حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ‏:‏ أَلَسْتُمْ فِي طَعَامٍ وَشَرَابٍ مَا شِئِتُمْ‏؟‏ لَقَدْ رَأَيْتُ نَبِيَّكُمْ صلى الله عليه وسلم، وَمَا يَجِدُ مِنَ الدَّقَلِ، مَا يَمْلأُ بَطْنَهُ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Sizlar oʻzingiz istagan taom va ichimlik ichida emasmisiz? Men sizlarning Nabiyingiz ﷺni koʻrdim, qornini toʻyibgazadigan past navli quruq xurmoni ham topa olmas edilar», derdi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Iso aytdi: Abu Avona va boshqa bir nechalari Simok ibn Harbdan Abul-Ahvasning hadisiga oʻxshash rivoyat qilganlar. Shuʼba bu hadisni Simokdan, u Nuʼmon ibn Bashirdan, u Umardan rivoyat qilgan.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Сизлар ўзингиз истаган таом ва ичимлик ичида эмасмисиз? Мен сизларнинг Набийингиз ﷺни кўрдим, қорнини тўйибгазадиган паст навли қуруқ хурмони ҳам топа олмас эдилар», дерди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Абу Авона ва бошқа бир нечалари Симок ибн Ҳарбдан Абул-Аҳваснинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилганлар. Шуъба бу ҳадисни Симокдан, у Нуъмон ибн Баширдан, у Умардан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ إِنْ كُنَّا آلَ مُحَمَّدٍ نَمكُثُ شَهْرًا مَا نَسْتَوْقِدُ بِنَارٍ، إِنْ هُوَ إِلا التَّمْرُ وَالْمَاءُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz, Muhammad ﷺning oilasi, bir oygacha turardik, hech qanday olov yoqmasdik. Bizning yeganimiz faqat suv bilan xurmo edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз, Муҳаммад ﷺнинг оиласи, бир ойгача турардик, ҳеч қандай олов ёқмасдик. Бизнинг еганимиз фақат сув билан хурмо эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ‏:‏ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، الْجُوعَ وَرَفَعْنَا عَنْ بُطُونِنَا عَنْ حَجَرٍ، فَرَفَعَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، عَنْ بَطْنِهِ عَنْ حَجَرَيْنِ قَالَ أَبُو عِيسَى‏:‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي طَلْحَةَ لا نَعْرِفُهُ إِلا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ، وَمَعْنَى قَوْلِهِ‏:‏ وَرَفَعْنَا عَنْ بُطُونِنَا عَنْ حَجَرٍ حَجَرٍ، كَانَ أَحَدُهُمْ يَشُدُّ فِي بَطْنِهِ الْحَجَرَ مِنَ الْجُهْدِ وَالضَّعْفِ الَّذِي بِهِ مِنَ الْجُوعِ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺga ochlikdan shikoyat qildik va qorinlarimizdan bittadan (bogʻlab qoʻygan) toshni koʻrsatdik. Shunda Rasululloh ﷺ oʻz qorinlaridan ikkita toshni koʻrsatdilar.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺга очликдан шикоят қилдик ва қоринларимиздан биттадан (боғлаб қўйган) тошни кўрсатдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўз қоринларидан иккита тошни кўрсатдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ‏:‏ خَرَجَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فِي سَاعَةٍ لا يَخْرُجُ فِيهَا، وَلا يَلْقَاهُ فِيهَا أَحَدٌ، فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ، فَقَالَ‏:‏ مَا جَاءَ بِكَ يَا أَبَا بَكْرٍ‏؟