أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُهَلْهَلٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ جَاءَنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ - وَالْحَقْلُ الثُّلُثُ وَالرُّبُعُ - وَعَنِ الْمُزَابَنَةِ. وَالْمُزَابَنَةُ شِرَاءُ مَا فِي رُءُوسِ النَّخْلِ بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ.
Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib: «Rasululloh ﷺ sizlarni al-haqldan — al-haql (yerni hosilning) uchdan va toʻrtdan bir qismiga (ijaraga berish) — hamda al-muzobanadan qaytardilar. Al-muzobana — xurmo shoxlaridagi (hali uzilmagan) mevani muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga sotib olishdir», dedi.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни ал-ҳақлдан — ал-ҳақл (ерни ҳосилнинг) учдан ва тўртдан бир қисмига (ижарага бериш) — ҳамда ал-музобанадан қайтардилар. Ал-музобана — хурмо шохларидаги (ҳали узилмаган) мевани мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига сотиб олишдир», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ أَتَانَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَكُمْ نَهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ وَقَالَ " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَمْنَحْهَا أَوْ لِيَدَعْهَا ". وَنَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ. وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَكُونُ لَهُ الْمَالُ الْعَظِيمُ مِنَ النَّخْلِ فَيَجِيءُ الرَّجُلُ فَيَأْخُذُهَا بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ.
Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa siz uchun yaxshiroqdir. U zot sizlarni al-haqldan qaytardilar», dedi. U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni (birodariga bepul) bersin yoki (boʻsh) tashlab qoʻysin», dedilar. Va u zot al-muzobanadan ham qaytardilar. Al-muzobana — bir kishining koʻp xurmoligi boʻlsa, boshqa bir kishi kelib, uni muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga oladi.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса сиз учун яхшироқдир. У зот сизларни ал-ҳақлдан қайтардилар», деди. У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни (биродарига бепул) берсин ёки (бўш) ташлаб қўйсин», дедилар. Ва у зот ал-музобанадан ҳам қайтардилар. Ал-музобана — бир кишининг кўп хурмолиги бўлса, бошқа бир киши келиб, уни мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига олади.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ أَتَى عَلَيْنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ - وَلَمْ أَفْهَمْ - فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ يَنْفَعُكُمْ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَكُمْ مِمَّا يَنْفَعُكُمْ نَهَاكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَقْلِ - وَالْحَقْلُ الْمُزَارَعَةُ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ - فَمَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَاسْتَغْنَى عَنْهَا فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْ وَنَهَاكُمْ عَنِ الْمُزَابَنَةِ. وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَجِيءُ إِلَى النَّخْلِ الْكَثِيرِ بِالْمَالِ الْعَظِيمِ فَيَقُولُ خُذْهُ بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرِ ذَلِكَ الْعَامِ.
Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib — men (hammasini) yaxshi anglamagan edim — dedi: «Rasululloh ﷺ sizlarga foyda keltiradigan bir ishdan sizlarni qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa sizga foyda keltiradigan narsadan yaxshiroqdir. Rasululloh ﷺ sizlarni al-haqldan qaytardilar — al-haql (yerni hosilning) uchdan va toʻrtdan bir qismiga muzoraʼa qilishdir. Kimning yeri boʻlib, unga muhtoj boʻlmasa, uni birodariga (bepul) bersin yoki (boʻsh) tashlab qoʻysin. Va u zot sizlarni al-muzobanadan qaytardilar. Al-muzobana — bir kishi koʻp xurmolik oldiga katta mol bilan kelib: ‹Buni oʻsha yilgi muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga ol›, deyishidir», dedi.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб — мен (ҳаммасини) яхши англамаган эдим — деди: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга фойда келтирадиган бир ишдан сизларни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса сизга фойда келтирадиган нарсадан яхшироқдир. Расулуллоҳ ﷺ сизларни ал-ҳақлдан қайтардилар — ал-ҳақл (ерни ҳосилнинг) учдан ва тўртдан бир қисмига музораъа қилишдир. Кимнинг ери бўлиб, унга муҳтож бўлмаса, уни биродарига (бепул) берсин ёки (бўш) ташлаб қўйсин. Ва у зот сизларни ал-музобанадан қайтардилар. Ал-музобана — бир киши кўп хурмолик олдига катта мол билан келиб: ‹Буни ўша йилги мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига ол›, дейишидир», деди.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَيْدُ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ نَهَاكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْفَعُ لَنَا قَالَ " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ عَجَزَ عَنْهَا فَلْيُزْرِعْهَا أَخَاهُ ". خَالَفَهُ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ مَالِكٍ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan sizlarni qaytardilar, Rasululloh ﷺga itoat qilish esa biz uchun foydaliroqdir». U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni ekib olsin, agar (ekishga) ojizlik qilsa, uni birodariga ektirsin», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан сизларни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса биз учун фойдалироқдир». У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни экиб олсин, агар (экишга) ожизлик қилса, уни биродарига эктирсин», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ أَخَذْتُ بِيَدِ طَاوُسٍ حَتَّى أَدْخَلْتُهُ عَلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَحَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. فَأَبَى طَاوُسٌ فَقَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ لاَ يَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا. وَرَوَاهُ أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ قَالَ عَنْ رَافِعٍ مُرْسَلاً.
Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Tovusning qoʻlidan ushlab, uni Ibn Rofiʼ ibn Xadij huzuriga olib kirdim. U (Ibn Rofiʼ) unga otasidan, u esa Rasululloh ﷺdan yerni ijaraga berishni taqiqlaganlarini soʻzlab berdi. Tovus buni qabul qilmay: ‹Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni bunda hech qanday zarar yoʻq degan holda eshitganman›, dedi».Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Товуснинг қўлидан ушлаб, уни Ибн Рофиъ ибн Хадиж ҳузурига олиб кирдим. У (Ибн Рофиъ) унга отасидан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ерни ижарага беришни тақиқлаганларини сўзлаб берди. Товус буни қабул қилмай: ‹Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни бунда ҳеч қандай зарар йўқ деган ҳолда эшитганман›, деди».
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَأَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّأْسِ وَالْعَيْنِ نَهَانَا أَنْ نَتَقَبَّلَ الأَرْضَ بِبَعْضِ خَرْجِهَا. تَابَعَهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُهَاجِرٍ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan bizni qaytardilar, Rasululloh ﷺning amrlari esa bosh ustiga va koʻz ustiga (aziz)dir. U zot bizni yerni uning hosilining bir qismi evaziga ijaraga olishimizdan qaytardilar».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан бизни қайтардилар, Расулуллоҳ ﷺнинг амрлари эса бош устига ва кўз устига (азиз)дир. У зот бизни ерни унинг ҳосилининг бир қисми эвазига ижарага олишимиздан қайтардилар».
