حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) oldiga Rasululloh ﷺ dan qoladigan meroslarini talab qilib keldilar, oʻsha paytda ular u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini soʻrar edilar. Abu Bakr ularga: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros oʻtmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir, Muhammadning oilasi faqat bu moldan yeydi, xolos›, deganlarini eshitganman. Vallohi, men Rasululloh ﷺ ni bu borada qanday amal qilganlarini koʻrgan boʻlsam, oʻshandan boshqacha qilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) олдига Расулуллоҳ ﷺ дан қоладиган меросларини талаб қилиб келдилар, ўша пайтда улар у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини сўрар эдилар. Абу Бакр уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос ўтмайди, биз қолдирган нарса садақадир, Муҳаммаднинг оиласи фақат бу молдан ейди, холос›, деганларини эшитганман. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ ни бу борада қандай амал қилганларини кўрган бўлсам, ўшандан бошқача қилмайман», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلَام فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ قَالَ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكَ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَّا عَمِلْتُ بِهِ وَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الْأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ الْيَوْمَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasulullohning ﷺ qizi Fotima Rasululloh ﷺ vafotidan keyin Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ qoldirgan, Alloh u zotga ato etgan meros mol-mulkdan oʻz ulushini boʻlib berishini soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga: «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros qolmas, biz nima qoldirsak, u sadaqadir›, deganlar», dedi. Fotima alayhassalom gʻazablanib, Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan yuz oʻgirdi va vafotigacha undan yuz oʻgirgan holida qoldi. U Rasululloh ﷺ vafotidan keyin olti oy yashadi. Fotima (roziyallohu anho) Abu Bakrdan Rasululloh ﷺ Xaybar va Fadakdan hamda Madinadagi sadaqasidan qoldirgan mol-mulkdagi ulushini soʻrar edi, Abu Bakr esa unga buni bermadi va: «Rasululloh ﷺ amal qilgan hech narsani men amal qilmay qoldirmayman, agar u zotning ishidan bir narsani tark etsam, adashib ketishimdan qoʻrqaman», dedi. U zotning Madinadagi sadaqasini Umar Ali va Abbosga topshirdi, uni Ali oʻz qoʻliga oldi. Xaybar va Fadakni esa Umar (roziyallohu anhu) oʻzida ushlab qoldi va: «Bu ikkisi Rasululloh ﷺ sadaqasi, u zotning uchraydigan haqlari va ehtiyojlari uchun edi, ularning ishi voliyi amrning ixtiyorida», dedi. Ular shu kungacha oʻsha holida turibdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳнинг ﷺ қизи Фотима Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган, Аллоҳ у зотга ато этган мерос мол-мулкдан ўз улушини бўлиб беришини сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос қолмас, биз нима қолдирсак, у садақадир›, деганлар», деди. Фотима алайҳассалом ғазабланиб, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан юз ўгирди ва вафотигача ундан юз ўгирган ҳолида қолди. У Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин олти ой яшади. Фотима (розияллоҳу анҳо) Абу Бакрдан Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ва Фадакдан ҳамда Мадинадаги садақасидан қолдирган мол-мулкдаги улушини сўрар эди, Абу Бакр эса унга буни бермади ва: «Расулуллоҳ ﷺ амал қилган ҳеч нарсани мен амал қилмай қолдирмайман, агар у зотнинг ишидан бир нарсани тарк этсам, адашиб кетишимдан қўрқаман», деди. У зотнинг Мадинадаги садақасини Умар Али ва Аббосга топширди, уни Али ўз қўлига олди. Хайбар ва Фадакни эса Умар (розияллоҳу анҳу) ўзида ушлаб қолди ва: «Бу иккиси Расулуллоҳ ﷺ садақаси, у зотнинг учрайдиган ҳақлари ва эҳтиёжлари учун эди, уларнинг иши волийи амрнинг ихтиёрида», деди. Улар шу кунгача ўша ҳолида турибди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُيَسَّرٍ أَبُو سَعْدٍ الصَّاغَانِيُّ الْمَكْفُوفُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا يَوْمُ الِاثْنَيْنِ قَالَ فَإِنْ مِتُّ مِنْ لَيْلَتِي فَلَا تَنْتَظِرُوا بِي الْغَدَ فَإِنَّ أَحَبَّ الْأَيَّامِ وَاللَّيَالِي إِلَيَّ أَقْرَبُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu)ga vafot yaqinlashganda: «Bugun qaysi kun?» dedilar. Ular: «Dushanba», dedilar. U kishi: «Agar men bu kechada oʻlsam, meni ertaga kutmanglar (koʻmib qoʻyaveringlar). Chunki menga kunlar va kechalarning eng sevimlisi Rasululloh ﷺga eng yaqin boʻlganidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)га вафот яқинлашганда: «Бугун қайси кун?» дедилар. Улар: «Душанба», дедилар. У киши: «Агар мен бу кечада ўлсам, мени эртага кутманглар (кўмиб қўяверинглар). Чунки менга кунлар ва кечаларнинг энг севимлиси Расулуллоҳ ﷺга энг яқин бўлганидир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الْأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهَا عَنْ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlari Fotima Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)ga odam yuborib, Rasululloh ﷺdan qolgan merosini — Alloh u zotga Madinada bergan fayʼdan, Fadakdan va Xaybar xumsidan qolgan narsalardan — soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga (paygʻambarlarga) meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammadning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlar. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺning sadaqasidan hech narsani u zot davridagi holatidan oʻzgartirmayman va unda Rasululloh ﷺ qilgan ishni qilaman», dedilar. Abu Bakr Fotimaga undan hech narsa berishdan bosh tortdilar. Shunda Fotima bundan Abu Bakrdan xafa boʻldi. Abu Bakr: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Rasululloh ﷺning qarindoshligi menga oʻz qarindoshimni koʻrgandan koʻra sevimliroqdir. Bu mollar borasida oramizda kelib chiqqan ishga kelsak, men unda haqdan chetga chiqmadim va Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmadim», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотима Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)га одам юбориб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросини — Аллоҳ у зотга Мадинада берган файъдан, Фадакдан ва Хайбар хумсидан қолган нарсалардан — сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга (пайғамбарларга) мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммаднинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганлар. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг садақасидан ҳеч нарсани у зот давридаги ҳолатидан ўзгартирмайман ва унда Расулуллоҳ ﷺ қилган ишни қиламан», дедилар. Абу Бакр Фотимага ундан ҳеч нарса беришдан бош тортдилар. Шунда Фотима бундан Абу Бакрдан хафа бўлди. Абу Бакр: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлиги менга ўз қариндошимни кўргандан кўра севимлироқдир. Бу моллар борасида орамизда келиб чиққан ишга келсак, мен унда ҳақдан четга чиқмадим ва Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмадим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} حَتَّى حَجَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالْإِدَاوَةِ فَتَبَرَّزَ ثُمَّ أَتَانِي فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ كَرِهَ وَاللَّهِ مَا سَأَلَهُ عَنْهُ وَلَمْ يَكْتُمْهُ عَنْهُ قَالَ هِيَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ يَسُوقُ الْحَدِيثَ قَالَ كُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ قَالَ وَكَانَ مَنْزِلِي فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ بِالْعَوَالِي قَالَ فَتَغَضَّبْتُ يَوْمًا عَلَى امْرَأَتِي فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَ فَانْطَلَقْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاكُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْكُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاكُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ لَا تُرَاجِعِي رَسُولَ اللَّهِ وَلَا تَسْأَلِيهِ شَيْئًا وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ وَلَا يَغُرَّنَّكِ إِنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ مِنْكِ يُرِيدُ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَ وَكَانَ لِي جَارٌ مِنْ الْأَنْصَارِ وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا فَيَأْتِينِي بِخَبَرِ الْوَحْيِ وَغَيْرِهِ وَآتِيهِ بِمِثْلِ ذَلِكَ قَالَ وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِتَغْزُوَنَا فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمًا ثُمَّ أَتَانِي عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ثُمَّ نَادَانِي فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ قُلْتُ وَمَاذَا أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لَا بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَطْوَلُ طَلَّقَ الرَّسُولُ نِسَاءَهُ فَقُلْتُ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا كَائِنًا حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الصُّبْحَ شَدَدْتُ عَلَيَّ ثِيَابِي ثُمَّ نَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَهِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ لَا أَدْرِي هُوَ هَذَا مُعْتَزِلٌ فِي هَذِهِ الْمَشْرُبَةِ فَأَتَيْتُ غُلَامًا لَهُ أَسْوَدَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ الْغُلَامُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَتَيْتُ الْمِنْبَرَ فَإِذَا عِنْدَهُ رَهْطٌ جُلُوسٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ فَجَلَسْتُ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَأَتَيْتُ الْغُلَامَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ الْغُلَامُ ثُمَّ خَرَجَ عَلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَخَرَجْتُ فَجَلَسْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَأَتَيْتُ الْغُلَامَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا فَإِذَا الْغُلَامُ يَدْعُونِي فَقَالَ ادْخُلْ فَقَدْ أَذِنَ لَكَ فَدَخَلْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى رَمْلِ حَصِيرٍ ح و حَدَّثَنَاه يَعْقُوبُ فِي حَدِيثِ صَالِحٍ قَالَ رُمَالِ حَصِيرٍ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَقُلْتُ أَطَلَّقْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَيَّ وَقَالَ لَا فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ رَأَيْتَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ فَتَغَضَّبْتُ عَلَى امْرَأَتِي يَوْمًا فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ فَقُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاهُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَا يَغُرُّكِ إِنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْكِ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى فَقُلْتُ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ فَجَلَسْتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فِي الْبَيْتِ فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ إِلَّا أَهَبَةً ثَلَاثَةً فَقُلْتُ ادْعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى أُمَّتِكَ فَقَدْ وُسِّعَ عَلَى فَارِسَ وَالرُّومِ وَهُمْ لَا يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاسْتَوَى جَالِسًا ثُمَّ قَالَ أَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَقُلْتُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَانَ أَقْسَمَ أَنْ لَا يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حَتَّى عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Ibn Abbos aytadi:) Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz (yaxshi boʻlur), chunki dilingiz ogʻib qoldi} degan Paygʻambar ﷺ ning ikki ayoli haqida soʻrashga uzoq vaqt ishtiyoqmand edim. Nihoyat Umar (roziyallohu anhu) haj qildi, men ham u bilan haj qildim. Yoʻlning bir qismida boʻlganimizda, Umar (roziyallohu anhu) yoʻldan chetga chiqdi, men ham idish bilan u bilan chetga chiqdim. U hojatini chiqargach, oldimga keldi, men qoʻllariga suv quydim, u tahorat qildi. Men: «Ey amiral-moʻminin, Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz, chunki dilingiz ogʻib qoldi} degan Paygʻambar ﷺ ning ikki ayoli kimlar?» dedim. Umar (roziyallohu anhu): «Sendan hayronman, ey Ibn Abbos», dedi. (az-Zuhriy aytadi: Vallohi, u bu savolni yoqtirmadi, lekin uni yashirmadi ham.) U: «Ular Hafsa va Oisha edi», dedi. Soʻng hadisni davom ettirib aytdi: Biz quraysh jamoasi ayollarimizni yenguvchi qavm edik. Madinaga kelganimizda, ayollari ularni yenguvchi bir qavmni topdik, shunda ayollarimiz ularning ayollaridan oʻrgana boshladilar. Mening uyim al-Avolida Banu Umayya ibn Zaydda edi. Bir kuni ayolimga gʻazablandim, u menga qaytarib gapira boshladi. Men uning menga qaytarib gapirganini yoqtirmadim. U: «Menga qaytarib gapirganimni nega yoqtirmaysan? Vallohi, Paygʻambar ﷺ ning ayollari ham u zotga qaytarib