حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَضْلَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحْتَكِرُ إِلاَّ خَاطِئٌ " . فَقُلْتُ لِسَعِيدٍ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّكَ تَحْتَكِرُ . قَالَ وَمَعْمَرٌ قَدْ كَانَ يَحْتَكِرُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّهُ كَانَ يَحْتَكِرُ الزَّيْتَ وَالْحِنْطَةَ وَنَحْوَ هَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَأَبِي أُمَامَةَ وَابْنِ عُمَرَ . وَحَدِيثُ مَعْمَرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا احْتِكَارَ الطَّعَامِ . وَرَخَّصَ بَعْضُهُمْ فِي الاِحْتِكَارِ فِي غَيْرِ الطَّعَامِ . وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ لاَ بَأْسَ بِالاِحْتِكَارِ فِي الْقُطْنِ وَالسَّخْتِيَانِ وَنَحْوِ ذَلِكَ .
Maʼmar ibn Abdulloh ibn Nazla (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning: «Faqat gunohkor kishigina ehtikor (oziq-ovqatni qimmatlatish uchun toʻplab saqlash) qiladi», deganlarini eshitdim. (Roviy aytadi:) Men Said (ibn al-Musayyab)ga: «Ey Abu Muhammad, sen ham ehtikor qilasan-ku?», dedim. U: «Maʼmarning oʻzi ham ehtikor qilar edi», dedi. Abu Iso aytdi: Said ibn al-Musayyab zaytun moyi, bugʻdoy va shunga oʻxshash narsalarni ehtikor qilar edi, deb rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Abu Umoma va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Maʼmarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shunga amal qilib, oziq-ovqatni ehtikor qilishni makruh sanadilar. Ularning baʼzilari oziq-ovqatdan boshqa narsada ehtikor qilishga ruxsat berdilar. Ibn al-Muborak: «Paxta, charm va shunga oʻxshash narsalarda ehtikor qilishda zarar yoʻq», dedi.Маъмар ибн Абдуллоҳ ибн Назла (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Фақат гуноҳкор кишигина эҳтикор (озиқ-овқатни қимматлатиш учун тўплаб сақлаш) қилади», деганларини эшитдим. (Ровий айтади:) Мен Саид (ибн ал-Мусайяб)га: «Эй Абу Муҳаммад, сен ҳам эҳтикор қиласан-ку?», дедим. У: «Маъмарнинг ўзи ҳам эҳтикор қилар эди», деди. Абу Исо айтди: Саид ибн ал-Мусайяб зайтун мойи, буғдой ва шунга ўхшаш нарсаларни эҳтикор қилар эди, деб ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Али, Абу Умома ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Маъмарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шунга амал қилиб, озиқ-овқатни эҳтикор қилишни макруҳ санадилар. Уларнинг баъзилари озиқ-овқатдан бошқа нарсада эҳтикор қилишга рухсат бердилар. Ибн ал-Муборак: «Пахта, чарм ва шунга ўхшаш нарсаларда эҳтикор қилишда зарар йўқ», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جُرَىِّ بْنِ كُلَيْبٍ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُضَحَّى بِأَعْضَبِ الْقَرْنِ وَالأُذُنِ . قَالَ قَتَادَةُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ الْعَضْبُ مَا بَلَغَ النِّصْفَ فَمَا فَوْقَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ shoxi yoki qulogʻi siniq (oʻrnatilgan) hayvonni qurbonlik qilishdan qaytardilar», dedi. Qatoda aytdi: Men buni Said ibn al-Musayyabga zikr qildim, u: «Aʼzab — (shoxning yoki quloqning) yarmiga