حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَغَيْرُ وَاحِدٍ، قَالُوا‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ‏:‏ آخِرُ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، كَشْفُ السِّتَارَةِ يَوْمَ الاثْنَيْنِ، فَنَظَرْتُ إِلَى وَجْهِهِ كَأَنَّهُ وَرَقَةُ مُصْحَفٍ، وَالنَّاسُ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ، فَكَادَ النَّاسُ أَنْ يَضْطَربُوا، فَأَشَارَ إِلَى النَّاسِ أَنِ اثْبُتُوا، وَأَبُو بَكْرٍ يَؤُمُّهُمْ وَأَلْقَى السِّجْفَ، وَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ آخِرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohga ﷺ tashlagan soʻnggi nazarim dushanba kuni pardani koʻtarganlarida boʻldi. Men u zotning yuzlariga qaradim, u goʻyo mushaf varagʻiga oʻxshar edi. Odamlar esa Abu Bakrning orqasida namoz oʻqiyotgan edilar. U zot qimirlamoqchi boʻldilar, shunda Abu Bakrga: joyingda qat, deb ishora qildilar va pardani tashladilar. Va oʻsha kunning oxirida vafot etdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳга ﷺ ташлаган сўнгги назарим душанба куни пардани кўтарганларида бўлди. Мен у зотнинг юзларига қарадим, у гўё мушаф варағига ўхшар эди. Одамлар эса Абу Бакрнинг орқасида намоз ўқиётган эдилар. У зот қимирламоқчи бўлдилар, шунда Абу Бакрга: жойингда қат, деб ишора қилдилар ва пардани ташладилар. Ва ўша куннинг охирида вафот этдилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ الْبَصْرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ كُنْتُ مُسْنِدَةً النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، إِلَى صَدْرِي أَوْ قَالَتْ‏:‏ إِلَى حِجْرِي فَدَعَا بِطَسْتٍ لِيَبُولَ فِيهِ، ثُمَّ بِالَ، فَمَاتَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, yonlarida mendan boshqa hech kim yoʻq edi». U kishi: «U zot tos keltirishni buyurdilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, ёнларида мендан бошқа ҳеч ким йўқ эди». У киши: «У зот тос келтиришни буюрдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ ‏,‏ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَرْجِسَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ‏:‏ رَأَيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَهُوَ بِالْمَوْتِ وَعِنْدَهُ قَدَحٌ فِيهِ مَاءٌ، وَهُوَ يُدْخِلُ يَدَهُ فِي الْقَدَحِ، ثُمَّ يَمْسَحُ وَجْهَهُ بِالْمَاءِ، ثُمَّ يَقُولُ‏:‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى مُنْكَرَاتِ أَوْ قَالَ‏:‏ عَلَى سَكَرَاتِ الْمَوْتِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni oʻlim holatlarida koʻrdim. Yonlarida ichida suv boʻlgan idish bor edi. U zot qoʻllarini idishga solib, soʻng suv bilan yuzlarini siypar, soʻng: ‹Allohim, oʻlim qiyinchiliklarida menga yordam ber›, yoki: ‹oʻlim talvasalarida (yordam ber)›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu — gʻarib hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни ўлим ҳолатларида кўрдим. Ёнларида ичида сув бўлган идиш бор эди. У зот қўлларини идишга солиб, сўнг сув билан юзларини сийпар, сўнг: ‹Аллоҳим, ўлим қийинчиликларида менга ёрдам бер›, ёки: ‹ўлим талвасаларида (ёрдам бер)›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу — ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُبَشِّرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْعَلاءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ لا أَغْبِطُ أَحَدًا بَهَوْنِ مَوْتٍ بَعْدَ الَّذِي رَأَيْتُ مِنْ شِدَّةِ مَوْتِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قال أبو عيسى: سألت أبا زرعه فقلت له: من عبد الرحمن بن العلاء هذا؟ فقال: هو عبد الرحمن بن العلاء اللجلاج.

