Tamim ad-Doriy

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَوَكِيعٌ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، وَقَالَ، بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا السُّنَّةُ فِي الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ يُسْلِمُ عَلَى يَدَىْ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ أَوْلَى النَّاسِ بِمَحْيَاهُ وَمَمَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ وَيُقَالُ ابْنُ مَوْهَبٍ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ ‏.‏ وَقَدْ أَدْخَلَ بَعْضُهُمْ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ وَبَيْنَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ وَلاَ يَصِحُّ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُمَرَ وَزَادَ فِيهِ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ وَهُوَ عِنْدِي لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُجْعَلُ مِيرَاثُهُ فِي بَيْتِ الْمَالِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺdan: «Mushrik ahlidan boʻlgan bir kishi musulmonlardan birortasining qoʻlida islom qabul qilsa, sunnat (hukm) nima boʻladi?», deb soʻradim. Shunda Rasululloh ﷺ: «U (islomga keltirgan kishi) hayotida ham, mamotida ham odamlarning unga eng haqlirogʻidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Abdulloh ibn Vahbning — uni Ibn Mavhab ham deyiladi — Tamim ad-Doriydan (qilgan) hadisi orqaligina bilamiz. Baʼzilar Abdulloh ibn Vahb bilan Tamim ad-Doriy oʻrtasiga Qabisa ibn Zuaybni kiritganlar, bu sahih emas. Uni Yahyo ibn Hamza Abdulaziz ibn Umardan rivoyat qilib, unda Qabisa ibn Zuaybni qoʻshgan, bu mening nazdimda muttasil (ulangan) emas. Bu hadisga baʼzi ilm ahli amal qilganlar. Baʼzilari esa: «Uning merosi baytulmolga qoʻyiladi», deganlar. Bu Shofiʼiyning soʻzidir va u Nabiy ﷺning «Valo (ozod qilish qarobati) ozod qilgan kishiga tegishlidir» degan hadisini dalil keltirgan.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Мушрик аҳлидан бўлган бир киши мусулмонлардан бирортасининг қўлида ислом қабул қилса, суннат (ҳукм) нима бўлади?», деб сўрадим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У (исломга келтирган киши) ҳаётида ҳам, мамотида ҳам одамларнинг унга энг ҳақлироғидир», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Абдуллоҳ ибн Ваҳбнинг — уни Ибн Мавҳаб ҳам дейилади — Тамим ад-Дорийдан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз. Баъзилар Абдуллоҳ ибн Ваҳб билан Тамим ад-Дорий ўртасига Қабиса ибн Зуайбни киритганлар, бу саҳиҳ эмас. Уни Яҳё ибн Ҳамза Абдулазиз ибн Умардан ривоят қилиб, унда Қабиса ибн Зуайбни қўшган, бу менинг наздимда муттасил (уланган) эмас. Бу ҳадисга баъзи илм аҳли амал қилганлар. Баъзилари эса: «Унинг мероси байтулмолга қўйилади», деганлар. Бу Шофиъийнинг сўзидир ва у Набий ﷺнинг «Вало (озод қилиш қаробати) озод қилган кишига тегишлидир» деган ҳадисини далил келтирган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَعِدَ الْمِنْبَرَ فَضَحِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ حَدَّثَنِي بِحَدِيثٍ فَفَرِحْتُ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا سَفِينَةً فِي الْبَحْرِ فَجَالَتْ بِهِمْ حَتَّى قَذَفَتْهُمْ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ لَبَّاسَةٍ نَاشِرَةٍ شَعْرَهَا فَقَالُوا مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا فَأَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ لاَ أُخْبِرُكُمْ وَلاَ أَسْتَخْبِرُكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِنَّ ثَمَّ مَنْ يُخْبِرُكُمْ وَيَسْتَخْبِرُكُمْ ‏.