حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ بِنْتُ مِلْحَانَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ تَعْنِي غُسْلاً إِذَا هِيَ رَأَتْ فِي الْمَنَامِ مِثْلَ مَا يَرَى الرَّجُلُ قَالَ " نَعَمْ إِذَا هِيَ رَأَتِ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ " . قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ قُلْتُ لَهَا فَضَحْتِ النِّسَاءَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا رَأَتْ فِي الْمَنَامِ مِثْلَ مَا يَرَى الرَّجُلُ فَأَنْزَلَتْ أَنَّ عَلَيْهَا الْغُسْلَ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ وَخَوْلَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ummu Sulaym binti Milhon Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi-da: ‹Yo Rasululloh, albatta Alloh haqdan uyalmaydi. Ayol tushida erkak koʻradigan narsaga oʻxshash narsani koʻrsa, uning ustiga — yaʼni gʻusl — vojib boʻladimi?› dedi. U zot: ‹Ha, agar u suv (namlik) koʻrsa, gʻusl qilsin›, dedilar. Ummu Salama aytdi: Men unga: ‹Ayollarni sharmanda qilding, ey Ummu Sulaym!› dedim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu faqihlarning aksariyatining soʻzi boʻlib, ayol tushida erkak koʻradigan narsaga oʻxshash narsani koʻrib, suv chiqarsa (inzol boʻlsa), uning ustiga gʻusl vojib boʻladi. Shuni Sufyon as-Savriy va Shofiiy ham aytadilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ummu Sulaym, Xavla, Oisha va Anas (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Умму Сулайм бинти Милҳон Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди-да: ‹Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳ ҳақдан уялмайди. Аёл тушида эркак кўрадиган нарсага ўхшаш нарсани кўрса, унинг устига — яъни ғусл — вожиб бўладими?› деди. У зот: ‹Ҳа, агар у сув (намлик) кўрса, ғусл қилсин›, дедилар. Умму Салама айтди: Мен унга: ‹Аёлларни шарманда қилдинг, эй Умму Сулайм!› дедим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу фақиҳларнинг аксариятининг сўзи бўлиб, аёл тушида эркак кўрадиган нарсага ўхшаш нарсани кўриб, сув чиқарса (инзол бўлса), унинг устига ғусл вожиб бўлади. Шуни Суфён ас-Саврий ва Шофиий ҳам айтадилар. (Рови) айтди: Бу бобда Умму Сулайм, Хавла, Оиша ва Анас (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مَعَهَا مِنَ الأَنْصَارِ يَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Sulaym va u bilan birga ansorlardan boʻlgan ayollar bilan gʻazotga chiqar edilar; ular suv berib, yaradorlarni davolar edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Rubayyiʼ binti Muavvizdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Сулайм ва у билан бирга ансорлардан бўлган аёллар билан ғазотга чиқар эдилар; улар сув бериб, ярадорларни даволар эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Рубаййиъ бинти Муаввиздан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ وَجَلَسَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ مُلُوكٌ عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . فَدَعَا لَهَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . نَحْوَ مَا قَالَ فِي الأَوَّلِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . قَالَ " أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ " . قَالَ فَرَكِبَتْ أُمُّ حَرَامٍ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ فَهَلَكَتْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ هِيَ أُخْتُ أُمِّ سُلَيْمٍ وَهِيَ خَالَةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ .
Ummu Harom binti Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Harom binti Milhonning oldiga kirib turardilar, u (zotni) taomlantirardi. Ummu Harom Uboda ibn as-Somitning (nikohi) ostida edi. Bir kuni Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, u (zotni) taomlantirdi va boshlarini titib oʻtirdi. Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi, ular bu dengizning oʻrtasiga (kemada) minib boradilar, taxtlar ustidagi shohlardek yoxud taxtlar ustidagi shohlarga oʻxshab», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar, keyin yana kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot avvalgidek: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. (Rivoyatchi) aytdi: Ummu Harom Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (gʻazotga) chiqdi va dengizdan chiqqach, ulovidan yiqilib halok boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ummu Harom binti Milhon — Ummu Sulaymning singlisi va Anas ibn Molikning xolasidir.Умму Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинти Милҳоннинг олдига кириб турардилар, у (зотни) таомлантирарди. Умму Ҳаром Убода ибн ас-Сомитнинг (никоҳи) остида эди. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, у (зотни) таомлантирди ва бошларини титиб ўтирди. Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди, улар бу денгизнинг ўртасига (кемада) миниб борадилар, тахтлар устидаги шоҳлардек ёхуд тахтлар устидаги шоҳларга ўхшаб», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар, кейин яна кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот аввалгидек: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. (Ривоятчи) айтди: Умму Ҳаром Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (ғазотга) чиқди ва денгиздан чиққач, уловидан йиқилиб ҳалок бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Умму Ҳаром бинти Милҳон — Умму Сулаймнинг синглиси ва Анас ибн Моликнинг холасидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، غَدَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي صَلاَتِي . فَقَالَ " كَبِّرِي اللَّهَ عَشْرًا وَسَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِي مَا شِئْتِ يَقُولُ نَعَمْ نَعَمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ حَدِيثٍ فِي صَلاَةِ التَّسْبِيحِ وَلاَ يَصِحُّ مِنْهُ كَبِيرُ شَيْءٍ . وَقَدْ رَأَى ابْنُ الْمُبَارَكِ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ صَلاَةَ التَّسْبِيحِ وَذَكَرُوا الْفَضْلَ فِيهِ . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ حَدَّثَنَا أَبُو وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَنِ الصَّلاَةِ الَّتِي يُسَبَّحُ فِيهَا فَقَالَ يُكَبِّرُ ثُمَّ يَقُولُ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ ثُمَّ يَقُولُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَتَعَوَّذُ وَيَقْرَأُ (بِسمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) وَفَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً ثُمَّ يَقُولُ عَشْرَ مَرَّاتٍ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا . ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ الثَّانِيَةَ فَيَقُولُهَا عَشْرًا يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ عَلَى هَذَا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ تَسْبِيحَةً فِي كُلِّ رَكْعَةٍ يَبْدَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِخَمْسَ عَشْرَةَ تَسْبِيحَةً ثُمَّ يَقْرَأُ ثُمَّ يُسَبِّحُ عَشْرًا فَإِنْ صَلَّى لَيْلاً فَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يُسَلِّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ وَإِنْ صَلَّى نَهَارًا فَإِنْ شَاءَ سَلَّمَ وَإِنْ شَاءَ لَمْ يُسَلِّمْ . قَالَ أَبُو وَهْبٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رِزْمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ يَبْدَأُ فِي الرُّكُوعِ بِسُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَفِي السُّجُودِ بِسُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ثَلاَثًا ثُمَّ يُسَبِّحُ التَّسْبِيحَاتِ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ زَمْعَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي رِزْمَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ إِنْ سَهَا فِيهَا يُسَبِّحُ فِي سَجْدَتَىِ السَّهْوِ عَشْرًا عَشْرًا قَالَ لاَ إِنَّمَا هِيَ ثَلاَثُمِائَةِ تَسْبِيحَةٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Ummu Sulaym Nabiy ﷺning oldilariga ertalab kelib: «Menga namozimda aytadigan baʼzi soʻzlarni oʻrgating», dedi. U zot: «Allohni oʻn marta ulugʻla (Allohu akbar deb), Allohni oʻn marta poklab tasbeh ayt (Subhanalloh deb), Unga oʻn marta hamd ayt (Alhamdulilloh deb), soʻngra