Zayd ibn Vahb al-Juhaniy

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، قَالَ رَأَى حُذَيْفَةُ رَجُلاً لاَ يُتِمُّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ قَالَ مَا صَلَّيْتَ، وَلَوْ مُتَّ مُتَّ عَلَى غَيْرِ الْفِطْرَةِ الَّتِي فَطَرَ اللَّهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم‏.‏

Zayd ibn Vahb (Huzayfadan) rivoyat qiladi: Huzayfa rukuʼ va sajdani toʻkis bajarmayotgan bir kishini koʻrdi. U unga: «Sen namoz oʻqimading; agar (shu holda) oʻlsang, Muhammad ﷺ ning dinidan boshqa (din)da oʻlar eding», — dedi.Зайд ибн Ваҳб (Ҳузайфадан) ривоят қилади: Ҳузайфа рукуъ ва саждани тўкис бажармаётган бир кишини кўрди. У унга: «Сен намоз ўқимадинг; агар (шу ҳолда) ўлсанг, Муҳаммад ﷺ нинг динидан бошқа (дин)да ўлар эдинг», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ حُذَيْفَةَ فَقَالَ مَا بَقِيَ مِنْ أَصْحَابِ هَذِهِ الآيَةِ إِلاَّ ثَلاَثَةٌ، وَلاَ مِنَ الْمُنَافِقِينَ إِلاَّ أَرْبَعَةٌ‏.‏ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ إِنَّكُمْ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم تُخْبِرُونَا فَلاَ نَدْرِي فَمَا بَالُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَبْقُرُونَ بُيُوتَنَا وَيَسْرِقُونَ أَعْلاَقَنَا‏.‏ قَالَ أُولَئِكَ الْفُسَّاقُ، أَجَلْ لَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ أَرْبَعَةٌ‏.‏ أَحَدُهُمْ شَيْخٌ كَبِيرٌ لَوْ شَرِبَ الْمَاءَ الْبَارِدَ لَمَا وَجَدَ بَرْدَهُ‏.‏

(Zayd ibn Vahb aytdi:) Biz Huzayfaning oldida edik; u: «Bu oyatning (munofiqlik haqidagi) ahlidan faqat uchta(si), munofiqlardan esa faqat toʻ rtta(si) qoldi», dedi. Bir aʼrobiy (badaviy): «Sizlar — Muhammad ﷺning ashobi — bizga xabar berasiz, biz esa bilmaymiz; uylarimizni teshib, qadrli mol-mulkimizni oʻ gʻ irlaydigan ana oʻ shalarning holi nima?» dedi. U: «Ular — fosiqlar; ha, ulardan (munofiqlardan) faqat toʻ rttasi qoldi; ularning biri — keksa cholki, agar sovuq suv ichsa, uning sovugʻ ini (ham) sezmas (shunchali keksaygan)», dedi.(Зайд ибн Ваҳб айтди:) Биз Ҳузайфанинг олдида эдик; у: «Бу оятнинг (мунофиқлик ҳақидаги) аҳлидан фақат учта(си), мунофиқлардан эса фақат тў ртта(си) қолди», деди. Бир аъробий (бадавий): «Сизлар — Муҳаммад ﷺнинг ашоби — бизга хабар берасиз, биз эса билмаймиз; уйларимизни тешиб, қадрли мол-мулкимизни ў ғ ирлайдиган ана ў шаларнинг ҳоли нима?» деди. У: «Улар — фосиқлар; ҳа, улардан (мунофиқлардан) фақат тў рттаси қолди; уларнинг бири — кекса чолки, агар совуқ сув ичса, унинг совуғ ини (ҳам) сезмас (шунчали кексайган)», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ مَرَرْتُ عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ فَقُلْتُ مَا أَنْزَلَكَ بِهَذِهِ الأَرْضِ قَالَ كُنَّا بِالشَّأْمِ فَقَرَأْتُ ‏[quran sura="9" aya_start="34" aya_end="34"]{‏وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ مَا هَذِهِ فِينَا، مَا هَذِهِ إِلاَّ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنَّهَا لَفِينَا وَفِيهِمْ‏.‏

