أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وَتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطُهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ لِمَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey moʻminlar onasi, menga Rasululloh ﷺning vitr namozi haqida xabar bering», dedim. U: «Biz u zotga misvoklarini va taharat suvlarini tayyorlab qoʻyardik, Alloh esa u zotni kechasi Oʻzi xohlagan vaqtda uygʻotardi. U zot misvok qilib, taharat olardilar va sakkiz rakaat namoz oʻqirdilar. Ularda faqat sakkizinchisida oʻtirardilar, oʻtirib, aziz va jalil Allohni zikr qilardilar va duo qilardilar, soʻng bizga eshittirib salom berardilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй мўминлар онаси, менга Расулуллоҳ ﷺнинг витр намози ҳақида хабар беринг», дедим. У: «Биз у зотга мисвокларини ва таҳарат сувларини тайёрлаб қўярдик, Аллоҳ эса у зотни кечаси Ўзи хоҳлаган вақтда уйғотарди. У зот мисвок қилиб, таҳарат олардилар ва саккиз ракаат намоз ўқирдилар. Уларда фақат саккизинчисида ўтирардилар, ўтириб, азиз ва жалил Аллоҳни зикр қилардилар ва дуо қилардилар, сўнг бизга эшиттириб салом берардилар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ لَقِيَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنِ الْوَتْرِ، فَقَالَ أَلاَ أُنَبِّئُكَ بِأَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ . قَالَ عَائِشَةُ ائْتِهَا فَسَلْهَا ثُمَّ ارْجِعْ إِلَىَّ فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا إِنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهَا إِلاَّ مُضِيًّا . فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ مَعِي فَدَخَلَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ لِحَكِيمٍ مَنْ هَذَا مَعَكَ قُلْتُ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ . قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قُلْتُ ابْنُ عَامِرٍ . فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا . قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ أَلَيْسَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ قُلْتُ بَلَى . قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنُ . فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ فَبَدَا لِي قِيَامُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ أَلَيْسَ تَقْرَأُ هَذِهِ السُّورَةَ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } قُلْتُ بَلَى . قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَوْلاً حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ خَاتِمَتَهَا اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ التَّخْفِيفَ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ أَنْ كَانَ فَرِيضَةً فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ فَبَدَا لِي وِتْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ يَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا سَلَّمَ فَتِلْكَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يَدُومَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا شَغَلَهُ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ نَوْمٌ أَوْ مَرَضٌ أَوْ وَجَعٌ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلاَ أَعْلَمُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ قَامَ لَيْلَةً كَامِلَةً حَتَّى الصَّبَاحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً غَيْرَ رَمَضَانَ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ أَمَا أَنِّي لَوْ كُنْتُ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي مُشَافَهَةً . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَذَا وَقَعَ فِي كِتَابِي وَلاَ أَدْرِي مِمَّنِ الْخَطَأُ فِي مَوْضِعِ وِتْرِهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan Rasululloh ﷺning axloqi haqida soʻralganda: «Sen Qurʼon oʻqimaysanmi? Alloh Nabiysi ﷺning axloqi Qurʼon edi», dedi. Ularning kechasi qiyomi haqida soʻralganda: «Sen mana bu {Ey oʻranib olgan} degan surani oʻqimaysanmi? Alloh azza va jalla shu suraning boshida kechasi qiyom qilishni farz qildi. Nihoyat, Alloh Nabiysi ﷺ va sahobalari bir yil qoim boʻldilar, hatto oyoqlari shishib ketdi. Alloh azza va jalla oʻn ikki oy uning oxirgi qismini ushlab turdi, soʻng shu suraning oxirida yengillik nozil qildi. Shu bilan