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning vafotidagi qattiqlikni koʻrganimdan keyin, biror kishining osongina vafot etganiga havas qilmadim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг вафотидаги қаттиқликни кўрганимдан кейин, бирор кишининг осонгина вафот этганига ҳавас қилмадим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ ابْنُ الْمُلَيْكِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، اخْتَلَفُوا فِي دَفْنِهِ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ‏:‏ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، شَيْئًا مَا نَسِيتُهُ، قَالَ‏:‏ مَا قَبَضَ اللَّهُ نَبِيًّا إِلا فِي الْمَوْضِعِ الَّذِي يُحِبُّ أَنْ يُدْفَنَ فِيهِ، ادْفِنُوهُ فِي مَوْضِعِ فِرَاشِهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, ularni qayerga dafn qilish haqida ixtilof qildilar. Shunda Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺdan bir narsani eshitganman, uni unutmaganman. U zot: «Alloh biror paygʻambarni faqat oʻzi dafn etilishni xohlagan joyida vafot ettiradi», degandilar›, dedi. Bas, uni toʻshagi joyiga dafn qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abdurrahmon ibn Abu Bakr al-Mulaykiy yodlashi jihatidan zaif sanaladi. Bu hadis boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan: uni Ibn Abbos Abu Bakr Siddiqdan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, уларни қаерга дафн қилиш ҳақида ихтилоф қилдилар. Шунда Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺдан бир нарсани эшитганман, уни унутмаганман. У зот: «Аллоҳ бирор пайғамбарни фақат ўзи дафн этилишни хоҳлаган жойида вафот эттиради», дегандилар›, деди. Бас, уни тўшаги жойига дафн қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкий ёдлаши жиҳатидан заиф саналади. Бу ҳадис бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган: уни Ибн Аббос Абу Бакр Сиддиқдан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وعياش العنبرى ‏,‏ وسوار بن عبد الله ‏,‏ وغير واحد ‏,‏ قالوا‏:‏ أخبرنا يحيي بن سعيد ‏,‏ عن سفيان الثورى ‏,‏ عن موسى بن أبي عائشة ‏,‏ عن عبيد الله ‏,‏ عن ابن عباس وعائشة‏:‏ أن أبا بكر قبل النبي صلى الله عليه وسلم بعدما مات‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Paygʻambar ﷺni vafot etgan holida oʻpdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Пайғамбар ﷺни вафот этган ҳолида ўпди.

حدثنا نصر بن علي الجهضمي، حدثنا مرحوم بن عبد العزيز العطار، عن يزيد بن بابنوس، عن عائشة أن أبا بكر دخل على النبي صلى الله عليه وسلم بعد وفاته فوضع فمه بين عينيه، ووضع يديه على ساعديه، وقال‏:‏ وانبياه ‏,‏ واصفياه، واخليلاه‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺning huzurlariga u zot vafot etganlaridan soʻng kirib, ogʻzini u zotning ikki koʻzlari orasiga qoʻydi, qoʻllarini esa u zotning bilaklariga qoʻyib: «Voy Nabiyim! Voy pokiza doʻstim! Voy jonajon doʻstim!» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺнинг ҳузурларига у зот вафот этганларидан сўнг кириб, оғзини у зотнинг икки кўзлари орасига қўйди, қўлларини эса у зотнинг билакларига қўйиб: «Вой Набийим! Вой покиза дўстим! Вой жонажон дўстим!» деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلالٍ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ‏:‏ لَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي دَخَلَ فِيهِ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ أَضَاءَ مِنْهَا كُلُّ شَيْءٍ، فَلَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ أَظْلَمَ مِنْهَا كُلُّ شَيْءٍ، وَمَا نَفَضْنَا أَيْدِيَنَا مِنَ التُّرَابِ، وَإِنَا لَفِي دَفْنِهِ صلى الله عليه