Ummu Sulaym bint Milhon

حَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ أَخَذَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ الْبَيْعَةِ أَلاَّ نَنُوحَ فَمَا وَفَتْ مِنَّا امْرَأَةٌ إِلاَّ خَمْسٌ أُمُّ سُلَيْمٍ وَأُمُّ الْعَلاَءِ وَابْنَةُ أَبِي سَبْرَةَ امْرَأَةُ مُعَاذٍ أَوِ ابْنَةُ أَبِي سَبْرَةَ وَامْرَأَةُ مُعَاذٍ .‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizdan bayʼat bilan birga nola qilmaslikka (ahd) oldilar. Shunda bizdan beshtasidan boshqa hech bir ayol (ahdiga) vafo qilmadi: Umm Sulaym, Umm al-Alo, Abu Sabraning qizi — Muozning xotini, yoki Abu Sabraning qizi va Muozning xotini.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ биздан байъат билан бирга нола қилмасликка (аҳд) олдилар. Шунда биздан бештасидан бошқа ҳеч бир аёл (аҳдига) вафо қилмади: Умм Сулайм, Умм ал-Ало, Абу Сабранинг қизи — Муознинг хотини, ёки Абу Сабранинг қизи ва Муознинг хотини.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ بِنْتُ مِلْحَانَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ تَعْنِي غُسْلاً إِذَا هِيَ رَأَتْ فِي الْمَنَامِ مِثْلَ مَا يَرَى الرَّجُلُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا هِيَ رَأَتِ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ قُلْتُ لَهَا فَضَحْتِ النِّسَاءَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا رَأَتْ فِي الْمَنَامِ مِثْلَ مَا يَرَى الرَّجُلُ فَأَنْزَلَتْ أَنَّ عَلَيْهَا الْغُسْلَ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ وَخَوْلَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ummu Sulaym binti Milhon Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi-da: ‹Yo Rasululloh, albatta Alloh haqdan uyalmaydi. Ayol tushida erkak koʻradigan narsaga oʻxshash narsani koʻrsa, uning ustiga — yaʼni gʻusl — vojib boʻladimi?› dedi. U zot: ‹Ha, agar u suv (namlik) koʻrsa, gʻusl qilsin›, dedilar. Ummu Salama aytdi: Men unga: ‹Ayollarni sharmanda qilding, ey Ummu Sulaym!› dedim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu faqihlarning aksariyatining soʻzi boʻlib, ayol tushida erkak koʻradigan narsaga oʻxshash narsani koʻrib, suv chiqarsa (inzol boʻlsa), uning ustiga gʻusl vojib boʻladi. Shuni Sufyon as-Savriy va Shofiiy ham aytadilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ummu Sulaym, Xavla, Oisha va Anas (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Умму Сулайм бинти Милҳон Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди-да: ‹Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳ ҳақдан уялмайди. Аёл тушида эркак кўрадиган нарсага ўхшаш нарсани кўрса, унинг устига — яъни ғусл — вожиб бўладими?› деди. У зот: ‹Ҳа, агар у сув (намлик) кўрса, ғусл қилсин›, дедилар. Умму Салама айтди: Мен унга: ‹Аёлларни шарманда қилдинг, эй Умму Сулайм!› дедим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу фақиҳларнинг аксариятининг сўзи бўлиб, аёл тушида эркак кўрадиган нарсага ўхшаш нарсани кўриб, сув чиқарса (инзол бўлса), унинг устига ғусл вожиб бўлади. Шуни Суфён ас-Саврий ва Шофиий ҳам айтадилар. (Рови) айтди: Бу бобда Умму Сулайм, Хавла, Оиша ва Анас (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ الأَنْصَارِيَّةَ، - وَهِيَ أُمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ - قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ أَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ إِذَا رَأَتْ فِي النَّوْمِ مَا يَرَى الرَّجُلُ أَتَغْتَسِلُ أَمْ لاَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ فَلْتَغْتَسِلْ إِذَا وَجَدَتِ الْمَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْبَلْتُ عَلَيْهَا فَقُلْتُ أُفٍّ لَكِ وَهَلْ تَرَى ذَلِكَ الْمَرْأَةُ فَأَقْبَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ تَرِبَتْ يَمِينُكِ يَا عَائِشَةُ وَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَى عُقَيْلٌ وَالزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ عَنْ مَالِكٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَوَافَقَ الزُّهْرِيَّ مُسَافِعٌ الْحَجَبِيُّ قَالَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ وَأَمَّا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ فَقَالَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym al-Ansoriya — u Anas ibn Molikning onasidir — : «Yo Rasululloh, albatta Alloh azza va jalla haq (ni aytish)dan uyalmaydi. Aytingchi, ayol uyqusida erkak koʻradigan (tush)ni koʻrsa, gʻusl qiladimi yoki yoʻqmi?» — dedi. Oisha aytadi: Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ha; agar (maniy) suvini topsa, gʻusl qilsin», — dedilar. Oisha aytadi: Men unga yuzlanib: «Uf senga! Ayol (ham) shuni koʻradimi?» — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga yuzlanib: «Qoʻling tuproqqa belansin, ey Oisha! (Bolaning onasiga) oʻxshashligi qayerdan boʻlardi?» — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Uqayl, Zubaydiy, Yunus va Zuhriyning jiyani ham Zuhriydan, Ibrohim ibn Abul-Vazir esa Molikdan, u Zuhriydan shunday rivoyat qilishgan. Zuhriyga Musofiʼ al-Hajabiy ham muvofiq boʻlib, «Urvadan, u Oishadan» degan. Hishom ibn Urva esa: «Urvadan, u Zaynab binti Abu Salamadan, u Umm Salamadan: ‹Umm Sulaym Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldi›», — degan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм ал-Ансория — у Анас ибн Моликнинг онасидир — : «Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳ азза ва жалла ҳақ (ни айтиш)дан уялмайди. Айтингчи, аёл уйқусида эркак кўрадиган (туш)ни кўрса, ғусл қиладими ёки йўқми?» — деди. Оиша айтади: Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ҳа; агар (маний) сувини топса, ғусл қилсин», — дедилар. Оиша айтади: Мен унга юзланиб: «Уф сенга! Аёл (ҳам) шуни кўрадими?» — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга юзланиб: «Қўлинг тупроққа белансин, эй Оиша! (Боланинг онасига) ўхшашлиги қаердан бўларди?» — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Уқайл, Зубайдий, Юнус ва Зуҳрийнинг жияни ҳам Зуҳрийдан, Иброҳим ибн Абул-Вазир эса Моликдан, у Зуҳрийдан шундай ривоят қилишган. Зуҳрийга Мусофиъ ал-Ҳажабий ҳам мувофиқ бўлиб, «Урвадан, у Оишадан» деган. Ҳишом ибн Урва эса: «Урвадан, у Зайнаб бинти Абу Саламадан, у Умм Саламадан: ‹Умм Сулайм Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келди›», — деган.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى فِي مَنَامِهَا مَا يَرَى الرَّجُلُ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَنْزَلَتِ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Rasululloh ﷺdan tushida erkak koʻradigan narsani koʻrgan ayol haqida soʻradi. U zot: «Agar suv chiqarsa, gʻusl qilsin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Расулуллоҳ ﷺдан тушида эркак кўрадиган нарсани кўрган аёл ҳақида сўради. У зот: «Агар сув чиқарса, ғусл қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَأَلَتْهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى فِي مَنَامِهَا مَا يَرَى الرَّجُلُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا رَأَتِ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ فَضَحْتِ النِّسَاءَ وَهَلْ تَحْتَلِمُ الْمَرْأَةُ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَبِمَ يُشْبِهُهَا وَلَدُهَا إِذًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotdan tushida erkak koʻradigan narsani koʻradigan ayol haqida soʻradi. U zot: «Ha, agar u suvni koʻrsa, gʻusl qilsin», dedilar. Men: «Ayollarni sharmanda qilding-ku! Ayol ham ihtilom boʻladimi?» dedim. Nabiy ﷺ: «Qoʻling tuproqqa belansin! Unday boʻlmasa, farzandi unga qanday oʻxshaydi?» dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотдан тушида эркак кўрадиган нарсани кўрадиган аёл ҳақида сўради. У зот: «Ҳа, агар у сувни кўрса, ғусл қилсин», дедилар. Мен: «Аёлларни шарманда қилдинг-ку! Аёл ҳам иҳтилом бўладими?» дедим. Набий ﷺ: «Қўлинг тупроққа белансин! Ундай бўлмаса, фарзанди унга қандай ўхшайди?» дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ كان ابن لأبي طلحة رضي الله عنه يشتكي، فخرج أبو طلحة، فقبض الصبي، فلما رجع أبو طلحة قال‏:‏ ما فعل ابني‏؟‏ قالت أم سليم وهى أم الصبي ‏:‏ هو أسكن ما كان، فقربت إليه العشاء فتعشى، ثم أصاب منها، فلما فرغ قالت‏:‏ واروا الصبي، فلما أصبح أبو طلحة أتى رسول الله صلى الله عليه وسلم فأخبره، فقال‏:‏ ‏"‏أعرستم الليلة ‏؟‏‏"‏ قال‏:‏ نعم ، قال‏:‏ ‏"‏اللهم بارك لهما، فولدت غلاماً، فقال لي أبو طلحة‏:‏ احمله حتى تأتى به النبي صلى الله عليه وسلم، وبعث معه بتمرات، فقال‏:‏ ‏"‏أمعه شيء‏؟‏‏"‏ قال‏:‏ نعم، تمرات فأخذها النبي صلى الله عليه وسلم فمضغها ، ثم أخذها من فيه فجعلها في فيّ الصبي ، ثم حنكه وسماه عبد الله‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفى رواية لمسلم‏:‏ مات ابن لأبي طلحة بن أم سليم ، فقالت لأهلها لا تحدثوا أبا طلحة بابنه حتى أكون أنا أحدثه، فجاء فقربت إليه عشاءً فأكل وشرب، ثم تصنعت له أحسن ما كانت تصنع قبل ذلك، فوقع بها، فلما أن رأت أنه قد شبع وأصاب منها قالت‏:‏ يا أبا طلحة، أرأيت لو أن قوماً أعاروا عاريتهم أهل بيت فطلبوا عاريتهم، ألهم أن يمنعوهم‏؟‏ قال‏:‏ لا، فقالت ‏:‏ فاحتسب ابنك‏.‏ قال‏:‏ فغضب، ثم قال‏:‏ تركتني حتى إذا تلطخت أخبرتني بابني‏؟‏‏!‏ فانطلق حتى أتى رسول الله صلى الله عليه وسلم فأخبره بما كان ، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ ‏"‏بارك الله في ليلتكما‏"‏ قال‏:‏ فحملت، قال وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم في سفر وهي معه، وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا أتى المدينة من سفر لا يطرقها طروقاً فدنوا من المدينة، فضربها المخاض، فاحتبس عليها أبو طلحة، وانطلق رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ يقول أبو طلحة‏:‏ إنك لتعلم يارب أنه يعجبني أن أخرج مع رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا خرج، وأدخل معه إذا دخل، وقد احتبست بما ترى، تقول أم سليم‏:‏ يا أبا طلحة ما أجد الذى كنت أجد، انطلق، فانطلقنا، وضربها المخاض حين قدما فولدت غلاماً‏.‏ فقالت لي أمي ‏:‏ يا أنس لا يرضعه أحد حتى تغدو به على رسول الله صلى الله عليه وسلم، فلما أصبح احتملته فانطلقت به إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ وذكر تمام الحديث‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talhaning Umm Sulaymdan boʻlgan oʻgʻli vafot etdi. (Umm Sulaym) oʻz oilasidagilarga: «Abu Talhaga oʻgʻli haqida men gapirmagunimcha gapirmanglar», dedi. (Abu Talha) keldi, (Umm Sulaym) unga kechki ovqat keltirdi, u yedi va ichdi. Soʻng (Umm Sulaym) u uchun ilgari hech qachon yasanmaganidek goʻzal yasandi, shunda (Abu Talha) u bilan yaqinlik qildi. (Umm Sulaym) uning toʻyib, oʻzidan murodiga yetganini koʻrgach: «Ey Abu Talha, qaranglar-chi, agar bir qavm bir oilaga oʻz omonatlarini bersayu, soʻng omonatlarini qaytarib soʻrasalar, ular (oila) buni rad eta oladimi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. U: «Unday boʻlsa, oʻgʻlingni (sabr bilan, Alloh ajrini deb) hisobga ol», dedi. Shunda u jahli chiqib: «Meni (oʻzimga) qoʻyib bering, men (yaqinlikdan) iflos boʻldim, soʻng menga oʻgʻlim haqida xabar berdingmi!» dedi. Soʻng u joʻnab, Rasululloh ﷺ ning oldiga keldi va boʻlgan voqeani u zotga xabar qildi. Rasululloh ﷺ: «Alloh ikkovingizning kechangizda baraka bersin», dedilar. Shunda u (Umm Sulaym) homilador boʻldi. Rasululloh ﷺ bir safarda edilar, u (Umm Sulaym) ham u zot bilan birga edi. Rasululloh ﷺ safardan Madinaga kelganlarida, unga tunda (kutilmaganda) kirmas edilar. Ular Madinaga yaqinlashdilar, shunda unga toʻlgʻoq tutdi va Abu Talha uning oldida ushlanib qoldi, Rasululloh ﷺ esa (yoʻlda) ketdilar. Abu Talha: «Ey Robbim, Sen bilasanki, Rasuling chiqqanida u bilan birga chiqishim va kirganida u bilan birga kirishim menga yoqadi, lekin men Oʻzing koʻrib turgan (sabab) bilan ushlanib qoldim», derdi. Umm Sulaym: «Ey Abu Talha, men ilgari sezgan (ogʻriqni) endi sezmayapman, yur», dedi. Biz joʻnadik. Ular (Madinaga) yetib kelganlarida unga toʻlgʻoq tutdi va u bir oʻgʻil tugʻdi. Onam menga: «Ey Anas, sen uni Rasululloh ﷺ ning oldiga olib bormaguningcha, hech kim uni emizmasin», dedi. Tong otgach, men uni koʻtarib, Rasululloh ﷺ ning oldiga olib bordim. Borsam, u zotning qoʻllarida (tuyalarga) tamgʻa bosadigan asbob bor ekan. (Rasululloh ﷺ) meni koʻrishlari bilan: «Umm Sulaym tugʻdi shekilli?» dedilar. Men: «Ha», dedim. (U zot) tamgʻa asbobini qoʻydilar. Men uni keltirib, u zotning bagʻirlariga qoʻydim. Rasululloh ﷺ Madina ajva xurmosidan bittasini olishni soʻradilar va uni ogʻizlarida erigunicha chaynadilar, soʻng uni chaqaloqning ogʻziga soldilar. Chaqaloq uni shimirib taʼmini ola boshladi. Rasululloh ﷺ: «Ansorlarning xurmoga boʻlgan muhabbatiga qaranglar!» dedilar. Soʻng (u zot) uning yuzini silab, unga Abdulloh deb ism qoʻydilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳанинг Умм Сулаймдан бўлган ўғли вафот этди. (Умм Сулайм) ўз оиласидагиларга: «Абу Талҳага ўғли ҳақида мен гапирмагунимча гапирманглар», деди. (Абу Талҳа) келди, (Умм Сулайм) унга кечки овқат келтирди, у еди ва ичди. Сўнг (Умм Сулайм) у учун илгари ҳеч қачон ясанмаганидек гўзал ясанди, шунда (Абу Талҳа) у билан яқинлик қилди. (Умм Сулайм) унинг тўйиб, ўзидан муродига етганини кўргач: «Эй Абу Талҳа, қаранглар-чи, агар бир қавм бир оилага ўз омонатларини берсаю, сўнг омонатларини қайтариб сўрасалар, улар (оила) буни рад эта оладими?» деди. У: «Йўқ», деди. У: «Ундай бўлса, ўғлингни (сабр билан, Аллоҳ ажрини деб) ҳисобга ол», деди. Шунда у жаҳли чиқиб: «Мени (ўзимга) қўйиб беринг, мен (яқинликдан) ифлос бўлдим, сўнг менга ўғлим ҳақида хабар бердингми!» деди. Сўнг у жўнаб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келди ва бўлган воқеани у зотга хабар қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ икковингизнинг кечангизда барака берсин», дедилар. Шунда у (Умм Сулайм) ҳомиладор бўлди. Расулуллоҳ ﷺ бир сафарда эдилар, у (Умм Сулайм) ҳам у зот билан бирга эди. Расулуллоҳ ﷺ сафардан Мадинага келганларида, унга тунда (кутилмаганда) кирмас эдилар. Улар Мадинага яқинлашдилар, шунда унга тўлғоқ тутди ва Абу Талҳа унинг олдида ушланиб қолди, Расулуллоҳ ﷺ эса (йўлда) кетдилар. Абу Талҳа: «Эй Роббим, Сен биласанки, Расулинг чиққанида у билан бирга чиқишим ва кирганида у билан бирга киришим менга ёқади, лекин мен Ўзинг кўриб турган (сабаб) билан ушланиб қолдим», дерди. Умм Сулайм: «Эй Абу Талҳа, мен илгари сезган (оғриқни) энди сезмаяпман, юр», деди. Биз жўнадик. Улар (Мадинага) етиб келганларида унга тўлғоқ тутди ва у бир ўғил туғди. Онам менга: «Эй Анас, сен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига олиб бормагунингча, ҳеч ким уни эмизмасин», деди. Тонг отгач, мен уни кўтариб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига олиб бордим. Борсам, у зотнинг қўлларида (туяларга) тамға босадиган асбоб бор экан. (Расулуллоҳ ﷺ) мени кўришлари билан: «Умм Сулайм туғди шекилли?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. (У зот) тамға асбобини қўйдилар. Мен уни келтириб, у зотнинг бағирларига қўйдим. Расулуллоҳ ﷺ Мадина ажва хурмосидан биттасини олишни сўрадилар ва уни оғизларида эригунича чайнадилар, сўнг уни чақалоқнинг оғзига солдилар. Чақалоқ уни шимириб таъмини ола бошлади. Расулуллоҳ ﷺ: «Ансорларнинг хурмога бўлган муҳаббатига қаранглар!» дедилар. Сўнг (у зот) унинг юзини силаб, унга Абдуллоҳ деб исм қўйдилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: تَزَوَّجَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ فَكَانَ صَدَاقُ مَا بَيْنَهُمَا الْإِسْلَامَ أَسْلَمَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ قَبْلَ أَبِي طَلْحَةَ فَخَطَبَهَا فَقَالَتْ: إِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ فَإِنْ أَسْلَمْتَ نَكَحْتُكَ فَأَسْلَمَ فَكَانَ صدَاق مَا بَينهمَا. رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga uylandi, ular oʻrtasidagi mahr Islom boʻldi. Ummu Sulaym Abu Talhadan oldin musulmon boʻlgan edi. U ayolga sovchi qoʻyganida, ayol: «Men musulmon boʻlganman, agar sen ham musulmon boʻlsang, senga tegaman», dedi. Bas, u musulmon boʻldi va shu ular oʻrtasidagi mahr boʻldi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга уйланди, улар ўртасидаги маҳр Ислом бўлди. Умму Сулайм Абу Талҳадан олдин мусулмон бўлган эди. У аёлга совчи қўйганида, аёл: «Мен мусулмон бўлганман, агар сен ҳам мусулмон бўлсанг, сенга тегаман», деди. Бас, у мусулмон бўлди ва шу улар ўртасидаги маҳр бўлди.

