Hafsa bint Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، وَمَسْرُوقُ بْنُ الْمَرْزُبَانِ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحِ بْنِ حَىٍّ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ طَلَّقَ حَفْصَةَ ثُمَّ رَاجَعَهَا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hafsani taloq qildilar, soʻng unga qaytdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳафсани талоқ қилдилар, сўнг унга қайтдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُوَاءَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَخْبِرِينِي عَنْ خُلُقِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ أَوَمَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ ‏{وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}‏ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَصْحَابِهِ فَصَنَعْتُ لَهُ طَعَامًا وَصَنَعَتْ حَفْصَةُ لَهُ طَعَامًا ‏.‏ قَالَتْ فَسَبَقَتْنِي حَفْصَةُ فَقُلْتُ لِلْجَارِيَةِ انْطَلِقِي فَأَكْفِئِي قَصْعَتَهَا فَلَحِقَتْهَا وَقَدْ هَوَتْ أَنْ تَضَعَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكْفَأَتْهَا فَانْكَسَرَتِ الْقَصْعَةُ وَانْتَشَرَ الطَّعَامُ ‏.‏ قَالَتْ فَجَمَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِيهَا مِنَ الطَّعَامِ عَلَى النِّطَعِ فَأَكَلُوا ثُمَّ بَعَثَ بِقَصْعَتِي فَدَفَعَهَا إِلَى حَفْصَةَ فَقَالَ ‏"‏ خُذُوا ظَرْفًا مَكَانَ ظَرْفِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَمَا رَأَيْتُ ذَلِكَ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Menga Rasululloh ﷺning axloqlari haqida xabar bering», dedi. U: «Qurʼonni oʻqimaysanmi? {Albatta, sen buyuk axloq uzrasan}», dedi. Soʻng u dedi: «Rasululloh ﷺ sahobalari bilan birga edilar. Men u zot uchun taom tayyorladim, Hafsa ham u zot uchun taom tayyorladi. Hafsa mendan oldin yetib bordi. Shunda men choʻriga: ‹Bor, uning kosasini agʻdar›, dedim. U Hafsaga u kosani Rasululloh ﷺning oldilariga qoʻymoqchi boʻlib turgan bir paytda yetib borib, uni agʻdardi. Kosa sindi va taom toʻkildi». U dedi: «Shunda Rasululloh ﷺ uni va undagi taomni charm dasturxon ustiga yigʻdilar, ular yeyishdi. Soʻng u zot mening kosamni yubordilar va uni Hafsaga berib: ‹Kosangiz oʻrniga bir idish oling›, dedilar». U dedi: «Men buni Rasululloh ﷺning yuzlarida sezmadim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺнинг ахлоқлари ҳақида хабар беринг», деди. У: «Қуръонни ўқимайсанми? {Албатта, сен буюк ахлоқ узрасан}», деди. Сўнг у деди: «Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари билан бирга эдилар. Мен у зот учун таом тайёрладим, Ҳафса ҳам у зот учун таом тайёрлади. Ҳафса мендан олдин етиб борди. Шунда мен чўрига: ‹Бор, унинг косасини ағдар›, дедим. У Ҳафсага у косани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қўймоқчи бўлиб турган бир пайтда етиб бориб, уни ағдарди. Коса синди ва таом тўкилди». У деди: «Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни ва ундаги таомни чарм дастурхон устига йиғдилар, улар ейишди. Сўнг у зот менинг косамни юбордилар ва уни Ҳафсага бериб: ‹Косангиз ўрнига бир идиш олинг›, дедилар». У деди: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺнинг юзларида сезмадим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ حَفْصَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا وَلَمْ تَحِلَّ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ ‏"‏ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan — Nabiy ﷺ ning ayollari — rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Rasululloh, odamlarga nima boʻlyaptiki, ular ehromdan chiqdilar, siz esa umrangizdan ehromdan chiqmadingiz?› dedim. U zot: ‹Men boshimni yogʻlab yopishtirdim va qurbonligimga marjon osdim, shuning uchun qurbonlik qilmagunimcha ehromdan chiqmayman›, dedilar», dedi.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан — Набий ﷺ нинг аёллари — ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, одамларга нима бўляптики, улар эҳромдан чиқдилар, сиз эса умрангиздан эҳромдан чиқмадингиз?