(Zayd ibn Vahb aytdi:) Men Robazada Abu Zarning yonidan oʻ tdim va: «Seni bu yerga (choʻ lga) nima tushirdi?» dedim. U: «Biz Shomda edik; men ‹Oltin va kumushni xazina qilib, ularni Alloh yoʻ lida sarflamaydiganlar — ularga alamli azob bilan xushxabar ber› (Tavba surasi, 34) (oyatini) oʻqidim. Muoviya: ‹Bu (oyat) biz (musulmonlar) haqida emas; bu faqat ahli kitob haqida› dedi. Men: ‹Albatta u — biz haqimizda ham, ular haqida ham› dedim», dedi.(Зайд ибн Ваҳб айтди:) Мен Робазада Абу Зарнинг ёнидан ў тдим ва: «Сени бу ерга (чў лга) нима туширди?» дедим. У: «Биз Шомда эдик; мен ‹Олтин ва кумушни хазина қилиб, уларни Аллоҳ йў лида сарфламайдиганлар — уларга аламли азоб билан хушхабар бер› (Тавба сураси, 34) (оятини) ўқидим. Муовия: ‹Бу (оят) биз (мусулмонлар) ҳақида эмас; бу фақат аҳли китоб ҳақида› деди. Мен: ‹Албатта у — биз ҳақимизда ҳам, улар ҳақида ҳам› дедим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حَكِيمٍ الْأَوْدِيُّ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ قَدِمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ مِنْ الْخَوَارِجِ فِيهِمْ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ الْجَعْدُ بْنُ بَعْجَةَ فَقَالَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ يَا عَلِيُّ فَإِنَّكَ مَيِّتٌ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَلْ مَقْتُولٌ ضَرْبَةٌ عَلَى هَذَا تَخْضِبُ هَذِهِ يَعْنِي لِحْيَتَهُ مِنْ رَأْسِهِ عَهْدٌ مَعْهُودٌ وَقَضَاءٌ مَقْضِيٌّ وَقَدْ خَابَ مَنْ افْتَرَى وَعَاتَبَهُ فِي لِبَاسِهِ فَقَالَ مَا لَكُمْ وَلِلِّبَاسِ هُوَ أَبْعَدُ مِنْ الْكِبْرِ وَأَجْدَرُ أَنْ يَقْتَدِيَ بِيَ الْمُسْلِمُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) Basra ahlidan boʻlgan xorijiylar oldiga keldi. Ular orasida Jad ibn Baja degan bir kishi bor edi. U Aliga: «Ey Ali, Allohdan qoʻrqgin, chunki sen oʻlasan», dedi. Ali (roziyallohu anhu): «Yoʻq, balki oʻldirilaman. Bu yerga bir zarba tegib, mana bu — yaʼni soqoli boshining (qonidan) boʻyaladi. Bu vaʼda qilingan ahd va hukm etilgan qazodir. Kimki yolgʻon toʻqisa, batahqiq noumid boʻldi», dedi. Odam uni kiyimi tufayli malomat qilganida u: «Kiyim bilan sizlarning nima ishingiz bor? Bu kibrdan uzoqroq va musulmonning menga ergashishiga loyiqroqdir», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) Басра аҳлидан бўлган хорижийлар олдига келди. Улар орасида Жад ибн Бажа деган бир киши бор эди. У Алига: «Эй Али, Аллоҳдан қўрқгин, чунки сен ўласан», деди. Али (розияллоҳу анҳу): «Йўқ, балки ўлдириламан. Бу ерга бир зарба тегиб, мана бу — яъни соқоли бошининг (қонидан) бўялади. Бу ваъда қилинган аҳд ва ҳукм этилган қазодир. Кимки ёлғон тўқиса, батаҳқиқ ноумид бўлди», деди. Одам уни кийими туфайли маломат қилганида у: «Кийим билан сизларнинг нима ишингиз бор? Бу кибрдан узоқроқ ва мусулмоннинг менга эргашишига лойиқроқдир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَمِيلٍ أَبُو يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ حُمَيْدِ بْنِ أَبِي غَنِيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ لَمَّا خَرَجَتْ الْخَوَارِجُ بِالنَّهْرَوَانِ قَامَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ إِنَّ هَؤُلَاءِ الْقَوْمَ قَدْ سَفَكُوا الدَّمَ الْحَرَامَ وَأَغَارُوا فِي سَرْحِ النَّاسِ وَهُمْ أَقْرَبُ الْعَدُوِّ إِلَيْكُمْ وَإِنْ تَسِيرُوا إِلَى عَدُوِّكُمْ أَنَا أَخَافُ أَنْ يَخْلُفَكُمْ هَؤُلَاءِ فِي