Ma'qil ibn Yasor al-Muzaniy

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، ‏{‏فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ‏}‏ قَالَ حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ، أَنَّهَا نَزَلَتْ فِيهِ قَالَ زَوَّجْتُ أُخْتًا لِي مِنْ رَجُلٍ فَطَلَّقَهَا، حَتَّى إِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا جَاءَ يَخْطُبُهَا، فَقُلْتُ لَهُ زَوَّجْتُكَ وَفَرَشْتُكَ وَأَكْرَمْتُكَ، فَطَلَّقْتَهَا، ثُمَّ جِئْتَ تَخْطُبُهَا، لاَ وَاللَّهِ لاَ تَعُودُ إِلَيْكَ أَبَدًا، وَكَانَ رَجُلاً لاَ بَأْسَ بِهِ وَكَانَتِ الْمَرْأَةُ تُرِيدُ أَنَّ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ‏}‏ فَقُلْتُ الآنَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ فَزَوَّجَهَا إِيَّاهُ‏.‏

(Hasan (Basriy), ‹...Ularni (qayta nikohlanishdan) toʻ smanglar...› (Baqara surasi, 232) (haqida)) aytdi: Menga Maʼqil ibn Yasor xabar berdiki, u (oyat) uning haqida nozil boʻ ldi. (Maʼqil) aytdi: «Men singlimni bir kishiga nikohlab bergan edim; u uni taloq qildi; iddasi tugagach, u uni (yana) xostgorlik qilgani keldi. Men unga: ‹Men seni (unga) nikohlab berdim, (uni) senga toʻ shak qildim va seni hurmat (ikrom) qildim; sen esa uni taloq qilding; soʻng uni xostgorlik qilgani kelding! Yoʻq, Allohga qasamki, u aslo senga qaytmaydi› dedim — u (eski er) — yomon (kishi) emas edi, ayol esa unga qaytishni istar edi. Shunda Alloh bu oyatni — ‹Ularni toʻ smanglar› (Baqara surasi, 232) — nozil qildi. Men: ‹Endi qilaman (rozi boʻ laman), ey Allohning Rasuli› dedim», dedi. (Maʼqil:) Soʻng u (singlisini) oʻ shanga (eski eriga) nikohlab berdi.(Ҳасан (Басрий), ‹...Уларни (қайта никоҳланишдан) тў сманглар...› (Бақара сураси, 232) (ҳақида)) айтди: Менга Маъқил ибн Ясор хабар бердики, у (оят) унинг ҳақида нозил бў лди. (Маъқил) айтди: «Мен синглимни бир кишига никоҳлаб берган эдим; у уни талоқ қилди; иддаси тугагач, у уни (яна) хостгорлик қилгани келди. Мен унга: ‹Мен сени (унга) никоҳлаб бердим, (уни) сенга тў шак қилдим ва сени ҳурмат (икром) қилдим; сен эса уни талоқ қилдинг; сўнг уни хостгорлик қилгани келдинг! Йўқ, Аллоҳга қасамки, у асло сенга қайтмайди› дедим — у (эски эр) — ёмон (киши) эмас эди, аёл эса унга қайтишни истар эди. Шунда Аллоҳ бу оятни — ‹Уларни тў сманглар› (Бақара сураси, 232) — нозил қилди. Мен: ‹Энди қиламан (рози бў ламан), эй Аллоҳнинг Расули› дедим», деди. (Маъқил:) Сўнг у (синглисини) ў шанга (эски эрига) никоҳлаб берди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، أَنَّ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ، كَانَتْ أُخْتُهُ تَحْتَ رَجُلٍ فَطَلَّقَهَا، ثُمَّ خَلَّى عَنْهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا، ثُمَّ خَطَبَهَا فَحَمِيَ مَعْقِلٌ مِنَ ذَلِكَ أَنَفًا فَقَالَ خَلَّى عَنْهَا وَهْوَ يَقْدِرُ عَلَيْهَا، ثُمَّ يَخْطُبُهَا فَحَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="2" aya_start="232" aya_end="232"]{‏وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، فَدَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ عَلَيْهِ، فَتَرَكَ الْحَمِيَّةَ وَاسْتَقَادَ لأَمْرِ اللَّهِ‏.‏

(Hasan rivoyat qildi)ki, Maʼqil ibn Yasorning singlisi bir kishi (nikohida) edi; u (er) uni taloq qildi, soʻng — iddasi tugaguncha — uni tark qildi (qaytarib olmadi); soʻng (yana) unga xostgorlik qildi. Maʼqil bundan oriyat (gʻ ayrat) bilan qattiq (jahli) chiqdi va: «Uni tark qildi — holbuki unga qodir (qaytarib olishga haqli) edi; soʻng (endi yana) unga xostgorlik qilyaptimi!» deb, u (er) bilan u (singlisi) orasiga toʻ siq boʻ ldi. Shunda Alloh: ‹Ayollarni taloq qilganingizda, ular (idda) muddatlariga yetsa, ularni (qayta nikohlanishdan) toʻ smanglar...› (Baqara surasi, 232) (oyatini) oxirigacha nozil qildi. Rasululloh ﷺ uni (Maʼqilni) chaqirib, unga (oyatni) oʻqib berdilar; u esa oriyatini (gʻ ururini) tark qilib, Allohning amriga boʻ ysundi.(Ҳасан ривоят қилди)ки, Маъқил ибн Ясорнинг синглиси бир киши (никоҳида) эди; у (эр) уни талоқ қилди, сўнг — иддаси тугагунча — уни тарк қилди (қайтариб олмади); сўнг (яна) унга хостгорлик қилди. Маъқил бундан орият (ғ айрат) билан қаттиқ (жаҳли) чиқди ва: «Уни тарк қилди — ҳолбуки унга қодир (қайтариб олишга ҳақли) эди; сўнг (энди яна) унга хостгорлик қиляптими!» деб, у (эр) билан у (синглиси) орасига тў сиқ бў лди. Шунда Аллоҳ: ‹Аёлларни талоқ қилганингизда, улар (идда) муддатларига еца, уларни (қайта никоҳланишдан) тў сманглар...› (Бақара сураси, 232) (оятини) охиригача нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни (Маъқилни) чақириб, унга (оятни) ўқиб бердилар; у эса ориятини (ғ урурини) тарк қилиб, Аллоҳнинг амрига бў йсунди.