Shurayh al-Qoziy

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ فَالْقَوْلُ قَوْلُ الْبَائِعِ وَالْمُبْتَاعُ بِالْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ عَوْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَمْ يُدْرِكِ ابْنَ مَسْعُودٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا وَهُوَ مُرْسَلٌ أَيْضًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَمْ تَكُنْ بَيِّنَةٌ قَالَ الْقَوْلُ مَا قَالَ رَبُّ السِّلْعَةِ أَوْ يَتَرَادَّانِ ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ كَمَا قَالَ وَكُلُّ مَنْ كَانَ الْقَوْلُ قَوْلَهُ فَعَلَيْهِ الْيَمِينُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ شُرَيْحٌ وَغَيْرُهُ نَحْوُ هَذَا ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor (savdoda) ixtilof qilsalar, soʻz sotuvchining soʻzidir va xaridor (qaytarish) ixtiyoriga ega boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu mursal hadisdir, Avn ibn Abdulloh Ibn Masʼudga yetishmagan. Bu hadis Qosim ibn Abdurrahmondan, u Ibn Masʼuddan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilingan boʻlib, u ham mursaldir. Abu Iso aytdi: Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmadga: «Sotuvchi bilan xaridor ixtilof qilsalar-u, (hech qanday) dalil boʻlmasa (qanday boʻladi)?» dedim. U: «Soʻz mol egasining aytgani boʻladi yoki ikkalasi (savdoni) qaytaradilar», dedi. Ishoq: «(Ahmad) aytgandek. Soʻz kimning soʻzi boʻlsa, oʻshanga qasam (yuklatiladi)», dedi. Abu Iso aytdi: Tobeʼinlardan ilm ahlining baʼzilaridan — jumladan Shurayh va boshqalardan — shunga oʻxshash (hukm) rivoyat qilingan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор (савдода) ихтилоф қилсалар, сўз сотувчининг сўзидир ва харидор (қайтариш) ихтиёрига эга бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу мурсал ҳадисдир, Авн ибн Абдуллоҳ Ибн Масъудга етишмаган. Бу ҳадис Қосим ибн Абдурраҳмондан, у Ибн Масъуддан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинган бўлиб, у ҳам мурсалдир. Абу Исо айтди: Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмадга: «Сотувчи билан харидор ихтилоф қилсалар-у, (ҳеч қандай) далил бўлмаса (қандай бўлади)?» дедим. У: «Сўз мол эгасининг айтгани бўлади ёки иккаласи (савдони) қайтарадилар», деди. Ишоқ: «(Аҳмад) айтгандек. Сўз кимнинг сўзи бўлса, ўшанга қасам (юклатилади)», деди. Абу Исо айтди: Тобеъинлардан илм аҳлининг баъзиларидан — жумладан Шурайҳ ва бошқалардан — шунга ўхшаш (ҳукм) ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَرْوَزِيُّ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، عَنْ بَقِيَّةَ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحِ ابْنُ يَزِيدَ الْحِمْصِيُّ ‏.‏

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida biror tola sochi oqarsa (qarisa), bu unga qiyomat kuni nur boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бирор тола сочи оқарса (қариса), бу унга қиёмат куни нур бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ مِنْ قَلْبِهِ صَادِقًا بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ يُكْنَى أَبَا شُرَيْحٍ وَهُوَ إِسْكَنْدَرَانِيٌّ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohdan qalbidan rost (niyat bilan) shahidlikni soʻrasa, garchi oʻrnida (toʻshagida) vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar martabasiga yetkazadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Sahl ibn Hunayning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdurrahmon ibn Shurayhning hadisi orqaligina bilamiz. Buni Abdulloh ibn Solih ham Abdurrahmon ibn Shurayhdan rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Shurayhning kunyasi Abu Shurayh boʻlib, u iskandariyalikdir. Bu bobda Muoz ibn Jabaldan ham (rivoyat) bor.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳдан қалбидан рост (ният билан) шаҳидликни сўраса, гарчи ўрнида (тўшагида) вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар мартабасига етказади», дедилар. Абу Исо айтди: Саҳл ибн Ҳунайнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Шурайҳнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Буни Абдуллоҳ ибн Солиҳ ҳам Абдурраҳмон ибн Шурайҳдан ривоят қилган. Абдурраҳмон ибн Шурайҳнинг куняси Абу Шурайҳ бўлиб, у искандарияликдир. Бу бобда Муоз ибн Жабалдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنِ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي شُرَيْحٍ وَوَاثِلَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilinadi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Ibn Abbos, Abu Hurayra, Abu Shurayh va Vosiladan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) avvalgi hadisdan sahihroqdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинади). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Абу Шурайҳ ва Восиладан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) аввалги ҳадисдан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ وَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ فِيهَا دَمًا أَوْ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَأْذَنْ لَكَ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهِ سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرُو بْنُ سَعِيدٍ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ بِذَلِكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُرْوَى وَلاَ فَارًّا بِخِزْيَةٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي شُرَيْحٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيُّ اسْمُهُ خُوَيْلِدُ بْنُ عَمْرٍو وَهُوَ الْعَدَوِيُّ وَهُوَ الْكَعْبِيُّ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ ‏"‏ يَعْنِي الْجِنَايَةَ يَقُولُ مَنْ جَنَى جِنَايَةً أَوْ أَصَابَ دَمًا ثُمَّ لَجَأَ إِلَى الْحَرَمِ فَإِنَّهُ يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ ‏.‏