‏، قَالَ‏:‏ خَرَجْتُ أَلْقَى رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْظُرُ فِي وَجْهِهِ، وَالتَّسْلِيمَ عَلَيْهِ، فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ جَاءَ عُمَرُ، فَقَالَ‏:‏ مَا جَاءَ بِكَ يَا عُمَرُ‏؟‏، قَالَ‏:‏ الْجُوعُ يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ صلى الله عليه وسلم‏:‏ وَأَنَا قَدْ وَجَدْتُ بَعْضَ ذَلِكَ، فَانْطَلَقُوا إِلَى مَنْزِلِ أَبِي الْهَيْثَمِ بْنِ التَّيْهَانِ الأَنْصَارِيِّ، وَكَانَ رَجُلا كَثِيرَ النَّخْلِ وَالشَّاءِ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ خَدَمٌ، فَلَمْ يَجِدُوهُ، فَقَالُوا لامْرَأَتِهِ‏:‏ أَيْنَ صَاحِبُكِ‏؟‏ فَقَالَتِ‏:‏ انْطَلَقَ يَسْتَعْذِبُ لَنَا الْمَاءَ، فَلَمْ يَلْبَثُوا أَنْ جَاءَ أَبُو الْهَيْثَمِ بِقِرْبَةٍ يَزْعَبُهَا، فَوَضَعَهَا ثُمَّ جَاءَ يَلْتَزِمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَيُفَدِّيهِ بِأَبِيهِ وَأُمِّهِ، ثُمَّ انْطَلَقَ بِهِمْ إِلَى حَدِيقَتِهِ فَبَسَطَ لَهُمْ بِسَاطًا، ثُمَّ انْطَلَقَ إِلَى نَخْلَةٍ فَجَاءَ بِقِنْوٍ فَوَضَعَهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ أَفَلا تَنَقَّيْتَ لَنَا مِنْ رُطَبِهِ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، إِنِّي أَرَدْتُ أَنْ تَخْتَارُوا، أَوْ تَخَيَّرُوا مِنْ رُطَبِهِ وَبُسْرِهِ، فَأَكَلُوا وَشَرِبُوا مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم‏:‏ هَذَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مِنِ النَّعِيمِ الَّذِي تُسْأَلُونَ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ظِلٌّ بَارِدٌ، وَرُطَبٌ طَيِّبٌ، وَمَاءٌ بَارِدٌ فَانْطَلَقَ أَبُو الْهَيْثَمِ لِيَصْنَعَ لَهُمْ طَعَامًا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ لا تَذْبَحَنَّ ذَاتَ دَرٍّ، فَذَبَحَ لَهُمْ عَنَاقًا أَوْ جَدْيًا، فَأَتَاهُمْ بِهَا فَأَكَلُوا، فَقَالَ صلى الله عليه وسلم‏:‏ هَلْ لَكَ خَادِمٌ‏؟‏، قَالَ‏:‏ لا، قَالَ‏:‏ فَإِذَا أَتَانَا، سَبْيٌ، فَأْتِنَا فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرَأْسَيْنِ لَيْسَ مَعَهُمَا ثَالِثٌ، فَأَتَاهُ أَبُو الْهَيْثَمِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ اخْتَرْ مِنْهُمَا فَقَالَ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، اخْتَرْ لِي فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنَّ الْمُسْتَشَارَ مُؤْتَمَنٌ، خُذْ هَذَا، فَإِنِّي رَأَيْتُهُ يُصَلِّي، وَاسْتَوْصِ بِهِ مَعْرُوفًا فَانْطَلَقَ أَبُو الْهَيْثَمِ إِلَى امْرَأَتِهِ، فَأَخْبَرَهَا بِقَوْلِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ‏:‏ مَا أَنْتَ بِبَالِغٍ حَقَّ مَا، قَالَ فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلا بِأَنْ تَعْتِقَهُ، قَالَ‏:‏ فَهُوَ عَتِيقٌ، فَقَالَ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيًّا وَلا خَلِيفَةً إِلا وَلَهُ بِطَانَتَانِ‏:‏ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَاهُ عَنِ الْمُنْكَرِ، وَبِطَانَةٌ لا تَأْلُوهُ خَبَالا، وَمَنْ يُوقَ بِطَانَةَ السُّوءِ فَقَدْ وُقِيَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ odatda chiqmaydigan va u paytda hech kim bilan uchrashmaydigan bir soatda (uydan) chiqdilar. Shunda Abu Bakr keldi. U zot: «Seni nima olib keldi, ey Abu Bakr?» — dedilar. U: «Rasululloh ﷺni koʻrish, yuzlariga boqish va salom berish uchun chiqdim», dedi. Koʻp oʻtmay Umar keldi. U zot: «Seni nima olib keldi, ey Umar?» — dedilar. U: «Ochlik, ey Rasululloh!