› дедим. У зот: ‹Мен бошимни ёғлаб ёпиштирдим ва қурбонлигимга маржон осдим, шунинг учун қурбонлик қилмагунимча эҳромдан чиқмайман›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الصَّنْعَانِيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا شَابًّا عَزَبًا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَكُنْتُ أَبِيتُ فِي الْمَسْجِدِ فَكَانَ مَنْ رَأَى مِنَّا رُؤْيَا يَقُصُّهَا عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ لِي عِنْدَكَ خَيْرٌ فَأَرِنِي رُؤْيَا يُعَبِّرُهَا لِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَنِمْتُ فَرَأَيْتُ مَلَكَيْنِ أَتَيَانِي فَانْطَلَقَا بِي فَلَقِيَهُمَا مَلَكٌ آخَرُ فَقَالَ لَمْ تُرَعْ ‏.‏ فَانْطَلَقَا بِي إِلَى النَّارِ فَإِذَا هِيَ مَطْوِيَّةٌ كَطَىِّ الْبِئْرِ وَإِذَا فِيهَا نَاسٌ قَدْ عَرَفْتُ بَعْضَهُمْ فَأَخَذُوا بِي ذَاتَ الْيَمِينِ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِحَفْصَةَ فَزَعَمَتْ حَفْصَةُ أَنَّهَا قَصَّتْهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ لَوْ كَانَ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ مِنَ اللَّيْلِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ zamonida yosh, uylanmagan yigit edim, masjidda tunab qolardim. Bizdan kim tush koʻrsa, uni Nabiy ﷺga aytib berardi. Men: «Ey Alloh, agar sening huzuringda men uchun yaxshilik boʻlsa, menga Nabiy ﷺ taʼbir qiladigan bir tush koʻrsatgin», dedim. Soʻng uxlab, ikki farishtani koʻrdim, ular oldimga kelib, meni olib ketishdi. Ularni yana bir farishta uchratib: «Qoʻrqma», dedi. Ular meni doʻzax tomon olib borishdi, u quduq gʻishtiday oʻralgan edi, ichida esa baʼzilarini men tanigan odamlar bor edi. Soʻng ular meni oʻng tomonga olib ketishdi. Ertalab bu narsani Hafsaga aytdim, Hafsa buni Rasululloh ﷺga aytib beribdi. U zot: «Abdulloh solih kishidir, agar u kechasi koʻproq namoz oʻqiganida edi», dedilar. Roviy aytadi: Shundan keyin Abdulloh kechasi koʻp namoz oʻqiydigan boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида ёш, уйланмаган йигит эдим, масжидда тунаб қолардим. Биздан ким туш кўрса, уни Набий ﷺга айтиб берарди. Мен: «Эй Аллоҳ, агар сенинг ҳузурингда мен учун яхшилик бўлса, менга Набий ﷺ таъбир қиладиган бир туш кўрсатгин», дедим. Сўнг ухлаб, икки фариштани кўрдим, улар олдимга келиб, мени олиб кетишди. Уларни яна бир фаришта учратиб: «Қўрқма», деди. Улар мени дўзах томон олиб боришди, у қудуқ ғиштидай ўралган эди, ичида эса баъзиларини мен таниган одамлар бор эди. Сўнг улар мени ўнг томонга олиб кетишди. Эрталаб бу нарсани Ҳафсага айтдим, Ҳафса буни Расулуллоҳ ﷺга айтиб берибди. У зот: «Абдуллоҳ солиҳ кишидир, агар у кечаси кўпроқ намоз ўқиганида эди», дедилар. Ровий айтади: Шундан кейин Абдуллоҳ кечаси кўп намоз ўқийдиган бўлди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَرْقَمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ كَانَ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ادْعُوا لِي عَلِيًّا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ أَبَا بَكْرٍ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ حَفْصَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ عُمَرَ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ الْفَضْلِ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ الْعَبَّاسَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا اجْتَمَعُوا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَأْسَهُ فَنَظَرَ فَسَكَتَ فَقَالَ عُمَرُ قُومُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ حَصِرٌ وَمَتَى لاَ يَرَاكَ يَبْكِي وَالنَّاسُ يَبْكُونَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏.‏ فَخَرَجَ أَبُو بَكْرٍ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَوَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلاَهُ تَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ فَلَمَّا رَآهُ النَّاسُ سَبَّحُوا بِأَبِي بَكْرٍ فَذَهَبَ لِيَسْتَأْخِرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَىْ مَكَانَكَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَلَسَ عَنْ يَمِينِهِ وَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَأْتَمُّ بِالنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِأَبِي بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنَ الْقِرَاءَةِ مِنْ حَيْثُ كَانَ بَلَغَ أَبُو بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ وَكَذَا السُّنَّةُ ‏.