gapirishadi, ulardan biri kunduzdan tungacha u zotdan tark etib turadi», dedi. Men borib, Hafsaning oldiga kirdim va: «Sen Rasululloh ﷺ ga qaytarib gapirasanmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Sizlardan biri kunduzdan tungacha u zotni tark etib turadimi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Sizlardan kim shunday qilsa, u ziyon koʻribdi, halok boʻlibdi. Sizlardan biri Rasulining gʻazabi sababli Alloh unga gʻazablanishidan xotirjammi? U holda u halok boʻlibdi-ku. Rasululloh ﷺ ga qaytarib gapirma va undan biror narsa soʻrama. Menga xohlaganingni soʻra. Agar qoʻshning — u sendan koʻra chiroyliroq va Rasululloh ﷺ ga sendan koʻra sevimliroq boʻlsa — bu seni aldab qoʻymasin», dedim — bu bilan Oisha (roziyallohu anho)ni nazarda tutdi. (Umar aytadi:) Mening ansorlardan bir qoʻshnim bor edi. Biz Rasululloh ﷺ oldilariga navbatma-navbat tushib turardik: u bir kun, men bir kun tushardim. U menga vahiy va boshqa narsalar xabarini keltirar, men ham unga shunday qilardim. Biz gʻassonliklar bizga hujum qilish uchun otlarini taqalayapti, deb gaplashib yurardik. Bir kuni sherigim tushdi, soʻng kechqurun oldimga kelib, eshigimni taqillatdi va meni chaqirdi. Men uning oldiga chiqdim. U: «Katta bir ish sodir boʻldi!» dedi. Men: «Nima boʻldi? Gʻassonliklar keldimi?» dedim. U: «Yoʻq, undan ham kattaroq va uzunroq: Rasululloh ﷺ ayollarini taloq qildilar!» dedi. Men: «Hafsa ziyon koʻribdi, halok boʻlibdi. Men bu boʻlishini gumon qilib yurgan edim», dedim. Bomdodni oʻqigach, kiyimlarimni mahkam kiyib, tushdim va yigʻlab oʻtirgan Hafsaning oldiga kirdim. Men: «Rasululloh ﷺ sizlarni taloq qildilarmi?» dedim. U: «Bilmayman. U zot mana bu balandxonada yolgʻiz oʻrnashib olganlar», dedi. Men u zotning bir qora gʻulomining oldiga borib: «Umarga izn soʻra», dedim. Gʻulom kirdi, soʻng oldimga chiqib: «Men seni u zotga eslatdim, u zot sukut qildilar», dedi. Men ketib, minbar oldiga keldim, uning yonida bir toʻda kishilar oʻtirar, baʼzilari yigʻlar edi. Men ozgina oʻtirdim, soʻng koʻnglimdagi (tashvish) meni yengdi, gʻulom oldiga borib: «Umarga izn soʻra», dedim. Gʻulom kirdi, soʻng oldimga chiqib: «Men seni u zotga eslatdim, u zot sukut qildilar», dedi. Men chiqib, minbar oldida oʻtirdim, soʻng koʻnglimdagi (tashvish) meni yengdi, gʻulom oldiga borib: «Umarga izn soʻra», dedim. U kirdi, soʻng oldimga chiqib: «Men seni u zotga eslatdim, u zot sukut qildilar», dedi. Men orqamga qaytib keta boshladim, shunda gʻulom meni chaqirib: «Kir, u zot senga izn berdilar», dedi. Men kirib, Rasululloh ﷺ ga salom berdim. Qarasam, u zot boʻyra ustida yonboshlab yotibdilar, boʻyra yonlariga iz solibdi. Men: «Ey Allohning Rasuli, ayollaringizni taloq qildingizmi?» dedim. U zot boshlarini menga koʻtarib: «Yoʻq», dedilar. Men: «Allohu akbar! Ey Allohning Rasuli, bizni koʻrganingizda edi. Biz quraysh jamoasi ayollarimizni yenguvchi qavm edik. Madinaga kelganimizda, ayollari ularni yenguvchi bir qavmni topdik, shunda ayollarimiz ularning ayollaridan oʻrgana boshladilar. Bir kuni ayolimga gʻazablandim, u menga qaytarib gapira boshladi. Men uning qaytarib gapirganini yoqtirmadim. U: ‹Menga qaytarib gapirganimni nega yoqtirmaysan? Vallohi, Rasululloh ﷺ ning ayollari ham u zotga qaytarib gapirishadi, ulardan biri kunduzdan tungacha u zotdan tark etib turadi›, dedi», dedim. «Men: ‹Ulardan kim shunday qilsa, ziyon koʻribdi, halok boʻlibdi. Ulardan biri Rasulining gʻazabi sababli Alloh unga gʻazablanishidan xotirjammi? U holda u halok boʻlibdi-ku›, dedim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ tabassum qildilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Hafsaning oldiga kirib: ‹Qoʻshning — u sendan chiroyliroq va Rasululloh ﷺ ga sendan sevimliroq boʻlsa — bu seni aldab qoʻymasin›, dedim», dedim. Rasululloh ﷺ yana tabassum qildilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, sizga bemalol gaplashsam boʻladimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men oʻtirdim va boshimni koʻtarib uyga qaradim. Vallohi, unda uch bosh teridan boshqa koʻzni qaratadigan hech narsa koʻrmadim. Men: «Ey Allohning Rasuli, ummatingizga (turmushni) keng qilib berishini Allohdan soʻrang, chunki