Sahl ibn Abu Hasma

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ صَلاَةَ الْخَوْفِ فَصَفَّ صَفًّا خَلْفَهُ وَصَفًّا مُصَافُّو الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ ذَهَبَ هَؤُلاَءِ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ قَامُوا فَقَضَوْا رَكْعَةً رَكْعَةً ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga xavf namozini oʻqib berdilar. Bir saf orqalarida, bir saf esa dushmanga roʻpara tizildi. U zot ularga bir rakat oʻqib berdilar, soʻng bular ketdi, anavilar keldi, u zot ularga bir rakat oʻqib berdilar. Soʻng ular turib, har biri bittadan rakat qazo qildilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга хавф намозини ўқиб бердилар. Бир саф орқаларида, бир саф эса душманга рўпара тизилди. У зот уларга бир ракат ўқиб бердилар, сўнг булар кетди, анавилар келди, у зот уларга бир ракат ўқиб бердилар. Сўнг улар туриб, ҳар бири биттадан ракат қазо қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ خُبَيْبَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَسْعُودِ بْنِ نِيَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثَمَةَ، قَالَ أَتَانَا وَنَحْنُ فِي السُّوقِ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا خَرَصْتُمْ فَخُذُوا وَدَعُوا الثُّلُثَ فَإِنْ لَمْ تَأْخُذُوا أَوْ تَدَعُوا الثُّلُثَ - شَكَّ شُعْبَةُ - فَدَعُوا الرُّبُعَ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Meva hosilini taxminlaganingizda, uchdan birini qoldiring. Agar uchdan birini olmasangiz yoki qoldirmasangiz, choragini qoldiring», dedilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мева ҳосилини тахминлаганингизда, учдан бирини қолдиринг. Агар учдан бирини олмасангиз ёки қолдирмасангиз, чорагини қолдиринг», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي لَيْلَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ وَرِجَالٌ، مِنْ كُبَرَاءِ قَوْمِهِ أَنَّ عَبْدَ، اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ مِنْ جَهْدٍ أَصَابَهُمْ فَأُتِيَ مُحَيِّصَةُ فَأُخْبِرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَدْ قُتِلَ وَطُرِحَ فِي فَقِيرٍ أَوْ عَيْنٍ فَأَتَى يَهُودَ وَقَالَ أَنْتُمْ وَاللَّهِ قَتَلْتُمُوهُ قَالُوا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ ‏.‏ فَأَقْبَلَ حَتَّى قَدِمَ عَلَى قَوْمِهِ فَذَكَرَ لَهُمْ ثُمَّ أَقْبَلَ هُوَ وَأَخُوهُ حُوَيِّصَةُ وَهُوَ أَكْبَرُ مِنْهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ فَذَهَبَ مُحَيِّصَةُ لِيَتَكَلَّمَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ بِخَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمُحَيِّصَةَ ‏"‏ كَبِّرْ كَبِّرْ ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ السِّنَّ فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِمَّا أَنْ يَدُوا صَاحِبَكُمْ وَإِمَّا أَنْ يُؤْذَنُوا بِحَرْبٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَتَبَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَكَتَبُوا إِنَّا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحُوَيِّصَةَ وَمُحَيِّصَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَحْلِفُ لَكُمْ يَهُودُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسُوا بِمُسْلِمِينَ ‏.‏ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ بِمِائَةِ نَاقَةٍ حَتَّى أُدْخِلَتْ عَلَيْهِمُ الدَّارَ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ لَقَدْ رَكَضَتْنِي مِنْهَا نَاقَةٌ حَمْرَاءُ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa boshlariga tushgan qiyinchilik sababli Xaybarga chiqib ketishgan edi. Muhayyisaning oldiga kelib, Abdulloh ibn Sahl oʻldirilib, bir chuqurga yoki quduqqa tashlanganini unga xabar qilishdi. U yahudiylarning oldiga borib: «Vallohi, uni sizlar oʻldirdingiz», dedi. Ular: «Vallohi, biz uni oʻldirganimiz yoʻq», deyishdi. Soʻng u qavmining oldiga kelib, ularga buni aytib berdi. Keyin u va oʻzidan katta boʻlgan akasi Huvayyisa hamda Abdurrahmon ibn Sahl kelishdi. Xaybarda boʻlgan Muhayyisa gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ Muhayyisaga: «Kattani, kattani (ulugʻla)!», dedilar, yoshi kattasini nazarda