Oysha bint Abu Bakr as-Siddiq (Ummul-mu'minin)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan ham shu maʼnodagi (hadis) boshqa sanad bilan rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам шу маънодаги (ҳадис) бошқа санад билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ يَبْدَأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ بَيْتَهُ قَالَتْ بِالسِّوَاكِ ‏.‏

Shurayh ibn Honiʼ aytadi: Men Oishadan: «Rasululloh ﷺ uylariga kirganlarida, avval nima bilan boshlar edilar?» — deb soʻradim. U: «Misvok bilan», — dedi.Шурайҳ ибн Ҳониъ айтади: Мен Оишадан: «Расулуллоҳ ﷺ уйларига кирганларида, аввал нима билан бошлар эдилар?» — деб сўрадим. У: «Мисвок билан», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، قَالَ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ، - وَقَالَ دَاوُدُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنَ الْفِطْرَةِ الْمَضْمَضَةَ وَالاِسْتِنْشَاقَ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَزَادَ ‏"‏ وَالْخِتَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالاِنْتِضَاحَ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ ‏"‏ انْتِقَاصَ الْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الاِسْتِنْجَاءَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَالَ خَمْسٌ كُلُّهَا فِي الرَّأْسِ وَذَكَرَ فِيهَا الْفَرْقَ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُ حَدِيثِ حَمَّادٍ عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ وَمُجَاهِدٍ وَعَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ قَوْلُهُمْ وَلَمْ يَذْكُرُوا إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَعَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ نَحْوُهُ وَذَكَرَ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَالْخِتَانَ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻizni chayish va (burunga) suv tortish fitratdandir», — dedilar. Soʻng (roviy Oisha rivoyatiga) oʻxshash (hadis) zikr qildi, ammo «soqolni qoʻyish»ni eslamadi va «xatna (sunnat qilish)» hamda «(avratga) suv sepish»ni qoʻshib aytdi; «suv bilan istinjo qilish»ni esa eslamadi. Abu Dovud aytdi: Bunga oʻxshash (rivoyat) Ibn Abbosdan ham keltirilgan; u beshtani aytib, hammasini boshga (oid) deb sanagan, ulardan biri — sochni (oʻrtadan) ajratish; soqolni qoʻyishni eslamagan. Abu Dovud aytdi: Hammodning hadisiga oʻxshash (soʻzlar) Talq ibn Habib, Mujohid va Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniydan ularning oʻz soʻzlari sifatida (Paygʻambar ﷺ ga nisbat berilmay) rivoyat qilingan; ular ham soqolni qoʻyishni eslamaganlar. Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Maryamning Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺ dan (qilgan) rivoyatida esa «soqolni qoʻyish» (soʻzi) bor. Ibrohim an-Naxaʼiydan ham shunga oʻxshash (rivoyat) kelgan; u «soqolni qoʻyish» va «xatna»ni eslagan.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғизни чайиш ва (бурунга) сув тортиш фитратдандир», — дедилар. Сўнг (ровий Оиша ривоятига) ўхшаш (ҳадис) зикр қилди, аммо «соқолни қўйиш»ни эсламади ва «хатна (суннат қилиш)» ҳамда «(авратга) сув сепиш»ни қўшиб айтди; «сув билан истинжо қилиш»ни эса эсламади. Абу Довуд айтди: Бунга ўхшаш (ривоят) Ибн Аббосдан ҳам келтирилган; у бештани айтиб, ҳаммасини бошга (оид) деб санаган, улардан бири — сочни (ўртадан) ажратиш; соқолни қўйишни эсламаган. Абу Довуд айтди: Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшаш (сўзлар) Талқ ибн Ҳабиб, Мужоҳид ва Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан уларнинг ўз сўзлари сифатида (Пайғамбар ﷺ га нисбат берилмай) ривоят қилинган; улар ҳам соқолни қўйишни эсламаганлар. Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Марямнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺ дан (қилган) ривоятида эса «соқолни қўйиш» (сўзи) бор. Иброҳим ан-Нахаъийдан ҳам шунга ўхшаш (ривоят) келган; у «соқолни қўйиш» ва «хатна»ни эслаган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي حَزْرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، - قَالَ ابْنُ عِيسَى فِي حَدِيثِهِ ابْنُ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ اتَّفَقُوا أَخُو الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ - قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَائِشَةَ فَجِيءَ بِطَعَامِهَا فَقَامَ الْقَاسِمُ يُصَلِّي فَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يُصَلَّى بِحَضْرَةِ الطَّعَامِ وَلاَ وَهُوَ يُدَافِعُهُ الأَخْبَثَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad aytadi: Biz Oishaning yonida edik; uning taomi keltirildi va Qosim namoz oʻqishga turdi. Shunda Oisha: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Taom hozir boʻlib turganda ham, kishini ikki nopok (siydik va axlat) qistab turganda ham namoz oʻqilmaydi›», — dedi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад айтади: Биз Оишанинг ёнида эдик; унинг таоми келтирилди ва Қосим намоз ўқишга турди. Шунда Оиша: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: ‹Таом ҳозир бўлиб турганда ҳам, кишини икки нопок (сийдик ва ахлат) қистаб турганда ҳам намоз ўқилмайди›», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، لَقِيطِ بْنِ صَبْرَةَ قَالَ كُنْتُ وَافِدَ بَنِي الْمُنْتَفِقِ - أَوْ فِي وَفْدِ بَنِي الْمُنْتَفِقِ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ نُصَادِفْهُ فِي مَنْزِلِهِ وَصَادَفْنَا عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ فَأَمَرَتْ لَنَا بِخَزِيرَةٍ فَصُنِعَتْ لَنَا قَالَ وَأُتِينَا بِقِنَاعٍ - وَلَمْ يَقُلْ قُتَيْبَةُ الْقِنَاعَ وَالْقِنَاعُ الطَّبَقُ فِيهِ تَمْرٌ - ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَلْ أَصَبْتُمْ شَيْئًا أَوْ أُمِرَ لَكُمْ بِشَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَبَيْنَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جُلُوسٌ إِذْ دَفَعَ الرَّاعِي غَنَمَهُ إِلَى الْمُرَاحِ وَمَعَهُ سَخْلَةٌ تَيْعَرُ فَقَالَ ‏"‏ مَا وَلَّدْتَ يَا فُلاَنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَهْمَةً ‏.‏ قَالَ فَاذْبَحْ لَنَا مَكَانَهَا شَاةً ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لاَ تَحْسِبَنَّ - وَلَمْ يَقُلْ لاَ تَحْسَبَنَّ - أَنَّا مِنْ أَجْلِكَ ذَبَحْنَاهَا لَنَا غَنَمٌ مِائَةٌ لاَ نُرِيدُ أَنْ تَزِيدَ فَإِذَا وَلَّدَ الرَّاعِي بَهْمَةً ذَبَحْنَا مَكَانَهَا شَاةً ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي امْرَأَةً وَإِنَّ فِي لِسَانِهَا شَيْئًا يَعْنِي الْبَذَاءَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَطَلِّقْهَا إِذًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لَهَا صُحْبَةً وَلِي مِنْهَا وَلَدٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمُرْهَا - يَقُولُ عِظْهَا - فَإِنْ يَكُ فِيهَا خَيْرٌ فَسَتَفْعَلُ وَلاَ تَضْرِبْ ظَعِينَتَكَ كَضَرْبِكَ أُمَيَّتَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْوُضُوءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَسْبِغِ الْوُضُوءَ وَخَلِّلْ بَيْنَ الأَصَابِعِ وَبَالِغْ فِي الاِسْتِنْشَاقِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ صَائِمًا ‏"‏ ‏.‏

Laqit ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Banul-Muntafiq (qabilasi)ning vakili edim — yoki Banul-Muntafiq vakillari (orasida) edim — Rasululloh ﷺ ning huzurlariga (keldik). Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelganimizda, u zotni uylarida topmadik; (faqat) moʻminlar onasi Oishani topdik. U bizga «xaziyra» (degan taom) tayyorlashni buyurdi va u biz uchun tayyorlandi. Soʻng bizga «qinoʼ» (xurmo solingan laʼli) keltirildi — Qutayba «qinoʼ» soʻzini aytmadi; qinoʼ — ichida xurmo boʻlgan laʼlidir. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar va: «Sizlarga biror narsa keltirildimi yoki sizlar uchun biror narsa (buyurildimi)?» — dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», — dedik. Biz Rasululloh ﷺ bilan oʻtirganimizda, choʻpon qoʻylarini qoʻtonga haydab keldi — uning yonida maʼrayotgan bir qoʻzichoq bor edi. U zot: «Ey falonchi, (qoʻying) nima tugʻdi?» — dedilar. U: «Urgʻochi (qoʻzi)», — dedi. U zot: «Bizga uning oʻrniga bir qoʻy soʻy», — dedilar. Soʻng: «Biz uni sen uchun soʻydik deb oʻylama — bizning yuz (bosh) qoʻyimiz bor, biz (uning) koʻpayishini istamaymiz; choʻpon (yangi) qoʻzi tugʻdirsa, biz uning oʻrniga bir qoʻy soʻyamiz», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, mening bir xotinim bor, uning tilida bir narsa bor — yaʼni beadablik (qoʻpollik)», — dedim. U zot: «Unda uni taloq qil», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, uning (men bilan) suhbati (uzoq birga yashagani) bor va undan farzandim ham bor», — dedim. U zot: «Unda unga (yaxshilikni) buyur — yaʼni unga nasihat qil; agar unda yaxshilik boʻlsa, (qabul) qiladi; xotiningni choʻri (qul ayol)ingni urganingdek urma», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, menga tahorat haqida xabar bering», — dedim. U zot: «Tahoratni mukammal (toʻkis) qil, barmoqlar orasini xilolla va — roʻzador boʻlmasang — burunga suvni puxta tort», — dedilar.Лақит ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Банул-Мунтафиқ (қабиласи)нинг вакили эдим — ёки Банул-Мунтафиқ вакиллари (орасида) эдим — Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига (келдик). Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келганимизда, у зотни уйларида топмадик; (фақат) мўминлар онаси Оишани топдик. У бизга «хазийра» (деган таом) тайёрлашни буюрди ва у биз учун тайёрланди. Сўнг бизга «қиноъ» (хурмо солинган лаъли) келтирилди — Қутайба «қиноъ» сўзини айтмади; қиноъ — ичида хурмо бўлган лаълидир. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва: «Сизларга бирор нарса келтирилдими ёки сизлар учун бирор нарса (буюрилдими)?» — дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», — дедик. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирганимизда, чўпон қўйларини қўтонга ҳайдаб келди — унинг ёнида маъраётган бир қўзичоқ бор эди. У зот: «Эй фалончи, (қўйинг) нима туғди?» — дедилар. У: «Урғочи (қўзи)», — деди. У зот: «Бизга унинг ўрнига бир қўй сўй», — дедилар. Сўнг: «Биз уни сен учун сўйдик деб ўйлама — бизнинг юз (бош) қўйимиз бор, биз (унинг) кўпайишини истамаймиз; чўпон (янги) қўзи туғдирса, биз унинг ўрнига бир қўй сўямиз», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг бир хотиним бор, унинг тилида бир нарса бор — яъни беадаблик (қўполлик)», — дедим. У зот: «Унда уни талоқ қил», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, унинг (мен билан) суҳбати (узоқ бирга яшагани) бор ва ундан фарзандим ҳам бор», — дедим. У зот: «Унда унга (яхшиликни) буюр — яъни унга насиҳат қил; агар унда яхшилик бўлса, (қабул) қилади; хотинингни чўри (қул аёл)ингни урганингдек урма», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга таҳорат ҳақида хабар беринг», — дедим. У зот: «Таҳоратни мукаммал (тўкис) қил, бармоқлар орасини хилолла ва — рўзадор бўлмасанг — бурунга сувни пухта торт», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، وَافِدِ بَنِي الْمُنْتَفِقِ، أَنَّهُ أَتَى عَائِشَةَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ فَلَمْ يَنْشَبْ أَنْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَقَلَّعُ يَتَكَفَّأُ ‏.‏ وَقَالَ عَصِيدَةٍ ‏.‏ مَكَانَ خَزِيرَةٍ ‏.‏