حَدَّثَنَا عَارِمٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سِنَانٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَنَسٌ قَالَ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَيْنَا، أَهْلَ الْبَيْتِ، فَدَخَلَ يَوْمًا فَدَعَا لَنَا، فَقَالَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ خُوَيْدِمُكَ أَلاَ تَدْعُو لَهُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ اللَّهُمَّ، أَكْثِرْ مَالَهُ وَوَلَدَهُ، وَأَطِلْ حَيَاتَهُ، وَاغْفِرْ لَهُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ moʻminlar onalaridan birining huzurida edilar. Shunda boshqasi ichida taom boʻlgan bir yogʻoch idishni yubordi. Ammo u xotin (yogʻoch idishni olib kelgan) elchining qoʻliga urdi, natijada idish tushib sindi. Nabiy ﷺ ikki boʻlakni olib, birini ikkinchisiga qoʻshdilar-da, taomni unga terib: «Onangiz rashk qildi, yenglar», deb qoʻydilar. Shunda ular yedilar. Soʻng u zot oʻz uyidagi idishini olib kelguncha kutib turdilar, keyin butun idishni elchiga berib, singan idishni uni singan ayolning uyida qoldirdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мўминлар оналаридан бирининг ҳузурида эдилар. Шунда бошқаси ичида таом бўлган бир ёғоч идишни юборди. Аммо у хотин (ёғоч идишни олиб келган) элчининг қўлига урди, натижада идиш тушиб синди. Набий ﷺ икки бўлакни олиб, бирини иккинчисига қўшдилар-да, таомни унга териб: «Онангиз рашк қилди, енглар», деб қўйдилар. Шунда улар едилар. Сўнг у зот ўз уйидаги идишини олиб келгунча кутиб турдилар, кейин бутун идишни элчига бериб, синган идишни уни синган аёлнинг уйида қолдирдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ زَيْدٍ ابْنِ ابْنَةِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، دَخَلَ عَلَى أُمِّ سُلَيْمٍ، وَقِرْبَةٌ مُعَلَّقَةٌ، فَشَرِبَ مِنْ فَمِ الْقِرْبَةِ وَهُوَ قَائِمٌ، فَقَامَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى رَأْسِ الْقِرْبَةِ فَقَطَعَتْهَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ummu Sulaymning huzuriga kirdilar. U yerda osigʻliq bir mesh (suv tulumi) bor edi. U zot tik turgan holda meshning ogʻzidan suv ichdilar. Shunda Ummu Sulaym meshning ogʻzi tomon borib, uni kesib oldi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Умму Сулаймнинг ҳузурига кирдилар. У ерда осиғлиқ бир меш (сув тулуми) бор эди. У зот тик турган ҳолда мешнинг оғзидан сув ичдилар. Шунда Умму Сулайм мешнинг оғзи томон бориб, уни кесиб олди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَسْبَاطٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ أَخَذَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْبَيْعَةِ أَلاَّ تَنُحْنَ فَمَا وَفَتْ مِنَّا غَيْرُ خَمْسٍ مِنْهُنَّ أُمُّ سُلَيْمٍ ‏.‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizdan bayʼatda nola qilmaslikka (ahd) oldilar. Shunda bizdan beshtasidan boshqa (hech kim) vafo qilmadi, ulardan biri Umm Sulaym edi.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ биздан байъатда нола қилмасликка (аҳд) олдилар. Шунда биздан бештасидан бошқа (ҳеч ким) вафо қилмади, улардан бири Умм Сулайм эди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مَعَهَا مِنَ الأَنْصَارِ يَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Sulaym va u bilan birga ansorlardan boʻlgan ayollar bilan gʻazotga chiqar edilar; ular suv berib, yaradorlarni davolar edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Rubayyiʼ binti Muavvizdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Сулайм ва у билан бирга ансорлардан бўлган аёллар билан ғазотга чиқар эдилар; улар сув бериб, ярадорларни даволар эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Рубаййиъ бинти Муаввиздан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ، أُخْتُ أُمِّ سُلَيْمٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ عِنْدَهُمْ فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ قَوْمًا مِمَّنْ يَرْكَبُ ظَهْرَ هَذَا الْبَحْرِ كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكِ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ثُمَّ نَامَ فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَضْحَكَكَ فَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَتَزَوَّجَهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَغَزَا فِي الْبَحْرِ فَحَمَلَهَا مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعَ قُرِّبَتْ لَهَا بَغْلَةٌ لِتَرْكَبَهَا فَصَرَعَتْهَا فَانْدَقَّتْ عُنُقُهَا فَمَاتَتْ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Menga Ummu Sulaymning singlisi Ummu Harom binti Milhon (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ ularnikida (peshin uyqusiga) yotdilar va kulayotgan holda uygʻondilar. U (ayol): «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, sizni nima kuldirdi?› dedim. U zot: ‹Men ummatimdan shu dengiz ustida taxtlardagi podshohlar kabi suzib ketayotgan bir qavmni koʻrdim›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ham ulardan qilsin›, dedim. U zot: ‹Sen ulardansan›, dedilar. Soʻng u zot uxlab, yana kulayotgan holda uygʻondilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, sizni nima kuldirdi?› dedim. U zot avvalgi soʻzlariga oʻxshash javob qaytardilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ham ulardan qilsin›, dedim. U zot: ‹Sen avvalgilardansan›, dedilar», dedi. (Rovi) aytdi: Soʻng unga Uboda ibn Somit uylandi va dengizda gʻazot qildi hamda uni oʻzi bilan birga olib ketdi. Qaytib kelganida, minishi uchun unga bir xachir yaqinlashtirildi, u (xachir) uni yiqitib yubordi va boʻyni sinib, vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Менга Умму Сулаймнинг синглиси Умму Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ уларникида (пешин уйқусига) ётдилар ва кулаётган ҳолда уйғондилар. У (аёл): «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сизни нима кулдирди?› дедим. У зот: ‹Мен умматимдан шу денгиз устида тахтлардаги подшоҳлар каби сузиб кетаётган бир қавмни кўрдим›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени ҳам улардан қилсин›, дедим. У зот: ‹Сен улардансан›, дедилар. Сўнг у зот ухлаб, яна кулаётган ҳолда уйғондилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сизни нима кулдирди?› дедим. У зот аввалги сўзларига ўхшаш жавоб қайтардилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени ҳам улардан қилсин›, дедим. У зот: ‹Сен аввалгилардансан›, дедилар», деди. (Рови) айтди: Сўнг унга Убода ибн Сомит уйланди ва денгизда ғазот қилди ҳамда уни ўзи билан бирга олиб кетди. Қайтиб келганида, миниши учун унга бир хачир яқинлаштирилди, у (хачир) уни йиқитиб юборди ва бўйни синиб, вафот этди.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ كَلَّمَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَائِشَةُ جَالِسَةٌ فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ أَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ تَرَى فِي النَّوْمِ مَا يَرَى الرَّجُلُ أَفَتَغْتَسِلُ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لَهَا أُفٍّ لَكِ أَوَتَرَى الْمَرْأَةُ ذَلِكِ فَالْتَفَتَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Rasululloh ﷺga gapirdi, Oisha esa oʻtirgan edi. U: «Ey Allohning Rasuli! Alloh haqiqatdan uyalmaydi. Ayol tushida erkak koʻradigan narsani koʻrsa, shundan gʻusl qiladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ha», dedilar. Oisha aytadi: Men unga: «Uf senga! Ayol ham buni koʻradimi?» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga qarab: «Qoʻling tuproqqa belangur! Boʻlmasa bolaning oʻxshashligi qayerdan boʻladi?» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Расулуллоҳ ﷺга гапирди, Оиша эса ўтирган эди. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Аллоҳ ҳақиқатдан уялмайди. Аёл тушида эркак кўрадиган нарсани кўрса, шундан ғусл қиладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳа», дедилар. Оиша айтади: Мен унга: «Уф сенга! Аёл ҳам буни кўрадими?» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга қараб: «Қўлинг тупроққа белангур! Бўлмаса боланинг ўхшашлиги қаердан бўлади?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَعَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى فِي مَنَامِهَا مَا يَرَى الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا رَأَتْ ذَلِكَ فَأَنْزَلَتْ فَعَلَيْهَا الْغُسْلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَكُونُ هَذَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ مَاءُ الرَّجُلِ غَلِيظٌ أَبْيَضُ وَمَاءُ الْمَرْأَةِ رَقِيقٌ أَصْفَرُ فَأَيُّهُمَا سَبَقَ أَوْ عَلاَ أَشْبَهَهُ الْوَلَدُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym Rasululloh ﷺdan tushida erkak koʻradigan narsani koʻradigan ayol haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Agar u shuni koʻrsa va (suv) chiqarsa, unga gʻusl (vojib) boʻladi», dedilar. Shunda Umm Salama: «Yo Rasululloh, bunday ham boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha, erkakning suvi quyuq va oq, ayolning suvi esa suyuq va sariqdir. Bas, ularning qaysi biri (ikkinchisidan) oldin oʻtsa yoki ustun kelsa, farzand oʻshanga oʻxshaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм Расулуллоҳ ﷺдан тушида эркак кўрадиган нарсани кўрадиган аёл ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у шуни кўрса ва (сув) чиқарса, унга ғусл (вожиб) бўлади», дедилар. Шунда Умм Салама: «Ё Расулуллоҳ, бундай ҳам бўладими?» деди. У зот: «Ҳа, эркакнинг суви қуюқ ва оқ, аёлнинг суви эса суюқ ва сариқдир. Бас, уларнинг қайси бири (иккинчисидан) олдин ўтса ёки устун келса, фарзанд ўшанга ўхшайди», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال أبو طلحة لأم سليم‏:‏ قد سمعت صوت رسول الله صلى الله عليه وسلم ضعيفاً أعرف فيه الجوع، فهل عندك من شيء‏؟‏ فقالت‏:‏ نعم، فأخرجت أقراصاً من شعير، ثم أخذت خماراً لها، فلفت الخبز ببعضه، ثم دسته تحت ثوبي وردتني ببعضه، ثم أرسلتني إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فذهبت به، فوجدت رسول الله صلى الله عليه وسلم جالساً في المسجد، ومعه الناس، فقمت عليهم، فقال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏أرسلك أبو طلحة‏؟‏‏"‏ فقلت‏:‏ نعم، فقال‏:‏ ‏"‏ألطعام‏"‏ فقلت‏:‏ نعم، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏قوموا‏"‏ فانطلقوا بين أيديهم حتى جئت أبا طلحة فأخبرته، فقال أبو طلحة‏:‏ يا أم سليم‏:‏ قد جاء رسول الله بالناس وليس عندنا ما نطعمهم‏؟‏ فقالت‏:‏ الله ورسوله أعلم‏.‏ فانطلق أبو طلحة حتى لقي رسول الله صلى الله عليه وسلم فأقبل رسول الله صلى الله عليه وسلم معه حتى دخلا، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “هلمى ما عندك يا أم سليم‏"‏ فأتت بذلك الخبز، فأمر به رسول الله صلى الله عليه وسلم ففت وعصرت عليه أم سليم عكة فآدمته، ثم قال فيه رسول الله صلى الله عليه وسلم ما شاء الله أن يقول، ثم قال‏:‏ ‏"‏ائذن لعشرة‏"‏ فأذن لهم، فأكلوا حتى شبعوا ثم خرجوا، ثم قال‏:‏ ‏"‏ائذن لعشرة‏"‏ فأذن لهم، فأكلوا حتى شبعوا، ثم خرجوا، ثم قال‏:‏ ‏"‏ائذن لعشرة‏"‏ فأذن لهم حتى أكل القوم كلهم وشبعوا، والقوم سبعون رجلاً أو ثمانون‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ فما زال يدخل عشرة ويخرج عشرة، حتى لم يبق منهم أحد إلا دخل، فأكل حتى شبع، ثم هيأها فإذا هي مثلها حين اكلوا منها‏.‏ وفي رواية‏:‏ فأكلوا عشرة عشرة، حتى فعل ذلك بثمانين رجلا، ثم أكل النبي صلى الله عليه وسلم بعد ذلك وأهل البيت، وتركوا سؤراً‏.‏ وفي رواية‏:‏ ثم أفضلوا ما بلغوا جيرانهم‏.‏ وفي رواية عن أنس قال‏:‏ جئت رسول الله صلى الله عليه وسلم يوماً، فوجدته جالساً مع أصحابه، وقد عصب بطنه بعصابة، فقلت لبعض أصحابه‏:‏ لم عصب رسول الله صلى الله عليه وسلم بطنه‏؟‏ فقالوا‏:‏ من الجوع، فذهبت إلى أبي طلحة، وهو زوج أم سليم بنت ملحان، فقلت‏:‏ يا أبتاه، قد رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم عصب بطنه بعصابة، فسألت بعض أصحابه، فقالوا‏:‏ من الجوع‏.‏ فدخل أبو طلحة على أمي فقال‏:‏ هل من شيء ‏؟‏ قالت‏:‏ نعم عندي كسر من خبز وتمرات، فإن جاءنا رسول الله صلى الله عليه وسلم وحده أشبعناه وإن جاء آخر معه قل عنهم، وذكر تمام الحديث‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺ ning ovozlarini zaif eshitdim, unda ochlik borligini bildim. Senda biror narsa bormi?» dedi. U: «Ha», dedi va arpadan bir necha non chiqardi. Soʻng oʻzining roʻmolini olib, uning bir qismi bilan nonni oʻradi, soʻng uni mening kiyimim ostiga yashirdi va bir qismini menga (yopinchiq qilib) oʻradi. Soʻng meni Rasululloh ﷺ ning oldilariga yubordi. (Anas) dedi: Men uni olib bordim. Rasululloh ﷺ ni masjidda odamlar bilan birga oʻtirgan holda topdim. Men ularning oldida turdim. Rasululloh ﷺ: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. (Anas) dedi: Men: «Ha», dedim. U zot: «Taomgami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlganlarga: «Turinglar», dedilar. (Anas) dedi: U zot yoʻlga chiqdilar, men ham ularning oldida yoʻlga chiqdim, nihoyat Abu Talhaning oldiga kelib, unga xabar berdim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym! Rasululloh ﷺ odamlar bilan keldilar, bizda esa ularni toʻydiradigan narsa yoʻq», dedi. U (Ummu Sulaym): «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedi. (Anas) dedi: Abu Talha yoʻlga chiqib, Rasululloh ﷺ ni kutib oldi. Rasululloh ﷺ u bilan birga keldilar, nihoyat ikkovlari (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Sulaym! Senda bor narsani keltir», dedilar. U oʻsha nonni keltirdi. Rasululloh ﷺ buyurdilar, u uvoqlandi. Ummu Sulaym uning ustiga oʻzining yogʻ idishini siqib (yogʻ qoʻshib), unga (taomga) qatiq-mast qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ unga Alloh xohlagan narsani (duo) aytdilar. Soʻng: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. U ularga ruxsat berdi. Ular toʻyguncha yedilar, soʻng chiqib ketdilar. Soʻng u zot: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. U ularga ruxsat berdi. Ular toʻyguncha yedilar, soʻng chiqib ketdilar. Soʻng u zot: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. Nihoyat hammalari yeb, toʻyishdi. Bu qavm yetmish yoki sakson kishi edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг овозларини заиф эшитдим, унда очлик борлигини билдим. Сенда бирор нарса борми?» деди. У: «Ҳа», деди ва арпадан бир неча нон чиқарди. Сўнг ўзининг рўмолини олиб, унинг бир қисми билан нонни ўради, сўнг уни менинг кийимим остига яширди ва бир қисмини менга (ёпинчиқ қилиб) ўради. Сўнг мени Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига юборди. (Анас) деди: Мен уни олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺ ни масжидда одамлар билан бирга ўтирган ҳолда топдим. Мен уларнинг олдида турдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. (Анас) деди: Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Таомгами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлганларга: «Туринглар», дедилар. (Анас) деди: У зот йўлга чиқдилар, мен ҳам уларнинг олдида йўлга чиқдим, ниҳоят Абу Талҳанинг олдига келиб, унга хабар бердим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм! Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан келдилар, бизда эса уларни тўйдирадиган нарса йўқ», деди. У (Умму Сулайм): «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир», деди. (Анас) деди: Абу Талҳа йўлга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ ни кутиб олди. Расулуллоҳ ﷺ у билан бирга келдилар, ниҳоят икковлари (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Сулайм! Сенда бор нарсани келтир», дедилар. У ўша нонни келтирди. Расулуллоҳ ﷺ буюрдилар, у увоқланди. Умму Сулайм унинг устига ўзининг ёғ идишини сиқиб (ёғ қўшиб), унга (таомга) қатиқ-маст қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга Аллоҳ хоҳлаган нарсани (дуо) айтдилар. Сўнг: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. У уларга рухсат берди. Улар тўйгунча едилар, сўнг чиқиб кетдилар. Сўнг у зот: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. У уларга рухсат берди. Улар тўйгунча едилар, сўнг чиқиб кетдилар. Сўнг у зот: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. Ниҳоят ҳаммалари еб, тўйишди. Бу қавм етмиш ёки саксон киши эди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ مَعَهُ إِذَا غَزَا يَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Rasululloh ﷺ gʻazotga chiqsalar, Ummu Sulaym va ansordan boʻlgan ayollarni oʻzlari bilan olib gʻazot qilar edilar. Ular (jangchilarga) suv ichirar va yaradorlarni davolar edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ ғазотга чиқсалар, Умму Сулайм ва ансордан бўлган аёлларни ўзлари билан олиб ғазот қилар эдилар. Улар (жангчиларга) сув ичирар ва ярадорларни даволар эдилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ أَنَسٌ‏:‏ مَا كَانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ شَرَابٌ، حَيْثُ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ، أَعْجَبَ إِلَيْهِمْ مِنَ التَّمْرِ وَالْبُسْرِ، فَإِنِّي لَأَسْقِي أَصْحَابَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَهُمْ عِنْدَ أَبِي طَلْحَةَ، مَرَّ رَجُلٌ فَقَالَ‏:‏ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ، فَمَا قَالُوا‏:‏ مَتَى‏؟‏ أَوْ حَتَّى نَنْظُرَ، قَالُوا‏:‏ يَا أَنَسُ، أَهْرِقْهَا، ثُمَّ قَالُوا عِنْدَ أُمِّ سُلَيْمٍ حَتَّى أَبْرَدُوا وَاغْتَسَلُوا، ثُمَّ طَيَّبَتْهُمْ أُمُّ سُلَيْمٍ، ثُمَّ رَاحُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَإِذَا الْخَبَرُ كَمَا قَالَ الرَّجُلُ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ‏:‏ فَمَا طَعِمُوهَا بَعْدُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xamr harom qilingan paytda Madina ahli uchun xurmo va yangi xurmodan (tayyorlangan ichimlik)dan koʻra yoqimliroq ichimlik yoʻq edi. Men Rasululloh ﷺning sahobalariga (ichimlik) quyib berayotgan edim — ular Abu Talhaning huzurida edilar. Bir kishi oʻtib qoldi va: «Xamr harom qilindi!» dedi. Ular: «Qachon?» yoki «Koʻrib chiqqanimizcha (kutaylik)», demadilar. Ular: «Ey Anas, uni toʻkib tashla!» deyishdi. Soʻng ular Ummu Sulaymning huzurida salqin tushgunicha qaylula qilishdi va gʻusl qilishdi, keyin Ummu Sulaym ularga xushboʻylik surtdi. Soʻngra ular Nabiy ﷺ huzuriga bordilar; xabar haligi kishi aytganidek (rost) edi. Anas: «Shundan soʻng ular uni boshqa totmadilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хамр ҳаром қилинган пайтда Мадина аҳли учун хурмо ва янги хурмодан (тайёрланган ичимлик)дан кўра ёқимлироқ ичимлик йўқ эди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларига (ичимлик) қуйиб бераётган эдим — улар Абу Талҳанинг ҳузурида эдилар. Бир киши ўтиб қолди ва: «Хамр ҳаром қилинди!» деди. Улар: «Қачон?» ёки «Кўриб чиққанимизча (кутайлик)», демадилар. Улар: «Эй Анас, уни тўкиб ташла!» дейишди. Сўнг улар Умму Сулаймнинг ҳузурида салқин тушгунича қайлула қилишди ва ғусл қилишди, кейин Умму Сулайм уларга хушбўйлик суртди. Сўнгра улар Набий ﷺ ҳузурига бордилар; хабар ҳалиги киши айтганидек (рост) эди. Анас: «Шундан сўнг улар уни бошқа тотмадилар», деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا أَخْبَرَنَا حَفْصُ بْنُ، غِيَاثٍ عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَمَّا أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ فِي رِوَايَتِهِ لِلْحَلاَّقِ ‏"‏ هَا ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى الْجَانِبِ الأَيْمَنِ هَكَذَا فَقَسَمَ شَعَرَهُ بَيْنَ مَنْ يَلِيهِ - قَالَ - ثُمَّ أَشَارَ إِلَى الْحَلاَّقِ وَإِلَى الْجَانِبِ الأَيْسَرِ فَحَلَقَهُ فَأَعْطَاهُ أُمَّ سُلَيْمٍ ‏.‏ وَأَمَّا فِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ قَالَ فَبَدَأَ بِالشِّقِّ الأَيْمَنِ فَوَزَّعَهُ الشَّعَرَةَ وَالشَّعَرَتَيْنِ بَيْنَ النَّاسِ ثُمَّ قَالَ بِالأَيْسَرِ فَصَنَعَ بِهِ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَا هُنَا أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَدَفَعَهُ إِلَى أَبِي طَلْحَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr oʻz rivoyatida shunday dedi: (Rasululloh ﷺ) sartaroshga: «Mana shu yerdan», deb qoʻllari bilan oʻng tomonga shunday ishora qildilar va sochlarini oʻz yonidagilar orasida boʻlib berdilar. (Roviy) dedi: soʻng sartaroshga va chap tomonga ishora qildilar, (sartarosh) uni oldirdi va (Rasululloh ﷺ) uni Umm Sulaymga berdilar. Abu Kuraybning rivoyatida esa shunday dedi: (Rasululloh ﷺ) oʻng tomondan boshladilar va bir-ikki tola sochni odamlar orasida taqsimladilar, soʻng chap tomonni (aytdilar) va u bilan ham xuddi shunday qildilar, keyin: «Mana shu yerda Abu Talha bormi?» dedilar va uni Abu Talhaga berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ўз ривоятида шундай деди: (Расулуллоҳ ﷺ) сартарошга: «Мана шу ердан», деб қўллари билан ўнг томонга шундай ишора қилдилар ва сочларини ўз ёнидагилар орасида бўлиб бердилар. (Ровий) деди: сўнг сартарошга ва чап томонга ишора қилдилар, (сартарош) уни олдирди ва (Расулуллоҳ ﷺ) уни Умм Сулаймга бердилар. Абу Курайбнинг ривоятида эса шундай деди: (Расулуллоҳ ﷺ) ўнг томондан бошладилар ва бир-икки тола сочни одамлар орасида тақсимладилар, сўнг чап томонни (айтдилар) ва у билан ҳам худди шундай қилдилар, кейин: «Мана шу ерда Абу Талҳа борми?» дедилар ва уни Абу Талҳага бердилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ وَجَلَسَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ مُلُوكٌ عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ فَدَعَا لَهَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ نَحْوَ مَا قَالَ فِي الأَوَّلِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَكِبَتْ أُمُّ حَرَامٍ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ فَهَلَكَتْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ هِيَ أُخْتُ أُمِّ سُلَيْمٍ وَهِيَ خَالَةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏

Ummu Harom binti Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Harom binti Milhonning oldiga kirib turardilar, u (zotni) taomlantirardi. Ummu Harom Uboda ibn as-Somitning (nikohi) ostida edi. Bir kuni Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, u (zotni) taomlantirdi va boshlarini titib oʻtirdi. Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi, ular bu dengizning oʻrtasiga (kemada) minib boradilar, taxtlar ustidagi shohlardek yoxud taxtlar ustidagi shohlarga oʻxshab», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar, keyin yana kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldirmoqda, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot avvalgidek: «Ummatimdan bir qancha kishilar Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchilar boʻlib menga koʻrsatildi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. (Rivoyatchi) aytdi: Ummu Harom Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (gʻazotga) chiqdi va dengizdan chiqqach, ulovidan yiqilib halok boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ummu Harom binti Milhon — Ummu Sulaymning singlisi va Anas ibn Molikning xolasidir.Умму Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинти Милҳоннинг олдига кириб турардилар, у (зотни) таомлантирарди. Умму Ҳаром Убода ибн ас-Сомитнинг (никоҳи) остида эди. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, у (зотни) таомлантирди ва бошларини титиб ўтирди. Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди, улар бу денгизнинг ўртасига (кемада) миниб борадилар, тахтлар устидаги шоҳлардек ёхуд тахтлар устидаги шоҳларга ўхшаб», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар, кейин яна кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдирмоқда, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот аввалгидек: «Умматимдан бир қанча кишилар Аллоҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. (Ривоятчи) айтди: Умму Ҳаром Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (ғазотга) чиқди ва денгиздан чиққач, уловидан йиқилиб ҳалок бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Умму Ҳаром бинти Милҳон — Умму Сулаймнинг синглиси ва Анас ибн Моликнинг холасидир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أُخْتِ أُمِّ سُلَيْمٍ الرُّمَيْصَاءِ، قَالَتْ نَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَيْقَظَ وَكَانَتْ تَغْسِلُ رَأْسَهَا فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَضْحَكُ مِنْ رَأْسِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ هَذَا الْخَبَرَ يَزِيدُ وَيَنْقُصُ ‏.‏

Rumayso (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uxlab yotgan edilar. Men boshimni yuvayotgan edim. U zot kulib uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh, mening boshimdan kulayapsizmi?» dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Va bu xabarni Yazid baʼzan ortiqcha, baʼzan kamroq qilib keltirdi. Abu Dovud aytdi: Rumayso Ummu Sulaymning emakdosh (sutdosh) singlisi edi.Румайсо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ухлаб ётган эдилар. Мен бошимни юваётган эдим. У зот кулиб уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг бошимдан кулаяпсизми?» дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Ва бу хабарни Язид баъзан ортиқча, баъзан камроқ қилиб келтирди. Абу Довуд айтди: Румайсо Умму Сулаймнинг эмакдош (сутдош) синглиси эди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، - رضى الله عنه - قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِنَا فَصَلَّيْتُ أَنَا وَيَتِيمٌ لَنَا خَلْفَهُ وَصَلَّتْ أُمُّ سُلَيْمٍ خَلْفَنَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uyimizga tashrif buyurdilar. Men va bir yetimimiz u zotning orqalarida namoz oʻqidik, Ummu Sulaym esa bizning orqamizda oʻqidi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уйимизга ташриф буюрдилар. Мен ва бир етимимиз у зотнинг орқаларида намоз ўқидик, Умму Сулайм эса бизнинг орқамизда ўқиди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ بَعَثَتْ مَعِي أُمُّ سُلَيْمٍ بِمِكْتَلٍ فِيهِ رُطَبٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمْ أَجِدْهُ وَخَرَجَ قَرِيبًا إِلَى مَوْلًى لَهُ دَعَاهُ فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ يَأْكُلُ ‏.‏ قَالَ فَدَعَانِي لآكُلَ مَعَهُ ‏.‏ قَالَ وَصَنَعَ ثَرِيدَةً بِلَحْمٍ وَقَرْعٍ ‏.‏ قَالَ فَإِذَا هُوَ يُعْجِبُهُ الْقَرْعُ ‏.‏ قَالَ فَجَعَلْتُ أَجْمَعُهُ فَأُدْنِيهِ مِنْهُ فَلَمَّا طَعِمْنَا مِنْهُ رَجَعَ إِلَى مَنْزِلِهِ وَوَضَعْتُ الْمِكْتَلَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَأْكُلُ وَيَقْسِمُ حَتَّى فَرَغَ مِنْ آخِرِهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym men bilan ichida xurmo boʻlgan bir savatni Rasululloh ﷺga joʻnatdi. Men u zotni topmadim, chunki u zot oʻzlarini taklif qilgan bir ozod qilingan qullarining oldiga chiqib ketgan edilar, u kishi u zotga taom tayyorlagan edi. Men u zotning huzurlariga bordim, u zot taom yeyayotgan edilar. U zot meni oʻzlari bilan yeyishga taklif qildilar. U kishi goʻshtli va qovoqli tarid tayyorlagan edi. U zot qovoqni yoqtirar edilar. Shunda men qovoqni yigʻib, u zotning oldilariga yaqinlashtira boshladim. Biz undan yegach, u zot uylariga qaytdilar. Men savatni u zotning oldilariga qoʻydim. U zot uni yeb va ulashib, oxirigacha tugatdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм мен билан ичида хурмо бўлган бир саватни Расулуллоҳ ﷺга жўнатди. Мен у зотни топмадим, чунки у зот ўзларини таклиф қилган бир озод қилинган қулларининг олдига чиқиб кетган эдилар, у киши у зотга таом тайёрлаган эди. Мен у зотнинг ҳузурларига бордим, у зот таом еяётган эдилар. У зот мени ўзлари билан ейишга таклиф қилдилар. У киши гўштли ва қовоқли тарид тайёрлаган эди. У зот қовоқни ёқтирар эдилар. Шунда мен қовоқни йиғиб, у зотнинг олдиларига яқинлаштира бошладим. Биз ундан егач, у зот уйларига қайтдилар. Мен саватни у зотнинг олдиларига қўйдим. У зот уни еб ва улашиб, охиригача тугатдилар.