xohlagan narsangni soʻra, U: ‹Boʻldi, boʻldi› deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan gʻarib hadisdir. Nabiy ﷺdan salotut-tasbeh haqida birdan ortiq hadis rivoyat qilingan, biroq ulardan katta narsa sahih emas. Ibnul-Muborak va ahli ilmdan biri emas, balki bir nechasi salotut-tasbehni (joiz) koʻrishgan va undagi fazilatni zikr qilishgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Умму Сулайм Набий ﷺнинг олдиларига эрталаб келиб: «Менга намозимда айтадиган баъзи сўзларни ўргатинг», деди. У зот: «Аллоҳни ўн марта улуғла (Аллоҳу акбар деб), Аллоҳни ўн марта поклаб тасбеҳ айт (Субҳаналлоҳ деб), Унга ўн марта ҳамд айт (Алҳамдулиллоҳ деб), сўнгра хоҳлаган нарсангни сўра, У: ‹Бўлди, бўлди› дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Набий ﷺдан салотут-тасбеҳ ҳақида бирдан ортиқ ҳадис ривоят қилинган, бироқ улардан катта нарса саҳиҳ эмас. Ибнул-Муборак ва аҳли илмдан бири эмас, балки бир нечаси салотут-тасбеҳни (жоиз) кўришган ва ундаги фазилатни зикр қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنِ الْجَعْدِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِأَهْلِهِ - قَالَ - فَصَنَعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْ لَهُ بَعَثَتْ إِلَيْكَ بِهَا أُمِّي وَهِيَ تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا مِنَّا لَكَ قَلِيلٌ . فَقَالَ " ضَعْهُ " . ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا وَمَنْ لَقِيتَ " . فَسَمَّى رِجَالاً قَالَ فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ عَدَدُكُمْ كَمْ كَانُوا قَالَ زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ . قَالَ وَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَنَسُ هَاتِ التَّوْرَ " . قَالَ فَدَخَلُوا حَتَّى امْتَلأَتِ الصُّفَّةُ وَالْحُجْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِيَتَحَلَّقْ عَشَرَةٌ عَشَرَةٌ وَلْيَأْكُلْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا يَلِيهِ " . قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا قَالَ فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ . قَالَ فَقَالَ لِي " يَا أَنَسُ ارْفَعْ " . قَالَ فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِينَ رَفَعْتُ قَالَ وَجَلَسَ مِنْهُمْ طَوَائِفُ يَتَحَدَّثُونَ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَزَوْجَتُهُ مُوَلِّيَةٌ وَجْهَهَا إِلَى الْحَائِطِ فَثَقُلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَى نِسَائِهِ ثُمَّ رَجَعَ فَلَمَّا رَأَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَجَعَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ ثَقُلُوا عَلَيْهِ قَالَ فَابْتَدَرُوا الْبَابَ فَخَرَجُوا كُلُّهُمْ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَرْخَى السِّتْرَ وَدَخَلَ وَأَنَا جَالِسٌ فِي الْحُجْرَةِ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى خَرَجَ عَلَىَّ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَاتُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ الْجَعْدُ قَالَ أَنَسٌ أَنَا أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِهَذِهِ الآيَاتِ وَحُجِبْنَ نِسَاءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْجَعْدُ هُوَ ابْنُ عُثْمَانَ وَيُقَالُ هُوَ ابْنُ دِينَارٍ وَيُكْنَى أَبَا عُثْمَانَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ رَوَى عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَشُعْبَةُ وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ uylandilar va ahllari (xotinlari) bilan qoʻshildilar. (Anas) aytdi: Onam Umm Sulaym xays (xurmo, sariyogʻ va qurutdan) tayyorlab, uni bir idishga soldi va: «Ey Anas, buni Rasululloh ﷺga olib bor va unga: ‹Buni senga onam yubordi, u senga salom yoʻllayapti va: ʼEy Rasululloh, bu bizdan senga ozgina (narsa)ʼ deyapti› deb ayt», dedi. (Anas) aytdi: Men buni Rasululloh ﷺga olib bordim va: «Onam senga salom yoʻllayapti va: ‹Bu bizdan senga ozgina (narsa)› deyapti», dedim. (U zot): «Uni qoʻy», dedilar. Soʻng: «Bor, mening uchun falonchi, falonchi va falonchini, hamda uchratgan kishingni chaqir», dedilar va bir necha kishilarning nomini aytdilar. (Anas) aytdi: Men u zot nomini aytgan va uchratgan kishilarimni chaqirdim. (Rovi) aytdi: Men Anasga: «Sizlar nechta kishi edingiz?» dedim. U: «Uch yuzga yaqin edik», dedi. (Anas) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Anas, idishni keltir», dedilar. (Anas) aytdi: Ular kirib, hatto soffa va hujra toʻlib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻntadan-oʻntadan davra qurib oʻtirsinlar va har bir kishi oldidagidan yesin», dedilar. (Anas) aytdi: Ular toʻyguncha yedilar. (Anas) aytdi: Bir guruh chiqar, bir guruh kirar edi, toki hammalari yedilar. (Anas) aytdi: Soʻng (u zot) menga: «Ey Anas, koʻtarib ol», dedilar. (Anas) aytdi: Men koʻtardim va qoʻyganimda koʻproq edimi yoki koʻtarganimda koʻproq edimi, bilmadim. (Anas) aytdi: Ulardan bir necha guruhlari Rasululloh ﷺning uylarida suhbatlashib oʻtirib qoldilar, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan, xotinlari yuzini devorga oʻgirib turgan edi. Shunda ular Rasululloh ﷺga ogʻirlik qildilar. Bas, Rasululloh ﷺ chiqib, xotinlariga salom berib, soʻng qaytdilar. Ular Rasululloh ﷺning qaytganlarini koʻrganlarida, oʻzlari u zotga ogʻirlik qilganini fahmladilar. (Anas) aytdi: Ular eshikka shoshildilar va hammalari chiqib ketdilar. Rasululloh ﷺ kelib, parda tortdilar va kirdilar, men hujrada oʻtirgan edim. (U zot) ozgina vaqt oʻtmasdan oldimga chiqdilar va bu oyatlar nozil boʻldi. Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga oʻqib berdilar: {Ey iymon keltirganlar, taom uchun izn berilmaguncha va uning pishishini kutib turmagan holda Nabiyning uylariga kirmanglar}, oyatning oxirigacha. Jaʼd aytdi: Anas aytdi: Bu oyatlar haqida odamlarning eng yangi ahd qilgani menman va Rasululloh ﷺning xotinlari (hijob bilan) toʻsildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Jaʼd — u ibn Usmondir, ibn Dinor ham deyiladi, kunyasi Abu Usmon, basralikdir va u hadis ahli nazdida ishonchlidir. Undan Yunus ibn Ubayd, Shuʼba va Hammod ibn Zayd rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ уйландилар ва аҳллари (хотинлари) билан қўшилдилар. (Анас) айтди: Онам Умм Сулайм хайс (хурмо, сариёғ ва қурутдан) тайёрлаб, уни бир идишга солди ва: «Эй Анас, буни Расулуллоҳ ﷺга олиб бор ва унга: ‹Буни сенга онам юборди, у сенга салом йўллаяпти ва: ъЕй Расулуллоҳ, бу биздан сенга озгина (нарса)ъ деяпти› деб айт», деди. (Анас) айтди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺга олиб бордим ва: «Онам сенга салом йўллаяпти ва: ‹Бу биздан сенга озгина (нарса)› деяпти», дедим. (У зот): «Уни қўй», дедилар. Сўнг: «Бор, менинг учун фалончи, фалончи ва фалончини, ҳамда учратган кишингни чақир», дедилар ва бир неча кишиларнинг номини айтдилар. (Анас) айтди: Мен у зот номини айтган ва учратган кишиларимни чақирдим. (Рови) айтди: Мен Анасга: «Сизлар нечта киши эдингиз?» дедим. У: «Уч юзга яқин эдик», деди. (Анас) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Анас, идишни келтир», дедилар. (Анас) айтди: Улар кириб, ҳатто соффа ва ҳужра тўлиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўнтадан-ўнтадан давра қуриб ўтирсинлар ва ҳар бир киши олдидагидан есин», дедилар. (Анас) айтди: Улар тўйгунча едилар. (Анас) айтди: Бир гуруҳ чиқар, бир гуруҳ кирар эди, токи ҳаммалари едилар. (Анас) айтди: Сўнг (у зот) менга: «Эй Анас, кўтариб ол», дедилар. (Анас) айтди: Мен кўтардим ва қўйганимда кўпроқ эдими ёки кўтарганимда кўпроқ эдими, билмадим. (Анас) айтди: Улардан бир неча гуруҳлари Расулуллоҳ ﷺнинг уйларида суҳбатлашиб ўтириб қолдилар, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган, хотинлари юзини деворга ўгириб турган эди. Шунда улар Расулуллоҳ ﷺга оғирлик қилдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, хотинларига салом бериб, сўнг қайтдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг қайтганларини кўрганларида, ўзлари у зотга оғирлик қилганини фаҳмладилар. (Анас) айтди: Улар эшикка шошилдилар ва ҳаммалари чиқиб кетдилар. Расулуллоҳ ﷺ келиб, парда тортдилар ва кирдилар, мен ҳужрада ўтирган эдим. (У зот) озгина вақт ўтмасдан олдимга чиқдилар ва бу оятлар нозил бўлди. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар: {Эй иймон келтирганлар, таом учун изн берилмагунча ва унинг пишишини кутиб турмаган ҳолда Набийнинг уйларига кирманглар}, оятнинг охиригача. Жаъд айтди: Анас айтди: Бу оятлар ҳақида одамларнинг энг янги аҳд қилгани менман ва Расулуллоҳ ﷺнинг хотинлари (ҳижоб билан) тўсилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Жаъд — у ибн Усмондир, ибн Динор ҳам дейилади, куняси Абу Усмон, басраликдир ва у ҳадис аҳли наздида ишончлидир. Ундан Юнус ибн Убайд, Шуъба ва Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ عَرَضْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي ضَعِيفًا - أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَتْ نَعَمْ . فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ ثُمَّ أَخْرَجَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ ثُمَّ دَسَّتْهُ فِي يَدِي وَرَدَّتْنِي بِبَعْضِهِ ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَيْهِ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ قَالَ فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ " . فَقُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " بِطَعَامٍ " . فَقُلْتُ نَعَمْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ مَعَهُ " قُومُوا " . قَالَ فَانْطَلَقُوا فَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْتُ أَبَا طَلْحَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ وَلَيْسَ عِنْدَنَا مَا نُطْعِمُهُمْ . قَالَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَهُ حَتَّى دَخَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ " . فَأَتَتْ بِذَلِكَ الْخُبْزِ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفُتَّ وَعَصَرَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ عُكَّةً لَهَا فَآدَمَتْهُ ثُمَّ قَالَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ قَالَ " ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ " . فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ " ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ " . فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ أَوْ ثَمَانُونَ رَجُلاً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺning ovozlarini eshitdim — kuchsiz edi — unda ochlik borligini sezdim. Sening yoningda biror narsa bormi?» dedi. U: «Ha», dedi-da, bir necha arpa kulchasini chiqardi, soʻng oʻ zining roʻmolini olib, nonni uning bir qismiga oʻradi, soʻng uni qoʻltigʻimga tiqib, ust-boshimni qolgani bilan oʻrab, meni Rasululloh ﷺning oldilariga yubordi. (Anas) aytdi: Men uni u zotga olib bordim. Rasululloh ﷺni masjidda oʻtirgan, atroflarida odamlar bilan birga koʻrdim. Men ularning oldida turdim. Rasululloh ﷺ: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Taom bilanmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ yonlaridagilarga: «Turinglar», dedilar. Ular yoʻlga chiqdilar, men ularning oldida borib, Abu Talhaning oldiga keldim va unga xabar berdim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym, Rasululloh ﷺ odamlar bilan birga keldilar, bizning oldimizda ularga beradigan taom yoʻq-ku!» dedi. Ummu Sulaym: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. Abu Talha yoʻlga chiqib, Rasululloh ﷺni qarshi oldi. Rasululloh ﷺ Abu Talha bilan birga kelib, ikkovlari (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Bu yoqqa keltir, ey Ummu Sulaym, yoningdagini», dedilar. U haligi nonni olib keldi. Rasululloh ﷺ amr qilib, u maydalandi. Ummu Sulaym oʻ zining bir meshchasini siqib, uni moylab berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ uning ustida Alloh xohlaganini aytdilar. Keyin: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. Ularga ruxsat berildi, ular toʻyguncha yeb, soʻng chiqib ketishdi. Soʻng: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. Ularga ruxsat berildi, ular toʻyguncha yeb, soʻng chiqib ketishdi. Shunday qilib qavmning hammasi yeb, toʻydi. Qavm