Tamim ad-Doriy

وَقَالَ لِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ مَعَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ فَمَاتَ السَّهْمِيُّ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مُسْلِمٌ، فَلَمَّا قَدِمَا بِتَرِكَتِهِ فَقَدُوا جَامًا مِنْ فِضَّةٍ مُخَوَّصًا مِنْ ذَهَبٍ، فَأَحْلَفَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وُجِدَ الْجَامُ بِمَكَّةَ فَقَالُوا ابْتَعْنَاهُ مِنْ تَمِيمٍ وَعَدِيٍّ‏.‏ فَقَامَ رَجُلاَنِ مِنْ أَوْلِيَائِهِ، فَحَلَفَا لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا، وَإِنَّ الْجَامَ لِصَاحِبِهِمْ‏.‏ قَالَ وَفِيهِمْ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="5" aya_start="106" aya_end="106"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ ‏إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ}‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (shunday) dedi: «Bani Sahm qabilasidan bir kishi Tamim Doriy va Adiy ibn Baddo bilan birga (safarga) chiqdi. Bani Sahmlik kishi — biror musulmon (boʻlmagan) yerda vafot etdi. Tamim va Adiy — marhumning molini olib — qaytganda, ular: ‹Biz oltin naqshli kumush idishni yoʻqotdik›, — deb daʼvo qildi. Allohning Rasuli ﷺ ularga (daʼvolarini tasdiqlash uchun) qasam ichdirdi. Soʻng oʻsha idish Makkada — uni Tamim va Adiydan sotib olganini daʼvo qiladigan baʼzi odamlarda — topildi. Shunda marhumning qarindoshlaridan ikki guvoh (oʻrnidan) turib: ‹Bizning guvohligimiz Adiy va Tamimning guvohligidan toʻgʻriroq (haqliroq)dir va oʻsha idish — bizning marhum ulfatimizning(dir)›, — deb qasam ichdi. Bas, mana shu (voqea) munosabati bilan (mana bu) oyat nozil boʻldi: ‹Ey iymon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim yetib kelganda...› (Moida, 106)», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (шундай) деди: «Бани Саҳм қабиласидан бир киши Тамим Дорий ва Адий ибн Баддо билан бирга (сафарга) чиқди. Бани Саҳмлик киши — бирор мусулмон (бўлмаган) ерда вафот этди. Тамим ва Адий — марҳумнинг молини олиб — қайтганда, улар: ‹Биз олтин нақшли кумуш идишни йўқотдик›, — деб даъво қилди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга (даъволарини тасдиқлаш учун) қасам ичдирди. Сўнг ўша идиш Маккада — уни Тамим ва Адийдан сотиб олганини даъво қиладиган баъзи одамларда — топилди. Шунда марҳумнинг қариндошларидан икки гувоҳ (ўрнидан) туриб: ‹Бизнинг гувоҳлигимиз Адий ва Тамимнинг гувоҳлигидан тўғрироқ (ҳақлироқ)дир ва ўша идиш — бизнинг марҳум улфатимизнинг(дир)›, — деб қасам ичди. Бас, мана шу (воқеа) муносабати билан (мана бу) оят нозил бўлди: ‹Эй иймон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим етиб келганда...› (Моида, 106)», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan shuning oʻxshashi rivoyat qilinadi.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан шунинг ўхшаши ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَوَكِيعٌ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، وَقَالَ، بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا السُّنَّةُ فِي الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ يُسْلِمُ عَلَى يَدَىْ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ أَوْلَى النَّاسِ بِمَحْيَاهُ وَمَمَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ وَيُقَالُ ابْنُ مَوْهَبٍ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ ‏.‏ وَقَدْ أَدْخَلَ بَعْضُهُمْ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ وَبَيْنَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ وَلاَ يَصِحُّ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُمَرَ وَزَادَ فِيهِ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ وَهُوَ عِنْدِي لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُجْعَلُ مِيرَاثُهُ فِي بَيْتِ الْمَالِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺdan: «Mushrik ahlidan boʻlgan bir kishi musulmonlardan birortasining qoʻlida islom qabul qilsa, sunnat (hukm) nima boʻladi?», deb soʻradim. Shunda Rasululloh ﷺ: «U (islomga keltirgan kishi) hayotida ham, mamotida ham odamlarning unga eng haqlirogʻidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Abdulloh ibn Vahbning — uni Ibn Mavhab ham deyiladi — Tamim ad-Doriydan (qilgan) hadisi orqaligina bilamiz. Baʼzilar Abdulloh ibn Vahb bilan Tamim ad-Doriy oʻrtasiga Qabisa ibn Zuaybni kiritganlar, bu sahih emas. Uni Yahyo ibn Hamza Abdulaziz ibn Umardan rivoyat qilib, unda Qabisa ibn Zuaybni qoʻshgan, bu mening nazdimda muttasil (ulangan) emas. Bu hadisga baʼzi ilm ahli amal qilganlar. Baʼzilari esa: «Uning merosi baytulmolga qoʻyiladi», deganlar. Bu Shofiʼiyning soʻzidir va u Nabiy ﷺning «Valo (ozod qilish qarobati) ozod qilgan kishiga tegishlidir» degan hadisini dalil keltirgan.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Мушрик аҳлидан бўлган бир киши мусулмонлардан бирортасининг қўлида ислом қабул қилса, суннат (ҳукм) нима бўлади?», деб сўрадим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У (исломга келтирган киши) ҳаётида ҳам, мамотида ҳам одамларнинг унга энг ҳақлироғидир», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Абдуллоҳ ибн Ваҳбнинг — уни Ибн Мавҳаб ҳам дейилади — Тамим ад-Дорийдан (қилган) ҳадиси орқалигина биламиз. Баъзилар Абдуллоҳ ибн Ваҳб билан Тамим ад-Дорий ўртасига Қабиса ибн Зуайбни киритганлар, бу саҳиҳ эмас. Уни Яҳё ибн Ҳамза Абдулазиз ибн Умардан ривоят қилиб, унда Қабиса ибн Зуайбни қўшган, бу менинг наздимда муттасил (уланган) эмас. Бу ҳадисга баъзи илм аҳли амал қилганлар. Баъзилари эса: «Унинг мероси байтулмолга қўйилади», деганлар. Бу Шофиъийнинг сўзидир ва у Набий ﷺнинг «Вало (озод қилиш қаробати) озод қилган кишига тегишлидир» деган ҳадисини далил келтирган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَدُنَ قَالَ لَهُ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ أَلاَ أَتَّخِذُ لَكَ مِنْبَرًا يَا رَسُولَ اللَّهِ يَجْمَعُ - أَوْ يَحْمِلُ - عِظَامَكَ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏ ‏.‏ فَاتَّخَذَ لَهُ مِنْبَرًا مِرْقَاتَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ semirib qolganlarida, Tamim ad-Doriy u zotga: «Yo Rasululloh, sizga vujudingizni koʻtarib turadigan bir minbar yasab bermaymi?» dedi. U zot: «Mayli», dedilar. Shunda u (Tamim) u zot uchun ikki pogʻonali minbar yasab berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ семириб қолганларида, Тамим ад-Дорий у зотга: «Ё Расулуллоҳ, сизга вужудингизни кўтариб турадиган бир минбар ясаб бермайми?» деди. У зот: «Майли», дедилар. Шунда у (Тамим) у зот учун икки поғонали минбар ясаб берди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ إِيَاسٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَوَّلُ مَنْ أَسْرَجَ فِي الْمَسَاجِدِ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masjidlarda dastlab chiroq yoqqan kishi Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu) boʻlgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масжидларда дастлаб чироқ ёққан киши Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу) бўлган.

