وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمُعَاذٌ رديفه على الرحل قَالَ: «يَا معَاذ بن جبل قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ يَا مُعَاذُ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْديك ثَلَاثًا قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ إِلَّا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُخْبِرُ بِهِ النَّاس فيستبشروا قَالَ إِذا يتكلوا وَأخْبر بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا»
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Muoz Rasululloh ﷺ bilan birga (ulovda orqalarida) hamroʻh edi. Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz ibn Jabal!» — dedilar. Muoz: «Labbayk va saʼdayk, yo Rasululloh!» — dedi. U zot yana: «Ey Muoz!» — dedilar. Muoz uch marta: «Labbayk va saʼdayk, yo Rasululloh!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va Muhammad Uning Rasuli, deb chin dildan guvohlik bergan har bir kishini Alloh doʻzax oʻtidan saqlaydi», — dedilar. Muoz: «Yo Rasululloh, odamlarga buni xabar bermayinmi — xushxabar olsinlar?» — dedi. U zot: «Odamlar buni eshitsa, faqat shunga suyanib (amalni tashlab) qoʻyadilar», — dedilar. Muoz esa (ilmni yashirib) gunohga qolishdan qoʻrqib, bu hadisni vafotidan oldin rivoyat qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Муоз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (уловда орқаларида) ҳамрўҳ эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз ибн Жабал!» — дедилар. Муоз: «Лаббайк ва саъдайк, ё Расулуллоҳ!» — деди. У зот яна: «Эй Муоз!» — дедилар. Муоз уч марта: «Лаббайк ва саъдайк, ё Расулуллоҳ!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Унинг Расули, деб чин дилдан гувоҳлик берган ҳар бир кишини Аллоҳ дўзах ўтидан сақлайди», — дедилар. Муоз: «Ё Расулуллоҳ, одамларга буни хабар бермайинми — хушхабар олсинлар?» — деди. У зот: «Одамлар буни эшица, фақат шунга суяниб (амални ташлаб) қўядилар», — дедилар. Муоз эса (илмни яшириб) гуноҳга қолишдан қўрқиб, бу ҳадисни вафотидан олдин ривоят қилди.
وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَحَبَّ لِلَّهِ وَأَبْغَضَ لِلَّهِ وَأَعْطَى لِلَّهِ وَمَنَعَ لِلَّهِ فَقَدِ اسْتكْمل الْإِيمَان» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ عَنْ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ مَعَ تَقْدِيمٍ وَتَأْخِير وَفِيه: «فقد اسْتكْمل إيمَانه»
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Alloh uchun sevsa, Alloh uchun yomon koʻrsa, Alloh uchun bersa va Alloh uchun bermasa, imonni komil qilibdi».Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳ учун севса, Аллоҳ учун ёмон кўрса, Аллоҳ учун берса ва Аллоҳ учун бермаса, имонни комил қилибди».
عَن جَابر بن عبد الله قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ حِينَ توفّي قَالَ فَلَمَّا صَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَوُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَسُوِّيَ عَلَيْهِ سَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَبَّحْنَا طَوِيلًا ثُمَّ كَبَّرَ فَكَبَّرْنَا فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ سَبَّحَتْ ثُمَّ كَبَّرْتَ قَالَ: «لقد تضايق على هَذَا العَبْد الصَّالح قَبره حَتَّى فرجه الله عز وَجل عَنهُ» . رَوَاهُ أَحْمد