yetmish yoki sakson kishi edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг овозларини эшитдим — кучсиз эди — унда очлик борлигини сездим. Сенинг ёнингда бирор нарса борми?» деди. У: «Ҳа», деди-да, бир неча арпа кулчасини чиқарди, сўнг ў зининг рўмолини олиб, нонни унинг бир қисмига ўради, сўнг уни қўлтиғимга тиқиб, уст-бошимни қолгани билан ўраб, мени Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юборди. (Анас) айтди: Мен уни у зотга олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺни масжидда ўтирган, атрофларида одамлар билан бирга кўрдим. Мен уларнинг олдида турдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Таом биланми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ёнларидагиларга: «Туринглар», дедилар. Улар йўлга чиқдилар, мен уларнинг олдида бориб, Абу Талҳанинг олдига келдим ва унга хабар бердим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан бирга келдилар, бизнинг олдимизда уларга берадиган таом йўқ-ку!» деди. Умму Сулайм: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. Абу Талҳа йўлга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺни қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ Абу Талҳа билан бирга келиб, икковлари (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ёққа келтир, эй Умму Сулайм, ёнингдагини», дедилар. У ҳалиги нонни олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ амр қилиб, у майдаланди. Умму Сулайм ў зининг бир мешчасини сиқиб, уни мойлаб берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унинг устида Аллоҳ хоҳлаганини айтдилар. Кейин: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. Уларга рухсат берилди, улар тўйгунча еб, сўнг чиқиб кетишди. Сўнг: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. Уларга рухсат берилди, улар тўйгунча еб, сўнг чиқиб кетишди. Шундай қилиб қавмнинг ҳаммаси еб, тўйди. Қавм етмиш ёки саксон киши эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ صَوْتَهُ فَقَالَتْ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ أُنَيْسٌ . قَالَ فَدَعَا لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ دَعَوَاتٍ قَدْ رَأَيْتُ مِنْهُنَّ اثْنَيْنِ فِي الدُّنْيَا وَأَنَا أَرْجُو الثَّالِثَةَ فِي الآخِرَةِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ (yoʻldan) oʻtdilar va onam Ummu Sulaym u zotning ovozini eshitib: «Ota-onam senga fido boʻlsin, ey Rasululloh, mana bu Unays (kichkina Anas)», dedi. Anas aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ men uchun uchta duo qildilar. Men ulardan ikkitasini bu dunyoda koʻrdim, uchinchisini esa oxiratda umid qilaman. Bu hadis bu yoʻl bilan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Anasdan Nabiy ﷺ orqali bir necha boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ (йўлдан) ўтдилар ва онам Умму Сулайм у зотнинг овозини эшитиб: «Ота-онам сенга фидо бўлсин, эй Расулуллоҳ, мана бу Унайс (кичкина Анас)», деди. Анас айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ мен учун учта дуо қилдилар. Мен улардан иккитасини бу дунёда кўрдим, учинчисини эса охиратда умид қиламан. Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан Набий ﷺ орқали бир неча бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ، أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسٌ خَادِمُكَ ادْعُ اللَّهَ لَهُ . قَالَ " اللَّهُمَّ أَكْثِرْ مَالَهُ وَوَلَدَهُ وَبَارِكْ لَهُ فِيمَا أَعْطَيْتَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Ummu Sulaymdan rivoyat qiladi: U: «Ey Rasululloh, Anas sizning xizmatkoringiz, uning haqiga Allohga duo qiling», dedi. U zot: «Allohim, uning molini va farzandini koʻpaytirgin va unga bergan narsangda baraka ber», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Умму Сулаймдан ривоят қилади: У: «Эй Расулуллоҳ, Анас сизнинг хизматкорингиз, унинг ҳақига Аллоҳга дуо қилинг», деди. У зот: «Аллоҳим, унинг молини ва фарзандини кўпайтиргин ва унга берган нарсангда барака бер», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.