وَعَن فَاطِمَة بنت قيس قَالَتْ: سَمِعْتُ مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقَالَ: «لِيَلْزَمْ كُلُّ إِنْسَانٍ مُصَلَّاهُ» . ثُمَّ قَالَ: «هَلْ تَدْرُونَ لِمَ جَمَعْتُكُمْ؟» . قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: " إِنِّي وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُكُمْ لِرَغْبَةٍ وَلَا لِرَهْبَةٍ وَلَكِنْ جَمَعْتُكُمْ لِأَنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ كَانَ رَجُلًا نَصْرَانِيًّا فَجَاءَ فَبَايَعَ وَأَسْلَمَ وَحَدَّثَنِي حَدِيثًا وَافَقَ الَّذِي كُنْتُ أُحَدِّثُكُمْ بِهِ عَنِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ حَدَّثَنِي أَنَّهُ رَكِبَ فِي سَفِينَةٍ بَحْرِيَّةٍ مَعَ ثَلَاثِينَ رَجُلًا مِنْ لَخْمٍ وَجُذَامَ فَلَعِبَ بِهِمُ الْمَوْجُ شَهْرًا فِي الْبَحْر فأرفؤُوا إِلَى جَزِيرَةٍ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ فَجَلَسُوا فِي أقرب سفينة فَدَخَلُوا الْجَزِيرَةَ فَلَقِيَتْهُمْ دَابَّةٌ أَهْلَبُ كَثِيرُ الشَّعَرِ لَا يَدْرُونَ مَا قُبُلُهُ مِنْ دُبُرِهِ مِنْ كَثْرَةِ الشَّعَرِ قَالُوا: وَيْلَكِ مَا أَنْتِ؟ قَالَتْ: أَنَا الْجَسَّاسَةُ قَالُوا: وَمَا الْجَسَّاسَةُ؟ قَالَتْ: أَيُّهَا الْقَوْمُ انْطَلِقُوا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فِي الدَّيْرِ فَإِنَّهُ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالْأَشْوَاقِ قَالَ: لَمَّا سَمَّتْ لَنَا رَجُلًا فَرِقْنَا مِنْهَا أَنْ تَكُونَ شَيْطَانَةً قَالَ: فَانْطَلَقْنَا سِرَاعًا حَتَّى دَخَلْنَا الدَّيْرَ فَإِذَا فِيهِ أعظمُ إِنسان مَا رَأَيْنَاهُ قطُّ خَلْقاً وأشَدُّهُ وَثَاقاً مجموعةٌ يَده إِلَى عُنُقِهِ مَا بَيْنَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى كَعْبَيْهِ بِالْحَدِيدِ. قُلْنَا: وَيْلَكَ مَا أَنْتَ؟ قَالَ: قَدْ قَدَرْتُمْ عَلَى خَبَرِي فَأَخْبِرُونِي مَا أَنْتُمْ؟ قَالُوا: نَحن أُناس من العربِ ركبنَا فِي سفينةٍ بحريّة فلعِبَ بِنَا الْبَحْر شهرا فَدَخَلْنَا الجزيرة فَلَقِيَتْنَا دَابَّةٌ أَهْلَبُ فَقَالَتْ: أَنَا الْجَسَّاسَةُ اعْمِدُوا إِلَى هَذَا فِي الدَّيْرِ فَأَقْبَلْنَا إِلَيْكَ سِرَاعًا وَفَزِعْنَا مِنْهَا وَلَمْ نَأْمَنْ أَنْ تَكُونَ شَيْطَانَةً فَقَالَ: أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ قُلْنَا: عَنْ أَيِّ شَأْنِهَا تَسْتَخْبِرُ؟ قَالَ: أَسْأَلُكُمْ عَنْ نَخْلِهَا هَلْ تُثْمِرُ؟ قُلْنَا: نَعَمْ. قَالَ: أَمَا إِنَّهَا تُوشِكُ أَنْ لَا تُثْمِرَ. قَالَ: أَخْبِرُونِي عَنْ بُحَيْرَةِ الطَّبَرِيَّةِ قُلْنَا: عَنْ أَيِّ شَأْنِهَا تَسْتَخْبِرُ؟ قَالَ: هَلْ فِيهَا مَاءٌ؟ قُلْنَا هِيَ كَثِيرَةُ الْمَاءِ. قَالَ: أَمَا إِنَّ مَاءَهَا يُوشِكُ أَنْ يَذْهَبَ. قَالَ: أَخْبِرُونِي عَنْ عَيْنِ زُغَرَ. قَالُوا: وَعَنْ أَيِّ شَأْنِهَا تَسْتَخْبِرُ؟ قَالَ: هَلْ فِي الْعَيْنِ مَاءٌ؟ وَهَلْ يَزْرَعُ أَهْلُهَا بِمَاءِ الْعَيْنِ؟ قُلْنَا لَهُ: نعم هِيَ كَثِيرَة المَاء وَأَهله يَزْرَعُونَ مِنْ مَائِهَا. قَالَ: أَخْبِرُونِي عَنْ نَبِيِّ الْأُمِّيِّينَ مَا فَعَلَ؟ قُلْنَا: قَدْ خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ وَنَزَلَ يَثْرِبَ. قَالَ: أَقَاتَلَهُ الْعَرَبُ؟ قُلْنَا: نَعَمْ. قَالَ: كَيْفَ صَنَعَ بِهِمْ؟ فَأَخْبَرْنَاهُ أَنَّهُ قَدْ ظَهَرَ عَلَى مَنْ يَلِيهِ مِنَ الْعَرَبِ وأطاعوهُ. قَالَ لَهُم: قد كانَ ذلكَ؟ قُلْنَا: نعم. قَالَ: أَمَا إِنَّ ذَلِكَ خَيْرٌ لَهُمْ أَنْ يُطِيعُوهُ وَإِنِّي مُخْبِرُكُمْ عَنِّي: إِنِّي أَنَا الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ وَإِنِّي يُوشِكُ أَنْ يُؤْذَنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَأَخْرُجَ فَأَسِيرَ فِي الْأَرْضِ فَلَا أَدَعُ قَرْيَةً إِلَّا هَبَطْتُهَا فِي أَرْبَعِينَ لَيْلَةً غَيْرَ مَكَّةَ وَطَيْبَةَ هُمَا مُحَرَّمَتَانِ عَلَيَّ كِلْتَاهُمَا كُلَّمَا أَرَدْتُ أَنْ أَدْخُلَ وَاحِدَةً أَوْ وَاحِدًا مِنْهُمَا استقبلَني ملَكٌ بيدهِ السيفُ صَلْتًا يَصُدُّنِي عَنْهَا وَإِنَّ عَلَى كُلِّ نَقْبٍ مِنْهَا مَلَائِكَةً يَحْرُسُونَهَا. " قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - وَطَعَنَ بِمِخْصَرَتِهِ فِي الْمِنْبَرِ -: «هَذِه طَيْبَةُ هَذِهِ طَيْبَةُ هَذِهِ طَيْبَةُ» يَعْنِي الْمَدِينَةَ «أَلَا هَلْ كُنْتُ حَدَّثْتُكُمْ؟» فَقَالَ النَّاسُ: نَعَمْ فَإِنَّهُ أَعْجَبَنِي حَدِيثُ تَمِيمٍ أَنَّهُ وَافَقَ الَّذِي كُنْتُ أُحَدِّثُكُمْ عَنْهُ وَعَنِ الْمَدِينَةِ وَمَكَّةَ. أَلَا إِنه فِي بَحر الشَّأمِ أَو بحرِ اليمنِ لَا بل من قبل الْمشرق ماهو من قبل الْمشرق ماهو من قبل الْمشرق ماهو " وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْمشرق. رَوَاهُ مُسلم

Foatima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: men Ibnul-Mugʻiraga turmushga chiqdim, u oʻsha kunlarda Qurayshning eng yaxshi yigitlaridan edi. U Rasululloh ﷺ bilan birga dastlabki jihodda halok boʻldi. Beva qolganimda, Abdurrahmon ibn Avf Rasululloh ﷺ ning bir necha sahobalari qatorida menga sovchi qoʻydi va Rasululloh ﷺ ham oʻzlarining ozod qilgan quli Usoma ibn Zayd uchun menga sovchi qoʻydilar. Menga: Rasululloh ﷺ: «Kim meni sevsa, Usomani ham sevsin» deganlari yetkazilgan edi. Rasululloh ﷺ men bilan (bu haqda) gaplashganlarida, men: «Mening ishim Sizning qoʻlingizda. Kimni xohlasangiz, menga oʻshanga uylantiring» dedim. (U zot): «Ummu Sharik (uyiga) koʻchib oʻt» dedilar. Ummu Sharik ansorlardan boʻlgan boy ayol boʻlib, Alloh yoʻlida koʻp infoq qilardi, oldiga mehmonlar tushib turardi. Men: «Shunday qilaman» dedim. Shunda (u zot): «Bunday qilma! Darhaqiqat, Ummu Sharik mehmoni koʻp ayol; men, ustingdan roʻmoling tushib qolishini yoki kiyiming soqlaringdan ochilib, qavm sendan oʻzing yoqtirmaydigan biror narsani koʻrib qolishini istamayman. Balki sen amakingning oʻgʻli Abdulloh ibn Amr ibn Ummu Maktum (uyiga) koʻchib oʻt» dedilar — u Banu Fihrdan, Qurayshning Fihridan boʻlib, u (Foatima mansub boʻlgan) shu botndan (urugʻdan) edi. Men uning oldiga koʻchib oʻtdim. Iddam tugaganda, men nido qiluvchining — Rasululloh ﷺ ning «namozga, jamoatga (yigʻiling)» deb