yetgan yoki undan koʻproq (qismi siniq boʻlgani)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ шохи ёки қулоғи синиқ (ўрнатилган) ҳайвонни қурбонлик қилишдан қайтардилар», деди. Қатода айтди: Мен буни Саид ибн ал-Мусайябга зикр қилдим, у: «Аъзаб — (шохнинг ёки қулоқнинг) ярмига етган ёки ундан кўпроқ (қисми синиқ бўлгани)дир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَبِي الْعِشْرِينَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ لَقِيَ أَبَا هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَجْمَعَ، بَيْنِي وَبَيْنَكَ فِي سُوقِ الْجَنَّةِ . فَقَالَ سَعِيدٌ أَفِيهَا سُوقٌ قَالَ نَعَمْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ إِذَا دَخَلُوهَا نَزَلُوا فِيهَا بِفَضْلِ أَعْمَالِهِمْ ثُمَّ يُؤْذَنُ فِي مِقْدَارِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَيَّامِ الدُّنْيَا فَيَزُورُونَ رَبَّهُمْ وَيُبْرِزُ لَهُمْ عَرْشَهُ وَيَتَبَدَّى لَهُمْ فِي رَوْضَةٍ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ فَتُوضَعُ لَهُمْ مَنَابِرُ مِنْ نُورٍ وَمَنَابِرُ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَمَنَابِرُ مِنْ يَاقُوتٍ وَمَنَابِرُ مِنْ زَبَرْجَدٍ وَمَنَابِرُ مِنْ ذَهَبٍ وَمَنَابِرُ مِنْ فِضَّةٍ وَيَجْلِسُ أَدْنَاهُمْ وَمَا فِيهِمْ مِنْ دَنِيٍّ عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ وَالْكَافُورِ وَمَا يُرَوْنَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَرَاسِيِّ بِأَفْضَلَ مِنْهُمْ مَجْلِسًا " . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ نَرَى رَبَّنَا قَالَ " نَعَمْ قَالَ هَلْ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ " . قُلْنَا لاَ . قَالَ " كَذَلِكَ لاَ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ وَلاَ يَبْقَى فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ رَجُلٌ إِلاَّ حَاضَرَهُ اللَّهُ مُحَاضَرَةً حَتَّى يَقُولَ لِلرَّجُلِ مِنْهُمْ يَا فُلاَنُ ابْنَ فُلاَنٍ أَتَذْكُرُ يَوْمَ قُلْتَ كَذَا وَكَذَا فَيُذَكِّرُهُ بِبَعْضِ غَدَرَاتِهِ فِي الدُّنْيَا فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَفَلَمْ تَغْفِرْ لِي فَيَقُولُ بَلَى فَبِسِعَةِ مَغْفِرَتِي بَلَغْتَ مَنْزِلَتَكَ هَذِهِ . فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ غَشِيَتْهُمْ سَحَابَةٌ مِنْ فَوْقِهِمْ فَأَمْطَرَتْ عَلَيْهِمْ طِيبًا لَمْ يَجِدُوا مِثْلَ رِيحِهِ شَيْئًا قَطُّ وَيَقُولُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى قُومُوا إِلَى مَا أَعْدَدْتُ لَكُمْ مِنَ الْكَرَامَةِ فَخُذُوا مَا اشْتَهَيْتُمْ . قَالَ فَنَأْتِي سُوقًا قَدْ حَفَّتْ بِهِ الْمَلاَئِكَةُ فِيهِ مَا لَمْ تَنْظُرِ الْعُيُونُ إِلَى مِثْلِهِ وَلَمْ تَسْمَعِ الآذَانُ وَلَمْ يَخْطُرْ عَلَى الْقُلُوبِ فَيُحْمَلُ لَنَا مَا اشْتَهَيْنَا لَيْسَ يُبَاعُ فِيهَا وَلاَ يُشْتَرَى وَفِي ذَلِكَ السُّوقِ يَلْقَى أَهْلُ الْجَنَّةِ بَعْضُهُمْ بَعْضًا قَالَ فَيُقْبِلُ الرَّجُلُ ذُو الْمَنْزِلَةِ الْمُرْتَفِعَةِ فَيَلْقَى مَنْ هُوَ دُونَهُ وَمَا فِيهِمْ دَنِيٌّ فَيَرُوعُهُ مَا يَرَى عَلَيْهِ مِنَ اللِّبَاسِ فَمَا يَنْقَضِي آخِرُ حَدِيثِهِ حَتَّى يَتَخَيَّلَ إِلَيْهِ مَا هُوَ أَحْسَنُ مِنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَحْزَنَ فِيهَا ثُمَّ نَنْصَرِفُ إِلَى مَنَازِلِنَا فَتَتَلَقَّانَا