forslar va rumliklarga keng qilib berildi, holbuki ular Allohga ibodat qilmaydilar», dedim. U zot toʻgʻri oʻtirib olib: «Sen shak-shubhadamisan, ey Xattobning oʻgʻli? Ular yaxshiliklari shu dunyo hayotidayoq tezlashtirib berilgan qavmdir», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men uchun magʻfirat soʻrang», dedim. U zot ayollariga qattiq gʻazablari sababli bir oy ular oldiga kirmaslikka qasam ichgan edilar, toki Alloh azza va jalla u zotni tanbeh qildi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Ибн Аббос айтади:) Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши бўлур), чунки дилингиз оғиб қолди} деган Пайғамбар ﷺ нинг икки аёли ҳақида сўрашга узоқ вақт иштиёқманд эдим. Ниҳоят Умар (розияллоҳу анҳу) ҳаж қилди, мен ҳам у билан ҳаж қилдим. Йўлнинг бир қисмида бўлганимизда, Умар (розияллоҳу анҳу) йўлдан четга чиқди, мен ҳам идиш билан у билан четга чиқдим. У ҳожатини чиқаргач, олдимга келди, мен қўлларига сув қуйдим, у таҳорат қилди. Мен: «Эй амирал-мўминин, Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз, чунки дилингиз оғиб қолди} деган Пайғамбар ﷺ нинг икки аёли кимлар?» дедим. Умар (розияллоҳу анҳу): «Сендан ҳайронман, эй Ибн Аббос», деди. (аз-Зуҳрий айтади: Валлоҳи, у бу саволни ёқтирмади, лекин уни яширмади ҳам.) У: «Улар Ҳафса ва Оиша эди», деди. Сўнг ҳадисни давом эттириб айтди: Биз қурайш жамоаси аёлларимизни енгувчи қавм эдик. Мадинага келганимизда, аёллари уларни енгувчи бир қавмни топдик, шунда аёлларимиз уларнинг аёлларидан ўргана бошладилар. Менинг уйим ал-Аволида Бану Умайя ибн Зайдда эди. Бир куни аёлимга ғазабландим, у менга қайтариб гапира бошлади. Мен унинг менга қайтариб гапирганини ёқтирмадим. У: «Менга қайтариб гапирганимни нега ёқтирмайсан? Валлоҳи, Пайғамбар ﷺ нинг аёллари ҳам у зотга қайтариб гапиришади, улардан бири кундуздан тунгача у зотдан тарк этиб туради», деди. Мен бориб, Ҳафсанинг олдига кирдим ва: «Сен Расулуллоҳ ﷺ га қайтариб гапирасанми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Сизлардан бири кундуздан тунгача у зотни тарк этиб турадими?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Сизлардан ким шундай қилса, у зиён кўрибди, ҳалок бўлибди. Сизлардан бири Расулининг ғазаби сабабли Аллоҳ унга ғазабланишидан хотиржамми? У ҳолда у ҳалок бўлибди-ку. Расулуллоҳ ﷺ га қайтариб гапирма ва ундан бирор нарса сўрама. Менга хоҳлаганингни сўра. Агар қўшнинг — у сендан кўра чиройлироқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан кўра севимлироқ бўлса — бу сени алдаб қўймасин», дедим — бу билан Оиша (розияллоҳу анҳо)ни назарда тутди. (Умар айтади:) Менинг ансорлардан бир қўшним бор эди. Биз Расулуллоҳ ﷺ олдиларига навбатма-навбат тушиб турардик: у бир кун, мен бир кун тушардим. У менга ваҳий ва бошқа нарсалар хабарини келтирар, мен ҳам унга шундай қилардим. Биз ғассонликлар бизга ҳужум қилиш учун отларини тақалаяпти, деб гаплашиб юрардик. Бир куни шеригим тушди, сўнг кечқурун олдимга келиб, эшигимни тақиллатди ва мени чақирди. Мен унинг олдига чиқдим. У: «Катта бир иш содир бўлди!» деди. Мен: «Нима бўлди? Ғассонликлар келдими?» дедим. У: «Йўқ, ундан ҳам каттароқ ва узунроқ: Расулуллоҳ ﷺ аёлларини талоқ қилдилар!» деди. Мен: «Ҳафса зиён кўрибди, ҳалок бўлибди. Мен бу бўлишини гумон қилиб юрган эдим», дедим. Бомдодни ўқигач, кийимларимни маҳкам кийиб, тушдим ва йиғлаб ўтирган Ҳафсанинг олдига кирдим. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни талоқ қилдиларми?» дедим. У: «Билмайман. У зот мана бу баландхонада ёлғиз ўрнашиб олганлар», деди. Мен у зотнинг бир қора ғуломининг олдига бориб: «Умарга изн сўра», дедим. Ғулом кирди, сўнг олдимга чиқиб: «Мен сени у зотга эслатдим, у зот сукут қилдилар», деди. Мен кетиб, минбар олдига келдим, унинг ёнида бир тўда кишилар ўтирар, баъзилари йиғлар эди. Мен озгина ўтирдим, сўнг кўнглимдаги (ташвиш) мени енгди, ғулом олдига бориб: «Умарга изн сўра», дедим. Ғулом кирди, сўнг олдимга чиқиб: «Мен сени у зотга эслатдим, у зот сукут қилдилар», деди. Мен чиқиб, минбар олдида ўтирдим, сўнг кўнглимдаги (ташвиш) мени енгди, ғулом олдига бориб: «Умарга изн сўра», дедим. У кирди, сўнг олдимга чиқиб: «Мен сени у зотга эслатдим, у зот сукут қилдилар», деди. Мен