Sa'id ibn al-Musayyab al-Maxzumiy

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُسَيَّبِ - وَعَبَّادُ بْنُ تَمِيمٍ عَنْ عَمِّهِ، - وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ - قَالَ شُكِيَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يَجِدُ الشَّىْءَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْصَرِفْ حَتَّى يَجِدَ رِيحًا أَوْ يَسْمَعَ صَوْتًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga namozda (shamol chiqishi kabi) bir narsani sezadigan kishi haqida shikoyat qilindi. U zot: «Hid sezmaguncha yoki tovush eshitmaguncha (namozdan) chiqmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга намозда (шамол чиқиши каби) бир нарсани сезадиган киши ҳақида шикоят қилинди. У зот: «Ҳид сезмагунча ёки товуш эшитмагунча (намоздан) чиқмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُنَا فِي مَجْلِسِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَابْنُ الْمُسَيَّبِ جَالِسٌ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزَالُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُقْبِلاً عَلَى الْعَبْدِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَرَفَ وَجْهَهُ انْصَرَفَ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla banda namozida boʻlsa, u oʻgirilmagunicha unga yuzlanib turaveradi. Qachonki u yuzini bursa, Alloh ham undan yuz oʻgiradi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла банда намозида бўлса, у ўгирилмагунича унга юзланиб тураверади. Қачонки у юзини бурса, Аллоҳ ҳам ундан юз ўгиради», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِيهِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki rakaat oʻqidilar, shunda Zush-Shimolayn u zotga shunga oʻxshash (soʻzni) aytdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ракаат ўқидилар, шунда Зуш-Шимолайн у зотга шунга ўхшаш (сўзни) айтди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ، وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ أَنْصِتْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Juma kuni imom xutba qilayotganda hamrohingga ‹Jim boʻl› desang, behuda gap gapirgan boʻlasan», deganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Жума куни имом хутба қилаётганда ҳамроҳингга ‹Жим бўл› десанг, беҳуда гап гапирган бўласан», деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ الزَّيَّاتُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ الصِّيَامُ جُنَّةٌ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَصْخَبْ فَإِنْ شَاتَمَهُ أَحَدٌ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي امْرُؤٌ صَائِمٌ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla aytdi: Odam bolasining har bir amali oʻzi uchundir, roʻzadan boshqa. U Meniki va uning mukofotini Men beraman. Roʻza qalqondir. Biringizning roʻza kuni boʻlsa, u behayo soʻz aytmasin va janjal qilmasin. Agar kimdir uni soʻksa yoki urishmoqchi boʻlsa, ‹Men roʻzador kishiman› desin. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, roʻzadorning ogʻiz hidi Alloh huzurida misk hididan koʻra yoqimliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла айтди: Одам боласининг ҳар бир амали ўзи учундир, рўзадан бошқа. У Меники ва унинг мукофотини Мен бераман. Рўза қалқондир. Бирингизнинг рўза куни бўлса, у беҳаё сўз айтмасин ва жанжал қилмасин. Агар кимдир уни сўкса ёки уришмоқчи бўлса, ‹Мен рўзадор кишиман› десин. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот ила қасамки, рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллоҳ ҳузурида миск ҳидидан кўра ёқимлироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، وَيَزِيدُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ عَتَّابَ بْنَ أَسِيدٍ أَنْ يَخْرِصَ الْعِنَبَ فَتُؤَدَّى زَكَاتُهُ زَبِيبًا كَمَا تُؤَدَّى زَكَاةُ النَّخْلِ تَمْرًا ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Attob ibn Asidga uzumni chamalab oʻlchashni va xurmoning zakoti quruq xurmo bilan berilgani kabi uzumning zakoti mayiz bilan berilishini buyurdilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аттоб ибн Асидга узумни чамалаб ўлчашни ва хурмонинг закоти қуруқ хурмо билан берилгани каби узумнинг закоти майиз билан берилишини буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، - وَاسْمُهُ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ - قَالَ أَرْسَلَنِي عَمِّي وَغُلاَمًا لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمُزَارَعَةِ فَقَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَلَقِيَهُ فَقَالَ رَافِعٌ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فَقَالَ ‏‏"‏‏ مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏ فَقَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ‏.‏‏ فَقَالَ ‏‏"‏‏ أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ أَزْرَعَهَا‏.‏‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ خُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالَ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ‏.‏‏ وَرَوَاهُ طَارِقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَعِيدٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Banu Horisa qabilasiga kelib, bir ekinni koʻrdilar-da: «Zuhayrning ekini naqadar chiroyli!» dedilar. Ular: «U Zuhayrniki emas», dedilar. U zot: «Yer Zuhayrniki emasmi?» dedilar. Ular: «Ha, lekin uni ekishga bergan», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ekiningizni olinglar va unga sarf-xarajatini qaytaringlar», dedilar. Rofiʼ dedi: «Biz ekinimizni oldik va unga sarf-xarajatini qaytardik».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бану Ҳориса қабиласига келиб, бир экинни кўрдилар-да: «Зуҳайрнинг экини нақадар чиройли!» дедилар. Улар: «У Зуҳайрники эмас», дедилар. У зот: «Ер Зуҳайрники эмасми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин уни экишга берган», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Экинингизни олинглар ва унга сарф-харажатини қайтаринглар», дедилар. Рофиъ деди: «Биз экинимизни олдик ва унга сарф-харажатини қайтардик».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَهُوَ ابْنُ مَيْمُونٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ طَارِقٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ لاَ يُصْلِحُ الزَّرْعَ غَيْرُ ثَلاَثٍ أَرْضٍ يَمْلِكُ رَقَبَتَهَا أَوْ مِنْحَةٍ أَوْ أَرْضٍ بَيْضَاءَ يَسْتَأْجِرُهَا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ‏.‏‏ وَرَوَى الزُّهْرِيُّ الْكَلاَمَ الأَوَّلَ عَنْ سَعِيدٍ فَأَرْسَلَهُ‏.‏‏

