Suhayb Rumiy

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ نَابِلٍ، صَاحِبِ الْعَبَاءِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ صُهَيْبٍ، صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَرْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَىَّ إِشَارَةً وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ بِإِصْبَعِهِ ‏.‏

Rasululloh ﷺning sahobalari Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning yonlaridan oʻtdim, u zot namoz oʻqiyotgan edilar. Men u zotga salom berdim, u zot menga ishora bilan alik oldilar. Bilishimcha, u zot barmoqlari bilan (ishora qilgan) edilar.Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан ўтдим, у зот намоз ўқиётган эдилар. Мен у зотга салом бердим, у зот менга ишора билан алик олдилар. Билишимча, у зот бармоқлари билан (ишора қилган) эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَسْجِدَ قُبَاءَ لِيُصَلِّيَ فِيهِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ رِجَالٌ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُ صُهَيْبًا وَكَانَ مَعَهُ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ إِذَا سُلِّمَ عَلَيْهِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Qubo masjidiga unda namoz oʻqish uchun kirdilar. Shunda oldilariga bir necha kishilar kirib, u zotga salom berishardi. Men u zotning yonlarida boʻlgan Suhaybdan: «Nabiy ﷺ oʻzlariga salom berilganda qanday qilar edilar?» deb soʻradim. U: «U zot qoʻllari bilan ishora qilardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Қубо масжидига унда намоз ўқиш учун кирдилар. Шунда олдиларига бир неча кишилар кириб, у зотга салом беришарди. Мен у зотнинг ёнларида бўлган Суҳайбдан: «Набий ﷺ ўзларига салом берилганда қандай қилар эдилар?» деб сўрадим. У: «У зот қўллари билан ишора қилардилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَرْوَانَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ كَعْبًا، حَلَفَ لَهُ بِاللَّهِ الَّذِي فَلَقَ الْبَحْرَ لِمُوسَى إِنَّا لَنَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّ دَاوُدَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلاَتِهِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِي الَّذِي جَعَلْتَهُ لِي عِصْمَةً وَأَصْلِحْ لِي دُنْيَاىَ الَّتِي جَعَلْتَ فِيهَا مَعَاشِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ نِقْمَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي كَعْبٌ أَنَّ صُهَيْبًا حَدَّثَهُ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُهُنَّ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنْ صَلاَتِهِ ‏.‏