Laqit ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Banul-Muntafiq (qabilasi)ning vakili edi: U Oishaning oldiga keldi. Soʻng (roviy) shu maʼnodagi (hadis)ni zikr qildi va dedi: «Koʻp oʻtmay Rasululloh ﷺ shoshilib, (oldinga) egilib qadam tashlagan holda keldilar». (Roviy) «xaziyra» oʻrniga «asiyda» (soʻzini) ishlatdi.Лақит ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Банул-Мунтафиқ (қабиласи)нинг вакили эди: У Оишанинг олдига келди. Сўнг (ровий) шу маънодаги (ҳадис)ни зикр қилди ва деди: «Кўп ўтмай Расулуллоҳ ﷺ шошилиб, (олдинга) эгилиб қадам ташлаган ҳолда келдилар». (Ровий) «хазийра» ўрнига «асийда» (сўзини) ишлатди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَخْلَدٍ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَغْرَاءَ - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، أَخْبَرَنَا أَصْحَابٌ، لَنَا عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ لِرَجُلٍ احْكِ عَنِّي أَنَّ هَذَيْنِ - يَعْنِي حَدِيثَ الأَعْمَشِ هَذَا عَنْ حَبِيبٍ وَحَدِيثَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ أَنَّهَا تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ - قَالَ يَحْيَى احْكِ عَنِّي أَنَّهُمَا شِبْهُ لاَ شَىْءَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ الثَّوْرِيِّ قَالَ مَا حَدَّثَنَا حَبِيبٌ إِلاَّ عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ يَعْنِي لَمْ يُحَدِّثْهُمْ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ بِشَىْءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى حَمْزَةُ الزَّيَّاتُ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ حَدِيثًا صَحِيحًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan — (aʼmash): «Bizga doʻstlarimiz Urva al-Muzaniydan, u Oishadan (rivoyat qildi)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Yahyo ibn Said al-Qatton bir kishiga: «Mendan naql qilki, bu ikki (hadis) — yaʼni aʼmashning Habibdan (qilgan) shu hadisi va xuddi shu sanad bilan istihoza haqidagi ‹u har namozga tahorat oladi› degan hadisi — sanadlari jihatidan deyarli hech narsa emas (zaif)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Savriydan rivoyat qilinishicha, u: «Habib bizga faqat Urva al-Muzaniydan (rivoyat) aytgan», — degan — yaʼni ularga Urva ibn Zubayrdan hech narsa rivoyat qilmagan. Abu Dovud aytdi: Hamza az-Zayyot esa Habibdan, u Urva ibn Zubayrdan, u Oishadan sahih bir hadis rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган — (аъмаш): «Бизга дўстларимиз Урва ал-Музанийдан, у Оишадан (ривоят қилди)», — деди. Абу Довуд айтди: Яҳё ибн Саид ал-Қаттон бир кишига: «Мендан нақл қилки, бу икки (ҳадис) — яъни аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) шу ҳадиси ва худди шу санад билан истиҳоза ҳақидаги ‹у ҳар намозга таҳорат олади› деган ҳадиси — санадлари жиҳатидан деярли ҳеч нарса эмас (заиф)», — деди. Абу Довуд айтди: Саврийдан ривоят қилинишича, у: «Ҳабиб бизга фақат Урва ал-Музанийдан (ривоят) айтган», — деган — яъни уларга Урва ибн Зубайрдан ҳеч нарса ривоят қилмаган. Абу Довуд айтди: Ҳамза аз-Зайёт эса Ҳабибдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Оишадан саҳиҳ бир ҳадис ривоят қилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا ‏"‏ ‏.‏ زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ ‏"‏ فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ ‏"‏ الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا ‏"‏ ‏.‏ هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilib (sajdada) uxlar va (uyquda) pishqirar (nafas chiqarar) edilar; soʻng turib, namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. (Roviy) dedi: «Siz uxlagan boʻlsangiz ham, tahorat olmasdan namoz oʻqidingiz-ku?» — dedim. U zot: «Tahorat faqat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)», — dedilar. Usmon va Hannod (rivoyatga): «Chunki u (kishi) yonboshlaganda, boʻgʻimlari boʻshashadi», — deb qoʻshishdi. Abu Dovud aytdi: U zotning «Tahorat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)» degan soʻzi — munkar hadisdir; uni faqat Yazid Abu Xolid ad-Daloniy Qatodadan rivoyat qilgan. Uning avvalini esa bir jamoa Ibn Abbosdan rivoyat qilib, bundan (oxirgi qism haqida) hech narsa eslamagan va: «Paygʻambar ﷺ (uyqularida) saqlangan edilar», — degan. Oisha (roziyallohu anho): «Paygʻambar ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi›, — dedilar», — degan. Shuʼba: «Qatoda Abu Oliyadan faqat toʻrtta hadis eshitgan: Yunus ibn Matto haqidagi hadis, Ibn Umarning namoz haqidagi hadisi, ‹qozilar uchtadir› (degan) hadis va Ibn Abbosning ‹Menga ishonchli kishilar rivoyat qildilar, ulardan biri — Umar; mening nazdimda ularning eng ishonchlisi — Umar› degan hadisi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Yazid ad-Daloniyning hadisini Ahmad ibn Hanbalga aytgan edim; u (Yazidni) ulugʻlagani uchun meni jerkib: «Yazid ad-Daloniyga nima boʻlibdi-yu, Qatodaning shogirdlari (rivoyatlari) ichiga (bunday narsalarni) kiritadi?!» — dedi va bu hadisga parvo qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилиб (саждада) ухлар ва (уйқуда) пишқирар (нафас чиқарар) эдилар; сўнг туриб, намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ровий) деди: «Сиз ухлаган бўлсангиз ҳам, таҳорат олмасдан намоз ўқидингиз-ку?» — дедим. У зот: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)», — дедилар. Усмон ва Ҳаннод (ривоятга): «Чунки у (киши) ёнбошлаганда, бўғимлари бўшашади», — деб қўшишди. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)» деган сўзи — мункар ҳадисдир; уни фақат Язид Абу Холид ад-Далоний Қатодадан ривоят қилган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилиб, бундан (охирги қисм ҳақида) ҳеч нарса эсламаган ва: «Пайғамбар ﷺ (уйқуларида) сақланган эдилар», — деган. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Пайғамбар ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, аммо қалбим ухламайди›, — дедилар», — деган. Шуъба: «Қатода Абу Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳақидаги ҳадис, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, ‹қозилар учтадир› (деган) ҳадис ва Ибн Аббоснинг ‹Менга ишончли кишилар ривоят қилдилар, улардан бири — Умар; менинг наздимда уларнинг энг ишончлиси — Умар› деган ҳадиси», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Далонийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга айтган эдим; у (Язидни) улуғлагани учун мени жеркиб: «Язид ад-Далонийга нима бўлибди-ю, Қатоданинг шогирдлари (ривоятлари) ичига (бундай нарсаларни) киритади?!» — деди ва бу ҳадисга парво қилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ زَادَ ‏"‏ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْكُلَ وَهُوَ جُنُبٌ غَسَلَ يَدَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ فَجَعَلَ قِصَّةَ الأَكْلِ قَوْلَ عَائِشَةَ مَقْصُورًا وَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ عَنِ الزُّهْرِيِّ كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ عَنْ عُرْوَةَ أَوْ أَبِي سَلَمَةَ وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ ‏.‏

Bu hadis Zuhriydan oʻz sanadi va shu maʼnoda rivoyat qilingan; (roviy) unga: «Agar junub holatda ovqatlanmoqchi boʻlsalar, ikkala qoʻllarini yuvar edilar», — deb qoʻshgan. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Vahb Yunusdan rivoyat qilib, ovqatlanish qissasini (faqat) Oishaning soʻzi qilib (Paygʻambar ﷺ ga nisbat bermay) keltirgan. Solih ibn Abul-Axzar buni Zuhriydan Ibn Muborak aytganidek rivoyat qilgan, faqat u «Urvadan yoki Abu Salamadan» degan. Avzoiy esa Yunusdan, u Zuhriydan, u Paygʻambar ﷺ dan — Ibn Muborak aytganidek rivoyat qilgan.Бу ҳадис Зуҳрийдан ўз санади ва шу маънода ривоят қилинган; (ровий) унга: «Агар жунуб ҳолатда овқатланмоқчи бўлсалар, иккала қўлларини ювар эдилар», — деб қўшган. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Ваҳб Юнусдан ривоят қилиб, овқатланиш қиссасини (фақат) Оишанинг сўзи қилиб (Пайғамбар ﷺ га нисбат бермай) келтирган. Солиҳ ибн Абул-Ахзар буни Зуҳрийдан Ибн Муборак айтганидек ривоят қилган, фақат у «Урвадан ёки Абу Саламадан» деган. Авзоий эса Юнусдан, у Зуҳрийдан, у Пайғамбар ﷺ дан — Ибн Муборак айтганидек ривоят қилган.