أَزْوَاجُنَا فَيَقُلْنَ مَرْحَبًا وَأَهْلاً لَقَدْ جِئْتَ وَإِنَّ بِكَ مِنَ الْجَمَالِ أَفْضَلَ مِمَّا فَارَقْتَنَا عَلَيْهِ . فَنَقُولُ إِنَّا جَالَسْنَا الْيَوْمَ رَبَّنَا الْجَبَّارَ وَيَحِقُّنَا أَنْ نَنْقَلِبَ بِمِثْلِ مَا انْقَلَبْنَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَى سُوَيْدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الأَوْزَاعِيِّ شَيْئًا مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Said ibn al-Musayyabga uchrab: «Men Allohdan seni va meni jannat bozorida birga qilishini soʻrayman», dedi. Said: «Unda bozor ham boʻladimi?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, menga Rasululloh ﷺ xabar berdilarki: ‹Jannat ahli unga kirganlarida, amallarining fazliga koʻra oʻz oʻrinlarini egallaydilar. Soʻng ularga dunyo kunlaridan juma kuni miqdoricha (vaqtda) izn beriladi, ular Robblarini ziyorat qiladilar; U ularga Arshini namoyon qiladi va ularga jannat bogʻlaridan bir bogʻda tajalliy qiladi. Ular uchun nurdan minbarlar, marvariddan minbarlar, yoqutdan minbarlar, zabarjaddan minbarlar, oltindan minbarlar va kumushdan minbarlar qoʻyiladi. Ularning eng pasti — garchi ular orasida past kimsa boʻlmasa ham — misk va kofur uyumlari ustida oʻtiradi; ular kursilarda oʻtirganlarni oʻzlaridan koʻra afzalroq oʻrinda deb hisoblamaydilar›», dedi. Abu Hurayra aytdi: Men: «Yo Rasululloh, biz Robbimizni koʻramizmi?» dedim. U zot: «Ha. Toʻlin oy kechasi quyosh va oyni koʻrishda shubhaga borasizlarmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Xuddi shunday, Robbingizni koʻrishda ham shubhaga bormaysizlar. U majlisda hech bir kishi qolmaydiki, Alloh u bilan bevosita suhbatlashmasin; hatto ulardan bir kishiga: ‹Ey falon ibn falon, sen falon kuni shunday-shunday deganingni eslaysanmi?› deydi va unga dunyodagi baʼzi gunohlarini eslatadi. U: ‹Ey Robbim, meni magʻfirat qilmaganmiding?› deydi. Alloh: ‹Ha, magʻfiratimning kengligi sababli sen mana shu manzilingga yetding›, deydi. Ular shu holatda turganlarida, ustlaridan bir bulut ularni qoplaydi va ularning ustiga shunday xushboʻylik yogʻdiradiki, ular umuman bunday hidni hech qachon his qilmagan boʻladilar. Robbimiz — tabarka va taolo —: ‹Sizlar uchun tayyorlab qoʻygan karomatimga turinglar va xohlagan narsangizni olinglar›, deydi. Soʻng biz farishtalar oʻrab turgan bir bozorga kelamiz, unda koʻzlar uning misli koʻrmagan, quloqlar eshitmagan va dillarga kelmagan narsalar boʻladi. Bizga xohlagan narsamiz keltiriladi; unda na sotiladi, na sotib olinadi. Oʻsha bozorda jannat ahli bir-birlari bilan uchrashadilar. Yuqori martabali kishi kelib, oʻzidan past (martabali) kishi bilan uchrashadi — garchi ular orasida past kimsa boʻlmasa ham —, uning ustidagi kiyimni koʻrib hayratga tushadi; suhbatining oxiri tugamasdanoq, oʻzida undan-da goʻzalroq (kiyim) paydo boʻladi. Bu shuning uchunki, u yerda hech kimga gʻamgin boʻlish loyiq emas. Soʻng biz oʻz manzillarimizga qaytamiz, ayollarimiz bizni qarshi olib: ‹Marhabo, xush kelibsiz! Bizdan ajralganingizdagidan-da goʻzalroq holda kelibsiz!