وَعَن أنسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لِأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَعِيفًا أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ فَهَلْ عِنْدَكِ من شَيْء؟ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ ثُمَّ أَخْرَجَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ ثُمَّ دَسَّتْهُ تَحْتَ يَدِي وَلَاثَتْنِي بِبَعْضِهِ ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ؟» قُلْتُ نَعَمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَنْ مَعَهُ قُومُوا فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْت أَبَا طَلْحَة فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاسِ وَلَيْسَ عِنْدَنَا مَا نُطْعِمُهُمْ فَقَالَتْ اللَّهُ وَرَسُوله أعلم قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ فَأَتَتْ بذلك الْخبز فَأمر بِهِ ففت وعصرت أم سليم عكة لَهَا فأدمته ثمَّ قَالَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثمَّ خَرجُوا ثمَّ أذن لِعَشَرَةٍ فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ أَوْ ثَمَانُونَ رَجُلًا. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لمُسلم أَنه قَالَ: «أذن لِعَشَرَةٍ» فَدَخَلُوا فَقَالَ: «كُلُوا وَسَمُّوا اللَّهَ» . فَأَكَلُوا حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ بِثَمَانِينَ رَجُلًا ثُمَّ أَكَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَهْلُ الْبَيْتِ وَتَرَكَ سُؤْرًا وَفِي رِوَايَةٍ لِلْبُخَارِيِّ قَالَ: «أَدْخِلْ عَلَيَّ عَشَرَةً» . حَتَّى عَدَّ أَرْبَعِينَ ثُمَّ أَكَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ هَلْ نَقَصَ مِنْهَا شَيْءٌ؟ وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ: ثُمَّ أَخَذَ مَا بَقِيَ فَجَمَعَهُ ثُمَّ دَعَا فِيهِ با لبركة فَعَاد كَمَا كَانَ فَقَالَ: «دونكم هَذَا»

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺning ovozini — ojiz (holda), unda ochlikni sezadigan (darajada) — eshitdim; sening yoningda biror narsa bormi?» dedi. (Ummu Sulaym) arpa (non)laridan bir necha qursni (yumaloq non) chiqardi, soʻng oʻ z roʻ molini (ximor) chiqarib, nonni uning bir qismiga oʻ radi, soʻng uni mening kiyimim ostiga tiqdi va uning bir qismi bilan meni (yopib) qaytardi (yoʻ lladi); soʻng meni Rasululloh ﷺning oldiga yubordi. (Anas:) Men uni olib bordim va Rasululloh ﷺni masjidda — yonlarida odamlar bilan (birga) — topdim; men ularning oldida tik turdim. Rasululloh ﷺ menga: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Taom bilanmi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ yonlaridagi (odamlar)ga: «Turinglar» dedilar. Ular (yoʻ lga) chiqdi; men ularning oldida (yurib) chiqdim — to Abu Talhaning oldiga keldim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym, Rasululloh ﷺ odamlar bilan (birga) keldilar; bizning yonimizda esa ularni taomlantiradigan taom yoʻq» dedi. U (Ummu Sulaym): «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedi. (Anas:) Abu Talha (yoʻ lga) chiqib, Rasululloh ﷺni kutib oldi; Rasululloh ﷺ u bilan (birga) keldilar — to ikkovi (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Sulaym, yoningdagi (narsa)ni keltir» dedilar. U oʻ sha nonni keltirdi; u zot uni (maydalab) toʻ gʻ rashni buyurdilar; u toʻ gʻ randi. Ummu Sulaym oʻ z koʻ zasini (yogʻ -idishini) siqib, uni (nonga) noxoʻ rish (yogʻ ) qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ — Alloh aytishni xohlagan (duo-baraka soʻzlarini) — unda (taomda) aytdilar. Soʻng: «Oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng u zot: «(Yana) oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng u zot: «(Yana) oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng (yana) oʻ n (kishi)ga izn berdi. Bas, butun qavm yedi va toʻ ydi — qavm sekson (80) kishi edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг овозини — ожиз (ҳолда), унда очликни сезадиган (даражада) — эшитдим; сенинг ёнингда бирор нарса борми?» деди. (Умму Сулайм) арпа (нон)ларидан бир неча қурсни (юмалоқ нон) чиқарди, сўнг ў з рў молини (химор) чиқариб, нонни унинг бир қисмига ў ради, сўнг уни менинг кийимим остига тиқди ва унинг бир қисми билан мени (ёпиб) қайтарди (йў ллади); сўнг мени Расулуллоҳ ﷺнинг олдига юборди. (Анас:) Мен уни олиб бордим ва Расулуллоҳ ﷺни масжидда — ёнларида одамлар билан (бирга) — топдим; мен уларнинг олдида тик турдим. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Таом биланми?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ёнларидаги (одамлар)га: «Туринглар» дедилар. Улар (йў лга) чиқди; мен уларнинг олдида (юриб) чиқдим — то Абу Талҳанинг олдига келдим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан (бирга) келдилар; бизнинг ёнимизда эса уларни таомлантирадиган таом йўқ» деди. У (Умму Сулайм): «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» деди. (Анас:) Абу Талҳа (йў лга) чиқиб, Расулуллоҳ ﷺни кутиб олди; Расулуллоҳ ﷺ у билан (бирга) келдилар — то иккови (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Сулайм, ёнингдаги (нарса)ни келтир» дедилар. У ў ша нонни келтирди; у зот уни (майдалаб) тў ғ рашни буюрдилар; у тў ғ ранди. Умму Сулайм ў з кў засини (ёғ -идишини) сиқиб, уни (нонга) нохў риш (ёғ ) қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ — Аллоҳ айтишни хоҳлаган (дуо-барака сўзларини) — унда (таомда) айтдилар. Сўнг: «Ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг у зот: «(Яна) ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг у зот: «(Яна) ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг (яна) ў н (киши)га изн берди. Бас, бутун қавм еди ва тў йди — қавм сексон (80) киши эди.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ - عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا خَيْبَرَ قَالَ فَصَلَّيْنَا عِنْدَهَا صَلاَةَ الْغَدَاةِ بِغَلَسٍ فَرَكِبَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكِبَ أَبُو طَلْحَةَ وَأَنَا رَدِيفُ أَبِي طَلْحَةَ فَأَجْرَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي زُقَاقِ خَيْبَرَ وَإِنَّ رُكْبَتِي لَتَمَسُّ فَخِذَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَانْحَسَرَ الإِزَارُ عَنْ فَخِذِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي لأَرَى بَيَاضَ فَخِذِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا دَخَلَ الْقَرْيَةَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ قَالَ وَقَدْ خَرَجَ الْقَوْمُ إِلَى أَعْمَالِهِمْ فَقَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ وَقَالَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ ‏.‏ قَالَ وَأَصَبْنَاهَا عَنْوَةً وَجُمِعَ السَّبْىُ فَجَاءَهُ دِحْيَةُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطِنِي جَارِيَةً مِنَ السَّبْىِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَخُذْ جَارِيَةً ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ فَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَعْطَيْتَ دِحْيَةَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ سَيِّدِ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرِ مَا تَصْلُحُ إِلاَّ لَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ بِهَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خُذْ جَارِيَةً مِنَ السَّبْىِ غَيْرَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ثَابِتٌ يَا أَبَا حَمْزَةَ مَا أَصْدَقَهَا قَالَ نَفْسَهَا أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا حَتَّى إِذَا كَانَ بِالطَّرِيقِ جَهَّزَتْهَا لَهُ أُمُّ سُلَيْمٍ فَأَهْدَتْهَا لَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَأَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَرُوسًا فَقَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ شَىْءٌ فَلْيَجِئْ بِهِ ‏"‏ قَالَ وَبَسَطَ نِطَعًا قَالَ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالأَقِطِ وَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالتَّمْرِ وَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالسَّمْنِ فَحَاسُوا حَيْسًا ‏.‏ فَكَانَتْ وَلِيمَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybarga gʻazot qildilar. Biz uning yonida tong namozini qorongʻulikda oʻqidik. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ ulovga mindilar, Abu Talha ham mindi, men esa Abu Talhaning orqasida (mingashib) edim. Allohning Nabiysi ﷺ Xaybar koʻchasi (tor yoʻli)dan ot choptirdilar, mening tizzam Allohning Nabiysi ﷺ ning sonlariga tegib turardi va Allohning Nabiysi ﷺ ning sonidan izor (etak) ochilib, men Allohning Nabiysi ﷺ ning sonining oqligini koʻrib turardim. Qishloqqa kirganlarida: «Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi! Biz bir qavmning maydoniga tushsak, ogohlantirilganlarning tongi naqadar yomon boʻladi!» — dedilar. Buni uch marta aytdilar. Qavm oʻz ishlariga (dalaga) chiqib boʻlgan edi, ular: «Vallohi, Muhammad (keldi)!» — deyishdi. Abdulaziz dedi: Baʼzi doʻstlarimiz: «Muhammad va qoʻshin (keldi)», deb aytishdi, dedi. Biz uni (Xaybarni) kuch bilan oldik, asirlar toʻplandi. Shunda Dihya kelib: «Yo Rasululloh! Menga asirlardan bir choʻri bering», dedi. (U zot): «Borib bir choʻri ol», dedilar. U Safiyya binti Huyayni oldi. Soʻng bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Allohning Nabiysi! Siz Dihyaga Qurayza va Naziyr (qabilalari)ning boshligʻi (Huyay)ning qizi Safiyyani berdingiz, u faqat Sizga loyiqdir», dedi. (U zot): «Uni (Dihyani) u (Safiyya) bilan birga chaqiringlar», dedilar. (Dihya) uni olib keldi. Nabiy ﷺ unga nazar solganlarida: «Sen asirlardan undan boshqa choʻri ol», dedilar. (U zot) uni ozod qildilar va unga uylandilar. Sobit unga: «Ey Abu Hamza! (Rasululloh) unga qancha mahr berdilar?» dedi. (Anas): «Uning oʻzini (mahr qildilar): uni ozod qilib, unga uylandilar», dedi. Yoʻlda Ummu Sulaym uni (Safiyyani) tayyorlab, kechasi (kuyovga) hadya qildi. Shunda Nabiy ﷺ kuyov boʻlib tongni qarshiladilar va: «Kimning yonida biror narsa boʻlsa, uni keltirsin», dedilar. (U zot) bir sufra (teri dasturxon) yoydilar. Soʻng kimdir qurut keltira boshladi, kimdir xurmo keltira boshladi, kimdir sariyogʻ keltira boshladi va ular xays (taom) tayyorlashdi. Bu Rasululloh ﷺ ning valima (toʻy oshi)si boʻldi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга ғазот қилдилар. Биз унинг ёнида тонг намозини қоронғуликда ўқидик. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ уловга миндилар, Абу Талҳа ҳам минди, мен эса Абу Талҳанинг орқасида (мингашиб) эдим. Аллоҳнинг Набийси ﷺ Хайбар кўчаси (тор йўли)дан от чоптирдилар, менинг тиззам Аллоҳнинг Набийси ﷺ нинг сонларига тегиб турарди ва Аллоҳнинг Набийси ﷺ нинг сонидан изор (этак) очилиб, мен Аллоҳнинг Набийси ﷺ нинг сонининг оқлигини кўриб турардим. Қишлоққа кирганларида: «Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди! Биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги нақадар ёмон бўлади!» — дедилар. Буни уч марта айтдилар. Қавм ўз ишларига (далага) чиқиб бўлган эди, улар: «Валлоҳи, Муҳаммад (келди)!» — дейишди. Абдулазиз деди: Баъзи дўстларимиз: «Муҳаммад ва қўшин (келди)», деб айтишди, деди. Биз уни (Хайбарни) куч билан олдик, асирлар тўпланди. Шунда Диҳя келиб: «Ё Расулуллоҳ! Менга асирлардан бир чўри беринг», деди. (У зот): «Бориб бир чўри ол», дедилар. У Сафийя бинти Ҳуяйни олди. Сўнг бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Аллоҳнинг Набийси! Сиз Диҳяга Қурайза ва Назийр (қабилалари)нинг бошлиғи (Ҳуяй)нинг қизи Сафийяни бердингиз, у фақат Сизга лойиқдир», деди. (У зот): «Уни (Диҳяни) у (Сафийя) билан бирга чақиринглар», дедилар. (Диҳя) уни олиб келди. Набий ﷺ унга назар солганларида: «Сен асирлардан ундан бошқа чўри ол», дедилар. (У зот) уни озод қилдилар ва унга уйландилар. Собит унга: «Эй Абу Ҳамза! (Расулуллоҳ) унга қанча маҳр бердилар?» деди. (Анас): «Унинг ўзини (маҳр қилдилар): уни озод қилиб, унга уйландилар», деди. Йўлда Умму Сулайм уни (Сафийяни) тайёрлаб, кечаси (куёвга) ҳадя қилди. Шунда Набий ﷺ куёв бўлиб тонгни қаршиладилар ва: «Кимнинг ёнида бирор нарса бўлса, уни келтирсин», дедилар. (У зот) бир суфра (тери дастурхон) ёйдилар. Сўнг кимдир қурут келтира бошлади, кимдир хурмо келтира бошлади, кимдир сариёғ келтира бошлади ва улар хайс (таом) тайёрлашди. Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг валима (тўй оши)си бўлди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، غَدَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي صَلاَتِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَبِّرِي اللَّهَ عَشْرًا وَسَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِي مَا شِئْتِ يَقُولُ نَعَمْ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي رَافِعٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ حَدِيثٍ فِي صَلاَةِ التَّسْبِيحِ وَلاَ يَصِحُّ مِنْهُ كَبِيرُ شَيْءٍ ‏.‏ وَقَدْ رَأَى ابْنُ الْمُبَارَكِ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ صَلاَةَ التَّسْبِيحِ وَذَكَرُوا الْفَضْلَ فِيهِ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ حَدَّثَنَا أَبُو وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَنِ الصَّلاَةِ الَّتِي يُسَبَّحُ فِيهَا فَقَالَ يُكَبِّرُ ثُمَّ يَقُولُ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ ثُمَّ يَقُولُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَتَعَوَّذُ وَيَقْرَأُ ‏(‏بِسمِ الله الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‏)‏ وَفَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً ثُمَّ يَقُولُ عَشْرَ مَرَّاتٍ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ‏.