орқамга қайтиб кета бошладим, шунда ғулом мени чақириб: «Кир, у зот сенга изн бердилар», деди. Мен кириб, Расулуллоҳ ﷺ га салом бердим. Қарасам, у зот бўйра устида ёнбошлаб ётибдилар, бўйра ёнларига из солибди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, аёлларингизни талоқ қилдингизми?» дедим. У зот бошларини менга кўтариб: «Йўқ», дедилар. Мен: «Аллоҳу акбар! Эй Аллоҳнинг Расули, бизни кўрганингизда эди. Биз қурайш жамоаси аёлларимизни енгувчи қавм эдик. Мадинага келганимизда, аёллари уларни енгувчи бир қавмни топдик, шунда аёлларимиз уларнинг аёлларидан ўргана бошладилар. Бир куни аёлимга ғазабландим, у менга қайтариб гапира бошлади. Мен унинг қайтариб гапирганини ёқтирмадим. У: ‹Менга қайтариб гапирганимни нега ёқтирмайсан? Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ нинг аёллари ҳам у зотга қайтариб гапиришади, улардан бири кундуздан тунгача у зотдан тарк этиб туради›, деди», дедим. «Мен: ‹Улардан ким шундай қилса, зиён кўрибди, ҳалок бўлибди. Улардан бири Расулининг ғазаби сабабли Аллоҳ унга ғазабланишидан хотиржамми? У ҳолда у ҳалок бўлибди-ку›, дедим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ҳафсанинг олдига кириб: ‹Қўшнинг — у сендан чиройлироқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан севимлироқ бўлса — бу сени алдаб қўймасин›, дедим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ яна табассум қилдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга бемалол гаплашсам бўладими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен ўтирдим ва бошимни кўтариб уйга қарадим. Валлоҳи, унда уч бош теридан бошқа кўзни қаратадиган ҳеч нарса кўрмадим. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, умматингизга (турмушни) кенг қилиб беришини Аллоҳдан сўранг, чунки форслар ва румликларга кенг қилиб берилди, ҳолбуки улар Аллоҳга ибодат қилмайдилар», дедим. У зот тўғри ўтириб олиб: «Сен шак-шубҳадамисан, эй Хаттобнинг ўғли? Улар яхшиликлари шу дунё ҳаётидаёқ тезлаштириб берилган қавмдир», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен учун мағфират сўранг», дедим. У зот аёлларига қаттиқ ғазаблари сабабли бир ой улар олдига кирмасликка қасам ичган эдилар, токи Аллоҳ азза ва жалла у зотни танбеҳ қилди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانَ ابْنَةِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدُهُ قَالَ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي وَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنْ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي ظِلِّ شَجَرَةٍ فَقَالَ لِي انْطَلِقْ فَاعْلَمْ مَنْ ذَاكَ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ فَقَالَ مُرُوهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مَرَّةً فَلْيَلْحَقْ بِنَا فَلَمَّا بَلَغْنَا الْمَدِينَةَ لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ فَقَالَ وَا أَخَاهُ وَا صَاحِبَاهُ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضِ بُكَاءِ فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَذَكَرْتُ لَهَا قَوْلَ عُمَرَ فَقَالَتْ لَا وَاللَّهِ مَا قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزِيدُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى قَالَ أَيُّوبُ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلَا مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ أَيُّوبَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلَا تَنْهَى عَنْ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotda otliqlar orasida ketayotgan edim. Bir joyda daraxt soyasida tushib turgan bir kishini koʻrdik. U menga: ‹Bor, u kim ekanini bilib kel›, dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb ekan. Qaytib kelib: ‹Sen menga u kim ekanini bilib kelishni buyurgan eding, u Suhaybdir›, dedim. U: ‹Unga ayting, bizga qoʻshilsin›, dedi. Men: ‹U bilan birga ahli bor›, dedim. U: ‹Ahli bilan birga boʻlsa ham›, dedi. Madinaga yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay amirul-moʻʼmininga suiqasd qilindi. Suhayb kelib: ‹Voh, birodarim! Voh, doʻstim!›, deb yigʻladi. Shunda Umar: ‹Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashining baʼzisi sababli azoblanadi›, deganini bilmasmiding yoki eshitmasmiding?