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Men ham shundan biroz his qildim», dedilar. Soʻng ular Abu Haysam ibn Tayyihon al-Ansoriyning uyiga bordilar. U xurmozorlari va qoʻylari koʻp kishi edi, ammo xizmatkorlari yoʻq edi, shuning uchun uni topmadilar. Ular xotiniga: «Eging qani?» — dedilar. U: «Bizga shirin suv olib kelgani ketdi», dedi. Koʻp oʻtmay Abu Haysam katta meshni koʻtarib keldi-da, uni qoʻydi. Soʻng Nabiy ﷺni quchoqlab, ota-onasini fido qildi. Soʻng ularni bogʻiga olib bordi va ularga boʻyra toʻshadi. Soʻng bir xurmoga borib, bir shingil xurmo olib keldi-da, uni qoʻydi. Nabiy ﷺ: «Bizga uning yetilgan (pishgan) xurmolaridan tanlab kelmaysanmi?» — dedilar. U: «Ey Rasululloh, men oʻzingiz uning pishgan va xom xurmolaridan tanlab olishingizni istadim», dedi. Shunda ular yeb, oʻsha suvdan ichdilar. Rasululloh ﷺ: «Joni Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, mana shu qiyomat kuni soʻraladigan neʼmatlardandir: salqin soya, mazali yetilgan xurmo va sovuq suv», dedilar. Abu Haysam ularga taom tayyorlashga ketdi. Nabiy ﷺ: «Sutli (sogʻin) hayvonni soʻyma», dedilar. U ularga bir urgʻochi yoki erkak echki bolasini soʻyib, olib keldi va ular yedilar. Nabiy ﷺ: «Senda xizmatkor bormi?» — dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bizga asirlar kelsa, oldimizga kel», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺga ikkita (erkak asir) keltirildi, ular bilan uchinchisi yoʻq edi. Abu Haysam keldi. Nabiy ﷺ: «Bulardan birini tanla», dedilar. U: «Ey Allohning Nabiysi, men uchun oʻzingiz tanlang», dedi. Nabiy ﷺ: «Maslahat soʻralgan kishi ishonchli (omonatdor)dir. Mana buni ol, chunki men uni namoz oʻqiyotganini koʻrdim, va unga yaxshilik qil», dedilar. Abu Haysam xotinining oldiga borib, Rasululloh ﷺ aytgan soʻzni unga xabar berdi. Xotini: «Sen uni ozod qilmaguningcha, Nabiy ﷺ u haqida aytgan (martabaga) yeta olmaysan», dedi. U: «Bas, u ozoddir», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Alloh hech bir paygʻambarni va xalifani yubormadiki, magar uning ikkita yaqin (sirdosh)i boʻlgan: bir yaqini uni yaxshilikka buyuradi va yomonlikdan qaytaradi, yana bir yaqini uni buzishdan tinmaydi. Kim yomon yaqindan saqlansa, bas, (yomonlikdan) saqlanibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ одатда чиқмайдиган ва у пайтда ҳеч ким билан учрашмайдиган бир соатда (уйдан) чиқдилар. Шунда Абу Бакр келди. У зот: «Сени нима олиб келди, эй Абу Бакр?» — дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺни кўриш, юзларига боқиш ва салом бериш учун чиқдим», деди. Кўп ўтмай Умар келди. У зот: «Сени нима олиб келди, эй Умар?» — дедилар. У: «Очлик, эй Расулуллоҳ!