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ كَانَ طَاوُسٌ يَكْرَهُ أَنْ يُؤَاجِرَ أَرْضَهُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلاَ يَرَى بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ بَأْسًا فَقَالَ لَهُ مُجَاهِدٌ اذْهَبْ إِلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَاسْمَعْ مِنْهُ حَدِيثَهُ. فَقَالَ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ مَا فَعَلْتُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ. ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا ". وَقَدِ اخْتُلِفَ عَلَى عَطَاءٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ رَافِعٍ وَقَدْ تَقَدَّمَ ذِكْرُنَا لَهُ. وَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning oʻz yerini birodariga (ekishga) berishi, undan maʼlum bir haq olishidan yaxshiroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг ўз ерини биродарига (экишга) бериши, ундан маълум бир ҳақ олишидан яхшироқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُرَّةَ، قَالَ سَأَلْتُ الْقَاسِمَ عَنِ الْمُزَارَعَةِ، فَحَدَّثَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ. قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَرَّةً أُخْرَى.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، - وَاسْمُهُ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ - قَالَ أَرْسَلَنِي عَمِّي وَغُلاَمًا لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمُزَارَعَةِ فَقَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَلَقِيَهُ فَقَالَ رَافِعٌ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فَقَالَ " مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ ". فَقَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ. فَقَالَ " أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ ". قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ أَزْرَعَهَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ ". قَالَ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ. وَرَوَاهُ طَارِقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَعِيدٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Banu Horisa qabilasiga kelib, bir ekinni koʻrdilar-da: «Zuhayrning ekini naqadar chiroyli!» dedilar. Ular: «U Zuhayrniki emas», dedilar. U zot: «Yer Zuhayrniki emasmi?» dedilar. Ular: «Ha, lekin uni ekishga bergan», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ekiningizni olinglar va unga sarf-xarajatini qaytaringlar», dedilar. Rofiʼ dedi: «Biz ekinimizni oldik va unga sarf-xarajatini qaytardik».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бану Ҳориса қабиласига келиб, бир экинни кўрдилар-да: «Зуҳайрнинг экини нақадар чиройли!» дедилар. Улар: «У Зуҳайрники эмас», дедилар. У зот: «Ер Зуҳайрники эмасми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин уни экишга берган», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Экинингизни олинглар ва унга сарф-харажатини қайтаринглар», дедилар. Рофиъ деди: «Биз экинимизни олдик ва унга сарф-харажатини қайтардик».
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ أَنِّي سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ الأَرْضَ نُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى. رَوَاهُ سَعِيدٌ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz yerni muhoqala usulida ishlar edik, uni uchdan bir, toʻrtdan bir va maʼlum miqdordagi ekin evaziga ijaraga berardik.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз ерни муҳоқала усулида ишлар эдик, уни учдан бир, тўртдан бир ва маълум миқдордаги экин эвазига ижарага берардик.
أَخْبَرَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى، - هُوَ ابْنُ يُونُسَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، بِالدِّينَارِ وَالْوَرِقِ فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُؤَاجِرُونَ عَلَى الْمَاذِيَانَاتِ وَأَقْبَالِ الْجَدَاوِلِ فَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا وَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا فَلَمْ يَكُنْ لِلنَّاسِ كِرَاءٌ إِلاَّ هَذَا فَلِذَلِكَ زُجِرَ عَنْهُ فَأَمَّا شَىْءٌ مَعْلُومٌ مَضْمُونٌ فَلاَ بَأْسَ بِهِ. وَافَقَهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَلَى إِسْنَادِهِ وَخَالَفَهُ فِي لَفْظِهِ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan yerni dinor va kumushga ijaraga berish haqida soʻralganda, u shunday dedi: «Bunda hech qanday zarar yoʻq. Rasululloh ﷺ zamonlarida odamlar yerni ariq boʻylarida va suv chiqadigan joylarda oʻsadigan hosilga ijaraga berardilar. Bir joy hosil berar, boshqasi hosilsiz qolar, yana biri hosil berar, boshqasi hosilsiz qolardi. Odamlarning ijarasi shundangina iborat edi. Shu sababdan undan qaytarildi. Ammo maʼlum va kafolatlangan narsaga boʻlsa, unda zarar yoʻq».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан ерни динор ва кумушга ижарага бериш ҳақида сўралганда, у шундай деди: «Бунда ҳеч қандай зарар йўқ. Расулуллоҳ ﷺ замонларида одамлар ерни ариқ бўйларида ва сув чиқадиган жойларда ўсадиган ҳосилга ижарага берардилар. Бир жой ҳосил берар, бошқаси ҳосилсиз қолар, яна бири ҳосил берар, бошқаси ҳосилсиз қоларди. Одамларнинг ижараси шундангина иборат эди. Шу сабабдан ундан қайтарилди. Аммо маълум ва кафолатланган нарсага бўлса, унда зарар йўқ».