›, dedi. Men (Ibn Abbos) Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga borib, unga Umarning soʻzini eslatdim. U: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ mayyit birovning yigʻlashi sababli azoblanadi, demaganlar. Lekin Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh azza va jalla kofirning azobini ahlining unga yigʻlashi sababli oshiradi›, deganlar. Va albatta Alloh kuldiruvchi va yigʻlatuvchidir. Hech bir gunohkor boshqaning gunohini koʻtarmaydi›, dedi.» Qosim aytadi: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganida, u: «Siz menga yolgʻonchi ham, yolgʻonga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan hadis aytyapsiz. Lekin quloq baʼzan xato eshitadi», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотда отлиқлар орасида кетаётган эдим. Бир жойда дарахт соясида тушиб турган бир кишини кўрдик. У менга: ‹Бор, у ким эканини билиб кел›, деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб экан. Қайтиб келиб: ‹Сен менга у ким эканини билиб келишни буюрган эдинг, у Суҳайбдир›, дедим. У: ‹Унга айтинг, бизга қўшилсин›, деди. Мен: ‹У билан бирга аҳли бор›, дедим. У: ‹Аҳли билан бирга бўлса ҳам›, деди. Мадинага етиб келганимизда, кўп ўтмай амирул-мўъмининга суиқасд қилинди. Суҳайб келиб: ‹Воҳ, биродарим! Воҳ, дўстим!›, деб йиғлади. Шунда Умар: ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлашининг баъзиси сабабли азобланади›, деганини билмасмидинг ёки эшитмасмидинг?›, деди. Мен (Ибн Аббос) Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига бориб, унга Умарнинг сўзини эслатдим. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ маййит бировнинг йиғлаши сабабли азобланади, демаганлар. Лекин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла кофирнинг азобини аҳлининг унга йиғлаши сабабли оширади›, деганлар. Ва албатта Аллоҳ кулдирувчи ва йиғлатувчидир. Ҳеч бир гуноҳкор бошқанинг гуноҳини кўтармайди›, деди.» Қосим айтади: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганида, у: «Сиз менга ёлғончи ҳам, ёлғонга чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ҳадис айтяпсиз. Лекин қулоқ баъзан хато эшитади», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا حَرْبٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حِطَّانَ، فِيمَا يَحْسِبُ حَرْبٌ أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ لَبُوسِ الْحَرِيرِ، فَقَالَ سَلْ عَنْهُ عَائِشَةَ فَسَأَلَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ سَلْ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَأَلَ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَفْصٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا فَلَا خَلَاقَ لَهُ فِي الْآخِرَةِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim dunyoda ipak kiysa, oxiratda undan bir nasibasi boʻlmaydi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким дунёда ипак кийса, охиратда ундан бир насибаси бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَمَا رَأَيْتُ مَوْضِعًا فَمَكَثْتُ سَنَتَيْنِ فَلَمَّا كُنَّا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ وَذَهَبَ لِيَقْضِيَ حَاجَتَهُ فَجَاءَ وَقَدْ قَضَى حَاجَتَهُ فَذَهَبْتُ أَصُبُّ عَلَيْهِ مِنْ الْمَاءِ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ الْمَرْأَتَانِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umar (roziyallohu anhu)dan bir narsani soʻramoqchi edim, ammo qulay payt topmadim va ikki yil kutdim. Marruz Zahronda boʻlganimizda, u hojatini oʻtagani ketdi, soʻng hojatini oʻtab qaytdi. Men unga suv quya boshladim va: «Ey moʻminlar amiri, Rasulullohga ﷺ qarshi bir-birlariga yordamlashgan ikki ayol kimlar edi?» dedim. U: «Oisha va Hafsa (roziyallohu anhumo)», dedi. Zero Alloh taolo: {Agar (Nabiyning ikki xotini) ikkovingiz tavba qilsangizlar (bu siz uchun yaxshi boʻlur), chunki koʻngillaringiz haqdan ogʻib qolgan edi. Agar unga qarshi bir-birlaringizga yordamlashsangizlar, bas, albatta, uning yordamchisi Allohdir, Jibril va solih moʻminlar hamdir, undan keyin farishtalar ham unga yordamchidir}, degan (Tahrim 3).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умар (розияллоҳу анҳу)дан бир нарсани сўрамоқчи эдим, аммо қулай пайт топмадим ва икки йил кутдим. Марруз Заҳронда бўлганимизда, у ҳожатини ўтагани кетди, сўнг ҳожатини ўтаб қайтди. Мен унга сув қуя бошладим ва: «Эй мўминлар амири, Расулуллоҳга ﷺ қарши бир-бирларига ёрдамлашган икки аёл кимлар эди?» дедим. У: «Оиша ва Ҳафса (розияллоҳу анҳумо)», деди. Зеро Аллоҳ таоло: {Агар (Набийнинг икки хотини) икковингиз тавба қилсангизлар (бу сиз учун яхши бўлур), чунки кўнгилларингиз ҳақдан оғиб қолган эди. Агар унга қарши бир-бирларингизга ёрдамлашсангизлар, бас, албатта, унинг ёрдамчиси Аллоҳдир, Жибрил ва солиҳ мўминлар ҳамдир, ундан кейин фаришталар ҳам унга ёрдамчидир}, деган (Таҳрим 3).