Ato ibn Abu Marvon (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: Kaʼb unga Musoga dengizni yorib bergan Alloh nomiga qasam ichib: «Biz Tavrotda topamizki, Allohning paygʻambari Dovud ﷺ namozidan qaytganlarida shunday derdilar: ‹Allohumma aslih li diniyalladi jaʼaltahu li ismatan va aslih li dunyoyallati jaʼalta fiha maoshi, allohumma inni auzu birizoka min saxatik va auzu biafvika min niqmatik va auzu bika mink, la mania lima aʼtayta va la muʼtiya lima manaʼta va la yanfau zal-jaddi minkal-jadd (Ey Alloh, menga himoya qilib bergan dinimni isloh qil va tirikchiligimni oʻrnatgan dunyoyimni isloh qil, ey Alloh, men Sening gʻazabingdan rizoliging bilan panoh soʻrayman, jazoyingdan avfing bilan panoh soʻrayman va Sendan Ozing bilan panoh soʻrayman, Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq, boylik egasiga uning boyligi Sendan hech naf bermas)›», dedi.Ато ибн Абу Марвон (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: Каъб унга Мусога денгизни ёриб берган Аллоҳ номига қасам ичиб: «Биз Тавротда топамизки, Аллоҳнинг пайғамбари Довуд ﷺ намозидан қайтганларида шундай дердилар: ‹Аллоҳумма аслиҳ ли динияллади жаъалтаҳу ли исматан ва аслиҳ ли дунёяллати жаъалта фиҳа маоши, аллоҳумма инни аузу биризока мин сахатик ва аузу биафвика мин ниқматик ва аузу бика минк, ла маниа лима аътайта ва ла муътия лима манаъта ва ла янфау зал-жадди минкал-жадд (Эй Аллоҳ, менга ҳимоя қилиб берган динимни ислоҳ қил ва тирикчилигимни ўрнатган дунёйимни ислоҳ қил, эй Аллоҳ, мен Сенинг ғазабингдан ризолигинг билан паноҳ сўрайман, жазойингдан авфинг билан паноҳ сўрайман ва Сендан Озинг билан паноҳ сўрайман, Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ, бойлик эгасига унинг бойлиги Сендан ҳеч наф бермас)›», деди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ لَمَّا هَلَكَتْ أُمُّ أَبَانَ حَضَرْتُ مَعَ النَّاسِ فَجَلَسْتُ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَبَكَيْنَ النِّسَاءُ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ أَلاَ تَنْهَى هَؤُلاَءِ عَنِ الْبُكَاءِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ خَرَجْتُ مَعَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ رَأَى رَكْبًا تَحْتَ شَجَرَةٍ فَقَالَ انْظُرْ مَنِ الرَّكْبُ فَذَهَبْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَذَا صُهَيْبٌ وَأَهْلُهُ ‏.‏ فَقَالَ عَلَىَّ بِصُهَيْبٍ ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ أُصِيبَ عُمَرُ فَجَلَسَ صُهَيْبٌ يَبْكِي عِنْدَهُ يَقُولُ وَاأُخَيَّاهُ وَاأُخَيَّاهُ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا صُهَيْبُ لاَ تَبْكِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ أَمَا وَاللَّهِ مَا تُحَدِّثُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ كَاذِبَيْنِ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْقُرْآنِ لَمَا يَشْفِيكُمْ ‏{‏ أَلاَّ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ‏}‏ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ummu Abon vafot etganida, men odamlar bilan hozir boʻldim va Abdulloh ibn Umar bilan Ibn Abbosning oʻrtasida oʻtirdim. Ayollar yigʻlashdi. Ibn Umar: «Nega bularni yigʻlashdan qaytarmaysanmi? Chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Marhum, ahli uning uchun qilgan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deb aytganlarini eshitdim», dedi. Ibn Abbos esa: «Umar ham buning baʼzisini aytardi. Men Umar bilan chiqqan edim, Baydoga yetganimizda u bir daraxt ostida bir karvonni koʻrdi-da: ‹Bu kimning karvoni ekan, qarab kel›, dedi. Men bordim, u Suhayb va uning ahli ekan. Qaytib kelib: ‹Ey amirul-moʻminin, bu Suhayb va uning ahli›, dedim. U: ‹Suhaybni oldimga chaqir›, dedi. Madinaga kirganimizda Umar ‹jarohat bilan› urildi. Suhayb uning yonida oʻtirib: ‹Voh, birodarim! Voh, birodarim!› deya yigʻlay boshladi. Umar: ‹Ey Suhayb, yigʻlama, chunki men Rasululloh ﷺ: «Marhum, ahli uning uchun qilgan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi«, deb aytganlarini eshitganman›, dedi», dedi. Ibn Abbos aytdi: Men buni Oishaga zikr qildim. U: «Yoʻq, vallohi, siz bu hadisni yolgʻonchi yoxud yolgʻonga chiqarilgan kishilardan rivoyat qilayotganingiz yoʻq, lekin eshitishda xato boʻladi. Sizlarga Qurʼonda shifo beradigan narsa bordir: {Hech bir gunohkor jon boshqasining gunohini koʻtarmas}. Lekin Rasululloh ﷺ: ‹Alloh kofirning azobini ahli uning uchun yigʻlagani sababli ziyoda qiladi›, dedilar», dedi. (Anʼom 164)Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умму Абон вафот этганида, мен одамлар билан ҳозир бўлдим ва Абдуллоҳ ибн Умар билан Ибн Аббоснинг ўртасида ўтирдим. Аёллар йиғлашди. Ибн Умар: «Нега буларни йиғлашдан қайтармайсанми? Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Марҳум, аҳли унинг учун қилган баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деб айтганларини эшитдим», деди. Ибн Аббос эса: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтарди. Мен Умар билан чиққан эдим, Байдога етганимизда у бир дарахт остида бир карвонни кўрди-да: ‹Бу кимнинг карвони экан, қараб кел›, деди. Мен бордим, у Суҳайб ва унинг аҳли экан. Қайтиб келиб: ‹Эй амирул-мўминин, бу Суҳайб ва унинг аҳли›, дедим. У: ‹Суҳайбни олдимга чақир›, деди. Мадинага кирганимизда Умар ‹жароҳат билан› урилди. Суҳайб унинг ёнида ўтириб: ‹Воҳ, биродарим! Воҳ, биродарим!› дея йиғлай бошлади. Умар: ‹Эй Суҳайб, йиғлама, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: «Марҳум, аҳли унинг учун қилган баъзи йиғиси сабабли азобланади«, деб айтганларини эшитганман›, деди», деди. Ибн Аббос айтди: Мен буни Оишага зикр қилдим. У: «Йўқ, валлоҳи, сиз бу ҳадисни ёлғончи ёхуд ёлғонга чиқарилган кишилардан ривоят қилаётганингиз йўқ, лекин эшитишда хато бўлади. Сизларга Қуръонда шифо берадиган нарса бордир: {Ҳеч бир гуноҳкор жон бошқасининг гуноҳини кўтармас}. Лекин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ кофирнинг азобини аҳли унинг учун йиғлагани сабабли зиёда қилади›, дедилар», деди. (Анъом 164)

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ لِصُهَيْبٍ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ خَاتَمَ الذَّهَبِ قَالَ قَدْ رَآهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ فَلَمْ يَعِبْهُ ‏.‏ قَالَ مَنْ هُوَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Umar Suhaybga: ‹Nega men seni oltin uzuk taqib yurganingni koʻryapman?› dedi. U: ‹Sendan koʻra afzalroq zot buni koʻrgan va uni ayblamagan›, dedi. Umar: ‹U kim?› dedi. Suhayb: ‹Rasululloh ﷺ›, dedi», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Умар Суҳайбга: ‹Нега мен сени олтин узук тақиб юрганингни кўряпман?› деди. У: ‹Сендан кўра афзалроқ зот буни кўрган ва уни айбламаган›, деди. Умар: ‹У ким?› деди. Суҳайб: ‹Расулуллоҳ ﷺ›, деди», деди.