‏ فَأَتَيْنَا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُوثَقٌ بِسِلْسِلَةٍ فَقَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ عَيْنِ زُغَرَ ‏.‏ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ الْبُحَيْرَةِ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ الَّذِي بَيْنَ الأُرْدُنِّ وَفِلَسْطِينَ هَلْ أَطْعَمَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ النَّبِيِّ هَلْ بُعِثَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي كَيْفَ النَّاسُ إِلَيْهِ قُلْنَا سِرَاعٌ ‏.‏ قَالَ فَنَزَّ نَزْوَةً حَتَّى كَادَ ‏.‏ قُلْنَا فَمَا أَنْتَ قَالَ إِنَّهُ الدَّجَّالُ وَإِنَّهُ يَدْخُلُ الأَمْصَارَ كُلَّهَا إِلاَّ طَيْبَةَ ‏.‏ وَطَيْبَةُ الْمَدِينَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ minbarga chiqib, kulib: «Tamim ad-Doriy menga bir hadis (voqea) soʻzlab berdi, men undan xursand boʻldim va uni sizlarga ham soʻzlab berishni xohladim. U menga shuni soʻzlab berdiki, Falastin aholisidan boʻlgan baʼzi odamlar dengizda kemaga minishibdi. Kema ularni u yon-bu yon dengiz oralaridan biriga uloqtirguncha tashlabdi. Qarasalar, bir jonzot — junlari sochilib turgan, bahaybat narsa. Ular: ‹Sen nimasan?› deyishibdi. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, deyishibdi. U: ‹Men sizlarga xabar bermayman va sizlardan xabar ham soʻramayman, lekin qishloqning eng chetiga boringlar, oʻsha yerda sizlarga xabar beradigan va sizlardan xabar oladigan kishi bor›, debdi. Biz qishloqning eng chetiga bordik, qarasak, zanjir bilan bogʻlangan bir kishi. U: ‹Menga Zugʻar buloqi haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Menga koʻl (Buhayra) haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Iordaniya bilan Falastin orasidagi Bayson xurmozorlari haqida xabar beringlar, ular meva berdimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga Nabiy haqida xabar beringlar, u (paygʻambar etib) yuborildimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga odamlar unga qanday (munosabatda) ekanini ayting›, debdi. Biz: ‹Tezda (intilib) borishyapti›, dedik. Shunda u (ozod boʻlmoqchi boʻlib) sapchib sakradi. Biz: ‹Sen oʻzing kimsan?› dedik. U: ‹Men Dajjolman›, debdi. U barcha shaharlarga kiradi, faqat Toybaga kira olmaydi. Toyba esa Madinadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Qatodadan, u Shaʼbiydan (rivoyat qilingan tariqda) sahih gʻaribdir. Uni bir necha kishi Shaʼbiydan, u Fotima bint Qaysdan rivoyat qilgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ минбарга чиқиб, кулиб: «Тамим ад-Дорий менга бир ҳадис (воқеа) сўзлаб берди, мен ундан хурсанд бўлдим ва уни сизларга ҳам сўзлаб беришни хоҳладим. У менга шуни сўзлаб бердики, Фаластин аҳолисидан бўлган баъзи одамлар денгизда кемага минишибди. Кема уларни у ён-бу ён денгиз ораларидан бирига улоқтиргунча ташлабди. Қарасалар, бир жонзот — жунлари сочилиб турган, баҳайбат нарса. Улар: ‹Сен нимасан?› дейишибди. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дейишибди. У: ‹Мен сизларга хабар бермайман ва сизлардан хабар ҳам сўрамайман, лекин қишлоқнинг энг четига боринглар, ўша ерда сизларга хабар берадиган ва сизлардан хабар оладиган киши бор›, дебди. Биз қишлоқнинг энг четига бордик, қарасак, занжир билан боғланган бир киши. У: ‹Менга Зуғар булоқи ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Менга кўл (Буҳайра) ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Иордания билан Фаластин орасидаги Байсон хурмозорлари ҳақида хабар беринглар, улар мева бердими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга Набий ҳақида хабар беринглар, у (пайғамбар этиб) юборилдими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга одамлар унга қандай (муносабатда) эканини айтинг›, дебди. Биз: ‹Тезда (интилиб) боришяпти›, дедик. Шунда у (озод бўлмоқчи бўлиб) сапчиб сакради. Биз: ‹Сен ўзинг кимсан?