nido qilayotgan jarchisining nidosini eshitdim. Men masjidga chiqib, Rasululloh ﷺ bilan birga namoz oʻqidim va ayollarning qavmning ortidagi safida edim. Rasululloh ﷺ namozni tugatganlarida, minbarga kulib oʻtirib: «Har bir kishi oʻz joyida tursin» dedilar. Soʻng: «Sizlarni nima uchun toʻplaganimni bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshi biladi» deyishdi. (U zot): «Vallohi, men sizlarni biror ragʻbat (xushxabar) yoki rahbat (qoʻrqitish) uchun toʻplaganim yoʻq. Balki men sizlarni shuning uchun toʻpladimki, Tamim ad-Doriy nasroniy kishi edi; u kelib, baygat berib, Islomni qabul qildi va menga Masih Dajjol haqida sizlarga aytib yurganimga muvofiq keladigan bir hadisni soʻzlab berdi. U menga shuni aytdiki, u Laxm va Juzom (qabilalari)dan oʻttiz kishi bilan dengiz kemasiga mindi; toʻlqin ularni bir oy dengizda oʻynatdi (sarson qildi); soʻng ular quyosh botishida dengizdagi bir orolga yaqinlashdilar va kemaning qayigʻiga oʻtirib, orolga kirdilar. Shunda ularni juni koʻp, momiq bir jonivor uchratdi — junining koʻpligidan uning oldi qayer-yu, orqasi qayer ekanini bilmadilar. Ular: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedilar. U: ‹Men Jassosaman› dedi. Ular: ‹Jassosa nima?› dedilar. U: ‹Ey qavm, deyrdagi (ibodatxonadagi) anavi kishining oldiga boringlar, chunki u sizlarning xabaringizga benihoya mushtoqdir› dedi. (Tamim) dedi: u bizga bir kishini atab koʻrsatganda, biz uning shaytona boʻlishidan qoʻrqdik. Soʻng biz tezda yoʻlga tushib, deyrga kirdik va u yerda biz hech qachon koʻrmagan eng katta jussali, eng qattiq bogʻlangan bir inson turardi — qoʻllari boʻyniga jamlangan, tizzalaridan toʻpiqlarigacha temir bilan (bogʻlangan) edi. Biz: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedik. U: ‹Sizlar mening xabarimga qodir boʻldingiz, endi menga xabar beringlar — sizlar kimsizlar?› dedi. Ular: ‹Biz arablardanmiz; dengiz kemasiga mindik va dengizni u qutirgan paytda uchratdik; toʻlqin bizni bir oy oʻynatdi (sarson qildi); soʻng senning shu oroligga yaqinlashib, qayigʻiga oʻtirib, orolga kirdik. Shunda bizni juni koʻp, momiq bir jonivor uchratdi — junining koʻpligidan uning oldi qayer-yu, orqasi qayer ekani bilinmaydi. Biz: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedik. U: ‹Men Jassosaman› dedi. Biz: ‹Jassosa nima?› dedik. U: ‹Deyrdagi anavi kishining oldiga boringlar, chunki u sizlarning xabaringizga benihoya mushtoqdir› dedi. Shu bois biz tezda sening oldingga keldik, undan qoʻrqdik va uning shaytona boʻlmasligiga ishonmadik› dedilar. Shunda u: ‹Menga Baysonning xurmolaridan xabar beringlar› dedi. Biz: ‹Uning qaysi holidan soʻraysan?› dedik. U: ‹Sizlardan uning xurmolari meva beradimi-yoʻqmi, deb soʻrayman› dedi. Biz: ‹Ha› dedik. U: ‹Ogoh boʻlinglar, u yaqinda meva bermay qoʻyishi mumkin› dedi. (Soʻng) u: ‹Menga Tabariya koʻlidan xabar beringlar› dedi. Biz: ‹Uning qaysi holidan soʻraysan?› dedik. U: ‹Unda suv bormi?› dedi. Ular: ‹Uning suvi koʻp› dedilar. U: ‹Ogoh boʻlinglar, uning suvi yaqinda ketib qolishi mumkin› dedi. (Soʻng) u: ‹Menga Zugʻar bulogʻidan xabar beringlar› dedi. Ular: ‹Uning qaysi holidan soʻraysan?› dedilar. U: ‹Buloqda suv bormi va uning ahli buloq suvi bilan ekin ekadimi?› dedi. Biz unga: ‹Ha, uning suvi koʻp va ahli uning suvidan (foydalanib) ekin ekadi› dedik. U: ‹Menga ummiylar (savodsiz arablar) Paygʻambari haqida xabar beringlar — u nima qildi?› dedi. Ular: ‹U Makkadan chiqib, Yasribga tushdi› dedilar. U: ‹Arablar unga qarshi urush qildimi?› dedi. Biz: ‹Ha› dedik. U: ‹U ularga qanday muomala qildi?› dedi. Biz unga, u atrofidagi arablardan gʻolib kelganini va ular unga itoat qilganlarini xabar berdik. U ularga: ‹Bu (haqiqatan) boʻldimi?› dedi. Biz: ‹Ha› dedik. U: ‹Ogoh boʻlinglar, ularning unga itoat qilishlari oʻzlari uchun yaxshiroqdir. Endi men sizlarga oʻzim haqimda xabar beraman: men Masih (Dajjol)man va menga yaqinda chiqishga izn beriladi, men chiqib, yerda yuraman va Makka bilan Toyba (Madina)dan boshqa qirq kechada tushib oʻtmagan biror qishlogʻ qoldirmayman. Bu ikkisi menga harom qilingan; men ulardan biriga kirmoqchi boʻlsam, har gal qoʻlida yalangʻoch qilich tutgan bir farishta meni qarshi olib, mendan toʻsadi va uning har bir dovonida (oʻtish joyida) uni qoʻriqlaydigan farishtalar bordir› dedi» dedilar. (Foatima) dedi: Rasululloh ﷺ tayoqchalari bilan minbarga urib: «Bu — Toyba, bu — Toyba, bu — Toyba!» — yaʼni Madina — dedilar va: «Ogoh boʻlinglar, men sizlarga buni aytib bermaganmidim?» dedilar. Odamlar: «Ha» deyishdi. (U zot): «Tamimning hadisi meni mamnun qildi, chunki u Madina va Makka haqida men sizlarga aytib yurgan narsamga muvofiq keldi. Ogoh boʻlinglar, u (Dajjol) Shom dengizida yoki Yaman dengizida. Yoʻq, balki mashriq tomonda — u mashriq tomonda, u mashriq tomonda, u mashriq tomonda!» dedilar va qoʻllari bilan mashriqqa ishora qildilar. (Foatima) dedi: men buni Rasululloh ﷺ dan yodlab oldim.