Hilol ibn Yasof

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ سَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ فَعَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏ فَقَالَ سَالِمٌ وَعَلَيْكَ وَعَلَى أُمِّكَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ بَعْدُ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ مِمَّا قُلْتُ لَكَ قَالَ لَوَدِدْتُ أَنَّكَ لَمْ تَذْكُرْ أُمِّي بِخَيْرٍ وَلاَ بِشَرٍّ قَالَ إِنَّمَا قُلْتُ لَكَ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّا بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَعَلَيْكَ وَعَلَى أُمِّكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرَ بَعْضَ الْمَحَامِدِ ‏"‏ وَلْيَقُلْ لَهُ مَنْ عِنْدَهُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ وَلْيَرُدَّ - يَعْنِي عَلَيْهِمْ - يَغْفِرُ اللَّهُ لَنَا وَلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Hilol ibn Yasofdan rivoyat qilinadi: Biz Salim ibn Ubayd (roziyallohu anhu) bilan birga edik. Shunda jamoadan bir kishi aksa urdi va: «Assalomu alaykum», dedi. Salim: «Va alayka va alo ummika (senga va onangga ham)», dedi. Soʻng keyinroq: «Balki sen menga aytgan soʻzimdan (koʻnglingga ogʻir olib) noxush sezgandirsan?» dedi. U kishi: «Onamni yaxshilik bilan ham, yomonlik bilan ham eslamaganingni istardim», dedi. Salim: «Men senga faqat Rasululloh ﷺ aytganlaridek aytdim, xolos. Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida boʻlganimizda jamoadan bir kishi aksa urib: ‹Assalomu alaykum›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Va alayka va alo ummika›, dedilar. Soʻng: ‹Sizlardan biringiz aksa urganda Allohga hamd aytsin›, dedilar», dedi. (Roviy) baʼzi hamdlarni zikr qildi, soʻng: «Uning yonidagi kishi unga: ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)›, desin. U esa ularga: ‹Yagʻfirullohu lano va lakum (Alloh bizni ham, sizlarni ham magʻfirat qilsin)›, deb javob bersin», dedi.Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилинади: Биз Салим ибн Убайд (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдик. Шунда жамоадан бир киши акса урди ва: «Ассалому алайкум», деди. Салим: «Ва алайка ва ало уммика (сенга ва онангга ҳам)», деди. Сўнг кейинроқ: «Балки сен менга айтган сўзимдан (кўнглингга оғир олиб) нохуш сезгандирсан?» деди. У киши: «Онамни яхшилик билан ҳам, ёмонлик билан ҳам эсламаганингни истардим», деди. Салим: «Мен сенга фақат Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек айтдим, холос. Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида бўлганимизда жамоадан бир киши акса уриб: ‹Ассалому алайкум›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ва алайка ва ало уммика›, дедилар. Сўнг: ‹Сизлардан бирингиз акса урганда Аллоҳга ҳамд айтсин›, дедилар», деди. (Ровий) баъзи ҳамдларни зикр қилди, сўнг: «Унинг ёнидаги киши унга: ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, десин. У эса уларга: ‹Яғфируллоҳу лано ва лакум (Аллоҳ бизни ҳам, сизларни ҳам мағфират қилсин)›, деб жавоб берсин», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، قَالَ كُنَّا نُزُولاً فِي دَارِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ وَفِينَا شَيْخٌ فِيهِ حِدَّةٌ وَمَعَهُ جَارِيَةٌ فَلَطَمَ وَجْهَهَا فَمَا رَأَيْتُ سُوَيْدًا أَشَدَّ غَضَبًا مِنْهُ ذَاكَ الْيَوْمَ قَالَ عَجَزَ عَلَيْكَ إِلاَّ حُرُّ وَجْهِهَا لَقَدْ رَأَيْتُنَا سَابِعَ سَبْعَةٍ مِنْ وَلَدِ مُقَرِّنٍ وَمَا لَنَا إِلاَّ خَادِمٌ فَلَطَمَ أَصْغَرُنَا وَجْهَهَا فَأَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعِتْقِهَا ‏.‏

Hilol ibn Yasof (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Biz Suvayd ibn Muqarrinning uyiga mehmon boʻlib tushgan edik. Oramizda jahli tez bir chol bor edi, uning yonida bir choʻri bor edi. U choʻrining yuziga tarsaki tortdi. Men Suvaydni oʻsha kunidan koʻra qattiqroq gʻazablanganini hech qachon koʻrmaganman. U: «Uning yuzdan boshqa joyiga (urishga) ojiz qoldingmi? Bizni koʻrgansan, biz Muqarrin farzandlaridan yetti kishi edik, bizning bir xizmatkorimizdan boshqa hech narsamiz yoʻq edi. Bas, eng kichigimiz uning yuziga tarsaki tortgan edi, Nabiy ﷺ bizga uni ozod qilishni amr etdilar», dedi.Ҳилол ибн Ясоф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади, у деди: Биз Сувайд ибн Муқарриннинг уйига меҳмон бўлиб тушган эдик. Орамизда жаҳли тез бир чол бор эди, унинг ёнида бир чўри бор эди. У чўрининг юзига тарсаки тортди. Мен Сувайдни ўша кунидан кўра қаттиқроқ ғазабланганини ҳеч қачон кўрмаганман. У: «Унинг юздан бошқа жойига (уришга) ожиз қолдингми? Бизни кўргансан, биз Муқаррин фарзандларидан етти киши эдик, бизнинг бир хизматкоримиздан бошқа ҳеч нарсамиз йўқ эди. Бас, энг кичигимиз унинг юзига тарсаки тортган эди, Набий ﷺ бизга уни озод қилишни амр этдилар», деди.