Toriq aytadi: Men Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdim: «Ekinni ekish faqat uch holatda joizdir: kishi oʻzi mulk qilib egallagan yerda, yoxud oʻziga inʼom qilingan yerda, yoxud oltin yoki kumushga ijaraga olgan boʻsh yerda».Ториқ айтади: Мен Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитдим: «Экинни экиш фақат уч ҳолатда жоиздир: киши ўзи мулк қилиб эгаллаган ерда, ёхуд ўзига инъом қилинган ерда, ёхуд олтин ёки кумушга ижарага олган бўш ерда».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ الزُّهْرِيُّ كَانَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ يَقُولُ لَيْسَ بِاسْتِكْرَاءِ الأَرْضِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بَأْسٌ وَكَانَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ذَلِكَ‏.‏‏ وَافَقَهُ عَلَى إِرْسَالِهِ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْحَارِثِ‏.‏‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Musayyab: «Yerni oltin va kumushga ijaraga berishda zarar yoʻq», deb aytardi. Rofiʼ ibn Xadij esa Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlarini soʻzlab berardi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Мусайяб: «Ерни олтин ва кумушга ижарага беришда зарар йўқ», деб айтарди. Рофиъ ибн Хадиж эса Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганларини сўзлаб берарди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُضَحِّيَ فَلاَ يَقْلِمْ مِنْ أَظْفَارِهِ وَلاَ يَحْلِقْ شَيْئًا مِنْ شَعْرِهِ فِي عَشْرِ الأُوَلِ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qurbonlik qilmoqchi boʻlsa, Zulhijjaning dastlabki oʻn kunida tirnoqlaridan hech narsa qirqmasin va sochidan hech narsa olmasin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қурбонлик қилмоқчи бўлса, Зулҳижжанинг дастлабки ўн кунида тирноқларидан ҳеч нарса қирқмасин ва сочидан ҳеч нарса олмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ تَلَقَّتْ ثَقِيفٌ عُمَرَ بِشَرَابٍ فَدَعَا بِهِ فَلَمَّا قَرَّبَهُ إِلَى فِيهِ كَرِهَهُ فَدَعَا بِهِ فَكَسَرَهُ بِالْمَاءِ فَقَالَ هَكَذَا فَافْعَلُوا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Said ibn al-Musayyab aytdi: «Saqif qabilasi Umarni bir ichimlik bilan kutib oldi. U uni soʻradi, lekin ogʻziga yaqinlashtirganida uni yoqtirmadi. Shunda suv soʻrab, uni suv bilan sindirdi-da: ‹Mana shunday qilinglar›, dedi.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Саид ибн ал-Мусайяб айтди: «Сақиф қабиласи Умарни бир ичимлик билан кутиб олди. У уни сўради, лекин оғзига яқинлаштирганида уни ёқтирмади. Шунда сув сўраб, уни сув билан синдирди-да: ‹Мана шундай қилинглар›, деди.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَسَأَلَهُ، أَعْرَابِيٌّ عَنْ شَرَابٍ، يُطْبَخُ عَلَى النِّصْفِ فَقَالَ لاَ حَتَّى يَذْهَبَ ثُلُثَاهُ وَيَبْقَى الثُّلُثُ ‏.‏

Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy undan yarmigacha qaynatilgan ichimlik haqida soʻraganida, u kishi: «Yoʻq, uchdan ikki qismi ketib, uchdan bir qismi qolmaguncha (ichma)», dedilar.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир аъробий ундан ярмигача қайнатилган ичимлик ҳақида сўраганида, у киши: «Йўқ, учдан икки қисми кетиб, учдан бир қисми қолмагунча (ичма)», дедилар.