Фоатима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: мен Ибнул-Муғирага турмушга чиқдим, у ўша кунларда Қурайшнинг энг яхши йигитларидан эди. У Расулуллоҳ ﷺ билан бирга дастлабки жиҳодда ҳалок бўлди. Бева қолганимда, Абдурраҳмон ибн Авф Расулуллоҳ ﷺ нинг бир неча саҳобалари қаторида менга совчи қўйди ва Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўзларининг озод қилган қули Усома ибн Зайд учун менга совчи қўйдилар. Менга: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мени севса, Усомани ҳам севсин» деганлари етказилган эди. Расулуллоҳ ﷺ мен билан (бу ҳақда) гаплашганларида, мен: «Менинг ишим Сизнинг қўлингизда. Кимни хоҳласангиз, менга ўшанга уйлантиринг» дедим. (У зот): «Умму Шарик (уйига) кўчиб ўт» дедилар. Умму Шарик ансорлардан бўлган бой аёл бўлиб, Аллоҳ йўлида кўп инфоқ қиларди, олдига меҳмонлар тушиб турарди. Мен: «Шундай қиламан» дедим. Шунда (у зот): «Бундай қилма! Дарҳақиқат, Умму Шарик меҳмони кўп аёл; мен, устингдан рўмолинг тушиб қолишини ёки кийиминг соқларингдан очилиб, қавм сендан ўзинг ёқтирмайдиган бирор нарсани кўриб қолишини истамайман. Балки сен амакингнинг ўғли Абдуллоҳ ибн Амр ибн Умму Мактум (уйига) кўчиб ўт» дедилар — у Бану Фиҳрдан, Қурайшнинг Фиҳридан бўлиб, у (Фоатима мансуб бўлган) шу ботндан (уруғдан) эди. Мен унинг олдига кўчиб ўтдим. Иддам тугаганда, мен нидо қилувчининг — Расулуллоҳ ﷺ нинг «намозга, жамоатга (йиғилинг)» деб нидо қилаётган жарчисининг нидосини эшитдим. Мен масжидга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намоз ўқидим ва аёлларнинг қавмнинг ортидаги сафида эдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатганларида, минбарга кулиб ўтириб: «Ҳар бир киши ўз жойида турсин» дедилар. Сўнг: «Сизларни нима учун тўплаганимни биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхши билади» дейишди. (У зот): «Валлоҳи, мен сизларни бирор рағбат (хушхабар) ёки раҳбат (қўрқитиш) учун тўплаганим йўқ. Балки мен сизларни шунинг учун тўпладимки, Тамим ад-Дорий насроний киши эди; у келиб, байгат бериб, Исломни қабул қилди ва менга Масиҳ Дажжол ҳақида сизларга айтиб юрганимга мувофиқ келадиган бир ҳадисни сўзлаб берди. У менга шуни айтдики, у Лахм ва Жузом (қабилалари)дан ўттиз киши билан денгиз кемасига минди; тўлқин уларни бир ой денгизда ўйнатди (сарсон қилди); сўнг улар қуёш ботишида денгиздаги бир оролга яқинлашдилар ва кеманинг қайиғига ўтириб, оролга кирдилар. Шунда уларни жуни кўп, момиқ бир жонивор учратди — жунининг кўплигидан унинг олди қаер-ю, орқаси қаер эканини билмадилар. Улар: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедилар. У: ‹Мен Жассосаман› деди. Улар: ‹Жассоса нима?› дедилар. У: ‹Эй қавм, дейрдаги (ибодатхонадаги) анави кишининг олдига боринглар, чунки у сизларнинг хабарингизга бениҳоя муштоқдир› деди. (Тамим) деди: у бизга бир кишини атаб кўрсатганда, биз унинг шайтона бўлишидан қўрқдик. Сўнг биз тезда йўлга тушиб, дейрга кирдик ва у ерда биз ҳеч қачон кўрмаган энг катта жуссали, энг қаттиқ боғланган бир инсон турарди — қўллари бўйнига жамланган, тиззаларидан тўпиқларигача темир билан (боғланган) эди. Биз: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедик. У: ‹Сизлар менинг хабаримга қодир бўлдингиз, энди менга хабар беринглар — сизлар кимсизлар?› деди. Улар: ‹Биз арабларданмиз; денгиз кемасига миндик ва денгизни у қутирган пайтда учратдик; тўлқин бизни бир ой ўйнатди (сарсон қилди); сўнг сеннинг шу оролигга яқинлашиб, қайиғига ўтириб, оролга кирдик. Шунда бизни жуни кўп, момиқ бир жонивор учратди — жунининг кўплигидан унинг олди қаер-ю, орқаси қаер экани билинмайди. Биз: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедик. У: ‹Мен Жассосаман› деди. Биз: ‹Жассоса нима?› дедик. У: ‹Дейрдаги анави кишининг олдига боринглар, чунки у сизларнинг хабарингизга бениҳоя муштоқдир› деди. Шу боис биз тезда сенинг олдингга келдик, ундан қўрқдик ва унинг шайтона бўлмаслигига ишонмадик› дедилар. Шунда у: ‹Менга Байсоннинг хурмоларидан хабар беринглар› деди. Биз: ‹Унинг қайси ҳолидан сўрайсан?› дедик. У: ‹Сизлардан унинг хурмолари мева берадими-йўқми, деб сўрайман› деди. Биз: ‹Ҳа› дедик. У: ‹Огоҳ бўлинглар, у яқинда мева бермай қўйиши мумкин› деди. (Сўнг) у: ‹Менга Табария кўлидан хабар беринглар› деди. Биз: ‹Унинг қайси ҳолидан сўрайсан?› дедик. У: ‹Унда сув борми?› деди. Улар: ‹Унинг суви кўп› дедилар. У: ‹Огоҳ бўлинглар, унинг суви яқинда кетиб қолиши мумкин› деди. (Сўнг) у: ‹Менга Зуғар булоғидан хабар беринглар› деди. Улар: ‹Унинг қайси ҳолидан сўрайсан?› дедилар. У: ‹Булоқда сув борми ва унинг аҳли булоқ суви билан экин экадими?› деди. Биз унга: ‹Ҳа, унинг суви кўп ва аҳли унинг сувидан (фойдаланиб) экин экади› дедик. У: ‹Менга уммийлар (саводсиз араблар) Пайғамбари ҳақида хабар беринглар — у нима қилди?› деди. Улар: ‹У Маккадан чиқиб, Ясрибга тушди› дедилар. У: ‹Араблар унга қарши уруш қилдими?› деди. Биз: ‹Ҳа› дедик. У: ‹У уларга қандай муомала қилди?› деди. Биз унга, у атрофидаги араблардан ғолиб келганини ва улар унга итоат қилганларини хабар бердик. У уларга: ‹Бу (ҳақиқатан) бўлдими?› деди. Биз: ‹Ҳа› дедик. У: ‹Огоҳ бўлинглар, уларнинг унга итоат қилишлари ўзлари учун яхшироқдир. Энди мен сизларга ўзим ҳақимда хабар бераман: мен Масиҳ (Дажжол)ман ва менга яқинда чиқишга изн берилади, мен чиқиб, ерда юраман ва Макка билан Тойба (Мадина)дан бошқа қирқ кечада тушиб ўтмаган бирор қишлоғ қолдирмайман. Бу иккиси менга ҳаром қилинган; мен улардан бирига кирмоқчи бўлсам, ҳар гал қўлида яланғоч қилич тутган бир фаришта мени қарши олиб, мендан тўсади ва унинг ҳар бир довонида (ўтиш жойида) уни қўриқлайдиган фаришталар бордир› деди» дедилар. (Фоатима) деди: Расулуллоҳ ﷺ таёқчалари билан минбарга уриб: «Бу — Тойба, бу — Тойба, бу — Тойба!» — яъни Мадина — дедилар ва: «Огоҳ бўлинглар, мен сизларга буни айтиб бермаганмидим?» дедилар. Одамлар: «Ҳа» дейишди. (У зот): «Тамимнинг ҳадиси мени мамнун қилди, чунки у Мадина ва Макка ҳақида мен сизларга айтиб юрган нарсамга мувофиқ келди. Огоҳ бўлинглар, у (Дажжол) Шом денгизида ёки Яман денгизида. Йўқ, балки машриқ томонда — у машриқ томонда, у машриқ томонда, у машриқ томонда!» дедилар ва қўллари билан машриққа ишора қилдилар. (Фоатима) деди: мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан ёдлаб олдим.