› дедик. У: ‹Мен Дажжолман›, дебди. У барча шаҳарларга киради, фақат Тойбага кира олмайди. Тойба эса Мадинадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Қатодадан, у Шаъбийдан (ривоят қилинган тариқда) саҳиҳ ғарибдир. Уни бир неча киши Шаъбийдан, у Фотима бинт Қайсдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بَاذَانَ، مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏)‏ قَالَ بَرِئَ مِنْهَا النَّاسُ غَيْرِي وَغَيْرَ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ وَكَانَا نَصْرَانِيَّيْنِ يَخْتَلِفَانِ إِلَى الشَّامِ قَبْلَ الإِسْلاَمِ فَأَتَيَا الشَّامَ لِتِجَارَتِهِمَا وَقَدِمَ عَلَيْهِمَا مَوْلًى لِبَنِي سَهْمٍ يُقَالُ لَهُ بُدَيْلُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ بِتِجَارَةٍ وَمَعَهُ جَامٌ مِنْ فِضَّةٍ يُرِيدُ بِهِ الْمَلِكَ وَهُوَ عُظْمُ تِجَارَتِهِ فَمَرِضَ فَأَوْصَى إِلَيْهِمَا وَأَمَرَهُمَا أَنْ يُبَلِّغَا مَا تَرَكَ أَهْلَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا مَاتَ أَخَذْنَا ذَلِكَ الْجَامَ فَبِعْنَاهُ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ ثُمَّ اقْتَسَمْنَاهُ أَنَا وَعَدِيُّ بْنُ بَدَّاءٍ فَلَمَّا قَدِمْنَا إِلَى أَهْلِهِ دَفَعْنَا إِلَيْهِمْ مَا كَانَ مَعَنَا وَفَقَدُوا الْجَامَ فَسَأَلُونَا عَنْهُ فَقُلْنَا مَا تَرَكَ غَيْرَ هَذَا وَمَا دَفَعَ إِلَيْنَا غَيْرَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا أَسْلَمْتُ بَعْدَ قُدُومِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ تَأَثَّمْتُ مِنْ ذَلِكَ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَأَخْبَرْتُهُمُ الْخَبَرَ وَأَدَّيْتُ إِلَيْهِمْ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَنَّ عِنْدَ صَاحِبِي مِثْلَهَا فَأَتَوْا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُمُ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَجِدُوا فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْتَحْلِفُوهُ بِمَا يُعْظَمُ بِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِهِ فَحَلَفَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏)‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ ‏)‏ ‏.‏ فَقَامَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَرَجُلٌ آخَرُ فَحَلَفَا فَنُزِعَتِ الْخَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ مِنْ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِصَحِيحٍ ‏.‏ وَأَبُو النَّضْرِ الَّذِي رَوَى عَنْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ هُوَ عِنْدِي مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ وَقَدْ تَرَكَهُ أَهْلُ الْحَدِيثِ وَهُوَ صَاحِبُ التَّفْسِيرِ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْرِفُ لِسَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ الْمَدَنِيِّ رِوَايَةً عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ شَيْءٌ مِنْ هَذَا عَلَى الاِخْتِصَارِ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan, bu: {Ey imon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim hozir boʻlganida, ... oraingizdagi guvohlik} (Moida 106) oyati haqida rivoyat qiladi. U (Tamim) aytdi: Mendan va Adiy ibn Baddoʼdan boshqa odamlar bundan beriydirlar. Biz ikkimiz Islomdan oldin nasroniy boʻlib, Shomga borib-kelib turardik. Savdomiz uchun Shomga keldik. Banu