› deyishadi. Biz: ‹Biz bugun Robbimiz — al-Jabbor bilan oʻtirdik; bizga shunday (goʻzal) holda qaytishimiz haqdir›, deymiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Suvayd ibn Amr al-Avzoiydan bu hadisning bir qismini rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Саид ибн ал-Мусайябга учраб: «Мен Аллоҳдан сени ва мени жаннат бозорида бирга қилишини сўрайман», деди. Саид: «Унда бозор ҳам бўладими?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, менга Расулуллоҳ ﷺ хабар бердиларки: ‹Жаннат аҳли унга кирганларида, амалларининг фазлига кўра ўз ўринларини эгаллайдилар. Сўнг уларга дунё кунларидан жума куни миқдорича (вақтда) изн берилади, улар Роббларини зиёрат қиладилар; У уларга Аршини намоён қилади ва уларга жаннат боғларидан бир боғда тажаллий қилади. Улар учун нурдан минбарлар, марвариддан минбарлар, ёқутдан минбарлар, забаржаддан минбарлар, олтиндан минбарлар ва кумушдан минбарлар қўйилади. Уларнинг энг пасти — гарчи улар орасида паст кимса бўлмаса ҳам — миск ва кофур уюмлари устида ўтиради; улар курсиларда ўтирганларни ўзларидан кўра афзалроқ ўринда деб ҳисобламайдилар›», деди. Абу Ҳурайра айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз Роббимизни кўрамизми?» дедим. У зот: «Ҳа. Тўлин ой кечаси қуёш ва ойни кўришда шубҳага борасизларми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Худди шундай, Роббингизни кўришда ҳам шубҳага бормайсизлар. У мажлисда ҳеч бир киши қолмайдики, Аллоҳ у билан бевосита суҳбатлашмасин; ҳатто улардан бир кишига: ‹Эй фалон ибн фалон, сен фалон куни шундай-шундай деганингни эслайсанми?› дейди ва унга дунёдаги баъзи гуноҳларини эслатади. У: ‹Эй Роббим, мени мағфират қилмаганмидинг?› дейди. Аллоҳ: ‹Ҳа, мағфиратимнинг кенглиги сабабли сен мана шу манзилингга етдинг›, дейди. Улар шу ҳолатда турганларида, устларидан бир булут уларни қоплайди ва уларнинг устига шундай хушбўйлик ёғдирадики, улар умуман бундай ҳидни ҳеч қачон ҳис қилмаган бўладилар. Роббимиз — табарка ва таоло —: ‹Сизлар учун тайёрлаб қўйган кароматимга туринглар ва хоҳлаган нарсангизни олинглар›, дейди. Сўнг биз фаришталар ўраб турган бир бозорга келамиз, унда кўзлар унинг мисли кўрмаган, қулоқлар эшитмаган ва дилларга келмаган нарсалар бўлади. Бизга хоҳлаган нарсамиз келтирилади; унда на сотилади, на сотиб олинади. Ўша бозорда жаннат аҳли бир-бирлари билан учрашадилар. Юқори мартабали киши келиб, ўзидан паст (мартабали) киши билан учрашади — гарчи улар орасида паст кимса бўлмаса ҳам —, унинг устидаги кийимни кўриб ҳайратга тушади; суҳбатининг охири тугамасданоқ, ўзида ундан-да гўзалроқ (кийим) пайдо бўлади. Бу шунинг учунки, у ерда ҳеч кимга ғамгин бўлиш лойиқ эмас. Сўнг биз ўз манзилларимизга қайтамиз, аёлларимиз бизни қарши олиб: ‹Марҳабо, хуш келибсиз! Биздан ажралганингиздагидан-да гўзалроқ ҳолда келибсиз!› дейишади. Биз: ‹Биз бугун Роббимиз — ал-Жаббор билан ўтирдик; бизга шундай (гўзал) ҳолда қайтишимиз ҳақдир›, деймиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Сувайд ибн Амр ал-Авзоийдан бу ҳадиснинг бир қисмини ривоят қилган.