وَحَدَّثَنِي أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - حَدَّثَنَا رَوْحٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ - حَدَّثَنَا سُهَيْلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، سَمِعَهُ وَهُوَ، يُحَدِّثُ أَبَا صَالِحٍ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan shuning oʻxshashi rivoyat qilinadi.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан шунинг ўхшаши ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَعِدَ الْمِنْبَرَ فَضَحِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ حَدَّثَنِي بِحَدِيثٍ فَفَرِحْتُ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا سَفِينَةً فِي الْبَحْرِ فَجَالَتْ بِهِمْ حَتَّى قَذَفَتْهُمْ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ لَبَّاسَةٍ نَاشِرَةٍ شَعْرَهَا فَقَالُوا مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا فَأَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ لاَ أُخْبِرُكُمْ وَلاَ أَسْتَخْبِرُكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِنَّ ثَمَّ مَنْ يُخْبِرُكُمْ وَيَسْتَخْبِرُكُمْ ‏.‏ فَأَتَيْنَا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُوثَقٌ بِسِلْسِلَةٍ فَقَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ عَيْنِ زُغَرَ ‏.‏ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ الْبُحَيْرَةِ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ الَّذِي بَيْنَ الأُرْدُنِّ وَفِلَسْطِينَ هَلْ أَطْعَمَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ النَّبِيِّ هَلْ بُعِثَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي كَيْفَ النَّاسُ إِلَيْهِ قُلْنَا سِرَاعٌ ‏.‏ قَالَ فَنَزَّ نَزْوَةً حَتَّى كَادَ ‏.‏ قُلْنَا فَمَا أَنْتَ قَالَ إِنَّهُ الدَّجَّالُ وَإِنَّهُ يَدْخُلُ الأَمْصَارَ كُلَّهَا إِلاَّ طَيْبَةَ ‏.‏ وَطَيْبَةُ الْمَدِينَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ minbarga chiqib, kulib: «Tamim ad-Doriy menga bir hadis (voqea) soʻzlab berdi, men undan xursand boʻldim va uni sizlarga ham soʻzlab berishni xohladim. U menga shuni soʻzlab berdiki, Falastin aholisidan boʻlgan baʼzi odamlar dengizda kemaga minishibdi. Kema ularni u yon-bu yon dengiz oralaridan biriga uloqtirguncha tashlabdi. Qarasalar, bir jonzot — junlari sochilib turgan, bahaybat narsa. Ular: ‹Sen nimasan?› deyishibdi. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, deyishibdi. U: ‹Men sizlarga xabar bermayman va sizlardan xabar ham soʻramayman, lekin qishloqning eng chetiga boringlar, oʻsha yerda sizlarga xabar beradigan va sizlardan xabar oladigan kishi bor›, debdi. Biz qishloqning eng chetiga bordik, qarasak, zanjir bilan bogʻlangan bir kishi. U: ‹Menga Zugʻar buloqi haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Menga koʻl (Buhayra) haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Iordaniya bilan Falastin orasidagi Bayson xurmozorlari haqida xabar beringlar, ular meva berdimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga Nabiy haqida xabar beringlar, u (paygʻambar etib) yuborildimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga odamlar unga qanday (munosabatda) ekanini ayting›, debdi. Biz: ‹Tezda (intilib) borishyapti›, dedik. Shunda u (ozod boʻlmoqchi boʻlib) sapchib sakradi. Biz: ‹Sen oʻzing kimsan?› dedik. U: ‹Men Dajjolman›, debdi. U barcha shaharlarga kiradi, faqat Toybaga kira olmaydi. Toyba esa Madinadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Qatodadan, u Shaʼbiydan (rivoyat qilingan tariqda) sahih gʻaribdir. Uni bir necha kishi Shaʼbiydan, u Fotima bint Qaysdan rivoyat qilgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ минбарга чиқиб, кулиб: «Тамим ад-Дорий менга бир ҳадис (воқеа) сўзлаб берди, мен ундан хурсанд бўлдим ва уни сизларга ҳам сўзлаб беришни хоҳладим. У менга шуни сўзлаб бердики, Фаластин аҳолисидан бўлган баъзи одамлар денгизда кемага минишибди. Кема уларни у ён-бу ён денгиз ораларидан бирига улоқтиргунча ташлабди. Қарасалар, бир жонзот — жунлари сочилиб турган, баҳайбат нарса. Улар: ‹Сен нимасан?› дейишибди. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дейишибди. У: ‹Мен сизларга хабар бермайман ва сизлардан хабар ҳам сўрамайман, лекин қишлоқнинг энг четига боринглар, ўша ерда сизларга хабар берадиган ва сизлардан хабар оладиган киши бор›, дебди. Биз қишлоқнинг энг четига бордик, қарасак, занжир билан боғланган бир киши. У: ‹Менга Зуғар булоқи ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Менга кўл (Буҳайра) ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Иордания билан Фаластин орасидаги Байсон хурмозорлари ҳақида хабар беринглар, улар мева бердими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга Набий ҳақида хабар беринглар, у (пайғамбар этиб) юборилдими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга одамлар унга қандай (муносабатда) эканини айтинг›, дебди. Биз: ‹Тезда (интилиб) боришяпти›, дедик. Шунда у (озод бўлмоқчи бўлиб) сапчиб сакради. Биз: ‹Сен ўзинг кимсан?› дедик. У: ‹Мен Дажжолман›, дебди. У барча шаҳарларга киради, фақат Тойбага кира олмайди. Тойба эса Мадинадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Қатодадан, у Шаъбийдан (ривоят қилинган тариқда) саҳиҳ ғарибдир. Уни бир неча киши Шаъбийдан, у Фотима бинт Қайсдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ مَعَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ بَدَّاءَ فَمَاتَ السَّهْمِيُّ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مُسْلِمٌ فَلَمَّا قَدِمَا بِتَرِكَتِهِ فَقَدُوا جَامَ فِضَّةٍ مُخَوَّصًا بِالذَّهَبِ فَأَحْلَفَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وُجِدَ الْجَامُ بِمَكَّةَ فَقَالُوا اشْتَرَيْنَاهُ مِنْ تَمِيمٍ وَعَدِيٍّ فَقَامَ رَجُلاَنِ مِنْ أَوْلِيَاءِ السَّهْمِيِّ فَحَلَفَا لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَإِنَّ الْجَامَ لِصَاحِبِهِمْ ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ فِيهِمْ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

al-Hasan ibn Ali bizga aytib berdi: Yahyo ibn Odam bizga aytib berdi: Ibn Abu Zoida bizga Muhammad ibn Abulqosimdan, u Abdulmalik ibn Said ibn Jubayrdan, u otasidan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan aytib berdi. U dedi: «Banu Sahmdan bir kishi Tamim ad-Doriy va Adiy ibn Baddo bilan birga (safarga) chiqdi. Sahmlik kishi musulmon yoʻq bir yerda vafot etdi. U ikkovi (uning) meros mulkini olib kelganlarida, oltin suvi yugurtirilgan kumush idishni topa olishmadi. Rasululloh ﷺ u ikkisiga qasam ichdirdilar. Soʻng oʻsha idish Makkada topildi va: ‹Buni biz Tamim va Adiydan sotib olganmiz›, ‒ deyishdi. Shunda sahmlik kishining merosxoʻrlaridan ikki kishi turib: ‹Bizning guvohligimiz u ikkisining guvohligidan haqliroqdir va idish bizning kishimiznikidir›, ‒ deb qasam ichdilar». U (Ibn Abbos) dedi: «Shunda ular haqida {Ey iymon keltirganlar! Birortangizga oʻlim hozir boʻlganda, sizlarning oranglardagi guvohlik...} oyati nozil boʻldi».ал-Ҳасан ибн Али бизга айтиб берди: Яҳё ибн Одам бизга айтиб берди: Ибн Абу Зоида бизга Муҳаммад ибн Абулқосимдан, у Абдулмалик ибн Саид ибн Жубайрдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан айтиб берди. У деди: «Бану Саҳмдан бир киши Тамим ад-Дорий ва Адий ибн Баддо билан бирга (сафарга) чиқди. Саҳмлик киши мусулмон йўқ бир ерда вафот этди. У иккови (унинг) мерос мулкини олиб келганларида, олтин суви югуртирилган кумуш идишни топа олишмади. Расулуллоҳ ﷺ у иккисига қасам ичдирдилар. Сўнг ўша идиш Маккада топилди ва: ‹Буни биз Тамим ва Адийдан сотиб олганмиз›, ‒ дейишди. Шунда саҳмлик кишининг меросхўрларидан икки киши туриб: ‹Бизнинг гувоҳлигимиз у иккисининг гувоҳлигидан ҳақлироқдир ва идиш бизнинг кишимизникидир›, ‒ деб қасам ичдилар». У (Ибн Аббос) деди: «Шунда улар ҳақида {Эй иймон келтирганлар! Бирортангизга ўлим ҳозир бўлганда, сизларнинг оранглардаги гувоҳлик...} ояти нозил бўлди».

عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فِي حَدِيثِ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ: قَالَتْ: قَالَ: فَإِذَا أَنَا بِامْرَأَةٍ تَجُرُّ شَعَرَهَا قَالَ: مَا أَنْتِ؟ قَالَتْ: أَنَا الْجَسَّاسَةُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْقَصْرِ فَأَتَيْتُهُ فَإِذَا رَجُلٌ يَجُرُّ شَعَرَهُ مُسَلْسَلٌ فِي الْأَغْلَالِ يَنْزُو فِيمَا بَيْنُ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ. فَقُلْتُ: مَنْ أَنْتَ؟ قَالَ: أَنا الدَّجَّال ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kechasi xufton namozini kechiktirdilar, soʻng chiqib shunday dedilar: «Meni Tamim Doriy menga aytib bergan bir hadis ushlab qoldi. U buni dengiz orollaridan biridagi orolda boʻlgan kishidan rivoyat qildi. Toʻsatdan u sochini sudrayotgan bir ayolga duch keldi. ‹Sen kimsan?› dedi. U: ‹Men Jassosaman. Anavi qasrga borgin›, dedi. Men unga keldim. Qarasam, sochini sudrayotgan, zanjirlar bilan kishanlangan, osmonu yer oʻrtasida sakrab turgan bir kishi turibdi. ‹Sen kimsan?› dedim. U: ‹Men Dajjolman. Ummiylarning paygʻambari chiqdimi endi?› dedi. ‹Ha›, dedim. U: ‹Unga itoat qildilarmi yoki isyon qildilarmi?› dedi. ‹Yoʻq, unga itoat qildilar›, dedim. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroqdir›, dedi».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кечаси хуфтон намозини кечиктирдилар, сўнг чиқиб шундай дедилар: «Мени Тамим Дорий менга айтиб берган бир ҳадис ушлаб қолди. У буни денгиз оролларидан биридаги оролда бўлган кишидан ривоят қилди. Тўсатдан у сочини судраётган бир аёлга дуч келди. ‹Сен кимсан?› деди. У: ‹Мен Жассосаман. Анави қасрга боргин›, деди. Мен унга келдим. Қарасам, сочини судраётган, занжирлар билан кишанланган, осмону ер ўртасида сакраб турган бир киши турибди. ‹Сен кимсан?› дедим. У: ‹Мен Дажжолман. Уммийларнинг пайғамбари чиқдими энди?› деди. ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Унга итоат қилдиларми ёки исён қилдиларми?› деди. ‹Йўқ, унга итоат қилдилар›, дедим. У: ‹Бу улар учун яхшироқдир›, деди».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بَاذَانَ، مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏)‏ قَالَ بَرِئَ مِنْهَا النَّاسُ غَيْرِي وَغَيْرَ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ وَكَانَا نَصْرَانِيَّيْنِ يَخْتَلِفَانِ إِلَى الشَّامِ قَبْلَ الإِسْلاَمِ فَأَتَيَا الشَّامَ لِتِجَارَتِهِمَا وَقَدِمَ عَلَيْهِمَا مَوْلًى لِبَنِي سَهْمٍ يُقَالُ لَهُ بُدَيْلُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ بِتِجَارَةٍ وَمَعَهُ جَامٌ مِنْ فِضَّةٍ يُرِيدُ بِهِ الْمَلِكَ وَهُوَ عُظْمُ تِجَارَتِهِ فَمَرِضَ فَأَوْصَى إِلَيْهِمَا وَأَمَرَهُمَا أَنْ يُبَلِّغَا مَا تَرَكَ أَهْلَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا مَاتَ أَخَذْنَا ذَلِكَ الْجَامَ فَبِعْنَاهُ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ ثُمَّ اقْتَسَمْنَاهُ أَنَا وَعَدِيُّ بْنُ بَدَّاءٍ فَلَمَّا قَدِمْنَا إِلَى أَهْلِهِ دَفَعْنَا إِلَيْهِمْ مَا كَانَ مَعَنَا وَفَقَدُوا الْجَامَ فَسَأَلُونَا عَنْهُ فَقُلْنَا مَا تَرَكَ غَيْرَ هَذَا وَمَا دَفَعَ إِلَيْنَا غَيْرَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا أَسْلَمْتُ بَعْدَ قُدُومِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ تَأَثَّمْتُ مِنْ ذَلِكَ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَأَخْبَرْتُهُمُ الْخَبَرَ وَأَدَّيْتُ إِلَيْهِمْ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَنَّ عِنْدَ صَاحِبِي مِثْلَهَا فَأَتَوْا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُمُ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَجِدُوا فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْتَحْلِفُوهُ بِمَا يُعْظَمُ بِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِهِ فَحَلَفَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ‏)‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ ‏)‏ ‏.‏ فَقَامَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَرَجُلٌ آخَرُ فَحَلَفَا فَنُزِعَتِ الْخَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ مِنْ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِصَحِيحٍ ‏.‏ وَأَبُو النَّضْرِ الَّذِي رَوَى عَنْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ هُوَ عِنْدِي مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ وَقَدْ تَرَكَهُ أَهْلُ الْحَدِيثِ وَهُوَ صَاحِبُ التَّفْسِيرِ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْرِفُ لِسَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ الْمَدَنِيِّ رِوَايَةً عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ شَيْءٌ مِنْ هَذَا عَلَى الاِخْتِصَارِ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan, bu: {Ey imon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim hozir boʻlganida, ... oraingizdagi guvohlik} (Moida 106) oyati haqida rivoyat qiladi. U (Tamim) aytdi: Mendan va Adiy ibn Baddoʼdan boshqa odamlar bundan beriydirlar. Biz ikkimiz Islomdan oldin nasroniy boʻlib, Shomga borib-kelib turardik. Savdomiz uchun Shomga keldik. Banu Sahmning Budayl ibn Abu Maryam ismli ozod qilingan quli savdo bilan oldimizga keldi. Uning yonida podshohga atalgan kumush idish bor edi, bu uning savdosining eng katta qismi edi. U kasal boʻlib qoldi-da, bizga vasiyat qildi va qoldirgan narsasini ahliga yetkazishimizni buyurdi. Tamim aytdi: U vafot etganida, biz oʻsha idishni olib, ming dirhamga sotdik, soʻng men va Adiy ibn Baddoʼ uni boʻlishib oldik. Uning ahliga kelganimizda, yonimizdagi narsalarni ularga topshirdik. Ular idishni topa olmay, biz undan soʻradilar. Biz: «Bundan boshqa narsa qoldirmadi, bizga bundan boshqasini topshirmadi», dedik. Tamim aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlaridan keyin Islomni qabul qilganimda, men bundan gunohga botganimni his qildim-da, uning ahli oldiga kelib, voqeani aytib berdim va ularga besh yuz dirham topshirdim hamda ulik (sherigim)ning yonida ham shuncha borligini xabar berdim. Ular uni Rasululloh ﷺning oldilariga olib keldilar. U zot ulardan bayyina (dalil) soʻradilar, ular topa olmadilar. Shunda u zot ularga oʻz dini ahli oldida ulugʻlanadigan narsa bilan unga qasam ichirishni buyurdilar, u qasam ichdi. Shunda Alloh: {Ey imon keltirganlar! Sizlardan biringizga oʻlim hozir boʻlganida, oraingizdagi guvohlik...} — {Yoki oʻzlarining qasamlaridan keyin qasamlar qaytarilishidan qoʻrqsalar} (Moida 106-108) soʻziga qadar oyatni nozil qildi. Shunda Amr ibn al-Os va boshqa bir kishi turib qasam ichdilar va besh yuz dirham Adiy ibn Baddoʼdan tortib olindi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uning isnodi sahih emas. Muhammad ibn Ishoq bu hadisni undan rivoyat qilgan Abun-Nazr — mening nazdimda — Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiydir, u Abun-Nazr kunyasi bilan ataladi va hadis ahli uni tark qilishgan, u tafsir sohibidir. Men Muhammad ibn Ismoilning: ‹Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiy Abun-Nazr kunyasi bilan ataladi› deganini eshitganman. Abu Iso aytdi: Biz Solim Abun-Nazr al-Madaniyning Ummu Honiyning ozodi Abu Solihdan rivoyat qilganini bilmaymiz. Ibn Abbosdan bunga oʻxshash narsa boshqa bir yoʻl bilan, qisqartirilgan holda rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан, бу: {Эй имон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим ҳозир бўлганида, ... ораингиздаги гувоҳлик} (Моида 106) ояти ҳақида ривоят қилади. У (Тамим) айтди: Мендан ва Адий ибн Баддўдан бошқа одамлар бундан берийдирлар. Биз иккимиз Исломдан олдин насроний бўлиб, Шомга бориб-келиб турардик. Савдомиз учун Шомга келдик. Бану Саҳмнинг Будайл