini toʻpiqlarigacha yuvdilar. Soʻng turib, tahoratidan ortgan suvni olib, tik turgan holda uni ichdilar. Soʻng: «Men sizlarga Rasululloh ﷺning tahoratlari qanday boʻlganini koʻrsatishni xohladim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Usmon, Abdulloh ibn Zayd, Ibn Abbos, Abdulloh ibn Amr, Rubayyiʼ, Abdulloh ibn Unays va Oishadan (rizvonullohi alayhim) ham (rivoyatlar) bor.Ҳаннод ва Қутайба бизга айтиб бердилар: Улар: Бизга Абул-Аҳвас Абу Ишоқдан, у Абу Ҳайядан ривоят қилди, дедилар. У (Абу Ҳайя) деди: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат қилганларини кўрдим: У икки кафтларини тозалагунча ювдилар, сўнг уч марта оғиз чайқадилар, уч марта бурунга сув тортдилар, юзларини уч марта ювдилар, икки билакларини уч марта (ювдилар), бошларига бир марта маш тортдилар, сўнг икки оёқларини тўпиқларигача ювдилар. Сўнг туриб, таҳоратидан ортган сувни олиб, тик турган ҳолда уни ичдилар. Сўнг: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратлари қандай бўлганини кўрсатишни хоҳладим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Усмон, Абдуллоҳ ибн Зайд, Ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Амр, Рубаййиъ, Абдуллоҳ ибн Унайс ва Оишадан (ризвонуллоҳи алайҳим) ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، ذَكَرَ عَنْ عَلِيٍّ، مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي حَيَّةَ إِلاَّ أَنَّ عَبْدَ خَيْرٍ، قَالَ كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طُهُورِهِ أَخَذَ مِنْ فَضْلِ طَهُورِهِ بِكَفِّهِ فَشَرِبَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ أَبِي حَيَّةَ وَعَبْدِ خَيْرٍ وَالْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ وَقَدْ رَوَى زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ رضى الله عنه حَدِيثَ الْوُضُوءِ بِطُولِهِ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ فَأَخْطَأَ فِي اسْمِهِ وَاسْمِ أَبِيهِ فَقَالَ مَالِكُ بْنُ عُرْفُطَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ وَرُوِيَ عَنْهُ عَنْ مَالِكِ بْنِ عُرْفُطَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ شُعْبَةَ وَالصَّحِيحُ خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ .
Qutayba va Hannod bizga aytib berdilar: Ular: Bizga Abul-Ahvas Abu Ishoqdan, u Abd Xayrdan rivoyat qildi, dedilar. U Ali (roziyallohu anhu)dan Abu Hayyaning hadisiga oʻxshashini zikr qildi, faqat Abd Xayr: «U tahoratidan boʻshagach, tahoratidan ortgan suvdan kaftiga olib, uni ichar edi», dedi. Abu Iso aytdi: Alining hadisini Abu Ishoq al-Hamdoniy Abu Hayya, Abd Xayr va Horisdan, ular Alidan rivoyat qildi. Zoida ibn Qudoma va boshqa bir necha kishi Xolid ibn Alqamadan, u Abd Xayrdan, u Ali (roziyallohu anhu)dan tahorat hadisini toʻliq holda rivoyat qildilar. Bu hadis hasan sahihdir. (Abu Iso) aytdi: Shuʼba bu hadisni Xolid ibn Alqamadan rivoyat qildi, lekin uning ismida va otasining ismida xato qildi va: Molik ibn Urfuta, u Abd Xayrdan, u Alidan, dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu (hadis) Abu Avonadan, u Xolid ibn Alqamadan, u Abd Xayrdan, u Alidan ham rivoyat qilingan. (Abu Iso) aytdi: Undan Molik ibn Urfuta orqali Shuʼbaning rivoyatiga oʻxshash tarzda ham rivoyat qilingan. Sahihi esa — Xolid ibn Alqamadir.Қутайба ва Ҳаннод бизга айтиб бердилар: Улар: Бизга Абул-Аҳвас Абу Ишоқдан, у Абд Хайрдан ривоят қилди, дедилар. У Али (розияллоҳу анҳу)дан Абу Ҳайянинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди, фақат Абд Хайр: «У таҳоратидан бўшагач, таҳоратидан ортган сувдан кафтига олиб, уни ичар эди», деди. Абу Исо айтди: Алининг ҳадисини Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний Абу Ҳайя, Абд Хайр ва Ҳорисдан, улар Алидан ривоят қилди. Зоида ибн Қудома ва бошқа бир неча киши Холид ибн Алқамадан, у Абд Хайрдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан таҳорат ҳадисини тўлиқ ҳолда ривоят қилдилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Абу Исо) айтди: Шуъба бу ҳадисни Холид ибн Алқамадан ривоят қилди, лекин унинг исмида ва отасининг исмида хато қилди ва: Молик ибн Урфута, у Абд Хайрдан, у Алидан, деди. (Абу Исо) айтди: Бу (ҳадис) Абу Авонадан, у Холид ибн Алқамадан, у Абд Хайрдан, у Алидан ҳам ривоят қилинган. (Абу Исо) айтди: Ундан Молик ибн Урфута орқали Шуъбанинг ривоятига ўхшаш тарзда ҳам ривоят қилинган. Саҳиҳи эса — Холид ибн Алқамадир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ . قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ . هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلاَلٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَىُّ بْنُ عِمَارَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Hammom ibn Horisdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) bavl qildi, soʻng tahorat oldi va ikki mahsisi ustiga mash tortdi. Unga: «Shunday qilyapsanmi?» deyildi. U: «Meni nima toʻxtatadi? Holbuki, men Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim (Naxaiy) aytdi: Ularga (ulamolarga) Jarirning hadisi yoqar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Bu Ibrohimning soʻzi, yaʼni «Ularga yoqar edi» (degani). (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Huzayfa, Mugʻiyra, Bilol, Saʼd, Abu Ayyub, Salmon, Burayda, Amr ibn Umayya, Anas, Sahl ibn Saʼd, Yaʼlo ibn Murra, Uboda ibn Somit, Usoma ibn Sharik, Abu Umoma, Jobir, Usoma ibn Zayd, Ibn Uboda — Ibn Imora ham deyiladi — va Ubay ibn Imora (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jarirning hadisi hasan sahihdir.Ҳаммом ибн Ҳорисдан ривоят қилинадики, у айтди: Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) бавл қилди, сўнг таҳорат олди ва икки маҳсиси устига маш тортди. Унга: «Шундай қиляпсанми?» дейилди. У: «Мени нима тўхтатади? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини кўрганман», деди. Иброҳим (Нахаий) айтди: Уларга (уламоларга) Жарирнинг ҳадиси ёқар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Бу Иброҳимнинг сўзи, яъни «Уларга ёқар эди» (дегани). (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ҳузайфа, Муғийра, Билол, Саъд, Абу Айюб, Салмон, Бурайда, Амр ибн Умайя, Анас, Саҳл ибн Саъд, Яъло ибн Мурра, Убода ибн Сомит, Усома ибн Шарик, Абу Умома, Жобир, Усома ибн Зайд, Ибн Убода — Ибн Имора ҳам дейилади — ва Убай ибн Имора (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жарирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَقْرَإِ الْحَائِضُ وَلاَ الْجُنُبُ شَيْئًا مِنَ الْقُرْآنِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقْرَإِ الْجُنُبُ وَلاَ الْحَائِضُ " . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا لاَ تَقْرَأُ الْحَائِضُ وَلاَ الْجُنُبُ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلاَّ طَرَفَ الآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ . كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ . وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ . وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنِ الثِّقَاتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hayzli ayol ham, junub kishi ham Qurʼondan biror narsa oʻqimasin», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisini biz faqat Ismoil ibn Ayyoshning Muso ibn Uqbadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan: «Junub kishi ham, hayzli ayol ham oʻqimasin» degan hadisi orqaligina bilamiz. Bu — Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan va ulardan keyingilardan, jumladan Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq kabi koʻpchilik ilm ahlining soʻzidir. Ular: «Hayzli ayol ham, junub kishi ham Qurʼondan biror narsa oʻqimasin, faqat ayatning bir qismi, harf va shu kabilar bundan mustasno», deyishgan; junub va hayzli kishiga tasbeh va tahlil aytishga ruxsat berishgan. (Abu Iso) aytdi: Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: «Ismoil ibn Ayyosh Hijoz va Iroq ahlidan munkar hadislar rivoyat qiladi». Goʻyo u (Ismoilning) ulardan yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan narsasini zaif sanagandek (boʻldi). Va (Muhammad): «Ismoil ibn Ayyoshning (sahih) hadisi faqat Shom ahlidan boʻlganidir», dedi. Ahmad ibn Hanbal: «Ismoil ibn Ayyosh Baqiyyadan koʻra yaxshiroqdir; Baqiyyaning ishonchli rovilardan rivoyat qilgan munkar hadislari bor», dedi. Abu Iso aytdi: Menga Ahmad ibn Hasan aytdiki, men Ahmad ibn Hanbalning shuni aytganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳайзли аёл ҳам, жунуб киши ҳам Қуръондан бирор нарса ўқимасин», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадисини биз фақат Исмоил ибн Айёшнинг Мусо ибн Уқбадан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан: «Жунуб киши ҳам, ҳайзли аёл ҳам ўқимасин» деган ҳадиси орқалигина биламиз. Бу — Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ва улардан кейингилардан, жумладан Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ каби кўпчилик илм аҳлининг сўзидир. Улар: «Ҳайзли аёл ҳам, жунуб киши ҳам Қуръондан бирор нарса ўқимасин, фақат аятнинг бир қисми, ҳарф ва шу кабилар бундан мустасно», дейишган; жунуб ва ҳайзли кишига тасбеҳ ва таҳлил айтишга рухсат беришган. (Абу Исо) айтди: Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: «Исмоил ибн Айёш Ҳижоз ва Ироқ аҳлидан мункар ҳадислар ривоят қилади». Гўё у (Исмоилнинг) улардан ёлғиз ўзи ривоят қилган нарсасини заиф санагандек (бўлди). Ва (Муҳаммад): «Исмоил ибн Айёшнинг (саҳиҳ) ҳадиси фақат Шом аҳлидан бўлганидир», деди. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Исмоил ибн Айёш Бақийядан кўра яхшироқдир; Бақийянинг ишончли ровилардан ривоят қилган мункар ҳадислари бор», деди. Абу Исо айтди: Менга Аҳмад ибн Ҳасан айтдики, мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шуни айтганини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ ثُوَيْرٍ، هُوَ ابْنُ أَبِي فَاخِتَةَ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَخَذَ عَلِيٌّ بِيَدِي قَالَ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى الْحَسَنِ نَعُودُهُ . فَوَجَدْنَا عِنْدَهُ أَبَا مُوسَى فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَعَائِدًا جِئْتَ يَا أَبَا مُوسَى أَمْ زَائِرًا فَقَالَ لاَ بَلْ عَائِدًا . فَقَالَ عَلِيٌّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَعُودُ مُسْلِمًا غُدْوَةً إِلاَّ صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنْ عَادَهُ عَشِيَّةً إِلاَّ صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُصْبِحَ وَكَانَ لَهُ خَرِيفٌ فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ مِنْهُمْ مَنْ وَقَفَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَأَبُو فَاخِتَةَ اسْمُهُ سَعِيدُ بْنُ عِلاَقَةَ .
Suvayr ibn Abu Foxitaning otasidan rivoyat qilinadi: U: «Ali (roziyallohu anhu) qoʻlimdan ushlab: ‹Hasanni yoʻqlagani biz bilan boraylik›, dedi. Bordik, uning huzurida Abu Musoni topdik. Shunda Ali: ‹Ey Abu Muso, kasalni yoʻqlagani keldingmi yoki shunchaki ziyorat qilgani keldingmi?› dedi. U: ‹Yoʻq, kasalni yoʻqlagani›, dedi. Shunda Ali: ‹Men Rasululloh ﷺning: ‹Bir musulmon ertalab boshqa bir musulmonni (kasalini) yoʻqlasa, albatta, kechgacha unga yetmish ming farishta salovot aytadi; agar uni kechqurun yoʻqlasa, albatta, tonggacha unga yetmish ming farishta salovot aytadi va unga jannatda bir bogʻ (boʻladi)›, deganlarini eshitganman›, dedi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu — hasan gʻarib hadisdir.Сувайр ибн Абу Фохитанинг отасидан ривоят қилинади: У: «Али (розияллоҳу анҳу) қўлимдан ушлаб: ‹Ҳасанни йўқлагани биз билан борайлик›, деди. Бордик, унинг ҳузурида Абу Мусони топдик. Шунда Али: ‹Эй Абу Мусо, касални йўқлагани келдингми ёки шунчаки зиёрат қилгани келдингми?› деди. У: ‹Йўқ, касални йўқлагани›, деди. Шунда Али: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бир мусулмон эрталаб бошқа бир мусулмонни (касалини) йўқласа, албатта, кечгача унга етмиш минг фаришта саловот айтади; агар уни кечқурун йўқласа, албатта, тонггача унга етмиш минг фаришта саловот айтади ва унга жаннатда бир боғ (бўлади)›, деганларини эшитганман›, деди», деди. Абу Исо айтди: Бу — ҳасан ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ وَاقِدٍ، وَهُوَ ابْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهُ ذُكِرَ الْقِيَامُ فِي الْجَنَائِزِ حَتَّى تُوضَعَ فَقَالَ عَلِيٌّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَعَدَ . وَفِي الْبَابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِيهِ رِوَايَةُ أَرْبَعَةٍ مِنَ التَّابِعِينَ بَعْضُهُمْ عَنْ بَعْضٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَهَذَا أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ . وَهَذَا الْحَدِيثُ نَاسِخٌ لِلْحَدِيثِ الأَوَّلِ " إِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا " . وَقَالَ أَحْمَدُ إِنْ شَاءَ قَامَ وَإِنْ شَاءَ لَمْ يَقُمْ . وَاحْتَجَّ بِأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَامَ ثُمَّ قَعَدَ . وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ . قَالَ أَبُو عِيسَى مَعْنَى قَوْلِ عَلِيٍّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْجَنَازَةِ ثُمَّ قَعَدَ . يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى الْجَنَازَةَ قَامَ ثُمَّ تَرَكَ ذَلِكَ بَعْدُ فَكَانَ لاَ يَقُومُ إِذَا رَأَى الْجَنَازَةَ .
