Hakim ibn Hizom

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنِ ابْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فَقَرَأَ فِيهَا حُرُوفًا لَمْ يَكُنْ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَنِيهَا قُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قُلْتُ كَذَبْتَ مَا هَكَذَا أَقْرَأَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ وَإِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ فِيهَا حُرُوفًا لَمْ تَكُنْ أَقْرَأْتَنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ كَمَا كَانَ يَقْرَأُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hishom ibn Hakim ibn Hizomning Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim. U suraning ichida Allohning Nabiysi ﷺ menga oʻqitmagan harflarni oʻqidi. Men: «Bu surani senga kim oʻqitdi?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ», dedi. Men: «Yolgʻon aytding, Rasululloh ﷺ senga bunday oʻqitmagan», dedim-da, qoʻlidan ushlab uni Rasululloh ﷺ huzurlariga yetakladim va: «Ey Rasululloh, siz menga Furqon surasini oʻqitgan edingiz, men esa buning siz menga oʻqitmagan harflar bilan oʻqiyotganini eshitdim», dedim. Rasululloh ﷺ: «Oʻqi, ey Hishom», dedilar. U oʻzi oʻqiganidek oʻqidi. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng: «Oʻqi, ey Umar», dedilar. Men oʻqidim. U zot: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, Qurʼon yetti harf (qiroat) ustida nozil qilingan», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомнинг Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим. У суранинг ичида Аллоҳнинг Набийси ﷺ менга ўқитмаган ҳарфларни ўқиди. Мен: «Бу сурани сенга ким ўқитди?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг, Расулуллоҳ ﷺ сенга бундай ўқитмаган», дедим-да, қўлидан ушлаб уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига етакладим ва: «Эй Расулуллоҳ, сиз менга Фурқон сурасини ўқитган эдингиз, мен эса бунинг сиз менга ўқитмаган ҳарфлар билан ўқиётганини эшитдим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқи, эй Ҳишом», дедилар. У ўзи ўқиганидек ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг: «Ўқи, эй Умар», дедилар. Мен ўқидим. У зот: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Қуръон етти ҳарф (қироат) устида нозил қилинган», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى غَيْرِ مَا أَقْرَؤُهَا عَلَيْهِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَنِيهَا فَكِدْتُ أَنْ أَعْجَلَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَمْهَلْتُهُ حَتَّى انْصَرَفَ ثُمَّ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَجِئْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى غَيْرِ مَا أَقْرَأْتَنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَأُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏{‏ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hishom ibn Hakimning Furqon surasini men oʻqiganimdan boshqacha oʻqiyotganini eshitdim, holbuki uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitgan edilar. Men unga (namozida) shoshib tashlanay dedim, soʻng namozini tugatgunicha kutdim, keyin uni ridosidan tutib Rasululloh ﷺ huzurlariga olib keldim va: «Ey Rasululloh, men bu kishining Furqon surasini siz menga oʻqitganingizdan boshqacha oʻqiyotganini eshitdim», dedim. Rasululloh ﷺ: «Oʻqi», dedilar. U men eshitgan qiroat bilan oʻqidi. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng menga: «Oʻqi», dedilar. Men oʻqidim. U zot: «Ana shunday nozil qilingan. Albatta, ushbu Qurʼon yetti harf ustida nozil qilingan, bas {undan oson boʻlganicha oʻqinglar} (Muzzammil 20)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг Фурқон сурасини мен ўқиганимдан бошқача ўқиётганини эшитдим, ҳолбуки уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитган эдилар. Мен унга (намозида) шошиб ташланай дедим, сўнг намозини тугатгунича кутдим, кейин уни ридосидан тутиб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб келдим ва: «Эй Расулуллоҳ, мен бу кишининг Фурқон сурасини сиз менга ўқитганингиздан бошқача ўқиётганини эшитдим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқи», дедилар. У мен эшитган қироат билан ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг менга: «Ўқи», дедилар. Мен ўқидим. У зот: «Ана шундай нозил қилинган. Албатта, ушбу Қуръон етти ҳарф устида нозил қилинган, бас {ундан осон бўлганича ўқинглар} (Муззаммил 20)», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ فَإِذَا هُوَ يَقْرَؤُهَا عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ فَتَصَبَّرْتُ حَتَّى سَلَّمَ فَلَمَّا سَلَّمَ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَقَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ كَذَبْتَ ‏.