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga chiqib, ansorlardan boʻlgan bir ayolning oldiga keldik. Ayol oʻzining ikki qizini olib kelib: «Yo Rasululloh, bu ikki qiz siz bilan birga Uhud kunida shahid boʻlgan Sobit ibn Qaysning qizlaridir. Ularning amakisi ularning bor mol-mulkini va merosini butunlay olib qoʻyib, ularga hech narsa qoldirmadi, hammasini oldi. Nima deysiz, yo Rasululloh? Allohga qasamki, agar mol-mulkka ega boʻlmasalar, ular hech qachon nikohga oʻtmaydilar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu haqda Alloh hukm qiladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda Niso surasi — {Alloh sizlarga farzandlaringiz haqida vasiyat qiladi} (Niso 11) oyati nozil boʻldi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Menga u ayolni va uning hamrohini (amakini) chaqiringlar», dedilar va ularning amakisiga: «Bu ikkoviga uchdan ikkini, onalariga sakkizdan birni ber, qolgani esa senga (tegadi)», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bishr bunda xato qilgan, aslida ular Saʼd ibn Robiʼning ikki qizidir, Sobit ibn Qays esa Yamoma kuni shahid boʻlgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқиб, ансорлардан бўлган бир аёлнинг олдига келдик. Аёл ўзининг икки қизини олиб келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу икки қиз сиз билан бирга Уҳуд кунида шаҳид бўлган Собит ибн Қайснинг қизларидир. Уларнинг амакиси уларнинг бор мол-мулкини ва меросини бутунлай олиб қўйиб, уларга ҳеч нарса қолдирмади, ҳаммасини олди. Нима дейсиз, ё Расулуллоҳ? Аллоҳга қасамки, агар мол-мулкка эга бўлмасалар, улар ҳеч қачон никоҳга ўтмайдилар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ҳақда Аллоҳ ҳукм қилади», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда Нисо сураси — {Аллоҳ сизларга фарзандларингиз ҳақида васият қилади} (Нисо 11) ояти нозил бўлди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Менга у аёлни ва унинг ҳамроҳини (амакини) чақиринглар», дедилар ва уларнинг амакисига: «Бу икковига учдан иккини, оналарига саккиздан бирни бер, қолгани эса сенга (тегади)», дедилар. Абу Довуд айтди: Бишр бунда хато қилган, аслида улар Саъд ибн Робиънинг икки қизидир, Собит ибн Қайс эса Ямома куни шаҳид бўлган.
وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَاحِبُ الدَّيْنِ مَأْسُورٌ بِدَيْنِهِ يَشْكُو إِلَى رَبِّهِ الْوَحْدَةَ يَوْمَ الْقِيَامَة» . رَوَاهُ فِي شرح السّنة
وَرُوِيَ أَنَّ مُعَاذًا كَانَ يَدَّانُ فَأَتَى غُرَمَاؤُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَاعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَالَهُ كُلَّهُ فِي دَيْنِهِ حَتَّى قَامَ مُعَاذٌ بِغَيْرِ شَيْءٍ. مُرْسَلٌ هَذَا لَفْظُ الْمَصَابِيحِ. وَلَمْ أَجِدْهُ فِي الْأُصُول إِلَّا فِي الْمُنْتَقى
Al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qarzdor oʻz qarzi bilan bogʻlangandir (asirdir), qiyomat kunida Robbiga yolgʻizligidan shikoyat qiladi», dedilar. Sharh as-sunnada rivoyat qilingan. Yana rivoyat qilinishicha, Muoz (roziyallohu anhu) qarzga botgan edi, haq egalari (kreditorlari) Nabiy ﷺ huzuriga kelishdi, shunda Nabiy ﷺ uning butun molini qarzi uchun sotib yubordilar, hatto Muoz hech narsasiz qoldi. Bu mursal (rivoyat)dir.Ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қарздор ўз қарзи билан боғлангандир (асирдир), қиёмат кунида Роббига ёлғизлигидан шикоят қилади», дедилар. Шарҳ ас-суннада ривоят қилинган. Яна ривоят қилинишича, Муоз (розияллоҳу анҳу) қарзга ботган эди, ҳақ эгалари (кредиторлари) Набий ﷺ ҳузурига келишди, шунда Набий ﷺ унинг бутун молини қарзи учун сотиб юбордилар, ҳатто Муоз ҳеч нарсасиз қолди. Бу мурсал (ривоят)дир.
وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: كَانَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ شَابًّا سَخِيًّا وَكَانَ لَا يُمْسِكُ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ يُدَانُ حَتَّى أَغَرَقَ مَالَهُ كُلَّهُ فِي الدَّيْنِ فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَلَّمَهُ لِيُكَلِّمَ غُرَمَاءَهُ فَلَوْ تَرَكُوا لِأَحَدٍ لَتَرَكُوا لِمُعَاذٍ لِأَجْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَاعَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم مَالَهُ حَتَّى قَامَ مُعَاذٌ بِغَيْرِ شَيْءٍ. رَوَاهُ سعيد فِي سنَنه مُرْسلا
Abdurrahmon ibn Kaʼb ibn Molik (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) saxovatli yigit edi, hech narsani ushlab (yigʻib) turmas edi. U doim qarz olaverib, oxiri butun molini qarzga botirdi. Soʻng Nabiy ﷺ huzuriga kelib, haq egalari bilan gaplashishlarini soʻradi. Agar ular biror kishiga qarzni kechib yuborganlarida edi, Rasululloh ﷺ hurmati uchun Muozga kechib yuborardilar. Ammo Rasululloh ﷺ ularga uning molini sotib berdilar, natijada Muoz hech narsasiz qoldi. Saʼid oʻz Sunanida mursal shaklda rivoyat qilgan.Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Молик (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) саховатли йигит эди, ҳеч нарсани ушлаб (йиғиб) турмас эди. У доим қарз олавериб, охири бутун молини қарзга ботирди. Сўнг Набий ﷺ ҳузурига келиб, ҳақ эгалари билан гаплашишларини сўради. Агар улар бирор кишига қарзни кечиб юборганларида эди, Расулуллоҳ ﷺ ҳурмати учун Муозга кечиб юборардилар. Аммо Расулуллоҳ ﷺ уларга унинг молини сотиб бердилар, натижада Муоз ҳеч нарсасиз қолди. Саъид ўз Сунанида мурсал шаклда ривоят қилган.
عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: أَتَيْتُ الْحِيرَةَ فَرَأَيْتُهُمْ يَسْجُدُونَ لِمَرْزُبَانٍ لَهُمْ فَقُلْتُ: لَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم أَحَق أَن يسْجد لَهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ: إِنِّي أَتَيْتُ الْحِيرَةَ فَرَأَيْتُهُمْ يَسْجُدُونَ لِمَرْزُبَانٍ لَهُمْ فَأَنْتَ أَحَقُّ بِأَنْ يُسْجَدَ لَكَ فَقَالَ لِي: «أَرَأَيْتَ لَوْ مَرَرْتَ بِقَبْرِى أَكُنْتَ تَسْجُدُ لَهُ؟» فَقُلْتُ: لَا فَقَالَ: «لَا تَفْعَلُوا لَو كنت آمُر أحد أَنْ يَسْجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرْتُ النِّسَاءَ أَنْ يَسْجُدْنَ لِأَزْوَاجِهِنَّ لِمَا جَعَلَ اللَّهُ لَهُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ حق» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
وَرَوَاهُ أَحْمد عَن معَاذ بن جبل
Amr ibn Avn Ishoq ibn Yusufdan, u Sharikdan, u Husayndan, u Shaʼbiydan, u Qays ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: «Men Hiyraga keldim va ularning oʻz marzubonlariga (boshligʻiga) sajda qilayotganlarini koʻrdim. Shunda: ‹Rasululloh ﷺ ga sajda qilinishga haqliroqdirlar›, dedim. Soʻng Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldim va: ‹Men Hiyraga keldim hamda ularning oʻz marzubonlariga sajda qilayotganlarini koʻrdim. Ey Rasululloh, sizga sajda qilishimizga siz haqliroqdirsiz›, dedim. U zot: «Aytgin-chi, agar mening qabrimning yonidan oʻtsang, unga sajda qilarmiding?» dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot: «Bunday qilmanglar. Agar men birortaga birovga sajda qilishni buyuradigan boʻlganimda, Alloh erlarga ayollar ustidan bergan haq sababli, ayollarga oʻz erlariga sajda qilishni buyurar edim», dedilar.Амр ибн Авн Ишоқ ибн Юсуфдан, у Шарикдан, у Ҳусайндан, у Шаъбийдан, у Қайс ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: «Мен Ҳийрага келдим ва уларнинг ўз марзубонларига (бошлиғига) сажда қилаётганларини кўрдим. Шунда: ‹Расулуллоҳ ﷺ га сажда қилинишга ҳақлироқдирлар›, дедим. Сўнг Набий ﷺ нинг ҳузурларига келдим ва: ‹Мен Ҳийрага келдим ҳамда уларнинг ўз марзубонларига сажда қилаётганларини кўрдим. Эй Расулуллоҳ, сизга сажда қилишимизга сиз ҳақлироқдирсиз›, дедим. У зот: «Айтгин-чи, агар менинг қабримнинг ёнидан ўтсанг, унга сажда қилармидинг?» дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот: «Бундай қилманглар. Агар мен бирортага бировга сажда қилишни буюрадиган бўлганимда, Аллоҳ эрларга аёллар устидан берган ҳақ сабабли, аёлларга ўз эрларига сажда қилишни буюрар эдим», дедилар.
