حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ جَعَلَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ . فَقَالَ لَهُ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ " .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (xanjar bilan) yaralanganda, Suhayb: «Voy birodarim!» deya boshladi. Shunda Umar unga: «Ey Suhayb! Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum tiriklarning yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlarini bilmadingmi?» dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (ханжар билан) яраланганда, Суҳайб: «Вой биродарим!» дея бошлади. Шунда Умар унга: «Эй Суҳайб! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум тирикларнинг йиғиси сабабли азобланади›, деганларини билмадингми?» деди.
وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ صَفْوَانَ أَبُو يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ، عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ لَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ أَقْبَلَ صُهَيْبٌ مِنْ مَنْزِلِهِ حَتَّى دَخَلَ عَلَى عُمَرَ فَقَامَ بِحِيَالِهِ يَبْكِي فَقَالَ عُمَرُ عَلاَمَ تَبْكِي أَعَلَىَّ تَبْكِي قَالَ إِي وَاللَّهِ لَعَلَيْكَ أَبْكِي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ . قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ يُبْكَى عَلَيْهِ يُعَذَّبُ " . قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِمُوسَى بْنِ طَلْحَةَ فَقَالَ كَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ إِنَّمَا كَانَ أُولَئِكَ الْيَهُودَ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar yaralanganda, Suhayb oʻz uyidan kelib, Umarning oldiga kirdi-da, uning roʻparasida turib yigʻladi. Shunda Umar: «Nimaga yigʻlayapsan? Menga yigʻlayapsanmi?» dedi. (Suhayb): «Ha, Allohga qasamki, senga yigʻlayapman, ey moʻminlarning amiri», dedi. (Umar): «Allohga qasamki, sen Rasululloh ﷺ: ‹Kimga yigʻlansa, u azoblanadi›, deganlarini bilarding», dedi. (Roviy) dedi: Men buni Muso ibn Talhaga aytdim. Shunda u: «Oisha: ‹U faqat anavi yahudiylar (haqida) edi›, der edi», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар яраланганда, Суҳайб ўз уйидан келиб, Умарнинг олдига кирди-да, унинг рўпарасида туриб йиғлади. Шунда Умар: «Нимага йиғлаяпсан? Менга йиғлаяпсанми?» деди. (Суҳайб): «Ҳа, Аллоҳга қасамки, сенга йиғлаяпман, эй мўминларнинг амири», деди. (Умар): «Аллоҳга қасамки, сен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимга йиғланса, у азобланади›, деганларини билардинг», деди. (Ровий) деди: Мен буни Мусо ибн Талҳага айтдим. Шунда у: «Оиша: ‹У фақат анави яҳудийлар (ҳақида) эди›, дер эди», деди.
وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، لَمَّا طُعِنَ عَوَّلَتْ عَلَيْهِ حَفْصَةُ فَقَالَ يَا حَفْصَةُ أَمَا سَمِعْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُعَوَّلُ عَلَيْهِ يُعَذَّبُ " . وَعَوَّلَ عَلَيْهِ صُهَيْبٌ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَمَا عَلِمْتَ " أَنَّ الْمُعَوَّلَ عَلَيْهِ يُعَذَّبُ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob (xanjar bilan) yaralanganda, Hafsa unga nola qildi. Shunda (Umar): «Ey Hafsa! Rasululloh ﷺ: ‹Oʻziga nola qilingan kishi azoblanadi›, deyayotganlarini eshitmaganmiding?» dedi. Suhayb ham unga nola qildi. Shunda Umar: «Ey Suhayb! ‹Oʻziga nola qilingan kishi azoblanadi›ni bilmaysanmi?» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб (ханжар билан) яраланганда, Ҳафса унга нола қилди. Шунда (Умар): «Эй Ҳафса! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўзига нола қилинган киши азобланади›, деяётганларини эшитмаганмидинг?» деди. Суҳайб ҳам унга нола қилди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб! ‹Ўзига нола қилинган киши азобланади›ни билмайсанми?» деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً .
فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ . فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ . فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ . قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا . فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ . قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ . فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ .
فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ " . وَلَكِنَّهُ قَالَ " إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى " . قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ .
Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umarning yonida oʻtirgan edim, biz Usmonning qizi Ummu Abonning janozasini kutayotgan edik, uning yonida Amr ibn Usmon ham bor edi. Shu payt Ibn Abbos keldi, uni bir yetaklovchi yetaklab kelmoqda edi. Oʻylaymanki, u (yetaklovchi) Ibn Umarning joyini unga aytdi. Shunda u kelib, mening yonimga oʻtirdi, men ularning ikkovi orasida boʻldim. Shu payt uydan bir ovoz (yigʻi-nola) keldi. Shunda Ibn Umar — goʻyo Amrga: turib, ularni qaytarsin, deb taklif qilayotgandek — dedi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Albatta, marhum ahli yigʻlagani sababli azoblanadi», deyayotganlarini eshitganman. (Roviy) dedi: Abdulloh buni (har holatga) umumiy qilib aytdi. Shunda Ibn Abbos dedi: Biz moʻminlarning amiri Umar ibn Xattob bilan birga edik, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir kishi daraxt (soyasi)da tushib turardi. (Umar) menga: «Borib, anavi kishi kim ekanini bilib kel», dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb edi. Uning oldiga qaytib: «Sen menga, anavi kishi kim ekanini bilib kel, deb buyurgan eding, u Suhayb ekan», dedim. (Umar): «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», dedi. Men: «Uning yonida ahli (oilasi) bor», dedim. (Umar): «Yonida ahli boʻlsa ham (mayli)», dedi. — Ayyub baʼzan: «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», degan. — Biz (Madinaga) yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay moʻminlarning amiri yaralandi. Shunda Suhayb: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» deya keldi. Shunda Umar: «Bilmadingmi yoki eshitmadingmi, — Ayyub dedi: yoki ‹bilmadingmi yoki eshitmadingmi›, dedi, — Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum ahlining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlarini?» dedi. (Roviy) dedi: Abdullohga kelsak, u buni (har holatga) umumiy qilib aytdi, Umarga kelsak, u: «baʼzi», dedi. Shunda men turib, Oishaning oldiga kirdim-da, unga Ibn Umar aytgan narsani aytdim. Shunda u: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum birovning yigʻisi sababli azoblanadi›, deb hech qachon aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, kofirga Alloh ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar. Va albatta, Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi. {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. Ayyub dedi: Ibn Abu Mulayka dedi: menga Qosim ibn Muhammad hadis aytdi, u: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganda, u: «Sizlar menga yolgʻonchi ham, yolgʻonchiga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan rivoyat qilyapsizlar, lekin quloq (eshitishda) xato qiladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умарнинг ёнида ўтирган эдим, биз Усмоннинг қизи Умму Абоннинг жанозасини кутаётган эдик, унинг ёнида Амр ибн Усмон ҳам бор эди. Шу пайт Ибн Аббос келди, уни бир етакловчи етаклаб келмоқда эди. Ўйлайманки, у (етакловчи) Ибн Умарнинг жойини унга айтди. Шунда у келиб, менинг ёнимга ўтирди, мен уларнинг иккови орасида бўлдим. Шу пайт уйдан бир овоз (йиғи-нола) келди. Шунда Ибн Умар — гўё Амрга: туриб, уларни қайтарсин, деб таклиф қилаётгандек — деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Албатта, марҳум аҳли йиғлагани сабабли азобланади», деяётганларини эшитганман. (Ровий) деди: Абдуллоҳ буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди. Шунда Ибн Аббос деди: Биз мўминларнинг амири Умар ибн Хаттоб билан бирга эдик, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир киши дарахт (сояси)да тушиб турарди. (Умар) менга: «Бориб, анави киши ким эканини билиб кел», деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб эди. Унинг олдига қайтиб: «Сен менга, анави киши ким эканини билиб кел, деб буюрган эдинг, у Суҳайб экан», дедим. (Умар): «Унга айт, бизга қўшилсин», деди. Мен: «Унинг ёнида аҳли (оиласи) бор», дедим. (Умар): «Ёнида аҳли бўлса ҳам (майли)», деди. — Айюб баъзан: «Унга айт, бизга қўшилсин», деган. — Биз (Мадинага) етиб келганимизда, кўп ўтмай мўминларнинг амири яраланди. Шунда Суҳайб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» дея келди. Шунда Умар: «Билмадингми ёки эшитмадингми, — Айюб деди: ёки ‹билмадингми ёки эшитмадингми›, деди, — Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганларини?» деди. (Ровий) деди: Абдуллоҳга келсак, у буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди, Умарга