وسلم، حَتَّى أَنْكَرْنَا قُلُوبَنَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kirgan kuni undagi har bir narsa yorishib ketdi. U vafot etgan kuni esa undagi har bir narsa qorongʻilashib ketdi. Biz Paygʻambar ﷺni dafn etib boʻlib, qoʻllarimizni qoqmasimizdan qalblarimizni tanimay qoldik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага кирган куни ундаги ҳар бир нарса ёришиб кетди. У вафот этган куни эса ундаги ҳар бир нарса қоронғилашиб кетди. Биз Пайғамбар ﷺни дафн этиб бўлиб, қўлларимизни қоқмасимиздан қалбларимизни танимай қолдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَامِرُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الاثْنَيْنِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar, huzurimizda esa bir oz arpa bor edi. Biz undan Alloh xohlagancha yedik. Soʻng men joriyaga: ‹Buni oʻlchab koʻr› dedim, u oʻlchadi va koʻp oʻtmay tugab qoldi». U: «Agar uni oʻz holiga qoʻyganimizda, undan bundan koʻproq yegan boʻlardik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Uning «shatr» degan soʻzining maʼnosi «oz miqdor (arpa)» demakdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, ҳузуримизда эса бир оз арпа бор эди. Биз ундан Аллоҳ хоҳлаганча едик. Сўнг мен жорияга: ‹Буни ўлчаб кўр› дедим, у ўлчади ва кўп ўтмай тугаб қолди». У: «Агар уни ўз ҳолига қўйганимизда, ундан бундан кўпроқ еган бўлардик», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Унинг «шатр» деган сўзининг маъноси «оз миқдор (арпа)» демакдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ‏:‏ قُبِضَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الاثْنَيْنِ فَمَكَثَ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلَيْلَةَ الثُّلاثَاءِ، وَدُفِنَ مِنَ اللَّيْلِ، وَقَالَ سُفْيَانُ‏:‏ وَقَالَ غَيْرُهُ‏:‏ يُسْمَعُ صَوْتُ الْمَسَاحِي مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ‏.‏

Muhammad ibn Ali al-Boqir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushanba kuni vafot etdilar, oʻsha kun va seshanba kechasi (dafn etilmay) turdilar, keyin kechasi dafn qilindilar. Tunning oxirida belkuraklarning (qabr qazish) ovozi eshitilib turardi.Муҳаммад ибн Али ал-Боқир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душанба куни вафот этдилар, ўша кун ва сешанба кечаси (дафн этилмай) турдилар, кейин кечаси дафн қилиндилар. Туннинг охирида белкуракларнинг (қабр қазиш) овози эшитилиб турарди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ‏:‏ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الاثْنَيْنِ، وَدُفِنَ يَوْمَ الثُّلاثَاءِ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى‏:‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hiro (togʻi) ustida edilar — u zot, Abu Bakr, Umar, Ali, Usmon, Talha va Zubayr (roziyallohu anhum) — shunda qoya silkindi. Nabiy ﷺ: «Sokin boʻl! Ustingda nabiy yoki siddiq yoki shahiddan boshqa kimsa yoʻq», dedilar. Bu bobda Usmon, Said ibn Zayd, Ibn Abbos, Sahl ibn Saʼd, Anas ibn Molik va Buraydadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳиро (тоғи) устида эдилар — у зот, Абу Бакр, Умар, Али, Усмон, Талҳа ва Зубайр (розияллоҳу анҳум) — шунда қоя силкинди. Набий ﷺ: «Сокин бўл! Устингда набий ёки сиддиқ ёки шаҳиддан бошқа кимса йўқ», дедилар. Бу бобда Усмон, Саид ибн Зайд, Ибн Аббос, Саҳл ибн Саъд, Анас ибн Молик ва Бурайдадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ نُبَيْطٍ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدَ، عَنْ نُبَيْطِ بْنِ شَرِيطٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ، وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ، قَالَ‏:‏ أُغْمِيَ عَلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فِي مَرَضِهِ فَأَفَاقَ، فَقَالَ‏:‏ حَضَرَتِ الصَّلاةُ‏؟