أَعْقَابِكُمْ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَخْرُجُ خَارِجَةٌ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ صَلَاتُكُمْ إِلَى صَلَاتِهِمْ بِشَيْءٍ وَلَا صِيَامُكُمْ إِلَى صِيَامِهِمْ بِشَيْءٍ وَلَا قِرَاءَتُكُمْ إِلَى قِرَاءَتِهِمْ بِشَيْءٍ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَحْسِبُونَ أَنَّهُ لَهُمْ وَهُوَ عَلَيْهِمْ لَا يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنْ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنْ الرَّمِيَّةِ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ فِيهِمْ رَجُلًا لَهُ عَضُدٌ وَلَيْسَ لَهَا ذِرَاعٌ عَلَيْهَا مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْيِ عَلَيْهَا شَعَرَاتٌ بِيضٌ لَوْ يَعْلَمُ الْجَيْشُ الَّذِينَ يُصِيبُونَهُمْ مَا لَهُمْ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِمْ لَاتَّكَلُوا عَلَى الْعَمَلِ فَسِيرُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xorijiylar Nahravonda chiqqanida Ali (roziyallohu anhu) sahobalari orasida turib: «Bu qavm harom qonni toʻkdilar va odamlarning chorvasiga hujum qildilar. Ular sizga eng yaqin dushmandirlar. Agar dushmaningiz tomon yursangiz, bular sizning orqangizda ortingizda qolib ketishidan qoʻrqaman. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Ummatimdan bir toifa chiqadi. Sizning namozingiz ularning namoziga nisbatan hech narsa emas, roʻzangiz ularning roʻzasiga nisbatan hech narsa emas va qiroatingiz ularning qiroatiga nisbatan hech narsa emas. Ular Qurʼonni oʻqiydilar, uni oʻz foydalariga deb hisoblaydilar, holbuki u ularning zaralarigadir. U ularning tomogʻʻidan oʻtmaydi. Ular Islomdan, oʻq ovdan otilib chiqib ketganidek, chiqib ketadilar. Buning alomati shuki, ular orasida bir kishi bor, uning yelkasida qoʻli bor, ammo bilagi yoʻq; unda koʻkrak soʻrgʻichiga oʻxshash narsa bor, ustida oq tuklar bordir. Agar ularga zarba beradigan qoʻshin Paygʻambari tili bilan (aytilgan) ularga (tegishli) ajrni bilsalar, faqat shu amalgagina tayanib qolgan boʻlardilar. Endi Alloh nomi bilan yuringlar›», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хорижийлар Наҳравонда чиққанида Али (розияллоҳу анҳу) саҳобалари орасида туриб: «Бу қавм ҳаром қонни тўкдилар ва одамларнинг чорвасига ҳужум қилдилар. Улар сизга энг яқин душмандирлар. Агар душманингиз томон юрсангиз, булар сизнинг орқангизда ортингизда қолиб кетишидан қўрқаман. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Умматимдан бир тоифа чиқади. Сизнинг намозингиз уларнинг намозига нисбатан ҳеч нарса эмас, рўзангиз уларнинг рўзасига нисбатан ҳеч нарса эмас ва қироатингиз уларнинг қироатига нисбатан ҳеч нарса эмас. Улар Қуръонни ўқийдилар, уни ўз фойдаларига деб ҳисоблайдилар, ҳолбуки у уларнинг зараларигадир. У уларнинг томоғъидан ўтмайди. Улар Исломдан, ўқ овдан отилиб чиқиб кетганидек, чиқиб кетадилар. Бунинг аломати шуки, улар орасида бир киши бор, унинг елкасида қўли бор, аммо билаги йўқ; унда кўкрак сўрғичига ўхшаш нарса бор, устида оқ туклар бордир. Агар уларга зарба берадиган қўшин Пайғамбари тили билан (айтилган) уларга (тегишли) ажрни билсалар, фақат шу амалгагина таяниб қолган бўлардилар. Энди Аллоҳ номи билан юринглар›», деди.