‏ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ الثَّانِيَةَ فَيَقُولُهَا عَشْرًا يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ عَلَى هَذَا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ تَسْبِيحَةً فِي كُلِّ رَكْعَةٍ يَبْدَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِخَمْسَ عَشْرَةَ تَسْبِيحَةً ثُمَّ يَقْرَأُ ثُمَّ يُسَبِّحُ عَشْرًا فَإِنْ صَلَّى لَيْلاً فَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يُسَلِّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ وَإِنْ صَلَّى نَهَارًا فَإِنْ شَاءَ سَلَّمَ وَإِنْ شَاءَ لَمْ يُسَلِّمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو وَهْبٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رِزْمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ يَبْدَأُ فِي الرُّكُوعِ بِسُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَفِي السُّجُودِ بِسُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ثَلاَثًا ثُمَّ يُسَبِّحُ التَّسْبِيحَاتِ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ زَمْعَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي رِزْمَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ إِنْ سَهَا فِيهَا يُسَبِّحُ فِي سَجْدَتَىِ السَّهْوِ عَشْرًا عَشْرًا قَالَ لاَ إِنَّمَا هِيَ ثَلاَثُمِائَةِ تَسْبِيحَةٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Ummu Sulaym Nabiy ﷺning oldilariga ertalab kelib: «Menga namozimda aytadigan baʼzi soʻzlarni oʻrgating», dedi. U zot: «Allohni oʻn marta ulugʻla (Allohu akbar deb), Allohni oʻn marta poklab tasbeh ayt (Subhanalloh deb), Unga oʻn marta hamd ayt (Alhamdulilloh deb), soʻngra xohlagan narsangni soʻra, U: ‹Boʻldi, boʻldi› deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan gʻarib hadisdir. Nabiy ﷺdan salotut-tasbeh haqida birdan ortiq hadis rivoyat qilingan, biroq ulardan katta narsa sahih emas. Ibnul-Muborak va ahli ilmdan biri emas, balki bir nechasi salotut-tasbehni (joiz) koʻrishgan va undagi fazilatni zikr qilishgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Умму Сулайм Набий ﷺнинг олдиларига эрталаб келиб: «Менга намозимда айтадиган баъзи сўзларни ўргатинг», деди. У зот: «Аллоҳни ўн марта улуғла (Аллоҳу акбар деб), Аллоҳни ўн марта поклаб тасбеҳ айт (Субҳаналлоҳ деб), Унга ўн марта ҳамд айт (Алҳамдулиллоҳ деб), сўнгра хоҳлаган нарсангни сўра, У: ‹Бўлди, бўлди› дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Набий ﷺдан салотут-тасбеҳ ҳақида бирдан ортиқ ҳадис ривоят қилинган, бироқ улардан катта нарса саҳиҳ эмас. Ибнул-Муборак ва аҳли илмдан бири эмас, балки бир нечаси салотут-тасбеҳни (жоиз) кўришган ва ундаги фазилатни зикр қилишган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهِّرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ لِيَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ Ummu Sulaym va ansorlardan boʻlgan ayollar bilan birga gʻazot qilar, ular suv quyib berishar va yaradorlarni davolashardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Сулайм ва ансорлардан бўлган аёллар билан бирга ғазот қилар, улар сув қуйиб беришар ва ярадорларни даволашарди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ بْنُ وَكِيعِ بْنِ الْجَرَّاحِ، أَخُو سُفْيَانَ بْنِ وَكِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَدْعُو بِهِنَّ فِي صَلاَتِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا وَكَبِّرِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِيهِ حَاجَتَكِ يَقُلْ نَعَمْ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga namozimda duo qiladigan soʻzlarni oʻrgating», dedi. U zot: «Allohga oʻn marta tasbeh ayt, unga oʻn marta hamd ayt va uni oʻn marta ulugʻla, soʻng hojatingni Undan soʻra, U: ‹Boʻldi, boʻldi›, deydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга намозимда дуо қиладиган сўзларни ўргатинг», деди. У зот: «Аллоҳга ўн марта тасбеҳ айт, унга ўн марта ҳамд айт ва уни ўн марта улуғла, сўнг ҳожатингни Ундан сўра, У: ‹Бўлди, бўлди›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَنَعَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ خُبْزَةً وَضَعَتْ فِيهَا شَيْئًا مِنْ سَمْنٍ ثُمَّ قَالَتِ اذْهَبْ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَادْعُهُ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أُمِّي تَدْعُوكَ ‏.‏ قَالَ فَقَامَ وَقَالَ لِمَنْ كَانَ عِنْدَهُ مِنَ النَّاسِ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَبَقْتُهُمْ إِلَيْهَا فَأَخْبَرْتُهَا فَجَاءَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ هَاتِي مَا صَنَعْتِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ إِنَّمَا صَنَعْتُهُ لَكَ وَحْدَكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَاتِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَنَسُ أَدْخِلْ عَلَىَّ عَشْرَةً عَشْرَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا زِلْتُ أُدْخِلُ عَلَيْهِ عَشْرَةً عَشْرَةً فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَكَانُوا ثَمَانِينَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym Nabiy ﷺ uchun bir non tayyorladi va unga bir oz sariyogʻ qoʻshdi. Soʻng: «Nabiy ﷺ huzurlariga borib, u zotni chaqir», dedi. Men u zotning huzurlariga borib: «Onam sizni chaqiryapti», dedim. U zot oʻrinlaridan turdilar va oldilarida boʻlgan kishilarga: «Turinglar», dedilar. Men ulardan oldin onamning oldiga borib, unga xabar berdim. Soʻng Nabiy ﷺ kelib: «Tayyorlaganingni keltir», dedilar. U: «Men buni faqat sizning oʻzingiz uchun tayyorlagan edim», dedi. U zot: «Keltiraver», dedilar. Soʻng: «Ey Anas, huzurimga oʻntadan kishini kirgiz», dedilar. Men u zotning huzurlariga oʻntadan kirgizaverdim, ular toʻyguncha yedilar, ular sakson kishi edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм Набий ﷺ учун бир нон тайёрлади ва унга бир оз сариёғ қўшди. Сўнг: «Набий ﷺ ҳузурларига бориб, у зотни чақир», деди. Мен у зотнинг ҳузурларига бориб: «Онам сизни чақиряпти», дедим. У зот ўринларидан турдилар ва олдиларида бўлган кишиларга: «Туринглар», дедилар. Мен улардан олдин онамнинг олдига бориб, унга хабар бердим. Сўнг Набий ﷺ келиб: «Тайёрлаганингни келтир», дедилар. У: «Мен буни фақат сизнинг ўзингиз учун тайёрлаган эдим», деди. У зот: «Келтиравер», дедилар. Сўнг: «Эй Анас, ҳузуримга ўнтадан кишини киргиз», дедилар. Мен у зотнинг ҳузурларига ўнтадан киргизавердим, улар тўйгунча едилар, улар саксон киши эдилар.

وَعَن أَنَسٍ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَرُوسًا بِزَيْنَبَ فَعَمَدَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى تَمْرٍ وَسَمْنٍ وَأَقِطٍ فَصَنَعَتْ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْ بَعَثَتْ بِهَذَا إِلَيْكَ أُمِّي وَهِيَ تُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ الله قَالَ فَذَهَبْتُ فَقُلْتُ فَقَالَ ضَعْهُ ثُمَّ قَالَ اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلَانًا وَفُلَانًا وَفُلَانًا رِجَالًا سَمَّاهُمْ وَادْعُ مَنْ لَقِيتَ فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ فَرَجَعْتُ فَإِذَا الْبَيْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ قِيلَ لأنس عدد كم كَانُوا؟ قَالَ زهاء ثَلَاث مائَة. فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى تِلْكَ الْحَيْسَةِ وَتَكَلَّمَ بِمَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَعَلَ يَدْعُو عَشَرَةً عَشَرَةً يَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَقُول لَهُم: «اذْكروا اسْم الله وليأكلْ كُلُّ رَجُلٍ مِمَّا يَلِيهِ» قَالَ: فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا. فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ قَالَ لِي يَا أَنَسُ ارْفَعْ. فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِين رفعت. مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uylanib, ahli (xotini)ning huzuriga kirdilar. Onam Ummu Sulaym xays tayyorlab, uni bir idishga soldi va: «Ey Anas! Buni Rasululloh ﷺ ga olib borib: ‹Buni Sizga onam yubordi va u Sizga salom yoʻllamoqda hamda: Yo Rasululloh, bu biz tomondan Sizga oz (hadya), demoqda›, deb ayt», dedi. Men uni Rasululloh ﷺ ga olib bordim va: «Onam Sizga salom yoʻllamoqda va: ‹Yo Rasululloh, bu biz tomondan Sizga oz (hadya)›, demoqda», dedim. (U zot): «Uni qoʻy», dedilar, soʻng: «Borib, men uchun falonchi, falonchi va falonchini hamda uchratganlaringni chaqir», dedilar va baʼzi kishilarning ismlarini aytdilar. Men (u zot) nom oʻzgan kishilarni va uchratganlarimni chaqirdim. (Rovi) dedi: Men Anasdan: «Ular qancha (kishi) edi?» deb soʻradim. (Anas): «Taxminan uch yuz (kishi) edi», dedi. Rasululloh ﷺ menga: «Ey Anas! Idishni keltir», dedilar. Soʻng ular kira boshlashdi, hatto suffa va hujra toʻlib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻntadan-oʻntadan halqa (doira) qilib oʻtirsin va har bir kishi oʻzining oldidan yesin», dedilar. Ular toʻyib yeyishdi. Bir guruh chiqdi, bir guruh kirdi, toki ularning hammasi yeb boʻlguncha. Soʻng (u zot) menga: «Ey Anas! (Idishni) koʻtar», dedilar. Men koʻtardim va bilolmadim — qoʻygan paytimda koʻproq edimi yoki koʻtargan paytimda. Ulardan bir necha guruh Rasululloh ﷺ ning uyida suhbatlashib oʻtirdi, Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, ayollari (Zaynab) yuzini devorga oʻgirgan edi. Ular Rasululloh ﷺ ga ogʻir botdi (bezovta qildi). Shunda Rasululloh ﷺ chiqib, ayollariga salom berdilar, soʻng qaytdilar. Ular Rasululloh ﷺ ning qaytganlarini koʻrishganda, oʻzlari (u zotga) ogʻir botganlarini anglab yetishdi. Ular eshikka oshiqishdi va hammasi chiqib ketishdi. Rasululloh ﷺ kelib, parda tushirdilar va kirdilar, men esa hujrada oʻtirgan edim. (U zot) ozgina (fursat) qolib, oldimga chiqdilar. Bu oyat nozil qilingan edi. Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga oʻqib berdilar: {Ey iymon keltirganlar! Nabiy uylariga taomga taklif etilmaguningizcha va (taom) pishishini kutib oʻtirmagan holda kirmanglar, lekin taklif etilganingizda kiringlar, taom yeb boʻlgach esa tarqalinglar hamda (oʻzaro) suhbatga berilib oʻtirib qolmanglar. Albatta bu Nabiyga ozor beradi} oyatning oxirigacha. Al-Jaʼd dedi: Anas ibn Molik: «Men bu oyatlardan odamlar orasida eng yaqin (vaqtda) xabar topganman», dedi. Va Nabiy ﷺ ning ayollari (hijob bilan) toʻsildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уйланиб, аҳли (хотини)нинг ҳузурига кирдилар. Онам Умму Сулайм хайс тайёрлаб, уни бир идишга солди ва: «Эй Анас! Буни Расулуллоҳ ﷺ га олиб бориб: ‹Буни Сизга онам юборди ва у Сизга салом йўлламоқда ҳамда: Ё Расулуллоҳ, бу биз томондан Сизга оз (ҳадя), демоқда›, деб айт», деди. Мен уни Расулуллоҳ ﷺ га олиб бордим ва: «Онам Сизга салом йўлламоқда ва: ‹Ё Расулуллоҳ, бу биз томондан Сизга оз (ҳадя)›, демоқда», дедим. (У зот): «Уни қўй», дедилар, сўнг: «Бориб, мен учун фалончи, фалончи ва фалончини ҳамда учратганларингни чақир», дедилар ва баъзи кишиларнинг исмларини айтдилар. Мен (у зот) ном ўзган кишиларни ва учратганларимни чақирдим. (Рови) деди: Мен Анасдан: «Улар қанча (киши) эди?» деб сўрадим. (Анас): «Тахминан уч юз (киши) эди», деди. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Анас! Идишни келтир», дедилар. Сўнг улар кира бошлашди, ҳатто суффа ва ҳужра тўлиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўнтадан-ўнтадан ҳалқа (доира) қилиб ўтирсин ва ҳар бир киши ўзининг олдидан есин», дедилар. Улар тўйиб ейишди. Бир гуруҳ чиқди, бир гуруҳ кирди, токи уларнинг ҳаммаси еб бўлгунча. Сўнг (у зот) менга: «Эй Анас! (Идишни) кўтар», дедилар. Мен кўтардим ва билолмадим — қўйган пайтимда кўпроқ эдими ёки кўтарган пайтимда. Улардан бир неча гуруҳ Расулуллоҳ ﷺ нинг уйида суҳбатлашиб ўтирди, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, аёллари (Зайнаб) юзини деворга ўгирган эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ га оғир ботди (безовта қилди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, аёлларига салом бердилар, сўнг қайтдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг қайтганларини кўришганда, ўзлари (у зотга) оғир ботганларини англаб етишди. Улар эшикка ошиқишди ва ҳаммаси чиқиб кетишди. Расулуллоҳ ﷺ келиб, парда туширдилар ва кирдилар, мен эса ҳужрада ўтирган эдим. (У зот) озгина (фурсат) қолиб, олдимга чиқдилар. Бу оят нозил қилинган эди. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар: {Эй иймон келтирганлар! Набий уйларига таомга таклиф этилмагунингизча ва (таом) пишишини кутиб ўтирмаган ҳолда кирманглар, лекин таклиф этилганингизда киринглар, таом еб бўлгач эса тарқалинглар ҳамда (ўзаро) суҳбатга берилиб ўтириб қолманглар. Албатта бу Набийга озор беради} оятнинг охиригача. Ал-Жаъд деди: Анас ибн Молик: «Мен бу оятлардан одамлар орасида энг яқин (вақтда) хабар топганман», деди. Ва Набий ﷺ нинг аёллари (ҳижоб билан) тўсилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ أَبِي طَلْحَةَ يَوْمَ خَيْبَرَ وَقَدَمِي تَمَسُّ قَدَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَأَتَيْنَاهُمْ حِينَ بَزَغَتِ الشَّمْسُ وَقَدْ أَخْرَجُوا مَوَاشِيَهُمَ وَخَرَجُوا بِفُئُوسِهِمْ وَمَكَاتِلِهِمْ وَمُرُورِهِمْ فَقَالُوا مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ - قَالَ - وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَهَزَمَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَوَقَعَتْ فِي سَهْمِ دَحْيَةَ جَارِيَةٌ جَمِيلَةٌ فَاشْتَرَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعَةِ أَرْؤُسٍ ثُمَّ دَفَعَهَا إِلَى أُمِّ سُلَيْمٍ تُصَنِّعُهَا لَهُ وَتُهَيِّئُهَا - قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ - وَتَعْتَدُّ فِي بَيْتِهَا وَهِيَ صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَىٍّ - قَالَ - وَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلِيمَتَهَا التَّمْرَ وَالأَقِطَ وَالسَّمْنَ فُحِصَتِ الأَرْضُ أَفَاحِيصَ وَجِيءَ بِالأَنْطَاعِ فَوُضِعَتْ فِيهَا وَجِيءَ بِالأَقِطِ وَالسَّمْنِ فَشَبِعَ النَّاسُ - قَالَ - وَقَالَ النَّاسُ لاَ نَدْرِي أَتَزَوَّجَهَا أَمِ اتَّخَذَهَا أُمَّ وَلَدٍ ‏.‏ قَالُوا إِنْ حَجَبَهَا فَهْىَ امْرَأَتُهُ وَإِنْ لَمْ يَحْجُبْهَا فَهْىَ أُمُّ وَلَدٍ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَبَ حَجَبَهَا فَقَعَدَتْ عَلَى عَجُزِ الْبَعِيرِ فَعَرَفُوا أَنَّهُ قَدْ تَزَوَّجَهَا ‏.‏ فَلَمَّا دَنَوْا مِنَ الْمَدِينَةِ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَفَعْنَا - قَالَ - فَعَثَرَتِ النَّاقَةُ الْعَضْبَاءُ وَنَدَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَدَرَتْ فَقَامَ فَسَتَرَهَا وَقَدْ أَشْرَفَتِ النِّسَاءُ فَقُلْنَ أَبْعَدَ اللَّهُ الْيَهُودِيَّةَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا أَبَا حَمْزَةَ أَوَقَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ وَقَعَ ‏.

