حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، سَمِعَهُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، وَشِبْلٍ، أَنَّهُمْ كَانُوا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ رَجُلاَنِ يَخْتَصِمَانِ فَقَامَ إِلَيْهِ أَحَدُهُمَا وَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمَّا قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ . فَقَالَ خَصْمُهُ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَائْذَنْ لِي فَأَتَكَلَّمَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَا بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ فَفَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ ثُمَّ لَقِيتُ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فَزَعَمُوا أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ وَإِنَّمَا الرَّجْمُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ عَلَيْكَ وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا " . فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Nabiy ﷺning huzurlarida edilar, shunda u zotning oldilariga daʼvolashayotgan ikki kishi keldi. Ulardan biri u zotning oldilarida turib: «Yo Rasululloh, Alloh nomi bilan (soʻrayman), oramizda faqat Allohning Kitobiga binoan hukm qilishingizni (istayman)», dedi. Uning raqibi — u undan koʻra fiqhliroq edi — : «Ha, yo Rasululloh, oramizda Allohning Kitobiga binoan hukm qiling va menga (gapirishga) izn bering, soʻzlay», dedi. (Va davom etib): «Mening oʻgʻlim bu kishining yollangan ishchisi edi, u bu kishining ayoli bilan zino qildi. Menga oʻgʻlimga toshboʻron (jazosi) lozim, deb aytishdi, shunda men undan yuz qoʻy va bir xizmatkor (berib) tovon toʻladim. Soʻng men ilm ahlidan baʼzi kishilarni uchratdim, ular oʻgʻlimga yuz darra (urish) va bir yil surgun lozim, toshboʻron esa faqat bu kishining ayoliga lozim, deb aytdilar», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, oramizda albatta Allohning Kitobiga binoan hukm qilaman: yuz qoʻy va xizmatkor senga qaytariladi, oʻgʻlingga esa yuz darra va bir yil surgun (lozim). Ey Unays, ertaga bu kishining ayolining oldiga bor, agar u iqror qilsa, uni toshboʻron qil», dedilar. Soʻng (Unays) ertasi kuni uning oldiga bordi, u iqror qildi, shunda (Unays) uni toshboʻron qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Набий ﷺнинг ҳузурларида эдилар, шунда у зотнинг олдиларига даъволашаётган икки киши келди. Улардан бири у зотнинг олдиларида туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ номи билан (сўрайман), орамизда фақат Аллоҳнинг Китобига биноан ҳукм қилишингизни (истайман)», деди. Унинг рақиби — у ундан кўра фиқҳлироқ эди — : «Ҳа, ё Расулуллоҳ, орамизда Аллоҳнинг Китобига биноан ҳукм қилинг ва менга (гапиришга) изн беринг, сўзлай», деди. (Ва давом этиб): «Менинг ўғлим бу кишининг ёлланган ишчиси эди, у бу кишининг аёли билан зино қилди. Менга ўғлимга тошбўрон (жазоси) лозим, деб айтишди, шунда мен ундан юз қўй ва бир хизматкор (бериб) товон тўладим. Сўнг мен илм аҳлидан баъзи кишиларни учратдим, улар ўғлимга юз дарра (уриш) ва бир йил сургун лозим, тошбўрон эса фақат бу кишининг аёлига лозим, деб айтдилар», деди. Шунда Набий ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, орамизда албатта Аллоҳнинг Китобига биноан ҳукм қиламан: юз қўй ва хизматкор сенга қайтарилади, ўғлингга эса юз дарра ва бир йил сургун (лозим). Эй Унайс, эртага бу кишининг аёлининг олдига бор, агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қил», дедилар. Сўнг (Унайс) эртаси куни унинг олдига борди, у иқрор қилди, шунда (Унайс) уни тошбўрон қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ، أَرْسَلَهُ إِلَى أَبِي جُهَيْمٍ يَسْأَلُهُ مَاذَا سَمِعَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَارِّ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي فَقَالَ أَبُو جُهَيْمٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ " . قَالَ أَبُو النَّضْرِ لاَ أَدْرِي قَالَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَوْ شَهْرًا أَوْ سَنَةً قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي جُهَيْمٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لأَنْ يَقِفَ أَحَدُكُمْ مِائَةَ عَامٍ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَىْ أَخِيهِ وَهُوَ يُصَلِّي " . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الْمُرُورَ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي وَلَمْ يَرَوْا أَنَّ ذَلِكَ يَقْطَعُ صَلاَةَ الرَّجُلِ . وَاسْمُ أَبِي النَّضْرِ سَالِمٌ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَدِينِيُّ .
Abu Juhaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar namoz oʻquvchining oldidan oʻtuvchi (zimmasiga) nima (gunoh) tushishini bilganida, oldidan oʻtgandan koʻra qirq (vaqt) turib turishi u uchun yaxshiroq boʻlardi», dedilar. Abun Nazr aytdi: Bilmadim, u (rovi): «Qirq kun» dedimi yo «(qirq) oy» yoki «(qirq) yil» dedimi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Said al-Xudriy, Abu Hurayra, Ibn Umar va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Juhaymning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Biringiz yuz yil turib turishi uning birodari namoz oʻqiyotgan holda oldidan oʻtganidan koʻra yaxshiroqdir», deganlari ham rivoyat qilingan. Ahli ilm nazdida amal shunga (muvofiq)dir — ular namoz oʻquvchining oldidan oʻtishni makruh koʻrganlar, lekin bu kishining namozini buzadi deb sanamaganlar. Abun Nazrning ismi Solim, Umar ibn Ubaydulloh al-Madiniyning ozod qilgan qulidir.Абу Жуҳайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар намоз ўқувчининг олдидан ўтувчи (зиммасига) нима (гуноҳ) тушишини билганида, олдидан ўтгандан кўра қирқ (вақт) туриб туриши у учун яхшироқ бўларди», дедилар. Абун Назр айтди: Билмадим, у (рови): «Қирқ кун» дедими ё «(қирқ) ой» ёки «(қирқ) йил» дедими. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Саид ал-Худрий, Абу Ҳурайра, Ибн Умар ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Жуҳаймнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Бирингиз юз йил туриб туриши унинг биродари намоз ўқиётган ҳолда олдидан ўтганидан кўра яхшироқдир», деганлари ҳам ривоят қилинган. Аҳли илм наздида амал шунга (мувофиқ)дир — улар намоз ўқувчининг олдидан ўтишни макруҳ кўрганлар, лекин бу кишининг намозини бузади деб санамаганлар. Абун Назрнинг исми Солим, Умар ибн Убайдуллоҳ ал-Мадинийнинг озод қилган қулидир.
حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ " مَنْ مَاتَ وَهُوَ بَرِيءٌ مِنْ ثَلاَثٍ الْكِبْرِ وَالْغُلُولِ وَالدَّيْنِ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ .
Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki uchta narsadan — takabburlikdan, gʻululdan (oʻljaga xiyonatdan) va qarzdan — pok holda vafot etsa, jannatga kiradi», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки учта нарсадан — такаббурликдан, ғулулдан (ўлжага хиёнатдан) ва қарздан — пок ҳолда вафот этса, жаннатга киради», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَتَقَدَّمَ سَرَعَانُ النَّاسِ فَتَعَجَّلُوا مِنَ الْغَنَائِمِ فَاطَّبَخُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَى النَّاسِ فَمَرَّ بِالْقُدُورِ فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ قَسَمَ بَيْنَهُمْ فَعَدَلَ بَعِيرًا بِعَشْرِ شِيَاهٍ .
قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبِيهِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، . وَهَذَا أَصَحُّ وَعَبَايَةُ بْنُ رِفَاعَةَ سَمِعَ مِنْ، جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ الْحَكَمِ، وَأَنَسٍ، وَأَبِي، رَيْحَانَةَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ .
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bir safarda Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Odamlarning shoshqaloqlari oldinga oʻtib, gʻanimatga (qoʻylarga) shoshilib, ularni piriltira (pishira) boshladilar. Rasululloh ﷺ esa odamlarning orqasida edilar. U zot qozonlarning yonidan oʻtib, ularga buyurdilar va (qozonlar) toʻntarib tashlandi. Soʻng (gʻanimatni) ular orasida taqsimladilar; bir tuyani oʻnta qoʻyga teng qilib (baholadilar). Abu Iso aytdi: Sufyon Savriy uni otasidan, (u) Abayadan, (u esa) bobosi Rofiʼ ibn Xadijdan rivoyat qilgan va unda «otasidan» deganini zikr qilmagan. Bu (rivoyat) sahihroqdir. Abaya ibn Rifoʼa bobosi Rofiʼ ibn Xadijdan eshitgan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бир сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Одамларнинг шошқалоқлари олдинга ўтиб, ғаниматга (қўйларга) шошилиб, уларни пирилтира (пишира) бошладилар. Расулуллоҳ ﷺ эса одамларнинг орқасида эдилар. У зот қозонларнинг ёнидан ўтиб, уларга буюрдилар ва (қозонлар) тўнтариб ташланди. Сўнг (ғаниматни) улар орасида тақсимладилар; бир туяни ўнта қўйга тенг қилиб (баҳоладилар). Абу Исо айтди: Суфён Саврий уни отасидан, (у) Абаядан, (у эса) бобоси Рофиъ ибн Хадиждан ривоят қилган ва унда «отасидан» деганини зикр қилмаган. Бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Абая ибн Рифўа бобоси Рофиъ ибн Хадиждан эшитган.