‏ قَالَ فَمَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرَضِهِ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklariga chalinganlarida, Oishaning uyida edilar. U zot: «Menga Alini chaqiringlar», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, sizga Abu Bakrni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Hafsa: «Ey Rasululloh, sizga Umarni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Ummul-Fazl: «Ey Rasululloh, sizga Abbosni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ular yigʻilishgach, Rasululloh ﷺ boshlarini koʻtarib qaradilar-da, jim boʻldilar. Shunda Umar: «Rasululloh ﷺning oldilaridan turinglar», dedi. Soʻng Bilol u zotni namozga chorlagani keldi. U zot: «Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, Abu Bakr yumshoq koʻngil, taʼsirchan kishi, sizni koʻrmasa yigʻlaydi, odamlar ham yigʻlaydi. Umarga buyursangiz, u odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisa edi», dedi. Abu Bakr chiqib, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqidi. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida bir yengillik sezib, ikki kishining orasida suyanib chiqdilar, oyoqlari yerda sudralar edi. Odamlar u zotni koʻrishgach, Abu Bakrga tasbeh aytib ishora qilishdi. Abu Bakr orqaga chekinmoqchi boʻldi. Nabiy ﷺ unga: «Oʻrningda tur», deb ishora qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ kelib, uning oʻng tomoniga oʻtirdilar, Abu Bakr esa tik turdi. Abu Bakr Nabiy ﷺga iqtido qilar, odamlar esa Abu Bakrga iqtido qilar edilar. Ibn Abbos aytadi: Rasululloh ﷺ Abu Bakr yetgan joydan qiroatni davom ettirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касалликларига чалинганларида, Оишанинг уйида эдилар. У зот: «Менга Алини чақиринглар», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, сизга Абу Бакрни чақирайликми?» деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Ҳафса: «Эй Расулуллоҳ, сизга Умарни чақирайликми?» деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Уммул-Фазл: «Эй Расулуллоҳ, сизга Аббосни чақирайликми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Улар йиғилишгач, Расулуллоҳ ﷺ бошларини кўтариб қарадилар-да, жим бўлдилар. Шунда Умар: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан туринглар», деди. Сўнг Билол у зотни намозга чорлагани келди. У зот: «Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгил, таъсирчан киши, сизни кўрмаса йиғлайди, одамлар ҳам йиғлайди. Умарга буюрсангиз, у одамларга имом бўлиб намоз ўқиса эди», деди. Абу Бакр чиқиб, одамларга имом бўлиб намоз ўқиди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида бир енгиллик сезиб, икки кишининг орасида суяниб чиқдилар, оёқлари ерда судралар эди. Одамлар у зотни кўришгач, Абу Бакрга тасбеҳ айтиб ишора қилишди. Абу Бакр орқага чекинмоқчи бўлди. Набий ﷺ унга: «Ўрнингда тур», деб ишора қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келиб, унинг ўнг томонига ўтирдилар, Абу Бакр эса тик турди. Абу Бакр Набий ﷺга иқтидо қилар, одамлар эса Абу Бакрга иқтидо қилар эдилар. Ибн Аббос айтади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр етган жойдан қироатни давом эттирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، حَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، بِمِثْلِ حَدِيثِ مُحَمَّدٍ وَكَانَ فِي حَدِيثِ حَفْصَةَ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا وِتْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيهِ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيهِ ‏"‏ ابْدَءُوا بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيهِ أَنَّ أُمَّ عَطِيَّةَ قَالَتْ وَامْشِطْنَهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ ‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: (bu Muhammadning hadisiga oʻxshash boʻlib, unda) «Uni toq marta yuvinglar», deyilgan. Yana unda: «Uni uch yoki besh marta yuvinglar», deyilgan. Yana unda: «Oʻng tomonlaridan va taharatda yuviladigan aʼzolaridan boshlanglar», deyilgan. Yana unda Ummu Atiyya: «Sochlarini uch oʻrim qilib oʻrdik», degan.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: (бу Муҳаммаднинг ҳадисига ўхшаш бўлиб, унда) «Уни тоқ марта ювинглар», дейилган. Яна унда: «Уни уч ёки беш марта ювинглар», дейилган. Яна унда: «Ўнг томонларидан ва таҳаратда ювиладиган аъзоларидан бошланглар», дейилган. Яна унда Умму Атийя: «Сочларини уч ўрим қилиб ўрдик», деган.