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar kuni men Abu Talhaning orqasida (mingashib) edim va oyogʻim Rasululloh ﷺ ning oyoqlariga tegib turardi. Quyosh chiqqanda biz ular (Xaybar ahli)ning oldiga yetib bordik. Ular chorvalarini chiqarib boʻlgan va belkurak, savat hamda ketmonlari bilan (dalaga) chiqishgan edi. Ular: «Muhammad va qoʻshin (keldi)!» — deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Xaybar vayron boʻldi! Biz bir qavmning maydoniga tushsak, ogohlantirilganlarning tongi naqadar yomon boʻladi!» — dedilar. Alloh azza va jalla ularni magʻlub etdi va Dihyaning ulushiga goʻzal bir choʻri tushdi. Rasululloh ﷺ uni yetti bosh (asir) evaziga sotib oldilar, soʻng uni onam Ummu Sulaymga topshirib: «Uni tayyorlab, orasta qilsin», dedilar. Menimcha, (u zot): «Va uning uyida iddasini oʻtkazsin», dedilar. U Safiyya binti Huyay edi. Rasululloh ﷺ uning valimasini xurmo, qurut va sariyogʻdan qildilar. Yer kovlanib (chuqurchalar) qilindi, terilar keltirilib, ularning ichiga (taom) qoʻyildi, qurut va sariyogʻ keltirildi va odamlar toʻyib yeyishdi. Odamlar: «Bilmaymiz, (u zot) unga uylandilarmi yoki uni ummu valad (farzand koʻruvchi choʻri) qilib oldilarmi?» deyishdi. Ular: «Agar (u zot) uni (hijob bilan) toʻssalar, u uning xotinidir; agar toʻsmasalar, u ummu valaddir», deyishdi. (U zot) ulovga minmoqchi boʻlganlarida uni (hijob bilan) toʻsdilar, u tuyaning orqa qismiga oʻtirdi va shunda ular (u zot) unga uylanganliklarini bilishdi. Madinaga yaqinlashganimizda Rasululloh ﷺ (ulovni) tezlatdilar, biz ham tezlatdik. Azbo (ismli) tuya qoqilib ketdi, Rasululloh ﷺ (otdan) uchib tushdilar, u (Safiyya) ham uchib tushdi. (U zot) oʻrnidan turib, uni (Safiyyani) toʻsdilar. Ayollar (tomdan) qarab: «Alloh yahudiyani uzoq (rahmatidan yiroq) qilsin!» deyishdi. (Sobit) dedi: Men: «Ey Abu Hamza! Rasululloh ﷺ rostdan ham (otdan) yiqildilarmi?» deb soʻradim. (Anas): «Ha, vallohi, rostdan ham yiqildilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар куни мен Абу Талҳанинг орқасида (мингашиб) эдим ва оёғим Расулуллоҳ ﷺ нинг оёқларига тегиб турарди. Қуёш чиққанда биз улар (Хайбар аҳли)нинг олдига етиб бордик. Улар чорваларини чиқариб бўлган ва белкурак, сават ҳамда кетмонлари билан (далага) чиқишган эди. Улар: «Муҳаммад ва қўшин (келди)!» — дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Хайбар вайрон бўлди! Биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги нақадар ёмон бўлади!» — дедилар. Аллоҳ азза ва жалла уларни мағлуб этди ва Диҳянинг улушига гўзал бир чўри тушди. Расулуллоҳ ﷺ уни етти бош (асир) эвазига сотиб олдилар, сўнг уни онам Умму Сулаймга топшириб: «Уни тайёрлаб, ораста қилсин», дедилар. Менимча, (у зот): «Ва унинг уйида иддасини ўтказсин», дедилар. У Сафийя бинти Ҳуяй эди. Расулуллоҳ ﷺ унинг валимасини хурмо, қурут ва сариёғдан қилдилар. Ер ковланиб (чуқурчалар) қилинди, терилар келтирилиб, уларнинг ичига (таом) қўйилди, қурут ва сариёғ келтирилди ва одамлар тўйиб ейишди. Одамлар: «Билмаймиз, (у зот) унга уйландиларми ёки уни умму валад (фарзанд кўрувчи чўри) қилиб олдиларми?» дейишди. Улар: «Агар (у зот) уни (ҳижоб билан) тўссалар, у унинг хотинидир; агар тўсмасалар, у умму валаддир», дейишди. (У зот) уловга минмоқчи бўлганларида уни (ҳижоб билан) тўсдилар, у туянинг орқа қисмига ўтирди ва шунда улар (у зот) унга уйланганликларини билишди. Мадинага яқинлашганимизда Расулуллоҳ ﷺ (уловни) тезлатдилар, биз ҳам тезлатдик. Азбо (исмли) туя қоқилиб кетди, Расулуллоҳ ﷺ (отдан) учиб тушдилар, у (Сафийя) ҳам учиб тушди. (У зот) ўрнидан туриб, уни (Сафийяни) тўсдилар. Аёллар (томдан) қараб: «Аллоҳ яҳудияни узоқ (раҳматидан йироқ) қилсин!» дейишди. (Собит) деди: Мен: «Эй Абу Ҳамза! Расулуллоҳ ﷺ ростдан ҳам (отдан) йиқилдиларми?» деб сўрадим. (Анас): «Ҳа, валлоҳи, ростдан ҳам йиқилдилар», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنِ الْجَعْدِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِأَهْلِهِ - قَالَ - فَصَنَعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْ لَهُ بَعَثَتْ إِلَيْكَ بِهَا أُمِّي وَهِيَ تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا مِنَّا لَكَ قَلِيلٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعْهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا وَمَنْ لَقِيتَ ‏"‏ ‏.‏ فَسَمَّى رِجَالاً قَالَ فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ عَدَدُكُمْ كَمْ كَانُوا قَالَ زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَنَسُ هَاتِ التَّوْرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلُوا حَتَّى امْتَلأَتِ الصُّفَّةُ وَالْحُجْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِيَتَحَلَّقْ عَشَرَةٌ عَشَرَةٌ وَلْيَأْكُلْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا يَلِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا قَالَ فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا أَنَسُ ارْفَعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِينَ رَفَعْتُ قَالَ وَجَلَسَ مِنْهُمْ طَوَائِفُ يَتَحَدَّثُونَ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَزَوْجَتُهُ مُوَلِّيَةٌ وَجْهَهَا إِلَى الْحَائِطِ فَثَقُلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَى نِسَائِهِ ثُمَّ رَجَعَ فَلَمَّا رَأَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَجَعَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ ثَقُلُوا عَلَيْهِ قَالَ فَابْتَدَرُوا الْبَابَ فَخَرَجُوا كُلُّهُمْ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَرْخَى السِّتْرَ وَدَخَلَ وَأَنَا جَالِسٌ فِي الْحُجْرَةِ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى خَرَجَ عَلَىَّ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَاتُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ ‏:‏ ‏(‏ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ قَالَ الْجَعْدُ قَالَ أَنَسٌ أَنَا أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِهَذِهِ الآيَاتِ وَحُجِبْنَ نِسَاءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْجَعْدُ هُوَ ابْنُ عُثْمَانَ وَيُقَالُ هُوَ ابْنُ دِينَارٍ وَيُكْنَى أَبَا عُثْمَانَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ رَوَى عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَشُعْبَةُ وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ uylandilar va ahllari (xotinlari) bilan qoʻshildilar. (Anas) aytdi: Onam Umm Sulaym xays (xurmo, sariyogʻ va qurutdan) tayyorlab, uni bir idishga soldi va: «Ey Anas, buni Rasululloh ﷺga olib bor va unga: ‹Buni senga onam yubordi, u senga salom yoʻllayapti va: ʼEy Rasululloh, bu bizdan senga ozgina (narsa)ʼ deyapti› deb ayt», dedi. (Anas) aytdi: Men buni Rasululloh ﷺga olib bordim va: «Onam senga salom yoʻllayapti va: ‹Bu bizdan senga ozgina (narsa)› deyapti», dedim. (U zot): «Uni qoʻy», dedilar. Soʻng: «Bor, mening uchun falonchi, falonchi va falonchini, hamda uchratgan kishingni chaqir», dedilar va bir necha kishilarning nomini aytdilar. (Anas) aytdi: Men u zot nomini aytgan va uchratgan kishilarimni chaqirdim. (Rovi) aytdi: Men Anasga: «Sizlar nechta kishi edingiz?» dedim. U: «Uch yuzga yaqin edik», dedi. (Anas) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Anas, idishni keltir», dedilar. (Anas) aytdi: Ular kirib, hatto soffa va hujra toʻlib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻntadan-oʻntadan davra qurib oʻtirsinlar va har bir kishi oldidagidan yesin», dedilar. (Anas) aytdi: Ular toʻyguncha yedilar. (Anas) aytdi: Bir guruh chiqar, bir guruh kirar edi, toki hammalari yedilar. (Anas) aytdi: Soʻng (u zot) menga: «Ey Anas, koʻtarib ol», dedilar. (Anas) aytdi: Men koʻtardim va qoʻyganimda koʻproq edimi yoki koʻtarganimda koʻproq edimi, bilmadim. (Anas) aytdi: Ulardan bir necha guruhlari Rasululloh ﷺning uylarida suhbatlashib oʻtirib qoldilar, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan, xotinlari yuzini devorga oʻgirib turgan edi. Shunda ular Rasululloh ﷺga ogʻirlik qildilar. Bas, Rasululloh ﷺ chiqib, xotinlariga salom berib, soʻng qaytdilar. Ular Rasululloh ﷺning qaytganlarini koʻrganlarida, oʻzlari u zotga ogʻirlik qilganini fahmladilar. (Anas) aytdi: Ular eshikka shoshildilar va hammalari chiqib ketdilar. Rasululloh ﷺ kelib, parda tortdilar va kirdilar, men hujrada oʻtirgan edim. (U zot) ozgina vaqt oʻtmasdan oldimga chiqdilar va bu oyatlar nozil boʻldi. Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga oʻqib berdilar: {Ey iymon keltirganlar, taom uchun izn berilmaguncha va uning pishishini kutib turmagan holda Nabiyning uylariga kirmanglar}, oyatning oxirigacha. Jaʼd aytdi: Anas aytdi: Bu oyatlar haqida odamlarning eng yangi ahd qilgani menman va Rasululloh ﷺning xotinlari (hijob bilan) toʻsildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Jaʼd — u ibn Usmondir, ibn Dinor ham deyiladi, kunyasi Abu Usmon, basralikdir va u hadis ahli nazdida ishonchlidir. Undan Yunus ibn Ubayd, Shuʼba va Hammod ibn Zayd rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ уйландилар ва аҳллари (хотинлари) билан қўшилдилар. (Анас) айтди: Онам Умм Сулайм хайс (хурмо, сариёғ ва қурутдан) тайёрлаб, уни бир идишга солди ва: «Эй Анас, буни Расулуллоҳ ﷺга олиб бор ва унга: ‹Буни сенга онам юборди, у сенга салом йўллаяпти ва: ъЕй Расулуллоҳ, бу биздан сенга озгина (нарса)ъ деяпти› деб айт», деди. (Анас) айтди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺга олиб бордим ва: «Онам сенга салом йўллаяпти ва: ‹Бу биздан сенга озгина (нарса)› деяпти», дедим. (У зот): «Уни қўй», дедилар. Сўнг: «Бор, менинг учун фалончи, фалончи ва фалончини, ҳамда учратган кишингни чақир», дедилар ва бир неча кишиларнинг номини айтдилар. (Анас) айтди: Мен у зот номини айтган ва учратган кишиларимни чақирдим. (Рови) айтди: Мен Анасга: «Сизлар нечта киши эдингиз?» дедим. У: «Уч юзга яқин эдик», деди. (Анас) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Анас, идишни келтир», дедилар. (Анас) айтди: Улар кириб, ҳатто соффа ва ҳужра тўлиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўнтадан-ўнтадан давра қуриб ўтирсинлар ва ҳар бир киши олдидагидан есин», дедилар. (Анас) айтди: Улар тўйгунча едилар. (Анас) айтди: Бир гуруҳ чиқар, бир гуруҳ кирар эди, токи ҳаммалари едилар. (Анас) айтди: Сўнг (у зот) менга: «Эй Анас, кўтариб ол», дедилар. (Анас) айтди: Мен кўтардим ва қўйганимда кўпроқ эдими ёки кўтарганимда кўпроқ эдими, билмадим. (Анас) айтди: Улардан бир неча гуруҳлари Расулуллоҳ ﷺнинг уйларида суҳбатлашиб ўтириб қолдилар, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган, хотинлари юзини деворга ўгириб турган эди. Шунда улар Расулуллоҳ ﷺга оғирлик қилдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, хотинларига салом бериб, сўнг қайтдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг қайтганларини кўрганларида, ўзлари у зотга оғирлик қилганини фаҳмладилар. (Анас) айтди: Улар эшикка шошилдилар ва ҳаммалари чиқиб кетдилар. Расулуллоҳ ﷺ келиб, парда тортдилар ва кирдилар, мен ҳужрада ўтирган эдим. (У зот) озгина вақт ўтмасдан олдимга чиқдилар ва бу оятлар нозил бўлди. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар: {Эй иймон келтирганлар, таом учун изн берилмагунча ва унинг пишишини кутиб турмаган ҳолда Набийнинг уйларига кирманглар}, оятнинг охиригача. Жаъд айтди: Анас айтди: Бу оятлар ҳақида одамларнинг энг янги аҳд қилгани менман ва Расулуллоҳ ﷺнинг хотинлари (ҳижоб билан) тўсилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Жаъд — у ибн Усмондир, ибн Динор ҳам дейилади, куняси Абу Усмон, басраликдир ва у ҳадис аҳли наздида ишончлидир. Ундан Юнус ибн Убайд, Шуъба ва Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ - يَعْنِي يَوْمَ حُنَيْنٍ - ‏"‏ مَنْ قَتَلَ كَافِرًا فَلَهُ سَلَبُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَتَلَ أَبُو طَلْحَةَ يَوْمَئِذٍ عِشْرِينَ رَجُلاً وَأَخَذَ أَسْلاَبَهُمْ وَلَقِيَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ وَمَعَهَا خِنْجَرٌ فَقَالَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا هَذَا مَعَكِ قَالَتْ أَرَدْتُ وَاللَّهِ إِنْ دَنَا مِنِّي بَعْضُهُمْ أَبْعَجُ بِهِ بَطْنَهُ ‏.