tutdilar. Bas, Huvayyisa gapirdi, soʻng Muhayyisa gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Yo hamrohingizning xunini toʻlashsin, yoki urushga tayyor turishsin», dedilar. Rasululloh ﷺ bu haqda ularga (yahudiylarga) xat yozdilar. Ular: «Vallohi, biz uni oʻldirganimiz yoʻq», deb yozishdi. Shunda Rasululloh ﷺ Huvayyisa, Muhayyisa va Abdurrahmonga: «Qasam ichib, hamrohingizning xunini olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar sizlar uchun qasam ichsinmi?», dedilar. Ular: «Ular musulmon emaslar», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar va ularga yuzta tuya yubordilar, hatto tuyalar ularning hovlisiga kiritildi. Sahl aytdi: Oʻsha tuyalardan qizil bir tuya meni tepib yubordi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса бошларига тушган қийинчилик сабабли Хайбарга чиқиб кетишган эди. Муҳаййисанинг олдига келиб, Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилиб, бир чуқурга ёки қудуққа ташланганини унга хабар қилишди. У яҳудийларнинг олдига бориб: «Валлоҳи, уни сизлар ўлдирдингиз», деди. Улар: «Валлоҳи, биз уни ўлдирганимиз йўқ», дейишди. Сўнг у қавмининг олдига келиб, уларга буни айтиб берди. Кейин у ва ўзидан катта бўлган акаси Ҳуваййиса ҳамда Абдурраҳмон ибн Саҳл келишди. Хайбарда бўлган Муҳаййиса гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ Муҳаййисага: «Каттани, каттани (улуғла)!», дедилар, ёши каттасини назарда тутдилар. Бас, Ҳуваййиса гапирди, сўнг Муҳаййиса гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ё ҳамроҳингизнинг хунини тўлашсин, ёки урушга тайёр туришсин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ бу ҳақда уларга (яҳудийларга) хат ёздилар. Улар: «Валлоҳи, биз уни ўлдирганимиз йўқ», деб ёзишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Ҳуваййиса, Муҳаййиса ва Абдурраҳмонга: «Қасам ичиб, ҳамроҳингизнинг хунини оласизларми?», дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар сизлар учун қасам ичсинми?», дедилар. Улар: «Улар мусулмон эмаслар», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар ва уларга юзта туя юбордилар, ҳатто туялар уларнинг ҳовлисига киритилди. Саҳл айтди: Ўша туялардан қизил бир туя мени тепиб юборди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ وَحَسِبْتُ قَالَ وَعَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا قَالاَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ حَتَّى إِذَا كَانَا بِخَيْبَرَ تَفَرَّقَا فِي بَعْضِ مَا هُنَالِكَ ثُمَّ إِذَا بِمُحَيِّصَةَ يَجِدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ - وَكَانَ أَصْغَرَ الْقَوْمِ - فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ قَبْلَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَبِّرِ الْكُبْرَ فِي السِّنِّ ‏"‏ ‏.‏ فَصَمَتَ وَتَكَلَّمَ صَاحِبَاهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مَعَهُمَا فَذَكَرُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ صَاحِبَكُمْ أَوْ قَاتِلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ قَالَ ‏"‏ فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ عَقْلَهُ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl ibn Zayd va Muhayyisa ibn Masʼud chiqib ketishdi, toki Xaybarga yetganlarida, oʻsha yerdagi baʼzi ishlar uchun ajralishdi. Soʻng Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlni oʻldirilgan holda topib, uni koʻmdi. Keyin u va Huvayyisa ibn Masʼud hamda qavmning eng yoshi boʻlgan Abdurrahmon ibn Sahl Rasululloh ﷺning oldiga kelishdi. Abdurrahmon oʻzining ikki hamrohidan oldin gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ unga: «Yoshi kattani (soʻzda) oldin qoʻy!», dedilar. Bas, u jim boʻldi va ikki hamrohi gapirdi, soʻng u ular bilan birga gapirdi. Ular Rasululloh ﷺga Abdulloh ibn Sahlning oʻldirilishini aytishdi. U zot ularga: «Ellik marta qasam ichib, hamrohingizni (ning xunini) yoki qotilingizni olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Guvoh boʻlmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadimi?», dedilar. Ular: «Kofir qavmning qasamlarini qanday qabul