وَعَن ابنِ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَدَّهُ أَبَا مُوسَى وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ: «يَسِّرَا وَلَا تُعَسِّرَا وَبَشِّرَا وَلَا تُنَفِّرَا وَتَطَاوَعَا وَلَا تَخْتَلِفَا»
(Saʼid ibn Abu Burda otasidan aytdi:) Paygʻambar ﷺ uning bobosi Abu Muso va Muozni Yamanga yuborib: «Yengillatinglar, qiyinlashtirmanglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; oʻzaro kelishib (itoatda) boʻ linglar», dedilar. Abu Muso: «Ey Allohning paygʻambari, bizning yurtimizda arpadan (qilingan) bir ichimlik — mizr, va asaldan (qilingan) bir ichimlik — bitʼ bor», dedi. U zot: «Har bir mast qiluvchi (narsa) haromdir», dedilar. Ikkovi joʻnadi. Muoz Abu Musoga: «Qurʼonni qanday qiroat qilasan?» dedi. U: «Tik turib, oʻtirib va ulovim ustida (qiroat qilaman); uni tadrijan (qism-qism) qiroat qilaman», dedi. (Muoz:) «Men esa uxlab, soʻng turaman; uyqumni — turishimni (ibodatimni) savobga hisoblaganimdek — savobga hisoblayman», dedi va bir chodir (fustot) qurdi. Ikkovi bir-birini ziyorat qilib turardi. Muoz Abu Musoni ziyorat qildi, qarasa, bir kishi (qoʻ l-oyogʻi) bogʻlab qoʻ yilgan. U: «Bu nima?» dedi. Abu Muso: «(Bu) — bir yahudiy, islom (qabul) qilgan, soʻng dindan qaytgan», dedi. Muoz: «Men albatta uning boʻ ynini uraman (oʻldiraman)», dedi. Uni (Shuʼbadan) Aqadiy va Vahb (ham) rivoyat qildi. Vakiʼ, Nazr va Abu Dovud (Shuʼbadan, Saʼiddan, otasidan, bobosidan, Paygʻambar ﷺdan) — (shunday) keltirdilar. Buni Jarir ibn Abdulhamid (Shayboniydan, Abu Burdadan) rivoyat qildi.(Саъид ибн Абу Бурда отасидан айтди:) Пайғамбар ﷺ унинг бобоси Абу Мусо ва Муозни Яманга юбориб: «Енгиллатинглар, қийинлаштирманглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; ўзаро келишиб (итоатда) бў линглар», дедилар. Абу Мусо: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, бизнинг юртимизда арпадан (қилинган) бир ичимлик — мизр, ва асалдан (қилинган) бир ичимлик — битъ бор», деди. У зот: «Ҳар бир маст қилувчи (нарса) ҳаромдир», дедилар. Иккови жўнади. Муоз Абу Мусога: «Қуръонни қандай қироат қиласан?» деди. У: «Тик туриб, ўтириб ва уловим устида (қироат қиламан); уни тадрижан (қисм-қисм) қироат қиламан», деди. (Муоз:) «Мен эса ухлаб, сўнг тураман; уйқумни — туришимни (ибодатимни) савобга ҳисоблаганимдек — савобга ҳисоблайман», деди ва бир чодир (фустот) қурди. Иккови бир-бирини зиёрат қилиб турарди. Муоз Абу Мусони зиёрат қилди, қараса, бир киши (қў л-оёғи) боғлаб қў йилган. У: «Бу нима?» деди. Абу Мусо: «(Бу) — бир яҳудий, ислом (қабул) қилган, сўнг диндан қайтган», деди. Муоз: «Мен албатта унинг бў йнини ураман (ўлдираман)», деди. Уни (Шуъбадан) Ақадий ва Ваҳб (ҳам) ривоят қилди. Вакиъ, Назр ва Абу Довуд (Шуъбадан, Саъиддан, отасидан, бобосидан, Пайғамбар ﷺдан) — (шундай) келтирдилар. Буни Жарир ибн Абдулҳамид (Шайбонийдан, Абу Бурдадан) ривоят қилди.
وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ بَنُو قُرَيْظَةَ عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِليه فَجَاءَ عَلَى حِمَارٍ فَلَمَّا دَنَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ» فَجَاءَ فَجَلَسَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ هَؤُلَاءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ» . قَالَ: فَإِنِّي أَحْكُمُ أَنْ تَقْتُلَ الْمُقَاتِلَةُ وَأَنْ تُسْبَى الذُّرِّيَّةُ. قَالَ: «لَقَدْ حَكَمْتَ فِيهِمْ بحُكْمِ المَلِكِ» . وَفِي رِوَايَة: «بِحكم الله»
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bani Qurayza qabilasi Saʼdning hukmiga rozi boʻlganda, Allohning Rasuli ﷺ — oʻziga yaqin (joyda boʻlgan) Saʼdni (chaqirib) yubordi. Saʼd eshakka minib keldi va u yaqinlashganda, Allohning Rasuli ﷺ (ansorlarga): «Oʻz sardoringiz uchun (oʻrningizdan) turinglar», — dedi. Soʻng Saʼd kelib, Allohning Rasuli ﷺ ning yoniga oʻtirdi va u zot unga: «Bu odamlar sening hukmingga rozi (boʻlib turibdi)», — dedi. Saʼd: «Men ularning jangchilari oʻldirilishi, bolalari va ayollari esa asir olinishi (kerakligi) haqida hukm chiqaraman», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Saʼd! Sen ular orasida — Podshoh Allohning hukmi bilan (yoki shunga oʻxshash) — hukm chiqarding», — deb aytdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бани Қурайза қабиласи Саъднинг ҳукмига рози бўлганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ — ўзига яқин (жойда бўлган) Саъдни (чақириб) юборди. Саъд эшакка миниб келди ва у яқинлашганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ (ансорларга): «Ўз сардорингиз учун (ўрнингиздан) туринглар», — деди. Сўнг Саъд келиб, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ёнига ўтирди ва у зот унга: «Бу одамлар сенинг ҳукмингга рози (бўлиб турибди)», — деди. Саъд: «Мен уларнинг жангчилари ўлдирилиши, болалари ва аёллари эса асир олиниши (кераклиги) ҳақида ҳукм чиқараман», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Саъд! Сен улар орасида — Подшоҳ Аллоҳнинг ҳукми билан (ёки шунга ўхшаш) — ҳукм чиқардинг», — деб айтди.
عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَ: إِنِّي وَاقِفٌ فِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَإِذَا بِغُلَامَيْنِ مِنَ الْأَنْصَارِ حَدِيثَة أسنانها فتمنيت أَنْ أَكُونَ بَيْنَ أَضْلَعَ مِنْهُمَا فَغَمَزَنِي أَحَدُهُمَا فَقَالَ: يَا عَمِّ هَلْ تَعْرِفُ أَبَا جَهْلٍ؟ قُلْتُ: نَعَمْ فَمَا حَاجَتُكَ إِلَيْهِ يَا ابْنَ أَخِي؟ قَالَ: أُخْبِرْتُ أَنَّهُ يَسُبُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَئِنْ رَأَيْتُهُ لَا يُفَارِقُ سَوَادِي سَوَادَهُ حَتَّى يَمُوتَ الْأَعْجَلُ مِنَّا فَتَعَجَّبْتُ لِذَلِكَ قَالَ: وَغَمَزَنِي الْآخَرُ فَقَالَ لِي مِثْلَهَا فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ نَظَرْتُ إِلَى أَبِي جَهْلٍ يَجُولُ فِي النَّاسِ فَقُلْتُ: أَلَا تَرَيَانِ؟ هَذَا صَاحِبُكُمَا الَّذِي تَسْأَلَانِي عَنْهُ قَالَ: فابتدراه بسيفهما فَضَرَبَاهُ حَتَّى قَتَلَاهُ ثُمَّ انْصَرَفَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فأخبراهُ فَقَالَ: «أَيُّكُمَا قَتَلَهُ؟» فَقَالَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا: أَنَا قَتله فَقَالَ: «هلْ مسحتُما سيفَيكما؟» فَقَالَا: لَا فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّيْفَيْنِ فَقَالَ: «كِلَاكُمَا قَتَلَهُ» . وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَلَبِهِ لِمُعَاذِ بن عَمْرِو بن الْجَمُوحِ وَالرَّجُلَانِ: مُعَاذُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ ومعاذ بن عفراء
Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Badr (jangi) kuni safda turganimda, oʻngimga va chapimga qaradim va ikkita yosh ansoriy bolani koʻrdim — men ulardan kuchliroq boʻlishimni istadim. Ulardan biri mening eʼtiborimni tortib: «Ey amaki! Sen Abu Jahlni bilasanmi?» — dedi. Men: «Ha, undan nima istaysan, ey jiyanim?» — dedim. U: «Menga — u Allohning Rasuli ﷺ ni haqorat qilishi — xabar qilingan. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men uni koʻrsam, — ikkimizdan biri oʻz ajaliga yetguncha — mening tanam uning tanasidan ajralmaydi», — dedi. Men bu gapdan hayratlandim. Soʻng ikkinchi bola (ham) mening eʼtiborimni tortib, birinchisi aytgandek (gapni) aytdi. Bir ozdan keyin men Abu Jahlni odamlar orasida yurganini koʻrdim. Men (bolalarga): «Qaranglar! Mana, sizlar mendan soʻragan kishi shu», — dedim. Bas, ikkalasi uni qilichlari bilan urib, oʻldirdi va Allohning Rasuli ﷺ ga — buni xabar qilish uchun — qaytdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qaysingiz uni oʻldirdi?» — dedi. Har biri: «Men uni oʻldirdim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Qilichlaringizni artdingizmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq», — dedi. Soʻng u zot ularning qilichlariga qarab: «Shubhasiz, ikkalangiz (ham) uni oʻldirgansiz; va oʻlganning oʻljasi (salabi) Muoz ibn Amr ibn Jamuhga beriladi», — dedi. Bu ikki bola — Muoz ibn Afro va Muoz ibn Amr ibn Jamuh edi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Бадр (жанги) куни сафда турганимда, ўнгимга ва чапимга қарадим ва иккита ёш ансорий болани кўрдим — мен улардан кучлироқ бўлишимни истадим. Улардан бири менинг эътиборимни тортиб: «Эй амаки! Сен Абу Жаҳлни биласанми?» — деди. Мен: «Ҳа, ундан нима истайсан, эй жияним?» — дедим. У: «Менга — у Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ҳақорат қилиши — хабар қилинган. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен уни кўрсам, — иккимиздан бири ўз ажалига етгунча — менинг танам унинг танасидан ажралмайди», — деди. Мен бу гапдан ҳайратландим. Сўнг иккинчи бола (ҳам) менинг эътиборимни тортиб, биринчиси айтгандек (гапни) айтди. Бир оздан кейин мен Абу Жаҳлни одамлар орасида юрганини кўрдим. Мен (болаларга): «Қаранглар! Мана, сизлар мендан сўраган киши шу», — дедим. Бас, иккаласи уни қиличлари билан уриб, ўлдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ га — буни хабар қилиш учун — қайтди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қайсингиз уни ўлдирди?» — деди. Ҳар бири: «Мен уни ўлдирдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қиличларингизни артдингизми?» — деди. Улар: «Йўқ», — деди. Сўнг у зот уларнинг қиличларига қараб: «Шубҳасиз, иккалангиз (ҳам) уни ўлдиргансиз; ва ўлганнинг ўлжаси (салаби) Муоз ибн Амр ибн Жамуҳга берилади», — деди. Бу икки бола — Муоз ибн Афро ва Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ эди.