‏ فَأَخْبَرَ بِذَلِكَ أَبُو طَلْحَةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَرَدْنَا بِهَذَا الْخِنْجَرَ وَكَانَ سِلاَحَ الْعَجَمِ يَوْمَئِذٍ الْخِنْجَرُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oʻsha kuni — yaʼni Hunayn kuni — Rasululloh ﷺ: «Kim bir kofirni oʻldirsa, uning salabi (oʻljasi) oʻzigadir», dedilar. Shunda oʻsha kuni Abu Talha yigirma kishini oʻldirib, ularning salablarini oldi. Abu Talha Umm Sulaymni uchratib qoldi, uning yonida xanjar bor edi. U: «Ey Umm Sulaym, yoningdagi bu nima?» dedi. U ayol: «Allohga qasamki, agar ulardan birortasi menga yaqinlashsa, uning qornini yorishni niyat qildim», dedi. Abu Talha buni Rasululloh ﷺga xabar qildi. Abu Dovud dedi: Bu hasan hadisdir. Abu Dovud dedi: Biz bu bilan xanjarni nazarda tutdik; oʻsha kunlarda ajamlarning quroli xanjar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ўша куни — яъни Ҳунайн куни — Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир кофирни ўлдирса, унинг салаби (ўлжаси) ўзигадир», дедилар. Шунда ўша куни Абу Талҳа йигирма кишини ўлдириб, уларнинг салабларини олди. Абу Талҳа Умм Сулаймни учратиб қолди, унинг ёнида ханжар бор эди. У: «Эй Умм Сулайм, ёнингдаги бу нима?» деди. У аёл: «Аллоҳга қасамки, агар улардан бирортаси менга яқинлашса, унинг қорнини ёришни ният қилдим», деди. Абу Талҳа буни Расулуллоҳ ﷺга хабар қилди. Абу Довуд деди: Бу ҳасан ҳадисдир. Абу Довуд деди: Биз бу билан ханжарни назарда тутдик; ўша кунларда ажамларнинг қуроли ханжар эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ فَكَانَ صَدَاقُ مَا بَيْنَهُمَا الإِسْلاَمَ أَسْلَمَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ قَبْلَ أَبِي طَلْحَةَ فَخَطَبَهَا فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ فَإِنْ أَسْلَمْتَ نَكَحْتُكَ ‏.‏ فَأَسْلَمَ فَكَانَ صَدَاقَ مَا بَيْنَهُمَا ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga uylandi, ular oʻrtasidagi mahr Islom boʻldi. Ummu Sulaym Abu Talhadan oldin musulmon boʻlgan edi. U ayolga sovchi qoʻyganida, ayol: «Men musulmon boʻlganman, agar sen ham musulmon boʻlsang, senga tegaman», dedi. Bas, u musulmon boʻldi va shu ular oʻrtasidagi mahr boʻldi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга уйланди, улар ўртасидаги маҳр Ислом бўлди. Умму Сулайм Абу Талҳадан олдин мусулмон бўлган эди. У аёлга совчи қўйганида, аёл: «Мен мусулмон бўлганман, агар сен ҳам мусулмон бўлсанг, сенга тегаман», деди. Бас, у мусулмон бўлди ва шу улар ўртасидаги маҳр бўлди.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ قَالَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ من غسل إِذا احْتَلَمت قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «إِذَا رَأَتِ الْمَاءَ» فَغَطَّتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَجْهَهَا وَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَتَحْتَلِمُ الْمَرْأَةُ قَالَ: «نعم تربت يَمِينك فَبِمَ يشبهها وَلَدهَا؟» وَزَادَ مُسْلِمٌ بِرِوَايَةِ أُمِّ سُلَيْمٍ: «أَنَّ مَاءَ الرَّجُلِ غَلِيظٌ أَبْيَضُ وَمَاءَ الْمَرْأَةِ رَقِيقٌ أَصْفَرُ فَم أَيِّهِمَا عَلَا أَوْ سَبَقَ يَكُونُ مِنْهُ الشَّبَهُ»

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib: «Albatta, Alloh haqni (aytishdan) uyalmaydi. Ayol kishi tush koʻrib (ihtilom boʻlsa), gusl qilishi kerakmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, agar (suv) izini koʻrsa», — dedilar. Ummu Salama yuzini yopib: «Yo Rasululloh, ayol kishida ham (suv) chiqadimi?» — dedi. U zot: «Ha — oʻng qoʻling tuproqqa (belansin) — shuning uchun ham bola onasi-ga oʻxshaydi», — dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб: «Албатта, Аллоҳ ҳақни (айтишдан) уялмайди. Аёл киши туш кўриб (иҳтилом бўлса), гусл қилиши керакми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, агар (сув) изини кўрса», — дедилар. Умму Салама юзини ёпиб: «Ё Расулуллоҳ, аёл кишида ҳам (сув) чиқадими?» — деди. У зот: «Ҳа — ўнг қўлинг тупроққа (белансин) — шунинг учун ҳам бола онаси-га ўхшайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - عَنِ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِأَهْلِهِ - قَالَ - فَصَنَعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْ بَعَثَتْ بِهَذَا إِلَيْكَ أُمِّي وَهْىَ تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ - قَالَ - فَذَهَبْتُ بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعْهُ - ثُمَّ قَالَ - اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا وَمَنْ لَقِيتَ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمَّى رِجَالاً - قَالَ - فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ عَدَدَ كَمْ كَانُوا قَالَ زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ ‏.‏ وَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَنَسُ هَاتِ التَّوْرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلُوا حَتَّى امْتَلأَتِ الصُّفَّةُ وَالْحُجْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِيَتَحَلَّقْ عَشَرَةٌ عَشَرَةٌ وَلْيَأْكُلْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا يَلِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا - قَالَ - فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ ‏.‏ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا أَنَسُ ارْفَعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِينَ رَفَعْتُ - قَالَ - وَجَلَسَ طَوَائِفُ مِنْهُمْ يَتَحَدَّثُونَ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَزَوْجَتُهُ مُوَلِّيَةٌ وَجْهَهَا إِلَى الْحَائِطِ فَثَقُلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَى نِسَائِهِ ثُمَّ رَجَعَ فَلَمَّا رَأَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَجَعَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ ثَقُلُوا عَلَيْهِ - قَالَ - فَابْتَدَرُوا الْبَابَ فَخَرَجُوا كُلُّهُمْ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم َتَّى أَرْخَى السِّتْرَ وَدَخَلَ وَأَنَا جَالِسٌ فِي الْحُجْرَةِ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى خَرَجَ عَلَىَّ ‏.‏ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلاَ مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ قَالَ الْجَعْدُ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَا أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِهَذِهِ الآيَاتِ وَحُجِبْنَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uylanib, ahli (xotini)ning huzuriga kirdilar. Onam Ummu Sulaym xays tayyorlab, uni bir idishga soldi va: «Ey Anas! Buni Rasululloh ﷺ ga olib borib: ‹Buni Sizga onam yubordi va u Sizga salom yoʻllamoqda hamda: Yo Rasululloh, bu biz tomondan Sizga oz (hadya), demoqda›, deb ayt», dedi. Men uni Rasululloh ﷺ ga olib bordim va: «Onam Sizga salom yoʻllamoqda va: ‹Yo Rasululloh, bu biz tomondan Sizga oz (hadya)›, demoqda», dedim. (U zot): «Uni qoʻy», dedilar, soʻng: «Borib, men uchun falonchi, falonchi va falonchini hamda uchratganlaringni chaqir», dedilar va baʼzi kishilarning ismlarini aytdilar. Men (u zot) nom oʻzgan kishilarni va uchratganlarimni chaqirdim. (Rovi) dedi: Men Anasdan: «Ular qancha (kishi) edi?» deb soʻradim. (Anas): «Taxminan uch yuz (kishi) edi», dedi. Rasululloh ﷺ menga: «Ey Anas! Idishni keltir», dedilar. Soʻng ular kira boshlashdi, hatto suffa va hujra toʻlib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻntadan-oʻntadan halqa (doira) qilib oʻtirsin va har bir kishi oʻzining oldidan yesin», dedilar. Ular toʻyib yeyishdi. Bir guruh chiqdi, bir guruh kirdi, toki ularning hammasi yeb boʻlguncha. Soʻng (u zot) menga: «Ey Anas! (Idishni) koʻtar», dedilar. Men koʻtardim va bilolmadim — qoʻygan paytimda koʻproq edimi yoki koʻtargan paytimda. Ulardan bir necha guruh Rasululloh ﷺ ning uyida suhbatlashib oʻtirdi, Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, ayollari (Zaynab) yuzini devorga oʻgirgan edi. Ular Rasululloh ﷺ ga ogʻir botdi (bezovta qildi). Shunda Rasululloh ﷺ chiqib, ayollariga salom berdilar, soʻng qaytdilar. Ular Rasululloh ﷺ ning qaytganlarini koʻrishganda, oʻzlari (u zotga) ogʻir botganlarini anglab yetishdi. Ular eshikka oshiqishdi va hammasi chiqib ketishdi. Rasululloh ﷺ kelib, parda tushirdilar va kirdilar, men esa hujrada oʻtirgan edim. (U zot) ozgina (fursat) qolib, oldimga chiqdilar. Bu oyat nozil qilingan edi. Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga oʻqib berdilar: {Ey iymon keltirganlar! Nabiy uylariga taomga taklif etilmaguningizcha va (taom) pishishini kutib oʻtirmagan holda kirmanglar, lekin taklif etilganingizda kiringlar, taom yeb boʻlgach esa tarqalinglar hamda (oʻzaro) suhbatga berilib oʻtirib qolmanglar. Albatta bu Nabiyga ozor beradi} oyatning oxirigacha. Al-Jaʼd dedi: Anas ibn Molik: «Men bu oyatlardan odamlar orasida eng yaqin (vaqtda) xabar topganman», dedi. Va Nabiy ﷺ ning ayollari (hijob bilan) toʻsildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уйланиб, аҳли (хотини)нинг ҳузурига кирдилар. Онам Умму Сулайм хайс тайёрлаб, уни бир идишга солди ва: «Эй Анас! Буни Расулуллоҳ ﷺ га олиб бориб: ‹Буни Сизга онам юборди ва у Сизга салом йўлламоқда ҳамда: Ё Расулуллоҳ, бу биз томондан Сизга оз (ҳадя), демоқда›, деб айт», деди. Мен уни Расулуллоҳ ﷺ га олиб бордим ва: «Онам Сизга салом йўлламоқда ва: ‹Ё Расулуллоҳ, бу биз томондан Сизга оз (ҳадя)›, демоқда», дедим. (У зот): «Уни қўй», дедилар, сўнг: «Бориб, мен учун фалончи, фалончи ва фалончини ҳамда учратганларингни чақир», дедилар ва баъзи кишиларнинг исмларини айтдилар. Мен (у зот) ном ўзган кишиларни ва учратганларимни чақирдим. (Рови) деди: Мен Анасдан: «Улар қанча (киши) эди?» деб сўрадим. (Анас): «Тахминан уч юз (киши) эди», деди. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Анас! Идишни келтир», дедилар. Сўнг улар кира бошлашди, ҳатто суффа ва ҳужра тўлиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўнтадан-ўнтадан ҳалқа (доира) қилиб ўтирсин ва ҳар бир киши ўзининг олдидан есин», дедилар. Улар тўйиб ейишди. Бир гуруҳ чиқди, бир гуруҳ кирди, токи уларнинг ҳаммаси еб бўлгунча. Сўнг (у зот) менга: «Эй Анас! (Идишни) кўтар», дедилар. Мен кўтардим ва билолмадим — қўйган пайтимда кўпроқ эдими ёки кўтарган пайтимда. Улардан бир неча гуруҳ Расулуллоҳ ﷺ нинг уйида суҳбатлашиб ўтирди, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, аёллари (Зайнаб) юзини деворга ўгирган эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ га оғир ботди (безовта қилди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, аёлларига салом бердилар, сўнг қайтдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг қайтганларини кўришганда, ўзлари (у зотга) оғир ботганларини англаб етишди. Улар эшикка ошиқишди ва ҳаммаси чиқиб кетишди. Расулуллоҳ ﷺ келиб, парда туширдилар ва кирдилар, мен эса ҳужрада ўтирган эдим. (У зот) озгина (фурсат) қолиб, олдимга чиқдилар. Бу оят нозил қилинган эди. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар: {Эй иймон келтирганлар! Набий уйларига таомга таклиф этилмагунингизча ва (таом) пишишини кутиб ўтирмаган ҳолда кирманглар, лекин таклиф этилганингизда киринглар, таом еб бўлгач эса тарқалинглар ҳамда (ўзаро) суҳбатга берилиб ўтириб қолманглар. Албатта бу Набийга озор беради} оятнинг охиригача. Ал-Жаъд деди: Анас ибн Молик: «Мен бу оятлардан одамлар орасида энг яқин (вақтда) хабар топганман», деди. Ва Набий ﷺ нинг аёллари (ҳижоб билан) тўсилди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ عَرَضْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي ضَعِيفًا - أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ ثُمَّ أَخْرَجَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ ثُمَّ دَسَّتْهُ فِي يَدِي وَرَدَّتْنِي بِبَعْضِهِ ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَيْهِ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ قَالَ فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِطَعَامٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ مَعَهُ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقُوا فَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْتُ أَبَا طَلْحَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ وَلَيْسَ عِنْدَنَا مَا نُطْعِمُهُمْ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَهُ حَتَّى دَخَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَتْ بِذَلِكَ الْخُبْزِ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفُتَّ وَعَصَرَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ عُكَّةً لَهَا فَآدَمَتْهُ ثُمَّ قَالَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ أَوْ ثَمَانُونَ رَجُلاً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺning ovozlarini eshitdim — kuchsiz edi — unda ochlik borligini sezdim. Sening yoningda biror narsa bormi?» dedi. U: «Ha», dedi-da, bir necha arpa kulchasini chiqardi, soʻng oʻ zining roʻmolini olib, nonni uning bir qismiga oʻradi, soʻng uni qoʻltigʻimga tiqib, ust-boshimni