qilamiz?», deyishdi. Rasululloh ﷺ buni koʻrgach, uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ибн Зайд ва Муҳаййиса ибн Масъуд чиқиб кетишди, токи Хайбарга етганларида, ўша ердаги баъзи ишлар учун ажралишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлни ўлдирилган ҳолда топиб, уни кўмди. Кейин у ва Ҳуваййиса ибн Масъуд ҳамда қавмнинг энг ёши бўлган Абдурраҳмон ибн Саҳл Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келишди. Абдурраҳмон ўзининг икки ҳамроҳидан олдин гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ёши каттани (сўзда) олдин қўй!», дедилар. Бас, у жим бўлди ва икки ҳамроҳи гапирди, сўнг у улар билан бирга гапирди. Улар Расулуллоҳ ﷺга Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ўлдирилишини айтишди. У зот уларга: «Эллик марта қасам ичиб, ҳамроҳингизни (нинг хунини) ёки қотилингизни оласизларми?», дедилар. Улар: «Гувоҳ бўлмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишадими?», дедилар. Улар: «Кофир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ буни кўргач, унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، زَعَمَ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ نَفَرًا مِنْ قَوْمِهِ انْطَلَقُوا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقُوا فِيهَا فَوَجَدُوا أَحَدَهُمْ قَتِيلاً فَقَالُوا لِلَّذِينَ وَجَدُوهُ عِنْدَهُمْ قَتَلْتُمْ صَاحِبَنَا قَالُوا مَا قَتَلْنَاهُ وَلاَ عَلِمْنَا قَاتِلاً ‏.‏ فَانْطَلَقُوا إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ انْطَلَقْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَوَجَدْنَا أَحَدَنَا قَتِيلاً ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْكُبْرَ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ تَأْتُونَ بِالْبَيِّنَةِ عَلَى مَنْ قَتَلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا مَا لَنَا بَيِّنَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَحْلِفُونَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ نَرْضَى بِأَيْمَانِ الْيَهُودِ ‏.‏ وَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبْطُلَ دَمُهُ فَوَدَاهُ مِائَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ ‏.‏ خَالَفَهُمْ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning qavmidan bir necha kishi Xaybarga yoʻl olib, oʻsha yerda ajralishdi. Soʻng ular ulardan birini oʻldirilgan holda topishdi. Ular uni oʻz oldilarida topgan kishilarga: «Bizning hamrohimizni sizlar oʻldirdingiz», deyishdi. Ular: «Biz uni oʻldirganimiz yoʻq va qotilni ham bilmaymiz», deyishdi. Shunda ular Allohning Nabiysi ﷺning oldiga borib: «Yo Nabiyalloh, biz Xaybarga borgan edik, ulardan birimizni oʻldirilgan holda topdik», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Soʻng ularga: «Kim oʻldirganiga guvoh keltirasizlarmi?», dedilar. Ular: «Bizda guvoh yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda ular sizlar uchun qasam ichishadi», dedilar. Ular: «Biz yahudiylarning qasamlariga rozi boʻlmaymiz», deyishdi. Rasululloh ﷺ uning xuni behuda ketishini yoqtirmadilar, shuning uchun uning xunini sadaqa tuyalaridan yuztasi bilan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг қавмидан бир неча киши Хайбарга йўл олиб, ўша ерда ажралишди. Сўнг улар улардан бирини ўлдирилган ҳолда топишди. Улар уни ўз олдиларида топган кишиларга: «Бизнинг ҳамроҳимизни сизлар ўлдирдингиз», дейишди. Улар: «Биз уни ўлдирганимиз йўқ ва қотилни ҳам билмаймиз», дейишди. Шунда улар Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг олдига бориб: «Ё Набияллоҳ, биз Хайбарга борган эдик, улардан биримизни ўлдирилган ҳолда топдик», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани (олдин қўй)!», дедилар. Сўнг уларга: «Ким ўлдирганига гувоҳ келтирасизларми?», дедилар. Улар: «Бизда гувоҳ йўқ», дейишди. У зот: «Унда улар сизлар учун қасам ичишади», дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамларига рози бўлмаймиз», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг хуни беҳуда кетишини ёқтирмадилар, шунинг учун унинг хунини садақа туяларидан юзтаси билан тўладилар.