келсак, у: «баъзи», деди. Шунда мен туриб, Оишанинг олдига кирдим-да, унга Ибн Умар айтган нарсани айтдим. Шунда у: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум бировнинг йиғиси сабабли азобланади›, деб ҳеч қачон айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, кофирга Аллоҳ аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар. Ва албатта, Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади. {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. Айюб деди: Ибн Абу Мулайка деди: менга Қосим ибн Муҳаммад ҳадис айтди, у: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганда, у: «Сизлар менга ёлғончи ҳам, ёлғончига чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ривоят қиляпсизлар, лекин қулоқ (эшитишда) хато қилади», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ قَالَ فَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا - قَالَ - فَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا - قَالَ - جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ ثُمَّ حَدَّثَ فَقَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ شَجَرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ - قَالَ - فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي . قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ . فَلَمَّا أَنْ أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ . فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " .
فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ عُمَرَ لاَ وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَحَدٍ " . وَلَكِنْ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " قَالَ وَقَالَتْ عَائِشَةُ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ { وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى} قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ أَضْحَكَ وَأَبْكَى . قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ فَوَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ مِنْ شَىْءٍ .
Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. (Abdulloh) dedi: Biz uning (janozasi)da hozir boʻlgani keldik. (U) dedi: Ibn Umar va Ibn Abbos ham unda hozir boʻldilar. (U) dedi: Men esa ularning ikkovi orasida oʻtirgan edim. (U) dedi: Men ulardan birining yoniga oʻtirdim, soʻng ikkinchisi kelib, mening yonimga oʻtirdi. Shunda Abdulloh ibn Umar oʻzining roʻparasidagi Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Zero, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagani sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Umar ham buning baʼzisini aytar edi», dedi-da, soʻng hadis aytib dedi: Men Umar bilan birga Makkadan qaytdim, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir daraxt soyasi ostida (otliq) yoʻlovchilar bor edi. (Umar): «Borib, bu yoʻlovchilar kimligini qara», dedi. Men qaradim, u Suhayb edi. (U) dedi: Men buni unga xabar berdim. Shunda (Umar): «Uni menga chaqir», dedi. (U) dedi: Men Suhaybning oldiga qaytib: «Yoʻlga chiqib, moʻminlarning amiriga qoʻshil», dedim. Umar yaralanganda, Suhayb yigʻlab kirib: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» dedi. Shunda Umar: «Ey Suhayb! Menga yigʻlayapsanmi? Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Ibn Abbos dedi: Umar vafot etganida, men buni Oishaga aytdim. Shunda u: «Alloh Umarga rahm qilsin! Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh moʻminni birovning yigʻisi sababli azoblaydi›, deb aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, Alloh kofirga oʻziga ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar», dedi. (U) dedi: Oisha: «Sizlarga Qurʼon kifoyadir: {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. (U) dedi: Shunda Ibn Abbos: «Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi», dedi. Ibn Abu Mulayka dedi: Allohga qasamki, Ibn Umar (bunga qarshi) hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. (Абдуллоҳ) деди: Биз унинг (жанозаси)да ҳозир бўлгани келдик. (У) деди: Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам унда ҳозир бўлдилар. (У) деди: Мен эса уларнинг иккови орасида ўтирган эдим. (У) деди: Мен улардан бирининг ёнига ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб, менинг ёнимга ўтирди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар ўзининг рўпарасидаги Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Зеро, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобланади›, деганлар», деди. Шунда Ибн