‏ فَقَالُوا‏:‏ نَعَمْ فَقَالَ‏:‏ مُرُوا بِلالا فَلْيُؤَذِّنْ، وَمُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ للنَّاسِ أَوْ قَالَ‏:‏ بِالنَّاسِ، قَالَ‏:‏ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ، فَأَفَاقَ، فَقَالَ‏:‏ حَضَرَتِ الصَّلاةُ‏؟‏ فَقَالُوا‏:‏ نَعَمْ فَقَالَ‏:‏ مُرُوا بِلالا فَلْيُؤَذِّنْ، وَمُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ، فَقَالَتْ عَائِشَةُ‏:‏ إِنَّ أَبِي رَجُلٌ أَسِيفٌ، إِذَا قَامَ ذَلِكَ الْمَقَامَ بَكَى فَلا يَسْتَطِيعُ، فَلَوْ أَمَرْتَ غَيْرَهُ، قَالَ‏:‏ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَأَفَاقَ فَقَالَ‏:‏ مُرُوا بِلالا فَلْيُؤَذِّنْ، وَمُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ، فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ أَوْ صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ، قَالَ‏:‏ فَأُمِرَ بِلالٌ فَأَذَّنَ، وَأُمِرَ أَبُو بَكْرٍ فَصَلَّى بِالنَّاسِ، ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَجَدَ خِفَّةً، فَقَالَ‏:‏ انْظُرُوا لِي مَنْ أَتَّكِئِ عَلَيْهِ، فَجَاءَتْ بَرِيرَةُ، وَرَجُلٌ آخَرُ، فَاتَّكَأَ عَلَيْهِمَا فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِينْكُصَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ أَنْ يَثْبُتَ مَكَانَهُ، حَتَّى قَضَى أَبُو بَكْرٍ صَلاتَهُ‏.‏‏.‏ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قُبِضَ، فَقَالَ عُمَرُ‏:‏ وَاللَّهِ لا أَسْمَعُ أَحَدًا يَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، قُبِضَ إِلا ضَرَبْتُهُ بِسَيْفِي هَذَا، قَالَ‏:‏ وَكَانَ النَّاسُ أُمِّيِّينَ لَمْ يَكُنْ فِيهِمْ نَبِيٌّ قَبْلَهُ، فَأَمْسَكَ النَّاسُ، فَقَالُوا‏:‏ يَا سَالِمُ، انْطَلِقْ إِلَى صَاحِبِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم فَادْعُهُ، فَأَتَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَتَيْتُهُ أَبْكِي دَهِشًا، فَلَمَّا رَآنِي، قَالَ‏:‏ أَقُبِضَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قُلْتُ‏:‏ إِنَّ عُمَرَ، يَقُولُ‏:‏ لا أَسْمَعُ أَحَدًا يَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قُبِضَ إِلا ضَرَبْتُهُ بِسَيْفِي هَذَا، فَقَالَ لِي‏:‏ انْطَلِقْ، فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ، فَجَاءَ هُوَ وَالنَّاسُ قَدْ دَخَلُوا عَلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ، أَفْرِجُوا لِي، فَأَفْرَجُوا لَهُ فَجَاءَ حَتَّى أَكَبَّ عَلَيْهِ وَمَسَّهُ، فَقَالَ‏:‏ إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ، ثُمَّ قَالُوا‏:‏ يَا صَاحِبَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، أَقُبِضَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قَالَ‏:‏ نَعَمْ، فَعَلِمُوا أَنْ قَدْ صَدَقَ، قَالُوا‏:‏ يَا صَاحِبَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، أَيُصَلَّى عَلَى رَسُولِ اللهِ‏؟‏ قَالَ‏:‏ نَعَمْ، قَالُوا‏:‏ وَكَيْفَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ يَدْخُلُ قَوْمٌ فَيُكَبِّرُونَ وَيُصَلُّونَ، وَيَدْعُونَ، ثُمَّ يَخْرُجُونَ، ثُمَّ يَدْخُلُ قَوْمٌ فَيُكَبِّرُونَ وَيُصَلُّونَ وَيَدْعُونَ، ثُمَّ يَخْرُجُونَ، حَتَّى يَدْخُلَ النَّاسُ، قَالُوا‏:‏ يَا صَاحِبَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، أَيُدْفَنُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قَالَ‏:‏ نَعَمْ، قَالُوا‏:‏ أَينَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ فِي الْمكَانِ الَّذِي قَبَضَ اللَّهُ فِيهِ رُوحَهُ، فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَقْبِضْ رُوحَهُ إِلا فِي مَكَانٍ طَيِّبٍ فَعَلِمُوا أَنْ قَدْ صَدَقَ، ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَغْسِلَهُ بَنُو أَبِيهِ، وَاجْتَمَعَ الْمُهَاجِرُونَ يَتَشَاوَرُونَ، فَقَالُوا‏:‏ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوانِنَا مِنَ الأَنْصَارِ نُدْخِلُهُمْ مَعَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ، فَقَالَتِ الأَنْصَارُ‏:‏ مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ‏:‏ مَنْ لَهُ مِثْلُ هَذِهِ الثَّلاثِ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا مَنْ هُمَا‏؟