Abu Shurayh al-Adawiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Makkaga qoʻshin joʻnatayotgan Amr ibn Saidga shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bergin, men senga Rasululloh ﷺ Makka fathining ertasi kuni aytgan bir soʻzni soʻzlab beray. Uni quloqlarim eshitdi, qalbim yodlab oldi, u zot soʻzlaganlarida koʻzlarim koʻrdi. U zot Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (hurmatli) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga unda qon toʻkish yoki uning daraxtini kesish halol emas. Agar kimdir Rasululloh ﷺning unda jang qilganliklarini bahona qilsa, unga ayting: Albatta, Alloh Oʻz Rasuli ﷺga ruxsat berdi, senga ruxsat bergani yoʻq. Menga ham faqat kunduzning bir soatigina ruxsat berildi. Bugun uning hurmati kechagi hurmati kabi qaytdi. Bas, hozir boʻlgan kishi hozir boʻlmagan kishiga yetkazsin›, dedilar». Abu Shurayhdan: «Amr ibn Said senga nima dedi?» deb soʻralganda, u: «(Amr): Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh. Albatta, Haram osiyga ham, qon (toʻkib) qochganga ham, jinoyat qilib qochganga ham panoh boʻlmaydi, dedi», deb javob berdi. Abu Iso aytdi: «Va lo forran bixizyatin» (xorlik bilan qochganga ham) deb ham rivoyat qilinadi. Bu bobda Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abu Shurayhning hadisi hasan sahih hadisdir. Abu Shurayh al-Xuzoiyning ismi Xuvaylid ibn Amr boʻlib, u al-Adawiy va al-Kaʼbiydir. Uning «va lo forran bixarbatin» degan soʻzining maʼnosi jinoyatdir; yaʼni kimki jinoyat qilsa yoki qon (toʻkishga) sababchi boʻlsa, soʻng Haramga panoh tortsa, unga had jazosi tatbiq etiladi, deb aytadi.Абу Шурайҳ ал-Адаwий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Маккага қўшин жўнатаётган Амр ибн Саидга шундай деди: «Эй амир, менга рухсат бергин, мен сенга Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳининг эртаси куни айтган бир сўзни сўзлаб берай. Уни қулоқларим эшитди, қалбим ёдлаб олди, у зот сўзлаганларида кўзларим кўрди. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (ҳурматли) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиш ёки унинг дарахтини кесиш ҳалол эмас. Агар кимдир Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилганликларини баҳона қилса, унга айтинг: Албатта, Аллоҳ Ўз Расули ﷺга рухсат берди, сенга рухсат бергани йўқ. Менга ҳам фақат кундузнинг бир соатигина рухсат берилди. Бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурмати каби қайтди. Бас, ҳозир бўлган киши ҳозир бўлмаган кишига етказсин›, дедилар». Абу Шурайҳдан: «Амр ибн Саид сенга нима деди?» деб сўралганда, у: «(Амр): Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ. Албатта, Ҳарам осийга ҳам, қон (тўкиб) қочганга ҳам, жиноят қилиб қочганга ҳам паноҳ бўлмайди, деди», деб жавоб берди. Абу Исо айтди: «Ва ло форран бихизятин» (хорлик билан қочганга ҳам) деб ҳам ривоят қилинади. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абу Шурайҳнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Шурайҳ ал-Хузоийнинг исми Хувайлид ибн Амр бўлиб, у ал-Адаwий ва ал-Каъбийдир. Унинг «ва ло форран бихарбатин» деган сўзининг маъноси жиноятдир; яъни кимки жиноят қилса ёки қон (тўкишга) сабабчи бўлса, сўнг Ҳарамга паноҳ тортса, унга ҳад жазоси татбиқ этилади, деб айтади.