qolgani bilan oʻrab, meni Rasululloh ﷺning oldilariga yubordi. (Anas) aytdi: Men uni u zotga olib bordim. Rasululloh ﷺni masjidda oʻtirgan, atroflarida odamlar bilan birga koʻrdim. Men ularning oldida turdim. Rasululloh ﷺ: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Taom bilanmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ yonlaridagilarga: «Turinglar», dedilar. Ular yoʻlga chiqdilar, men ularning oldida borib, Abu Talhaning oldiga keldim va unga xabar berdim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym, Rasululloh ﷺ odamlar bilan birga keldilar, bizning oldimizda ularga beradigan taom yoʻq-ku!» dedi. Ummu Sulaym: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. Abu Talha yoʻlga chiqib, Rasululloh ﷺni qarshi oldi. Rasululloh ﷺ Abu Talha bilan birga kelib, ikkovlari (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Bu yoqqa keltir, ey Ummu Sulaym, yoningdagini», dedilar. U haligi nonni olib keldi. Rasululloh ﷺ amr qilib, u maydalandi. Ummu Sulaym oʻ zining bir meshchasini siqib, uni moylab berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ uning ustida Alloh xohlaganini aytdilar. Keyin: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. Ularga ruxsat berildi, ular toʻyguncha yeb, soʻng chiqib ketishdi. Soʻng: «Oʻn kishiga ruxsat ber», dedilar. Ularga ruxsat berildi, ular toʻyguncha yeb, soʻng chiqib ketishdi. Shunday qilib qavmning hammasi yeb, toʻydi. Qavm yetmish yoki sakson kishi edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг овозларини эшитдим — кучсиз эди — унда очлик борлигини сездим. Сенинг ёнингда бирор нарса борми?» деди. У: «Ҳа», деди-да, бир неча арпа кулчасини чиқарди, сўнг ў зининг рўмолини олиб, нонни унинг бир қисмига ўради, сўнг уни қўлтиғимга тиқиб, уст-бошимни қолгани билан ўраб, мени Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юборди. (Анас) айтди: Мен уни у зотга олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺни масжидда ўтирган, атрофларида одамлар билан бирга кўрдим. Мен уларнинг олдида турдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Таом биланми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ёнларидагиларга: «Туринглар», дедилар. Улар йўлга чиқдилар, мен уларнинг олдида бориб, Абу Талҳанинг олдига келдим ва унга хабар бердим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан бирга келдилар, бизнинг олдимизда уларга берадиган таом йўқ-ку!» деди. Умму Сулайм: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. Абу Талҳа йўлга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺни қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ Абу Талҳа билан бирга келиб, икковлари (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ёққа келтир, эй Умму Сулайм, ёнингдагини», дедилар. У ҳалиги нонни олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ амр қилиб, у майдаланди. Умму Сулайм ў зининг бир мешчасини сиқиб, уни мойлаб берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унинг устида Аллоҳ хоҳлаганини айтдилар. Кейин: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. Уларга рухсат берилди, улар тўйгунча еб, сўнг чиқиб кетишди. Сўнг: «Ўн кишига рухсат бер», дедилар. Уларга рухсат берилди, улар тўйгунча еб, сўнг чиқиб кетишди. Шундай қилиб қавмнинг ҳаммаси еб, тўйди. Қавм етмиш ёки саксон киши эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ فَأَتَوْهُ بِسَمْنٍ وَتَمْرٍ فَقَالَ ‏"‏ رُدُّوا هَذَا فِي وِعَائِهِ وَهَذَا فِي سِقَائِهِ فَإِنِّي صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ تَطَوُّعًا فَقَامَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ وَأُمُّ حَرَامٍ خَلْفَنَا ‏.‏ قَالَ ثَابِتٌ وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ قَالَ أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ عَلَى بِسَاطٍ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ummu Harom (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdilar. Unga (uydagilar) sariyogʻ va xurmo keltirishdi. Shunda u zot: «Buni (xurmoni) idishiga, buni (yogʻni) meshiga qaytaringlar, chunki men roʻzadorman», dedilar. Soʻng turib, bizga ikki rakat nafl namozni oʻqib berdilar. Bas, Ummu Sulaym bilan Ummu Harom bizning orqamizda turishdi. Sobit dedi: Men buni faqat shunday deb bilamanki, (Anas) dedi: U zot meni oʻzlarining oʻng tomonlarida, kigiz ustida turgʻazdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдилар. Унга (уйдагилар) сариёғ ва хурмо келтиришди. Шунда у зот: «Буни (хурмони) идишига, буни (ёғни) мешига қайтаринглар, чунки мен рўзадорман», дедилар. Сўнг туриб, бизга икки ракат нафл намозни ўқиб бердилар. Бас, Умму Сулайм билан Умму Ҳаром бизнинг орқамизда туришди. Собит деди: Мен буни фақат шундай деб биламанки, (Анас) деди: У зот мени ўзларининг ўнг томонларида, кигиз устида турғаздилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ بْنِ مُسَاوِرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ خَطَبَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا مِثْلُكَ يَا أَبَا طَلْحَةَ يُرَدُّ وَلَكِنَّكَ رَجُلٌ كَافِرٌ وَأَنَا امْرَأَةٌ مُسْلِمَةٌ وَلاَ يَحِلُّ لِي أَنْ أَتَزَوَّجَكَ فَإِنْ تُسْلِمْ فَذَاكَ مَهْرِي وَمَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ ‏.‏ فَأَسْلَمَ فَكَانَ ذَلِكَ مَهْرَهَا - قَالَ ثَابِتٌ فَمَا سَمِعْتُ بِامْرَأَةٍ قَطُّ كَانَتْ أَكْرَمَ مَهْرًا مِنْ أُمِّ سُلَيْمٍ الإِسْلاَمَ - فَدَخَلَ بِهَا فَوَلَدَتْ لَهُ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga sovchi qoʻydi. Ayol: «Allohga qasamki, ey Abu Talha, sendek kishi rad etilmaydi, lekin sen kofir kishisan, men esa musulmon ayolman, senga tegishim menga halol emas. Agar musulmon boʻlsang, mana shu mening mahrimdir va sendan bundan boshqa narsa soʻramayman», dedi. Bas, u musulmon boʻldi va shu uning mahri boʻldi. Ummu Sulaymdan aziz mahrli ayolni hech eshitmaganman. Soʻng u ayolga qoʻshildi va ayol unga farzand tugʻib berdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга совчи қўйди. Аёл: «Аллоҳга қасамки, эй Абу Талҳа, сендек киши рад этилмайди, лекин сен кофир кишисан, мен эса мусулмон аёлман, сенга тегишим менга ҳалол эмас. Агар мусулмон бўлсанг, мана шу менинг маҳримдир ва сендан бундан бошқа нарса сўрамайман», деди. Бас, у мусулмон бўлди ва шу унинг маҳри бўлди. Умму Сулаймдан азиз маҳрли аёлни ҳеч эшитмаганман. Сўнг у аёлга қўшилди ва аёл унга фарзанд туғиб берди.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الرَّجُلِ يَجِدُ الْبَلَلَ وَلَا يَذْكُرُ احْتِلَامًا قَالَ «يَغْتَسِلُ» وَعَنِ الرَّجُلِ يَرَى أَنه قد احْتَلَمَ وَلم يَجِدُ بَلَلًا قَالَ: «لَا غُسْلَ عَلَيْهِ» قَالَتْ أم سَلمَة يَا رَسُول الله هَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ تَرَى ذَلِكَ غُسْلٌ قَالَ «نَعَمْ إِنَّ النِّسَاءَ شَقَائِقُ الرِّجَالِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَرَوَى الدَّارِمِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ إِلَى قَوْله: «لَا غسل عَلَيْهِ»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan nam koʻrgan, ammo ehtilom koʻrganini eslamaydigan kishi haqida soʻralganda, u zot: «U gʻusl qiladi», dedilar. Ehtilom koʻrgan, ammo nam topmagan kishi haqida (soʻralganda) esa: «Unga gʻusl yoʻq», dedilar. Ummu Salama: «Ey Rasululloh, shuni koʻrgan ayolga gʻusl bormi?» dedi. U zot: «Ha, albatta ayollar erkaklarning egizagi (oʻxshashi)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Abdulloh ibn Umar Ubaydulloh ibn Umardan, yaʼni Oishaning «nam koʻrgan, ammo ehtilomni eslamaydigan kishi haqidagi» hadisini rivoyat qilgan, xolos. Abdulloh ibn Umarni esa Yahyo ibn Said hadisni yodlash jihatidan zaif (deb) sanagan. Bu — Nabiy ﷺ ashoblari va tobiinlardan boʻlgan koʻplab ilm ahlining soʻzidir: kishi uygʻonib namlik koʻrsa, gʻusl qiladi. Bu Sufyon as-Savriy va Ahmadning soʻzidir. Tobiinlardan boʻlgan baʼzi ilm ahli esa: «Unga gʻusl faqat oʻsha namlik nutfa (maniy) namligi boʻlgandagina vojib boʻladi», dedilar. Bu Shofeiy va Ishoqning soʻzidir. Ehtilom koʻrib, namlik topmagan kishiga esa umumiy ilm ahli huzurida gʻusl yoʻq.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан нам кўрган, аммо эҳтилом кўрганини эсламайдиган киши ҳақида сўралганда, у зот: «У ғусл қилади», дедилар. Эҳтилом кўрган, аммо нам топмаган киши ҳақида (сўралганда) эса: «Унга ғусл йўқ», дедилар. Умму Салама: «Эй Расулуллоҳ, шуни кўрган аёлга ғусл борми?» деди. У зот: «Ҳа, албатта аёллар эркакларнинг эгизаги (ўхшаши)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Умар Убайдуллоҳ ибн Умардан, яъни Оишанинг «нам кўрган, аммо эҳтиломни эсламайдиган киши ҳақидаги» ҳадисини ривоят қилган, холос. Абдуллоҳ ибн Умарни эса Яҳё ибн Саид ҳадисни ёдлаш жиҳатидан заиф (деб) санаган. Бу — Набий ﷺ ашоблари ва тобиинлардан бўлган кўплаб илм аҳлининг сўзидир: киши уйғониб намлик кўрса, ғусл қилади. Бу Суфён ас-Саврий ва Аҳмаднинг сўзидир. Тобиинлардан бўлган баъзи илм аҳли эса: «Унга ғусл фақат ўша намлик нутфа (маний) намлиги бўлгандагина вожиб бўлади», дедилар. Бу Шофеий ва Ишоқнинг сўзидир. Эҳтилом кўриб, намлик топмаган кишига эса умумий илм аҳли ҳузурида ғусл йўқ.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ أَهْدَتْ لَهُ أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا فِي تَوْرٍ مِنْ حِجَارَةٍ فَقَالَ أَنَسٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبْ فَادْعُ لِي مَنْ لَقِيتَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَدَعَوْتُ لَهُ مَنْ لَقِيتُ فَجَعَلُوا يَدْخُلُونَ عَلَيْهِ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ وَوَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى الطَّعَامِ فَدَعَا فِيهِ وَقَالَ فِيهِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ وَلَمْ أَدَعْ أَحَدًا لَقِيتُهُ إِلاَّ دَعَوْتُهُ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَخَرَجُوا وَبَقِيَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ فَأَطَالُوا عَلَيْهِ الْحَدِيثَ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَحْيِي مِنْهُمْ أَنْ يَقُولَ لَهُمْ شَيْئًا فَخَرَجَ وَتَرَكَهُمْ فِي الْبَيْتِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ‏}‏ قَالَ قَتَادَةُ غَيْرَ مُتَحَيِّنِينَ طَعَامًا وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ‏}‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zaynabga uylanganlarida, Ummu Sulaym u zotga toshdan yasalgan idishda xays hadya qildi. Anas dedi: Rasululloh ﷺ: «Borib, men uchun musulmonlardan uchratganingni chaqir», dedilar. Men u zot uchun uchratganimni chaqirdim. Ular u zotning huzuriga kira boshlashdi, yeb chiqib ketishaverdi. Nabiy ﷺ qoʻllarini taomga qoʻyib, unga baraka soʻrab duo qildilar va unda Alloh xohlagan narsani aytdilar. Men uchratgan har bir kishini chaqirdim. Ular toʻyib yeb chiqdilar, lekin ulardan bir guruh qolib, suhbatni choʻzib yubordi. Nabiy ﷺ ularga biror narsa demoqdan uyaldilar, shu sababli (u zot) chiqib, ularni uyda qoldirdilar. Shunda Alloh azza va jalla shu (oyat)ni nozil qildi: {Ey iymon keltirganlar! Nabiy uylariga taomga taklif etilmaguningizcha va (taom) pishishini kutib oʻtirmagan holda kirmanglar}. Qatoda: «(Bu) taom (pishish) vaqtini poylamagan holda, (degani)», dedi. {Lekin taklif etilganingizda kiringlar}, to {Bu sizlarning qalblaringiz va ularning qalblari uchun pokroqdir} (Ahzob 53) (degan soʻzigacha yetdi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Зайнабга уйланганларида, Умму Сулайм у зотга тошдан ясалган идишда хайс ҳадя қилди. Анас деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бориб, мен учун мусулмонлардан учратганингни чақир», дедилар. Мен у зот учун учратганимни чақирдим. Улар у зотнинг ҳузурига кира бошлашди, еб чиқиб кетишаверди. Набий ﷺ қўлларини таомга қўйиб, унга барака сўраб дуо қилдилар ва унда Аллоҳ хоҳлаган нарсани айтдилар. Мен учратган ҳар бир кишини чақирдим. Улар тўйиб еб чиқдилар, лекин улардан бир гуруҳ қолиб, суҳбатни чўзиб юборди. Набий ﷺ уларга бирор нарса демоқдан уялдилар, шу сабабли (у зот) чиқиб, уларни уйда қолдирдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла шу (оят)ни нозил қилди: {Эй иймон келтирганлар! Набий уйларига таомга таклиф этилмагунингизча ва (таом) пишишини кутиб ўтирмаган ҳолда кирманглар}. Қатода: «(Бу) таом (пишиш) вақтини пойламаган ҳолда, (дегани)», деди. {Лекин таклиф этилганингизда киринглар}, то {Бу сизларнинг қалбларингиз ва уларнинг қалблари учун покроқдир} (Аҳзоб 53) (деган сўзигача етди).