kechasi qiyom qilish farz boʻlganidan keyin nafl boʻlib qoldi», dedi. Rasululloh ﷺning vitri haqida soʻralganda: «Biz u zotga misvoklari va taharat suvlarini tayyorlab qoʻyar edik. Alloh azza va jalla ularni kechaning xohlagan vaqtida uygʻotar edi. U zot misvok qilib, taharat olib, sakkiz rakat namoz oʻqirdilar. Faqat sakkizinchisida oʻtirib, Alloh azza va jallani zikr qilib, duo qilar, soʻng bizga eshittirib salom berardilar. Soʻng salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakat oʻqir, keyin bir rakat oʻqir edilar. Ey oʻgʻlim, ana shu oʻn bir rakat boʻlar edi. Rasululloh ﷺ keksayib, badanlariga et bitgandan soʻng, yetti rakat vitr oʻqir va salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakat oʻqir edilar. Ey oʻgʻlim, ana shu toʻqqiz rakat boʻlar edi. Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqisalar, unga davomli boʻlishni yaxshi koʻrar edilar. Uyqu, kasallik yoki ogʻriq tufayli kechasi qiyomdan qolsalar, kunduzi oʻn ikki rakat oʻqir edilar. Alloh Nabiysi ﷺ butun Qurʼonni bir kechada oʻqiganlarini, bir kechani toʻliq tongga qadar qoim boʻlib oʻtkazganlarini va Ramazondan boshqa bir oyni toʻliq roʻza tutganlarini bilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан Расулуллоҳ ﷺнинг ахлоқи ҳақида сўралганда: «Сен Қуръон ўқимайсанми? Аллоҳ Набийси ﷺнинг ахлоқи Қуръон эди», деди. Уларнинг кечаси қиёми ҳақида сўралганда: «Сен мана бу {Эй ўраниб олган} деган сурани ўқимайсанми? Аллоҳ азза ва жалла шу суранинг бошида кечаси қиём қилишни фарз қилди. Ниҳоят, Аллоҳ Набийси ﷺ ва саҳобалари бир йил қоим бўлдилар, ҳатто оёқлари шишиб кетди. Аллоҳ азза ва жалла ўн икки ой унинг охирги қисмини ушлаб турди, сўнг шу суранинг охирида енгиллик нозил қилди. Шу билан кечаси қиём қилиш фарз бўлганидан кейин нафл бўлиб қолди», деди. Расулуллоҳ ﷺнинг витри ҳақида сўралганда: «Биз у зотга мисвоклари ва таҳарат сувларини тайёрлаб қўяр эдик. Аллоҳ азза ва жалла уларни кечанинг хоҳлаган вақтида уйғотар эди. У зот мисвок қилиб, таҳарат олиб, саккиз ракат намоз ўқирдилар. Фақат саккизинчисида ўтириб, Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилиб, дуо қилар, сўнг бизга эшиттириб салом берардилар. Сўнг салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракат ўқир, кейин бир ракат ўқир эдилар. Эй ўғлим, ана шу ўн бир ракат бўлар эди. Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, баданларига эт битгандан сўнг, етти ракат витр ўқир ва салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракат ўқир эдилар. Эй ўғлим, ана шу тўққиз ракат бўлар эди. Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқисалар, унга давомли бўлишни яхши кўрар эдилар. Уйқу, касаллик ёки оғриқ туфайли кечаси қиёмдан қолсалар, кундузи ўн икки ракат ўқир эдилар. Аллоҳ Набийси ﷺ бутун Қуръонни бир кечада ўқиганларини, бир кечани тўлиқ тонгга қадар қоим бўлиб ўтказганларини ва Рамазондан бошқа бир ойни тўлиқ рўза тутганларини билмайман», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَلَنْجِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نَافِعٍ الْمَازِنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ قَالَ قُلْتُ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكِ عَنِ التَّبَتُّلِ فَمَا تَرَيْنَ فِيهِ قَالَتْ فَلاَ تَفْعَلْ أَمَا سَمِعْتَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ { وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً } فَلاَ تَتَبَتَّلْ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Hishom uning huzuriga kirib: «Men sizdan tabattul (turmush qurmaslik) haqida soʻramoqchi edim, bu haqda nima deysiz?» dedi. U: «Bunday qilma! Alloh azza va jalla: {Batahqiq, Biz sendan oldin ham paygʻambarlar yubordik va ularga xotinlar hamda zurriyot ato etdik} deganini eshitmadingmi? Bas, tabattul qilma», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Ҳишом унинг ҳузурига кириб: «Мен сиздан табаттул (турмуш қурмаслик) ҳақида сўрамоқчи эдим, бу ҳақда нима дейсиз?» деди. У: «Бундай қилма! Аллоҳ азза ва жалла: {Батаҳқиқ, Биз сендан олдин ҳам пайғамбарлар юбордик ва уларга хотинлар ҳамда зурриёт ато этдик} деганини эшитмадингми? Бас, табаттул қилма», деди.