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْعَاصِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعُثْمَانَ حَدَّثَاهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اسْتَأْذَنَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشِهِ لَابِسٌ مِرْطَ عَائِشَةَ فَأَذِنَ لِأَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ كَذَلِكَ فَقَضَى إِلَيْهِ حَاجَتَهُ ثُمَّ انْصَرَفَ ثُمَّ اسْتَأْذَنَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَذِنَ لَهُ وَهُوَ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ فَقَضَى إِلَيْهِ حَاجَتَهُ ثُمَّ انْصَرَفَ قَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ثُمَّ اسْتَأْذَنْتُ عَلَيْهِ فَجَلَسَ وَقَالَ لِعَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا اجْمَعِي عَلَيْكِ ثِيَابَكِ فَقَضَى إِلَيَّ حَاجَتِي ثُمَّ انْصَرَفْتُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لِي لَمْ أَرَكَ فَزِعْتَ لِأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ كَمَا فَزِعْتَ لِعُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ عُثْمَانَ رَجُلٌ حَيِيٌّ وَإِنِّي خَشِيتُ إِنْ أَذِنْتُ لَهُ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ أَنْ لَا يَبْلُغَ إِلَيَّ فِي حَاجَتِهِ و قَالَ اللَّيْثُ وَقَالَ جَمَاعَةُ النَّاسِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِعَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَلَا أَسْتَحْيِي مِمَّنْ يَسْتَحْيِي مِنْهُ الْمَلَائِكَةُ.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْعَاصِ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ حَدَّثَاهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اسْتَأْذَنَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشِهِ لَابِسٌ مِرْطَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ عُقَيْلٍ.
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ huzurlariga kirishga izn soʻradi, u zot esa Oishaning ridosini yopinib, oʻz oʻrinlarida yotgan edilar. U zot Abu Bakrga shu holatlarida izn berdilar, u hojatini bitirib qaytdi. Soʻng Umar (roziyallohu anhu) izn soʻradi, u zot yana oʻsha holatlarida unga izn berdilar, u ham hojatini bitirib qaytdi. Usmon (roziyallohu anhu) aytadilar: «Soʻng men izn soʻradim. Shunda u zot oʻtirib olib, Oishaga: ‹Kiyimlaringni oʻzingga yigʻishtir›, dedilar. Men hojatimni bitirib qaytdim.» Oisha (roziyallohu anho): «Ey Allohning Rasuli, nega Abu Bakr va Umar uchun oʻzingizni yigʻishtirganingizni koʻrmadim-u, Usmon uchun yigʻishtirdingiz?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Usmon hayoli kishidir. Men agar u holatimda unga izn bersam, u hojatini menga yetkaza olmasligidan qoʻrqdim», dedilar. Odamlarning bir jamoati: Rasululloh ﷺ Oishaga: «Malaklar undan uyaladigan kishidan men uyalmaymanmi?» deganlar, dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига киришга изн сўради, у зот эса Оишанинг ридосини ёпиниб, ўз ўринларида ётган эдилар. У зот Абу Бакрга шу ҳолатларида изн бердилар, у ҳожатини битириб қайтди. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) изн сўради, у зот яна ўша ҳолатларида унга изн бердилар, у ҳам ҳожатини битириб қайтди. Усмон (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Сўнг мен изн сўрадим. Шунда у зот ўтириб олиб, Оишага: ‹Кийимларингни ўзингга йиғиштир›, дедилар. Мен ҳожатимни битириб қайтдим.» Оиша (розияллоҳу анҳо): «Эй Аллоҳнинг Расули, нега Абу Бакр ва Умар учун ўзингизни йиғиштирганингизни кўрмадим-у, Усмон учун йиғиштирдингиз?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Усмон ҳаёли кишидир. Мен агар у ҳолатимда унга изн берсам, у ҳожатини менга етказа олмаслигидан қўрқдим», дедилар. Одамларнинг бир жамоати: Расулуллоҳ ﷺ Оишага: «Малаклар ундан уяладиган кишидан мен уялмайманми?» деганлар, дедилар.