ибн Абу Марям исмли озод қилинган қули савдо билан олдимизга келди. Унинг ёнида подшоҳга аталган кумуш идиш бор эди, бу унинг савдосининг энг катта қисми эди. У касал бўлиб қолди-да, бизга васият қилди ва қолдирган нарсасини аҳлига етказишимизни буюрди. Тамим айтди: У вафот этганида, биз ўша идишни олиб, минг дирҳамга сотдик, сўнг мен ва Адий ибн Баддў уни бўлишиб олдик. Унинг аҳлига келганимизда, ёнимиздаги нарсаларни уларга топширдик. Улар идишни топа олмай, биз ундан сўрадилар. Биз: «Бундан бошқа нарса қолдирмади, бизга бундан бошқасини топширмади», дедик. Тамим айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларидан кейин Исломни қабул қилганимда, мен бундан гуноҳга ботганимни ҳис қилдим-да, унинг аҳли олдига келиб, воқеани айтиб бердим ва уларга беш юз дирҳам топширдим ҳамда улик (шеригим)нинг ёнида ҳам шунча борлигини хабар бердим. Улар уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб келдилар. У зот улардан баййина (далил) сўрадилар, улар топа олмадилар. Шунда у зот уларга ўз дини аҳли олдида улуғланадиган нарса билан унга қасам ичиришни буюрдилар, у қасам ичди. Шунда Аллоҳ: {Эй имон келтирганлар! Сизлардан бирингизга ўлим ҳозир бўлганида, ораингиздаги гувоҳлик...} — {Ёки ўзларининг қасамларидан кейин қасамлар қайтарилишидан қўрқсалар} (Моида 106-108) сўзига қадар оятни нозил қилди. Шунда Амр ибн ал-Ос ва бошқа бир киши туриб қасам ичдилар ва беш юз дирҳам Адий ибн Баддўдан тортиб олинди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, унинг исноди саҳиҳ эмас. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни ундан ривоят қилган Абун-Назр — менинг наздимда — Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбийдир, у Абун-Назр куняси билан аталади ва ҳадис аҳли уни тарк қилишган, у тафсир соҳибидир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг: ‹Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбий Абун-Назр куняси билан аталади› деганини эшитганман. Абу Исо айтди: Биз Солим Абун-Назр ал-Маданийнинг Умму Ҳонийнинг озоди Абу Солиҳдан ривоят қилганини билмаймиз. Ибн Аббосдан бунга ўхшаш нарса бошқа бир йўл билан, қисқартирилган ҳолда ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَّرَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ حَبَسَنِي حَدِيثٌ كَانَ يُحَدِّثُنِيهِ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ عَنْ رَجُلٍ كَانَ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا أَنَا بِامْرَأَةٍ تَجُرُّ شَعْرَهَا قَالَ مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْقَصْرِ فَأَتَيْتُهُ فَإِذَا رَجُلٌ يَجُرُّ شَعْرَهُ مُسَلْسَلٌ فِي الأَغْلاَلِ يَنْزُو فِيمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَقُلْتُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا الدَّجَّالُ خَرَجَ نَبِيُّ الأُمِّيِّينَ بَعْدُ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَطَاعُوهُ أَمْ عَصَوْهُ قُلْتُ بَلْ أَطَاعُوهُ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ خَيْرٌ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kechasi xufton namozini kechiktirdilar, soʻng chiqib shunday dedilar: «Meni Tamim Doriy menga aytib bergan bir hadis ushlab qoldi. U buni dengiz orollaridan biridagi orolda boʻlgan kishidan rivoyat qildi. Toʻsatdan u sochini sudrayotgan bir ayolga duch keldi. ‹Sen kimsan?› dedi. U: ‹Men Jassosaman. Anavi qasrga borgin›, dedi. Men unga keldim. Qarasam, sochini sudrayotgan, zanjirlar bilan kishanlangan, osmonu yer oʻrtasida sakrab turgan bir kishi turibdi. ‹Sen kimsan?› dedim. U: ‹Men Dajjolman. Ummiylarning paygʻambari chiqdimi endi?› dedi. ‹Ha›, dedim. U: ‹Unga itoat qildilarmi yoki isyon qildilarmi?› dedi. ‹Yoʻq, unga itoat qildilar›, dedim. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroqdir›, dedi».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кечаси хуфтон намозини кечиктирдилар, сўнг чиқиб шундай дедилар: «Мени Тамим Дорий менга айтиб берган бир ҳадис ушлаб қолди. У буни денгиз оролларидан биридаги оролда бўлган кишидан ривоят қилди. Тўсатдан у сочини судраётган бир аёлга дуч келди. ‹Сен кимсан?› деди. У: ‹Мен Жассосаман. Анави қасрга боргин›, деди. Мен унга келдим. Қарасам, сочини судраётган, занжирлар билан кишанланган, осмону ер ўртасида сакраб турган бир киши турибди. ‹Сен кимсан?› дедим. У: ‹Мен Дажжолман. Уммийларнинг пайғамбари чиқдими энди?› деди. ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Унга итоат қилдиларми ёки исён қилдиларми?› деди. ‹Йўқ, унга итоат қилдилар›, дедим. У: ‹Бу улар учун яхшироқдир›, деди».

وَعَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ تَمِيمِ الدَّارِيّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْوُضُوءُ مِنْ كُلِّ دَمٍ سَائِلٍ» . رَوَاهُمَا الدَّارَقُطْنِيُّ وَقَالَ: عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَلَا رَآهُ وَيَزِيدُ بن خَالِد وَيزِيد بن مُحَمَّد مَجْهُولَانِ

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, din nasihatdir. Albatta, din nasihatdir. Albatta, din nasihatdir», dedilar. «Kim uchun, ey Rasululloh?» deyishdi. U zot: «Alloh uchun, Uning Kitobi uchun, Uning Rasuli uchun, muminlarning imomlari va ularning ommasi uchun», dedilar.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, дин насиҳатдир. Албатта, дин насиҳатдир. Албатта, дин насиҳатдир», дедилар. «Ким учун, эй Расулуллоҳ?» дейишди. У зот: «Аллоҳ учун, Унинг Китоби учун, Унинг Расули учун, муминларнинг имомлари ва уларнинг оммаси учун», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ مَعَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ بَدَاءٍ فَمَاتَ السَّهْمِيُّ بِأَرْضٍ لَيْسَ فِيهَا مُسْلِمٌ فَلَمَّا قَدِمَا بِتَرِكَتِهِ فَقَدُوا جَامًا مِنْ فِضَّةٍ مُخَوَّصًا بِالذَّهَبِ فَأَحْلَفَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وُجِدَ الْجَامُ بِمَكَّةَ فَقِيلَ اشْتَرَيْنَاهُ مِنْ عَدِيٍّ وَتَمِيمٍ فَقَامَ رَجُلاَنِ مِنْ أَوْلِيَاءِ السَّهْمِيِّ فَحَلَفَا بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَأَنَّ الْجَامَ لِصَاحِبِهِمْ ‏.‏ قَالَ وَفِيهِمْ نَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ ‏)‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Banu Sahmdan bir kishi Tamim ad-Doriy va Adiy ibn Baddoʼ bilan birga (safarga) chiqdi. Sahmlik kishi musulmon yoʻq bir yerda vafot etdi. Ular uning merosi bilan kelganlarida, (ahli) tilladan naqsh berilgan kumush idishni topa olmadilar. Rasululloh ﷺ ularning ikkalasiga qasam ichirdilar. Soʻng idish Makkada topildi va: «Buni Adiy va Tamimdan sotib oldik», deyildi. Shunda sahmlik kishining vorislaridan ikki kishi turib, Alloh nomi bilan: «Bizning guvohligimiz ularning guvohligidan haqliroqdir va idish bizning egamizniki edi», deb qasam ichdilar. (Ibn Abbos) aytdi: Ular haqida: {Ey imon keltirganlar! Oraingizdagi guvohlik...} (Moida 106) oyati nozil boʻldi. Bu hadis hasan gʻaribdir va u Ibn Abu Zoidaning hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бану Саҳмдан бир киши Тамим ад-Дорий ва Адий ибн Баддў билан бирга (сафарга) чиқди. Саҳмлик киши мусулмон йўқ бир ерда вафот этди. Улар унинг мероси билан келганларида, (аҳли) тилладан нақш берилган кумуш идишни топа олмадилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг иккаласига қасам ичирдилар. Сўнг идиш Маккада топилди ва: «Буни Адий ва Тамимдан сотиб олдик», дейилди. Шунда саҳмлик кишининг ворисларидан икки киши туриб, Аллоҳ номи билан: «Бизнинг гувоҳлигимиз уларнинг гувоҳлигидан ҳақлироқдир ва идиш бизнинг эгамизники эди», деб қасам ичдилар. (Ибн Аббос) айтди: Улар ҳақида: {Эй имон келтирганлар! Ораингиздаги гувоҳлик...