Masʼud ibn al-Hakamdan rivoyat qilinadi: Janoza (yerga) qoʻyilguncha uning uchun turish zikr qilindi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ turdilar, soʻng (keyinroq) oʻtirdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan sahihdir. Unda toʻrtta tobeiy biri-biridan rivoyat qilgan. Baʼzi ilm ahli shunga amal qiladi. Shofiiy: bu bu bobdagi eng sahih (rivoyat)dir, dedi. Bu hadis: «Janozani koʻrsangiz turinglar» degan avvalgi hadisni nasx qiluvchidir. Ahmad: xohlasa tursin, xohlasa turmasin, dedi va Nabiy ﷺdan turib, soʻng oʻtirgani rivoyat qilinganini dalil qildi. Ishoq ibn Ibrohim ham shunday dedi. Abu Iso aytdi: Alining «Rasululloh ﷺ janozada turdilar, soʻng oʻtirdilar» degan soʻzining maʼnosi — Rasululloh ﷺ janozani koʻrganlarida turardilar, soʻng buni keyin tark qildilar va janozani koʻrganlarida turmaydigan boʻldilar, deyilganidir.Масъуд ибн ал-Ҳакамдан ривоят қилинади: Жаноза (ерга) қўйилгунча унинг учун туриш зикр қилинди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ турдилар, сўнг (кейинроқ) ўтирдилар», деди. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Унда тўртта тобеий бири-биридан ривоят қилган. Баъзи илм аҳли шунга амал қилади. Шофиий: бу бу бобдаги энг саҳиҳ (ривоят)дир, деди. Бу ҳадис: «Жанозани кўрсангиз туринглар» деган аввалги ҳадисни насх қилувчидир. Аҳмад: хоҳласа турсин, хоҳласа турмасин, деди ва Набий ﷺдан туриб, сўнг ўтиргани ривоят қилинганини далил қилди. Ишоқ ибн Иброҳим ҳам шундай деди. Абу Исо айтди: Алининг «Расулуллоҳ ﷺ жанозада турдилар, сўнг ўтирдилар» деган сўзининг маъноси — Расулуллоҳ ﷺ жанозани кўрганларида турардилар, сўнг буни кейин тарк қилдилар ва жанозани кўрганларида турмайдиган бўлдилар, дейилганидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، أَنَّ عَلِيًّا، قَالَ لأَبِي الْهَيَّاجِ الأَسَدِيِّ أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَنْ لاَ تَدَعَ قَبْرًا مُشْرِفًا إِلاَّ سَوَّيْتَهُ وَلاَ تِمْثَالاً إِلاَّ طَمَسْتَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُونَ أَنْ يُرْفَعَ الْقَبْرُ فَوْقَ الأَرْضِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ أَكْرَهُ أَنْ يُرْفَعَ الْقَبْرُ إِلاَّ بِقَدْرِ مَا يُعْرَفُ أَنَّهُ قَبْرٌ لِكَيْلاَ يُوطَأَ وَلاَ يُجْلَسَ عَلَيْهِ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Abul Hayyoj al-Asadiyga: «Paygʻambar ﷺ meni nima bilan joʻnatgan boʻlsalar, men ham seni shu bilan joʻnatyapman: hech bir koʻtarilgan (baland) qabrni tekislamasdan, hech bir tasvirni oʻchirmasdan qoldirmagin», dedi. Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan hadisdir. Baʼzi ilm ahli shu (hadisga) amal qiladilar va ular qabrni yerdan baland koʻtarishni makruh sanaydilar. Shofeʼiy aytdi: Men qabrni — uning qabr ekanligi bilinib, ustidan yurilmasligi va unga oʻtirilmasligi uchun — bilingudek miqdordan ortiq koʻtarishni makruh sanayman.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Абул Ҳайёж ал-Асадийга: «Пайғамбар ﷺ мени нима билан жўнатган бўлсалар, мен ҳам сени шу билан жўнатяпман: ҳеч бир кўтарилган (баланд) қабрни текисламасдан, ҳеч бир тасвирни ўчирмасдан қолдирмагин», деди. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзи илм аҳли шу (ҳадисга) амал қиладилар ва улар қабрни ердан баланд кўтаришни макруҳ санайдилар. Шофеъий айтди: Мен қабрни — унинг қабр эканлиги билиниб, устидан юрилмаслиги ва унга ўтирилмаслиги учун — билингудек миқдордан ортиқ кўтаришни макруҳ санайман.