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳам шундан бироз ҳис қилдим», дедилар. Сўнг улар Абу Ҳайсам ибн Таййиҳон ал-Ансорийнинг уйига бордилар. У хурмозорлари ва қўйлари кўп киши эди, аммо хизматкорлари йўқ эди, шунинг учун уни топмадилар. Улар хотинига: «Эгинг қани?» — дедилар. У: «Бизга ширин сув олиб келгани кетди», деди. Кўп ўтмай Абу Ҳайсам катта мешни кўтариб келди-да, уни қўйди. Сўнг Набий ﷺни қучоқлаб, ота-онасини фидо қилди. Сўнг уларни боғига олиб борди ва уларга бўйра тўшади. Сўнг бир хурмога бориб, бир шингил хурмо олиб келди-да, уни қўйди. Набий ﷺ: «Бизга унинг етилган (пишган) хурмоларидан танлаб келмайсанми?» — дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мен ўзингиз унинг пишган ва хом хурмоларидан танлаб олишингизни истадим», деди. Шунда улар еб, ўша сувдан ичдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, мана шу қиёмат куни сўраладиган неъматлардандир: салқин соя, мазали етилган хурмо ва совуқ сув», дедилар. Абу Ҳайсам уларга таом тайёрлашга кетди. Набий ﷺ: «Сутли (соғин) ҳайвонни сўйма», дедилар. У уларга бир урғочи ёки эркак эчки боласини сўйиб, олиб келди ва улар едилар. Набий ﷺ: «Сенда хизматкор борми?» — дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бизга асирлар келса, олдимизга кел», дедилар. Сўнг Набий ﷺга иккита (эркак асир) келтирилди, улар билан учинчиси йўқ эди. Абу Ҳайсам келди. Набий ﷺ: «Булардан бирини танла», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен учун ўзингиз танланг», деди. Набий ﷺ: «Маслаҳат сўралган киши ишончли (омонатдор)дир. Мана буни ол, чунки мен уни намоз ўқиётганини кўрдим, ва унга яхшилик қил», дедилар. Абу Ҳайсам хотинининг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺ айтган сўзни унга хабар берди. Хотини: «Сен уни озод қилмагунингча, Набий ﷺ у ҳақида айтган (мартабага) ета олмайсан», деди. У: «Бас, у озоддир», деди. Шунда Набий ﷺ: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбарни ва халифани юбормадики, магар унинг иккита яқин (сирдош)и бўлган: бир яқини уни яхшиликка буюради ва ёмонликдан қайтаради, яна бир яқини уни бузишдан тинмайди. Ким ёмон яқиндан сақланса, бас, (ёмонликдан) сақланибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حدثنا عمر بن إسماعيل بن مجالد بن سعيد، حدثني أبي عن بيان حدثني قيس بن حازم، قال‏:‏ سمعت سعد بن أبي وقاص يقول‏:‏ إني لأَوْل رَجل أَهْرَقَ دَمًا فِي سَبِيلِ اللهِ ‏,‏ وَإِنْي لأَوْل رَجلٍ رَمَى بِسَهْمٍ فِى سَبِيلِ اللهِ َلقَدْ رَأَيْتُنِي أغزوا فِي الْعِصَابَةَ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمْدٍ صلى الله عليه وسلم مَا نَأكُلْ إلاَّ وَرَقَ الشَجَرِ وَالْحُبْلَةَ حَتَّى تَقَرَحَتْ أَشْدَاقُنَا وَإِنْ أَحَدُنَا لَيَضَعُ كَمَا تَضَعُ الشَّاةُ وَالبَعِير وَأَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ يَعَزِّرُونَنِى فِي الدِّينِ ‏,‏ لَقَدْ خِبْتُ إذَنْ وَخَسِرْت وَضَلَ عَمَلِي‏.‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Alloh yoʻlida birinchi boʻlib qon toʻkkan kishiman va Alloh yoʻlida birinchi boʻlib oʻq otgan kishiman. Men Muhammad ﷺ ashoblaridan boʻlgan bir guruh bilan jang qilganimni koʻrdimki, biz daraxt barglari va hublodan boshqa narsa yemas edik, hatto birimiz qoʻy yoki tuya tezagiday tezak chiqarar edi. Endi esa Banu Asad meni dinda taʼlim bermoqchi (tartibga solmoqchi) boʻlib qoldi. Bunday boʻlsa, men ziyon koʻribman va amalim behuda ketibdi», derdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Bayon rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб қон тўккан кишиман ва Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган кишиман. Мен Муҳаммад ﷺ ашобларидан бўлган бир гуруҳ билан жанг қилганимни кўрдимки, биз дарахт барглари ва ҳублодан бошқа нарса емас эдик, ҳатто биримиз қўй ёки туя тезагидай тезак чиқарар эди. Энди эса Бану Асад мени динда таълим бермоқчи (тартибга солмоқчи) бўлиб қолди. Бундай бўлса, мен зиён кўрибман ва амалим беҳуда кетибди», дерди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Баён ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حدثنا محمد بن بشار ‏,‏ حدثنا صفوان بن عيسى ‏,‏ حدثنا محمد بن عمرو بن عيسى أبو نعامة العدوي ‏,‏ قال‏:‏ سمعت خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ ‏,‏ وشويسًا ‏,‏ أبا الرقاد قالا‏:‏ بعث عمر بن الخطاب عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ وقَالَ انطلق أنت ومن معك ‏,‏ حتى إذا كنتم في أقصى أرض العرب ‏,‏ وأدنى بلاد أرض العجم ‏,‏ فأقبلوا حتى إذا كانوا بالمربد وجدوا هذا المكان ‏,‏ فقالوا‏:‏ ما هذه‏؟‏ هذه البصرة‏.‏ فسارواحتى إذا بلغوا حيال الجسر الصغير ‏,‏ فقالوا‏:‏ هاهنا أمرتم ‏,‏ فنزلوا فذكروا الحديث بطوله‏.‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ikki barmogʻi bilan duo qilayotgan edi, shunda Rasululloh ﷺ: «Bittasini (koʻtar), bittasini (koʻtar)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi shuki, kishi duoda shahodat aytayotganda barmogʻi bilan ishora qilsa, faqat bitta barmoq bilangina ishora qiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши икки бармоғи билан дуо қилаётган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Биттасини (кўтар), биттасини (кўтар)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, киши дуода шаҳодат айтаётганда бармоғи билан ишора қилса, фақат битта бармоқ билангина ишора қилади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ أَسْلَمَ أَبُو حَاتِمٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ لَقَدْ أُخِفْتُ فِي اللهِ وَمَا يَخَافُ أَحَدٌ، وَلَقَدْ أُوذِيتُ فِي اللهِ وَمَا يُؤْذَى أَحَدٌ، وَلَقَدْ أَتَتْ عَلَيَّ ثَلاثُونَ مِنْ بَيْنِ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ، وَمَا لِي وَلِبِلالٍ طَعَامٌ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ، إِلا شَيْءٌ يُوَارَيِهِ إِبِطُ بِلالٍ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men Alloh yoʻlida shunday qoʻrqitildimki, hech kim bunday qoʻrqitilmagan. Men Alloh yoʻlida shunday ozor berildimki, hech kimga bunday ozor berilmagan. Menga oʻttiz kechayu kunduz oʻtdiki, men bilan Bilolda jigar egasi (jonzot) yeydigan, Bilolning qoʻltigʻiga sigʻadigan narsadan boshqa hech qanday taom yoʻq edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi shuki, Nabiy ﷺ Makkadan qochib chiqqanlarida, Bilol u zot bilan birga edi, Bilolning oldida faqat qoʻltigʻiga sigʻdiradigan taom bor edi, xolos.