‏ فَوَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ أَقْرَأَنِي هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَانْطَلَقْتُ بِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا وَأَنْتَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسِلْهُ يَا عُمَرُ اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَؤُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ الْقِرَاءَةَ الَّتِي أَقْرَأَنِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏{‏ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hishom ibn Hakimning Rasululloh ﷺ hayotlik chogʻlarida Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim va uning qiroatiga quloq soldim. Qarasam, u uni Rasululloh ﷺ menga oʻqitmagan koʻp harflar bilan oʻqiyapti. Men unga namozda tashlanay dedim, ammo salom bergunicha sabr qildim. U salom bergach, uni ridosidan tutib: «Men sen oʻqiyotganingni eshitgan bu surani senga kim oʻqitdi?» dedim. U: «Uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitdilar», dedi. Men: «Yolgʻon aytding, Allohga qasamki, men sen oʻqiyotganingni eshitgan bu surani menga aynan Rasululloh ﷺ oʻqitganlar», dedim-da, uni yetaklab Rasululloh ﷺ huzurlariga olib bordim va: «Ey Rasululloh, men bu kishining Furqon surasini siz menga oʻqitmagan harflar bilan oʻqiyotganini eshitdim, holbuki Furqon surasini menga siz oʻqitgan edingiz», dedim. Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yubor, ey Umar. Oʻqi, ey Hishom», dedilar. U men eshitgan qiroat bilan u zotga oʻqib berdi. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Oʻqi, ey Umar», dedilar. Men menga oʻqitilgan qiroat bilan oʻqidim. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, ushbu Qurʼon yetti harf ustida nozil qilingan, bas {undan oson boʻlganicha oʻqinglar} (Muzzammil 20)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик чоғларида Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим ва унинг қироатига қулоқ солдим. Қарасам, у уни Расулуллоҳ ﷺ менга ўқитмаган кўп ҳарфлар билан ўқияпти. Мен унга намозда ташланай дедим, аммо салом бергунича сабр қилдим. У салом бергач, уни ридосидан тутиб: «Мен сен ўқиётганингни эшитган бу сурани сенга ким ўқитди?» дедим. У: «Уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитдилар», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳга қасамки, мен сен ўқиётганингни эшитган бу сурани менга айнан Расулуллоҳ ﷺ ўқитганлар», дедим-да, уни етаклаб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб бордим ва: «Эй Расулуллоҳ, мен бу кишининг Фурқон сурасини сиз менга ўқитмаган ҳарфлар билан ўқиётганини эшитдим, ҳолбуки Фурқон сурасини менга сиз ўқитган эдингиз», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юбор, эй Умар. Ўқи, эй Ҳишом», дедилар. У мен эшитган қироат билан у зотга ўқиб берди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқи, эй Умар», дедилар. Мен менга ўқитилган қироат билан ўқидим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ушбу Қуръон етти ҳарф устида нозил қилинган, бас {ундан осон бўлганича ўқинглар} (Муззаммил 20)», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، وَعُرْوَةُ، سَمِعَا حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، يَقُولُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِطِيبِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan soʻradim, u zot menga berdilar. Soʻng yana soʻradim, yana berdilar. Soʻng yana soʻradim, yana berdilar. Keyin u zot: «Albatta bu mol koʻkarib turgan shirin narsadir. Kim uni koʻngil xotirjamligi bilan olsa, unga barakali qilinur. Kim uni ochkoʻzlik bilan olsa, unga barakali qilinmaydi va u xuddi yeb-yeb toʻymaydigan kishiga oʻxshab qolur. Yuqori qoʻl pastki qoʻldan yaxshiroqdir», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим, у зот менга бердилар. Сўнг яна сўрадим, яна бердилар. Сўнг яна сўрадим, яна бердилар. Кейин у зот: «Албатта бу мол кўкариб турган ширин нарсадир. Ким уни кўнгил хотиржамлиги билан олса, унга баракали қилинур. Ким уни очкўзлик билан олса, унга баракали қилинмайди ва у худди еб-еб тўймайдиган кишига ўхшаб қолур. Юқори қўл пастки қўлдан яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَأَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، ذَلِكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِصْمَةَ الْجُشَمِيِّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали худди шунга ўхшаш ривоят қилинади.