Аббос: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтар эди», деди-да, сўнг ҳадис айтиб деди: Мен Умар билан бирга Маккадан қайтдим, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир дарахт сояси остида (отлиқ) йўловчилар бор эди. (Умар): «Бориб, бу йўловчилар кимлигини қара», деди. Мен қарадим, у Суҳайб эди. (У) деди: Мен буни унга хабар бердим. Шунда (Умар): «Уни менга чақир», деди. (У) деди: Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: «Йўлга чиқиб, мўминларнинг амирига қўшил», дедим. Умар яраланганда, Суҳайб йиғлаб кириб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» деди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб! Менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлаган баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганлар», деди. Ибн Аббос деди: Умар вафот этганида, мен буни Оишага айтдим. Шунда у: «Аллоҳ Умарга раҳм қилсин! Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ мўминни бировнинг йиғиси сабабли азоблайди›, деб айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, Аллоҳ кофирга ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар», деди. (У) деди: Оиша: «Сизларга Қуръон кифоядир: {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. (У) деди: Шунда Ибн Аббос: «Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади», деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллоҳга қасамки, Ибн Умар (бунга қарши) ҳеч нарса демади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ،
بْنِ قُرَّةَ عَنْ عَائِذِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ، أَتَى عَلَى سَلْمَانَ وَصُهَيْبٍ وَبِلاَلٍ فِي نَفَرٍ فَقَالُوا
وَاللَّهِ مَا أَخَذَتْ سُيُوفُ اللَّهِ مِنْ عُنُقِ عَدُوِّ اللَّهِ مَأْخَذَهَا . قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَتَقُولُونَ هَذَا
لِشَيْخِ قُرَيْشٍ وَسَيِّدِهِمْ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ " يَا أَبَا بَكْرٍ لَعَلَّكَ
أَغْضَبْتَهُمْ لَئِنْ كُنْتَ أَغْضَبْتَهُمْ لَقَدْ أَغْضَبْتَ رَبَّكَ " . فَأَتَاهُمْ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ يَا إِخْوَتَاهْ أَغْضَبْتُكُمْ
قَالُوا لاَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ يَا أُخَىَّ .
Oiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon bir guruh kishilar orasidagi Salmon, Suhayb va Bilolning oldiga keldi. Shunda ular: «Allohga qasamki, Allohning qilichlari Allohning dushmanining boʻynidan oʻzi olishi lozim boʻlgan narsani (toʻla) olmadi», — dedilar. (Rovi) dedi: Shunda Abu Bakr: «Quraysh shayxiga va ularning sayyidiga shuni aytasizlarmi?!» — dedi. Soʻng u Nabiy ﷺ ning huzuriga kelib, bundan xabar berdi. U zot: «Ey Abu Bakr! Sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang kerak; agar sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang, Robbingni gʻazablantiribsan», — dedilar. Shunda Abu Bakr ularning oldiga kelib: «Ey birodarlarim! Men sizlarni gʻazablantirdimmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq, Alloh seni magʻfirat qilsin, ey ukajonim», — dedilar.Оиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Суфён бир гуруҳ кишилар орасидаги Салмон, Суҳайб ва Билолнинг олдига келди. Шунда улар: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг қиличлари Аллоҳнинг душманининг бўйнидан ўзи олиши лозим бўлган нарсани (тўла) олмади», — дедилар. (Рови) деди: Шунда Абу Бакр: «Қурайш шайхига ва уларнинг саййидига шуни айтасизларми?!» — деди. Сўнг у Набий ﷺ нинг ҳузурига келиб, бундан хабар берди. У зот: «Эй Абу Бакр! Сен уларни ғазаблантирган бўлсанг керак; агар сен уларни ғазаблантирган бўлсанг, Роббингни ғазаблантирибсан», — дедилар. Шунда Абу Бакр уларнинг олдига келиб: «Эй биродарларим! Мен сизларни ғазаблантирдимми?» — деди. Улар: «Йўқ, Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй укажоним», — дедилар.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ - عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ إِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَعَمَّدَ عَلَىَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarga koʻp hadis aytishimdan meni toʻxtatib turgan narsa shuki, Rasululloh ﷺ: ‹Kim menga atayin yolgʻon nisbat bersa, doʻzaxdan oʻrnini hozirlab olaversin›, dedilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Сизларга кўп ҳадис айтишимдан мени тўхтатиб турган нарса шуки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким менга атайин ёлғон нисбат берса, дўзахдан ўрнини ҳозирлаб олаверсин›, дедилар».