Sahmning Budayl ibn Abu Maryam ismli ozod qilingan quli savdo bilan oldimizga keldi. Uning yonida podshohga atalgan kumush idish bor edi, bu uning savdosining eng katta qismi edi. U kasal boʻlib qoldi-da, bizga vasiyat qildi va qoldirgan narsasini ahliga yetkazishimizni buyurdi. Tamim aytdi: U vafot etganida, biz oʻsha idishni olib, ming dirhamga sotdik, soʻng men va Adiy ibn Baddoʼ uni boʻlishib oldik. Uning ahliga kelganimizda, yonimizdagi narsalarni ularga topshirdik. Ular idishni topa olmay, biz undan soʻradilar. Biz: «Bundan boshqa narsa qoldirmadi, bizga bundan boshqasini topshirmadi», dedik. Tamim aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlaridan keyin Islomni qabul qilganimda, men bundan gunohga botganimni his qildim-da, uning ahli oldiga kelib, voqeani aytib berdim va ularga besh yuz dirham topshirdim hamda ulik (sherigim)ning yonida ham shuncha borligini xabar berdim. Ular uni Rasululloh ﷺning oldilariga olib keldilar. U zot ulardan bayyina (dalil) soʻradilar, ular topa olmadilar. Shunda u zot ularga oʻz dini ahli oldida ulugʻlanadigan narsa bilan unga qasam ichirishni buyurdilar, u qasam ichdi. Shunda Alloh: {Ey imon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim hozir boʻlganida, oraingizdagi guvohlik...} — {Yoki oʻzlarining qasamlaridan keyin qasamlar qaytarilishidan qoʻrqsalar} (Moida 106-108) soʻziga qadar oyatni nozil qildi. Shunda Amr ibn al-Os va boshqa bir kishi turib qasam ichdilar va besh yuz dirham Adiy ibn Baddoʼdan tortib olindi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uning isnodi sahih emas. Muhammad ibn Ishoq bu hadisni undan rivoyat qilgan Abun-Nazr — mening nazdimda — Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiydir, u Abun-Nazr kunyasi bilan ataladi va hadis ahli uni tark qilishgan, u tafsir sohibidir. Men Muhammad ibn Ismoilning: ‹Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiy Abun-Nazr kunyasi bilan ataladi› deganini eshitganman. Abu Iso aytdi: Biz Solim Abun-Nazr al-Madaniyning Ummu Honiyning ozodi Abu Solihdan rivoyat qilganini bilmaymiz. Ibn Abbosdan bunga oʻxshash narsa boshqa bir yoʻl bilan, qisqartirilgan holda rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан, бу: {Эй имон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим ҳозир бўлганида, ... ораингиздаги гувоҳлик} (Моида 106) ояти ҳақида ривоят қилади. У (Тамим) айтди: Мендан ва Адий ибн Баддўдан бошқа одамлар бундан берийдирлар. Биз иккимиз Исломдан олдин насроний бўлиб, Шомга бориб-келиб турардик. Савдомиз учун Шомга келдик. Бану Саҳмнинг Будайл ибн Абу Марям исмли озод қилинган қули савдо билан олдимизга келди. Унинг ёнида подшоҳга аталган кумуш идиш бор эди, бу унинг савдосининг энг катта қисми эди. У касал бўлиб қолди-да, бизга васият қилди ва қолдирган нарсасини аҳлига етказишимизни буюрди. Тамим айтди: У вафот этганида, биз ўша идишни олиб, минг дирҳамга сотдик, сўнг мен ва Адий ибн Баддў уни бўлишиб олдик. Унинг аҳлига келганимизда, ёнимиздаги нарсаларни уларга топширдик. Улар идишни топа олмай, биз ундан сўрадилар. Биз: «Бундан бошқа нарса қолдирмади, бизга бундан бошқасини топширмади», дедик. Тамим айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларидан кейин Исломни қабул қилганимда, мен бундан гуноҳга ботганимни ҳис қилдим-да, унинг аҳли олдига келиб, воқеани айтиб бердим ва уларга беш юз дирҳам топширдим ҳамда улик (шеригим)нинг ёнида ҳам шунча борлигини хабар бердим. Улар уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб келдилар. У зот улардан баййина (далил) сўрадилар, улар топа олмадилар. Шунда у зот уларга ўз дини аҳли олдида улуғланадиган нарса билан унга қасам ичиришни буюрдилар, у қасам ичди. Шунда Аллоҳ: {Эй имон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим ҳозир бўлганида, ораингиздаги гувоҳлик...