‏ قَالَ‏:‏ ثُمَّ بَسَطَ يَدَهُ فَبَايَعَهُ وَبَايَعَهُ النَّاسُ بَيْعَةً حَسَنَةً جَمِيلَةً‏.‏

Solim ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasalliklarida hushlaridan ketdilar, soʻng oʻzlariga kelib: «Namoz vaqti boʻldimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Bilolga ayting, azon aytsin, Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Soʻng yana hushlaridan ketdilar. Keyin oʻzlariga kelib: «Namoz vaqti boʻldimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Bilolga ayting, azon aytsin, Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Soʻng yana hushlaridan ketdilar. Keyin oʻzlariga kelib: «Namoz vaqti boʻldimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Bilolga ayting, azon aytsin, Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Shunda Oisha: «Otam yumshoq koʻngil kishi, oʻsha oʻringa tursa, yigʻlab yuboradi va namoz oʻqiy olmaydi. Boshqasiga buyursangiz edi», dedi. Soʻng u zot yana hushlaridan ketdilar. Keyin oʻzlariga kelib: «Bilolga ayting, azon aytsin, Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin. Chunki sizlar Yusufning atrofidagi ayollarsizlar», dedilar. Roviy aytadi: Shunda Bilolga buyurildi, u azon aytdi, Abu Bakrga buyurildi, u odamlarga imom boʻlib namoz oʻqidi. Soʻng Rasululloh ﷺ bir yengillik sezib: «Suyanadigan birovni menga qarab qoʻyinglar», dedilar. Shunda Barira va boshqa bir kishi keldi, u zot ularga suyandilar. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi. U zot unga: «Oʻrningda tur», deb ishora qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ kelib, Abu Bakrning yoniga oʻtirdilar, toki Abu Bakr namozini tugatgunicha. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar.Солим ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касалликларида ҳушларидан кетдилар, сўнг ўзларига келиб: «Намоз вақти бўлдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Билолга айтинг, азон айтсин, Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Сўнг яна ҳушларидан кетдилар. Кейин ўзларига келиб: «Намоз вақти бўлдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Билолга айтинг, азон айтсин, Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Сўнг яна ҳушларидан кетдилар. Кейин ўзларига келиб: «Намоз вақти бўлдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Билолга айтинг, азон айтсин, Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Шунда Оиша: «Отам юмшоқ кўнгил киши, ўша ўринга турса, йиғлаб юборади ва намоз ўқий олмайди. Бошқасига буюрсангиз эди», деди. Сўнг у зот яна ҳушларидан кетдилар. Кейин ўзларига келиб: «Билолга айтинг, азон айтсин, Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин. Чунки сизлар Юсуфнинг атрофидаги аёлларсизлар», дедилар. Ровий айтади: Шунда Билолга буюрилди, у азон айтди, Абу Бакрга буюрилди, у одамларга имом бўлиб намоз ўқиди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир енгиллик сезиб: «Суянадиган бировни менга қараб қўйинглар», дедилар. Шунда Барира ва бошқа бир киши келди, у зот уларга суяндилар. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди. У зот унга: «Ўрнингда тур», деб ишора қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келиб, Абу Бакрнинг ёнига ўтирдилар, токи Абу Бакр намозини тугатгунича. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ الزُّبَيْرِ، شَيْخٌ بَاهِلِيٌّ قَدِيمٌ بَصْرِيٌّ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ‏:‏ لَمَّا وَجَدَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، مِنْ كُرَبِ الْمَوْتِ مَا وَجَدَ، قَالَتْ فَاطِمَةُ‏:‏ وَاكَرْبَاهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ لا كَرْبَ عَلَى أَبِيكِ بَعْدَ الْيَوْمِ، إِنَّهُ قَدْ حَضَرَ مِنْ أَبِيكِ مَا لَيْسَ بِتَارِكٍ مِنْهُ أَحَدًا الْمُوافَاةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga oʻlim shiddati yetganda, Fotima: «Voh, otamning ogʻir azobi-ye!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bugundan soʻng otangga hech qanday ogʻir azob yoʻq. Otangga shunday narsa yetdiki, u qiyomat kunigacha hech kimni tark etmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга ўлим шиддати етганда, Фотима: «Воҳ, отамнинг оғир азоби-е!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бугундан сўнг отангга ҳеч қандай оғир азоб йўқ. Отангга шундай нарса етдики, у қиёмат кунигача ҳеч кимни тарк этмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالا‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ بَارِقٍ الْحَنَفِيُّ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ جَدِّي أَبَا أُمِّي سِمَاكَ بْنَ الْوَلِيدِ يُحَدِّثُ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، يَقُولُ‏:‏ مَنْ كَانَ لَهُ فَرَطَانِ مِنْ أُمَّتِي أَدْخَلَهُ اللَّهُ تَعَالَى بِهِمَا الْجَنَّةَ، فَقَالَتْ عَائِشَةُ‏:‏ فَمَنْ كَانَ لَهُ فَرَطٌ مِنْ أُمَّتِكَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ وَمَنْ كَانَ لَهُ فَرَطٌ يَا مُوَفَّقَةُ قَالَتْ‏:‏ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ فَرَطٌ مِنْ أُمَّتِكَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ فَأَنَا فَرَطٌ لأُمَّتِي، لَنْ يُصَابُوا بِمِثْلِي‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ: «Kimning ummatimdan ikkita (oldinga yuborgan farzandi — farat) boʻlsa, Alloh uni ular sababli jannatga kiritadi», deyayotganlarini eshitdi. Shunda Oisha (roziyalloho anho) unga: «Ummatingizdan kimning bitta farati boʻlsa-chi?» dedi. U zot: «Kimning bitta farati boʻlsa ham (jannatga kiradi), ey muvaffaqa», dedilar. U: «Ummatingizdan kimning farati boʻlmasa-chi?» dedi. U zot: «Men ummatim uchun fartman (oldinga yuborilganman), ular menga oʻxshash (musibat) bilan hech qachon musibatlanmaydilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdurabbih ibn Boriqning hadisidan bilamiz va undan imomlardan bir nechtasi rivoyat qilgan. Simok ibn al-Validning kunyasi Abu Zumayl al-Hanafiydir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг умматимдан иккита (олдинга юборган фарзанди — фарат) бўлса, Аллоҳ уни улар сабабли жаннатга киритади», деяётганларини эшитди. Шунда Оиша (розияллоҳо анҳо) унга: «Умматингиздан кимнинг битта фарати бўлса-чи?» деди. У зот: «Кимнинг битта фарати бўлса ҳам (жаннатга киради), эй муваффақа», дедилар. У: «Умматингиздан кимнинг фарати бўлмаса-чи?» деди. У зот: «Мен умматим учун фартман (олдинга юборилганман), улар менга ўхшаш (мусибат) билан ҳеч қачон мусибатланмайдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдураббиҳ ибн Бориқнинг ҳадисидан биламиз ва ундан имомлардан бир нечтаси ривоят қилган. Симок ибн ал-Валиднинг куняси Абу Зумайл ал-Ҳанафийдир.