} (Моида 106) ояти нозил бўлди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир ва у Ибн Абу Зоиданинг ҳадисидир.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ حُسَيْنًا الْمُعَلِّمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، حَدَّثَنَا عَامِرُ بْنُ شَرَاحِيلَ الشَّعْبِيُّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ سَمِعْتُ مُنَادِيَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنَادِي أَنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةٌ ‏.‏ فَخَرَجْتُ فَصَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَ ‏"‏ لِيَلْزَمْ كُلُّ إِنْسَانٍ مُصَلاَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرُونَ لِمَ جَمَعْتُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنِّي مَا جَمَعْتُكُمْ لِرَهْبَةٍ وَلاَ رَغْبَةٍ وَلَكِنْ جَمَعْتُكُمْ أَنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ كَانَ رَجُلاً نَصْرَانِيًّا فَجَاءَ فَبَايَعَ وَأَسْلَمَ وَحَدَّثَنِي حَدِيثًا وَافَقَ الَّذِي حَدَّثْتُكُمْ عَنِ الدَّجَّالِ حَدَّثَنِي أَنَّهُ رَكِبَ فِي سَفِينَةٍ بَحْرِيَّةٍ مَعَ ثَلاَثِينَ رَجُلاً مِنْ لَخْمٍ وَجُذَامٍ فَلَعِبَ بِهِمُ الْمَوْجُ شَهْرًا فِي الْبَحْرِ وَأَرْفَئُوا إِلَى جَزِيرَةٍ حِينَ مَغْرِبِ الشَّمْسِ فَجَلَسُوا فِي أَقْرَبِ السَّفِينَةِ فَدَخَلُوا الْجَزِيرَةَ فَلَقِيَتْهُمْ دَابَّةٌ أَهْلَبُ كَثِيرَةُ الشَّعْرِ قَالُوا وَيْلَكِ مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ انْطَلِقُوا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فِي هَذَا الدَّيْرِ فَإِنَّهُ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالأَشْوَاقِ ‏.‏ قَالَ لَمَّا سَمَّتْ لَنَا رَجُلاً فَرِقْنَا مِنْهَا أَنْ تَكُونَ شَيْطَانَةً فَانْطَلَقْنَا سِرَاعًا حَتَّى دَخَلْنَا الدَّيْرَ فَإِذَا فِيهِ أَعْظَمُ إِنْسَانٍ رَأَيْنَاهُ قَطُّ خَلْقًا وَأَشَدُّهُ وَثَاقًا مَجْمُوعَةٌ يَدَاهُ إِلَى عُنُقِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَسَأَلَهُمْ عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ وَعَنْ عَيْنِ زُغَرَ وَعَنِ النَّبِيِّ الأُمِّيِّ قَالَ إِنِّي أَنَا الْمَسِيحُ وَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يُؤْذَنَ لِي فِي الْخُرُوجِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَإِنَّهُ فِي بَحْرِ الشَّامِ أَوْ بَحْرِ الْيَمَنِ لاَ بَلْ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ مَا هُوَ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ قِبَلَ الْمَشْرِقِ قَالَتْ حَفِظْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho) aytdi: Men Rasululloh ﷺning «Namoz jamoatga toʻplanmoqda» deb nido qilayotgan munodisini eshitdim. Shunda chiqib, Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidim. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach, minbarga oʻtirdilar va kulib turib: «Har bir inson namoz oʻqigan joyida tursin», dedilar. Soʻng: «Sizlarni nima uchun toʻplaganimni bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedilar. U zot: «Men sizlarni biror qoʻrqinch yoki ragʻbat uchun toʻplaganim yoʻq. Balki sizlarni shuning uchun toʻpladimki, Tamim Doriy nasroniy kishi edi. U kelib, baygʻat berdi va Islomni qabul qildi. U menga, men sizlarga Dajjol haqida aytib bergan narsaga muvofiq keladigan bir hadisni aytib berdi. U menga aytib berdiki, u Laxm va Juzom (qabilalaridan) boʻlgan oʻttiz kishi bilan dengizda kemaga mindi. Toʻlqin ularni bir oy davomida dengizda oʻynatdi. Quyosh botayotgan paytda bir orolga yetib keldilar. Kemaga eng yaqin (qayiqqa) oʻtirib, orolga kirdilar. Shunda ularni juni koʻp, tukli bir jonivor qarshi oldi. Ular: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedilar. U: ‹Men Jassosaman. Anavi ibodatxonadagi kishining oldiga boringlar, chunki u sizlardan xabar olishga juda intizordir›, dedi». (Tamim) aytdi: «U bizga bir kishini aytganda, uning shaytona boʻlishidan qoʻrqib qoldik. Shunda shoshilib (yoʻlga) tushdik va ibodatxonaga kirdik. Qarasak, unda biz hech qachon koʻrmagan, gavdasi eng ulkan va eng mahkam bogʻlangan, qoʻllari boʻyniga jamlangan bir inson bor edi». Soʻng u hadisni zikr qildi. Va (Dajjol) ulardan Baysan xurmolari haqida, Zugʻar buloqi haqida va ummiy paygʻambar haqida soʻradi. (Soʻng) u: «Albatta, men Masihman. Yaqinda menga chiqishga izn beriladi», dedi. Nabiy ﷺ: «Albatta, u Shom dengizida yoki Yaman dengizidadir. Yoʻq, balki u sharq tomonidandir», deb ikki marta aytdilar va qoʻllari bilan sharq tomonga ishora qildilar. (Fotima) aytdi: «Buni men Rasululloh ﷺdan yod oldim». Va u hadisni (toʻla) keltirdi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг «Намоз жамоатга тўпланмоқда» деб нидо қилаётган мунодисини эшитдим. Шунда чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидим. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач, минбарга ўтирдилар ва кулиб туриб: «Ҳар бир инсон намоз ўқиган жойида турсин», дедилар. Сўнг: «Сизларни нима учун тўплаганимни биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир», дедилар. У зот: «Мен сизларни бирор қўрқинч ёки рағбат учун тўплаганим йўқ. Балки сизларни шунинг учун тўпладимки, Тамим Дорий насроний киши эди. У келиб, байғат берди ва Исломни қабул қилди. У менга, мен сизларга Дажжол ҳақида айтиб берган нарсага мувофиқ келадиган бир ҳадисни айтиб берди. У менга айтиб бердики, у Лахм ва Жузом (қабилаларидан) бўлган ўттиз киши билан денгизда кемага минди. Тўлқин уларни бир ой давомида денгизда ўйнатди. Қуёш ботаётган пайтда бир оролга етиб келдилар. Кемага энг яқин (қайиққа) ўтириб, оролга кирдилар. Шунда уларни жуни кўп, тукли бир жонивор қарши олди. Улар: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедилар. У: ‹Мен Жассосаман. Анави ибодатхонадаги кишининг олдига боринглар, чунки у сизлардан хабар олишга жуда интизордир›, деди». (Тамим) айтди: «У бизга бир кишини айтганда, унинг шайтона бўлишидан қўрқиб қолдик. Шунда шошилиб (йўлга) тушдик ва ибодатхонага кирдик. Қарасак, унда биз ҳеч қачон кўрмаган, гавдаси энг улкан ва энг маҳкам боғланган, қўллари бўйнига жамланган бир инсон бор эди». Сўнг у ҳадисни зикр қилди. Ва (Дажжол) улардан Байсан хурмолари ҳақида, Зуғар булоқи ҳақида ва уммий пайғамбар ҳақида сўради. (Сўнг) у: «Албатта, мен Масиҳман. Яқинда менга чиқишга изн берилади», деди. Набий ﷺ: «Албатта, у Шом денгизида ёки Яман денгизидадир. Йўқ, балки у шарқ томонидандир», деб икки марта айтдилар ва қўллари билан шарқ томонга ишора қилдилар. (Фотима) айтди: «Буни мен Расулуллоҳ ﷺдан ёд олдим». Ва у ҳадисни (тўла) келтирди.

وَعَن السَّائِب بن يزِيد قَالَ: أَمَرَ عُمَرُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ وَتَمِيمًا الدَّارِيَّ أَنْ يَقُومَا لِلنَّاسِ فِي رَمَضَانَ بِإِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً فَكَانَ الْقَارِئُ يَقْرَأُ بِالْمِئِينَ حَتَّى كُنَّا نَعْتَمِدُ عَلَى الْعَصَا مِنْ طُولِ الْقِيَامِ فَمَا كُنَّا نَنْصَرِفُ إِلَّا فِي فُرُوعِ الْفَجْرِ. رَوَاهُ مَالك

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) Ubay ibn Kaʼb va Tamim ad-Doriyga Ramazonda odamlarga oʻn bir rakʼat (tarovih) oʻqib berishni buyurdi. Qori (har rakʼatda) yuz oyatdan ziyod (sura) oʻqir, biz esa uzoq turishdan (charchab) hassaga suyanib qolardik. Faqat tong yorishguncha (namozdan) chiqmasdik. Molik rivoyat qilgan.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) Убай ибн Каъб ва Тамим ад-Дорийга Рамазонда одамларга ўн бир ракъат (таровиҳ) ўқиб беришни буюрди. Қори (ҳар ракъатда) юз оятдан зиёд (сура) ўқир, биз эса узоқ туришдан (чарчаб) ҳассага суяниб қолардик. Фақат тонг ёришгунча (намоздан) чиқмасдик. Молик ривоят қилган.