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен Аллоҳ йўлида шундай қўрқитилдимки, ҳеч ким бундай қўрқитилмаган. Мен Аллоҳ йўлида шундай озор берилдимки, ҳеч кимга бундай озор берилмаган. Менга ўттиз кечаю кундуз ўтдики, мен билан Билолда жигар эгаси (жонзот) ейдиган, Билолнинг қўлтиғига сиғадиган нарсадан бошқа ҳеч қандай таом йўқ эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Набий ﷺ Маккадан қочиб чиққанларида, Билол у зот билан бирга эди, Билолнинг олдида фақат қўлтиғига сиғдирадиган таом бор эди, холос.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، لَمْ يَجْتَمِعْ عِنْدَهُ غَدَاءٌ وَلا عَشَاءٌ مِنْ خُبْزٍ وَلَحْمٍ، إِلا عَلَى ضَفَفٍ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida nondan va goʻshtdan iborat tushlik hamda kechki taom faqat koʻpchilik (yigʻilgan mehmonlar) bilan birga boʻlgandagina jamlanardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида нондан ва гўштдан иборат тушлик ҳамда кечки таом фақат кўпчилик (йиғилган меҳмонлар) билан бирга бўлгандагина жамланарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنْ نَوْفَلِ بْنِ إِيَاسٍ الْهُذَلِيِّ، قَال‏:‏ كَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ لَنَا جَلِيسًا، وَكَانَ نِعْمَ الْجَلِيسُ، وَإِنَّهُ انْقَلَبَ بِنَا ذَاتَ يَوْمٍ، حَتَّى إِذَا دَخَلْنَا بَيْتَهُ وَدَخَلَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ خَرَجَ وَأُتَيْنَا بِصَحْفَةٍ فِيهَا خُبْزٌ وَلَحْمٌ، فَلَمَّا وُضِعَتْ بَكَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ، فَقُلْتُ لَهُ‏:‏ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ، مَا يُبْكِيكَ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ هَلكَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَمْ يَشْبَعْ هُوَ وَأَهْلُ بَيْتِهِ مِنْ خُبْزِ الشَّعِيرِ فَلا أَرَانَا أُخِّرْنَا لِمَا هُوَ خَيْرٌ لَنَا‏.‏

Navfal ibn Iyos al-Huzaliy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu) biz bilan birga oʻtiradigan hamsuhbatimiz edi, u juda ham yaxshi hamsuhbat edi. Bir kuni u bizni (uyiga) olib bordi. Uyiga kirib gʻusl qildi, soʻng chiqdi. Bizga ichida non va goʻsht bor bir lagan taom keltirildi. Taom qoʻyilganda Abdurrahmon yigʻlab yubordi. Men unga: «Ey Abu Muhammad, sizni nima yigʻlatyapti?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar, u zot ham, ahli baytlari ham arpa nonidan toʻymaganlar. Endi esa bizga (dunyo neʼmatlari) berildi; men buning oʻzimiz uchun yaxshiroq boʻlmasligidan qoʻrqaman», dedi.Навфал ибн Иёс ал-Ҳузалий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу) биз билан бирга ўтирадиган ҳамсуҳбатимиз эди, у жуда ҳам яхши ҳамсуҳбат эди. Бир куни у бизни (уйига) олиб борди. Уйига кириб ғусл қилди, сўнг чиқди. Бизга ичида нон ва гўшт бор бир лаган таом келтирилди. Таом қўйилганда Абдурраҳмон йиғлаб юборди. Мен унга: «Эй Абу Муҳаммад, сизни нима йиғлатяпти?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, у зот ҳам, аҳли байтлари ҳам арпа нонидан тўймаганлар. Энди эса бизга (дунё неъматлари) берилди; мен бунинг ўзимиз учун яхшироқ бўлмаслигидан қўрқаман», деди.