} — {Ёки ўзларининг қасамларидан кейин қасамлар қайтарилишидан қўрқсалар} (Моида 106-108) сўзига қадар оятни нозил қилди. Шунда Амр ибн ал-Ос ва бошқа бир киши туриб қасам ичдилар ва беш юз дирҳам Адий ибн Баддўдан тортиб олинди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, унинг исноди саҳиҳ эмас. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни ундан ривоят қилган Абун-Назр — менинг наздимда — Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбийдир, у Абун-Назр куняси билан аталади ва ҳадис аҳли уни тарк қилишган, у тафсир соҳибидир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг: ‹Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбий Абун-Назр куняси билан аталади› деганини эшитганман. Абу Исо айтди: Биз Солим Абун-Назр ал-Маданийнинг Умму Ҳонийнинг озоди Абу Солиҳдан ривоят қилганини билмаймиз. Ибн Аббосдан бунга ўхшаш нарса бошқа бир йўл билан, қисқартирилган ҳолда ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ مَعَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ بَدَاءٍ فَمَاتَ السَّهْمِيُّ بِأَرْضٍ لَيْسَ فِيهَا مُسْلِمٌ فَلَمَّا قَدِمَا بِتَرِكَتِهِ فَقَدُوا جَامًا مِنْ فِضَّةٍ مُخَوَّصًا بِالذَّهَبِ فَأَحْلَفَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وُجِدَ الْجَامُ بِمَكَّةَ فَقِيلَ اشْتَرَيْنَاهُ مِنْ عَدِيٍّ وَتَمِيمٍ فَقَامَ رَجُلاَنِ مِنْ أَوْلِيَاءِ السَّهْمِيِّ فَحَلَفَا بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَأَنَّ الْجَامَ لِصَاحِبِهِمْ ‏.‏ قَالَ وَفِيهِمْ نَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ ‏)‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Banu Sahmdan bir kishi Tamim ad-Doriy va Adiy ibn Baddoʼ bilan birga (safarga) chiqdi. Sahmlik kishi musulmon yoʻq bir yerda vafot etdi. Ular uning merosi bilan kelganlarida, (ahli) tilladan naqsh berilgan kumush idishni topa olmadilar. Rasululloh ﷺ ularning ikkalasiga qasam ichirdilar. Soʻng idish Makkada topildi va: «Buni Adiy va Tamimdan sotib oldik», deyildi. Shunda sahmlik kishining vorislaridan ikki kishi turib, Alloh nomi bilan: «Bizning guvohligimiz ularning guvohligidan haqliroqdir va idish bizning egamizniki edi», deb qasam ichdilar. (Ibn Abbos) aytdi: Ular haqida: {Ey imon keltirganlar! Oraingizdagi guvohlik...} (Moida 106) oyati nozil boʻldi. Bu hadis hasan gʻaribdir va u Ibn Abu Zoidaning hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бану Саҳмдан бир киши Тамим ад-Дорий ва Адий ибн Баддў билан бирга (сафарга) чиқди. Саҳмлик киши мусулмон йўқ бир ерда вафот этди. Улар унинг мероси билан келганларида, (аҳли) тилладан нақш берилган кумуш идишни топа олмадилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг иккаласига қасам ичирдилар. Сўнг идиш Маккада топилди ва: «Буни Адий ва Тамимдан сотиб олдик», дейилди. Шунда саҳмлик кишининг ворисларидан икки киши туриб, Аллоҳ номи билан: «Бизнинг гувоҳлигимиз уларнинг гувоҳлигидан ҳақлироқдир ва идиш бизнинг эгамизники эди», деб қасам ичдилар. (Ибн Аббос) айтди: Улар ҳақида: {Эй имон келтирганлар! Ораингиздаги гувоҳлик...} (Моида 106) ояти нозил бўлди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир ва у Ибн Абу Зоиданинг ҳадисидир.