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. قُلْتُ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ قَالَ لاَ إِنَّمَا نَهَى عَنْهَا بِمَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَأَمَّا الذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ فَلاَ بَأْسَ. رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ رضى الله عنه عَنْ رَبِيعَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan yerni ijaraga berish haqida soʻralganda, u: «Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. «Oltin va kumushga-ya?» deb soʻradim. U: «Yoʻq, faqat yerdan chiqadigan hosilga ijaraga berishdan qaytardilar. Oltin va kumushga boʻlsa, unda zarar yoʻq», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан ерни ижарага бериш ҳақида сўралганда, у: «Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар», деди. «Олтин ва кумушга-я?» деб сўрадим. У: «Йўқ, фақат ердан чиқадиган ҳосилга ижарага беришдан қайтардилар. Олтин ва кумушга бўлса, унда зарар йўқ», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ، بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ فَقَالَ حَلاَلٌ لاَ بَأْسَ بِهِ ذَلِكَ فَرْضُ الأَرْضِ. رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ وَرَفَعَهُ كَمَا رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ رَبِيعَةَ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan boʻsh yerni oltin va kumushga ijaraga berish haqida soʻralganda, u: «Bu halol, unda zarar yoʻq. Bu yerning haqidir», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан бўш ерни олтин ва кумушга ижарага бериш ҳақида сўралганда, у: «Бу ҳалол, унда зарар йўқ. Бу ернинг ҳақидир», деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ أَخْبَرَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي أَرْضَهُ حَتَّى بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ كَانَ يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ لِعَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَمَّىَّ - وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا - يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ يَعْلَمُهُ فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ. أَرْسَلَهُ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar yerini ijaraga berib turardi. Rofiʼ ibn Xadij yerni ijaraga berishdan qaytarayotgani unga yetib borgach, Abdulloh uni uchratib: «Ey Ibn Xadij, yerni ijaraga berish haqida Rasululloh ﷺdan nima rivoyat qilyapsan?» dedi. Rofiʼ Abdullohga: «Ikki amakimdan eshitdim — ular Badrda qatnashgan edilar — ular uy ahliga Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berardilar», dedi. Abdulloh: «Men Rasululloh ﷺ zamonlarida yer ijaraga berilishini bilardim», dedi. Soʻng Abdulloh Rasululloh ﷺ bu borada oʻzi bilmagan bir narsani chiqargan boʻlishlaridan xavotir oldi va yerni ijaraga berishni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар ерини ижарага бериб турарди. Рофиъ ибн Хадиж ерни ижарага беришдан қайтараётгани унга етиб боргач, Абдуллоҳ уни учратиб: «Эй Ибн Хадиж, ерни ижарага бериш ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан нима ривоят қиляпсан?» деди. Рофиъ Абдуллоҳга: «Икки амакимдан эшитдим — улар Бадрда қатнашган эдилар — улар уй аҳлига Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берардилар», деди. Абдуллоҳ: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида ер ижарага берилишини билардим», деди. Сўнг Абдуллоҳ Расулуллоҳ ﷺ бу борада ўзи билмаган бир нарсани чиқарган бўлишларидан хавотир олди ва ерни ижарага беришни тарк этди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، - يَزْعُمُ - شَهِدَا بَدْرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. رَوَاهُ عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعَيْبٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عَمَّيْهِ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ikki amakisi — ular Badrda qatnashgan edilar — Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berardi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У икки амакиси — улар Бадрда қатнашган эдилар — Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берарди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ الزُّهْرِيُّ كَانَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ يَقُولُ لَيْسَ بِاسْتِكْرَاءِ الأَرْضِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بَأْسٌ وَكَانَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ذَلِكَ. وَافَقَهُ عَلَى إِرْسَالِهِ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْحَارِثِ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Musayyab: «Yerni oltin va kumushga ijaraga berishda zarar yoʻq», deb aytardi. Rofiʼ ibn Xadij esa Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlarini soʻzlab berardi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Мусайяб: «Ерни олтин ва кумушга ижарага беришда зарар йўқ», деб айтарди. Рофиъ ибн Хадиж эса Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганларини сўзлаб берарди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَأْخُذُ كِرَاءَ الأَرْضِ فَبَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، شَىْءٌ فَأَخَذَ بِيَدِي فَمَشَى إِلَى رَافِعٍ وَأَنَا مَعَهُ فَحَدَّثَهُ رَافِعٌ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ بَعْدُ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar yerni ijaraga berib turardi. Unga Rofiʼ ibn Xadijdan bir narsa yetib borgach, u qoʻlimdan ushlab, Rofiʼ huzuriga bordi, men ham u bilan birga edim. Rofiʼ unga baʼzi amakilaridan Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berdi. Shundan soʻng Abdulloh buni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар ерни ижарага бериб турарди. Унга Рофиъ ибн Хадиждан бир нарса етиб боргач, у қўлимдан ушлаб, Рофиъ ҳузурига борди, мен ҳам у билан бирга эдим. Рофиъ унга баъзи амакиларидан Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берди. Шундан сўнг Абдуллоҳ буни тарк этди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي مَزَارِعَهُ حَتَّى بَلَغَهُ فِي آخِرِ خِلاَفَةِ مُعَاوِيَةَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يُخْبِرُ فِيهَا بِنَهْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَتَرَكَهَا ابْنُ عُمَرَ بَعْدُ فَكَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْهَا قَالَ زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا. وَافَقَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَكَثِيرُ بْنُ فَرْقَدٍ وَجُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar ekinzorlarini ijaraga berib turardi, toki Muoviya xalifaligining oxirida unga Rofiʼ ibn Xadij bu haqda Rasululloh ﷺning qaytariqlarini xabar berayotgani yetib bordi. U Rofiʼ huzuriga keldi, men ham u bilan birga edim, va undan soʻradi. Rofiʼ: «Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarardilar», dedi. Shundan soʻng Ibn Umar buni tark etdi. Bu haqda soʻralganda esa: «Rofiʼ ibn Xadij Nabiy ﷺ bundan qaytarganlarini aytdi», derdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар экинзорларини ижарага бериб турарди, токи Муовия халифалигининг охирида унга Рофиъ ибн Хадиж бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺнинг қайтариқларини хабар бераётгани етиб борди. У Рофиъ ҳузурига келди, мен ҳам у билан бирга эдим, ва ундан сўради. Рофиъ: «Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарардилар», деди. Шундан сўнг Ибн Умар буни тарк этди. Бу ҳақда сўралганда эса: «Рофиъ ибн Хадиж Набий ﷺ бундан қайтарганларини айтди», дерди.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي الْمَزَارِعَ فَحُدِّثَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَأْثُرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ ذَلِكَ. قَالَ نَافِعٌ فَخَرَجَ إِلَيْهِ عَلَى الْبَلاَطِ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَهَا.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar ekinzorlarni ijaraga berib turardi. Unga Rofiʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺdan buni qaytarganlarini rivoyat qilayotgani soʻzlanib berildi. U Balotda uning oldiga chiqdi, men ham u bilan birga edim, va undan soʻradi. Rofiʼ: «Ha, Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. Shundan soʻng Abdulloh uni ijaraga berishni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар экинзорларни ижарага бериб турарди. Унга Рофиъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺдан буни қайтарганларини ривоят қилаётгани сўзланиб берилди. У Балотда унинг олдига чиқди, мен ҳам у билан бирга эдим, ва ундан сўради. Рофиъ: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтардилар», деди. Шундан сўнг Абдуллоҳ уни ижарага беришни тарк этди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، حَدَّثَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ.
Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytardilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ عِنَانٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُكْرِي أَرْضَهُ بِبَعْضِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَبَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَزْجُرُ عَنْ ذَلِكَ وَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ قَالَ كُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ قَبْلَ أَنْ نَعْرِفَ رَافِعًا ثُمَّ وَجَدَ فِي نَفْسِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِي حَتَّى دُفِعْنَا إِلَى رَافِعٍ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَسَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تُكْرُوا الأَرْضَ بِشَىْءٍ ".
Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar yerini undan chiqadigan hosilning bir qismi evaziga ijaraga berardi. Soʻng unga Rofeʼ ibn Xadij bundan qaytarayotgani va: «Rasululloh ﷺ bundan qaytardilar», deganligi yetib bordi. Ibn Umar aytdi: «Biz Rofeʼni tanishdan oldin yerni ijaraga berardik». Keyin uning koʻnglida shubha paydo boʻlib, qoʻlini mening yelkamga qoʻydi va biz Rofeʼning oldiga bordik. Abdulloh unga: «Nabiy ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini eshitganmiding?» dedi. Rofeʼ: «Men Nabiy ﷺ ‹Yerni biror narsa evaziga ijaraga bermanglar› deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Умар ерини ундан чиқадиган ҳосилнинг бир қисми эвазига ижарага берарди. Сўнг унга Рофеъ ибн Хадиж бундан қайтараётгани ва: «Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтардилар», деганлиги етиб борди. Ибн Умар айтди: «Биз Рофеъни танишдан олдин ерни ижарага берардик». Кейин унинг кўнглида шубҳа пайдо бўлиб, қўлини менинг елкамга қўйди ва биз Рофеънинг олдига бордик. Абдуллоҳ унга: «Набий ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини эшитганмидинг?» деди. Рофеъ: «Мен Набий ﷺ ‹Ерни бирор нарса эвазига ижарага берманглар› деб айтаётганларини эшитдим», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا نُخَابِرُ وَلاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz muxobara qilardik va buni ayb deb bilmasdik. Toki Rofeʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺ muxobaradan qaytarganliklarini aytmagunga qadar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз мухобара қилардик ва буни айб деб билмасдик. Токи Рофеъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ мухобарадан қайтарганликларини айтмагунга қадар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ سَمِعْتُ أُسَيْدَ بْنَ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ الأَنْصَارِيَّ، يَذْكُرُ أَنَّهُمْ مَنَعُوا الْمُحَاقَلَةَ وَهِيَ أَرْضٌ تُزْرَعُ عَلَى بَعْضِ مَا فِيهَا. رَوَاهُ عِيسَى بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعٍ.
Usayd ibn Rofeʼ ibn Xadij al-Ansoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, ular muhoqaladan, yaʼni yerni undan chiqadigan hosilning bir qismi evaziga ekishdan man etganlar.Усайд ибн Рофеъ ибн Хадиж ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, улар муҳоқаладан, яъни ерни ундан чиқадиган ҳосилнинг бир қисми эвазига экишдан ман этганлар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي شُجَاعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ إِنِّي لَيَتِيمٌ فِي حَجْرِ جَدِّي رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَبَلَغْتُ رَجُلاً وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَجَاءَ أَخِي عِمْرَانُ بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَقَالَ يَا أَبَتَاهُ إِنَّهُ قَدْ أَكْرَيْنَا أَرْضَنَا فُلاَنَةَ بِمِائَتَىْ دِرْهَمٍ. فَقَالَ يَا بُنَىَّ دَعْ ذَاكَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ سَيَجْعَلُ لَكُمْ رِزْقًا غَيْرَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ.
Iso ibn Sahl ibn Rofiʼ ibn Xadij (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men bobom Rofiʼ ibn Xadijning tarbiyasida yetim edim. Voyaga yetib, u kishi bilan birga haj qildim. Shunda akam Imron ibn Sahl ibn Rofiʼ ibn Xadij kelib: ‹Ey ota, biz yerimizni falon ayolga ikki yuz dirhamga ijaraga berdik›, dedi. U kishi: ‹Ey oʻgʻlim, buni qoʻy, chunki Aziz va Jalil boʻlgan Alloh sizlarga undan boshqa rizq beradi. Chunki Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar›, dedi.»Исо ибн Саҳл ибн Рофиъ ибн Хадиж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен бобом Рофиъ ибн Хадижнинг тарбиясида етим эдим. Вояга етиб, у киши билан бирга ҳаж қилдим. Шунда акам Имрон ибн Саҳл ибн Рофиъ ибн Хадиж келиб: ‹Эй ота, биз еримизни фалон аёлга икки юз дирҳамга ижарага бердик›, деди. У киши: ‹Эй ўғлим, буни қўй, чунки Азиз ва Жалил бўлган Аллоҳ сизларга ундан бошқа ризқ беради. Чунки Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар›, деди.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". فَسَمِعَ قَوْلَهُ " لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ.
Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) dedi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin. Alloh nomiga qasamki, men bu hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Aslida ular urishib qolgan ikki kishi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning ahvolingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermanglar›, dedilar. U esa faqat: ‹Ekinzorlarni ijaraga bermanglar› degan soʻzni eshitib qolgan edi.»Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) деди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин. Аллоҳ номига қасамки, мен бу ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Аслида улар уришиб қолган икки киши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг аҳволингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага берманглар›, дедилар. У эса фақат: ‹Экинзорларни ижарага берманглар› деган сўзни эшитиб қолган эди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ وَحَسِبْتُ قَالَ وَعَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا قَالاَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ حَتَّى إِذَا كَانَا بِخَيْبَرَ تَفَرَّقَا فِي بَعْضِ مَا هُنَالِكَ ثُمَّ إِذَا بِمُحَيِّصَةَ يَجِدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ - وَكَانَ أَصْغَرَ الْقَوْمِ - فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ قَبْلَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرِ الْكُبْرَ فِي السِّنِّ " . فَصَمَتَ وَتَكَلَّمَ صَاحِبَاهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مَعَهُمَا فَذَكَرُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ " أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ صَاحِبَكُمْ أَوْ قَاتِلَكُمْ " . قَالُوا كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا " . قَالُوا وَكَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ عَقْلَهُ .
Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl ibn Zayd va Muhayyisa ibn Masʼud chiqib ketishdi, toki Xaybarga yetganlarida, oʻsha yerdagi baʼzi ishlar uchun ajralishdi. Soʻng Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlni oʻldirilgan holda topib, uni koʻmdi. Keyin u va Huvayyisa ibn Masʼud hamda qavmning eng yoshi boʻlgan Abdurrahmon ibn Sahl Rasululloh ﷺning oldiga kelishdi. Abdurrahmon oʻzining ikki hamrohidan oldin gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ unga: «Yoshi kattani (soʻzda) oldin qoʻy!», dedilar. Bas, u jim boʻldi va ikki hamrohi gapirdi, soʻng u ular bilan birga gapirdi. Ular Rasululloh ﷺga Abdulloh ibn Sahlning oʻldirilishini aytishdi. U zot ularga: «Ellik marta qasam ichib, hamrohingizni (ning xunini) yoki qotilingizni olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Guvoh boʻlmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadimi?», dedilar. Ular: «Kofir qavmning qasamlarini qanday qabul qilamiz?», deyishdi. Rasululloh ﷺ buni koʻrgach, uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ибн Зайд ва Муҳаййиса ибн Масъуд чиқиб кетишди, токи Хайбарга етганларида, ўша ердаги баъзи ишлар учун ажралишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлни ўлдирилган ҳолда топиб, уни кўмди. Кейин у ва Ҳуваййиса ибн Масъуд ҳамда қавмнинг энг ёши бўлган Абдурраҳмон ибн Саҳл Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келишди. Абдурраҳмон ўзининг икки ҳамроҳидан олдин гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ёши каттани (сўзда) олдин қўй!», дедилар. Бас, у жим бўлди ва икки ҳамроҳи гапирди, сўнг у улар билан бирга гапирди. Улар Расулуллоҳ ﷺга Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ўлдирилишини айтишди. У зот уларга: «Эллик марта қасам ичиб, ҳамроҳингизни (нинг хунини) ёки қотилингизни оласизларми?», дедилар. Улар: «Гувоҳ бўлмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишадими?», дедилар. Улар: «Кофир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ буни кўргач, унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.