حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَسْفِكَنَّ فِيهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَنَّ فِيهَا شَجَرًا فَإِنْ تَرَخَّصَ مُتَرَخِّصٌ فَقَالَ أُحِلَّتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَإِنَّ اللَّهَ أَحَلَّهَا لِي وَلَمْ يُحِلَّهَا لِلنَّاسِ وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ هِيَ حَرَامٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قَتَلْتُمْ هَذَا الرَّجُلَ مِنْ هُذَيْلٍ وَإِنِّي عَاقِلُهُ فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ بَعْدَ الْيَوْمِ فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيرَتَيْنِ إِمَّا أَنْ يَقْتُلُوا أَوْ يَأْخُذُوا الْعَقْلَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَاهُ شَيْبَانُ أَيْضًا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ مِثْلَ هَذَا . - وَرُوِيَ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَلَهُ أَنْ يَقْتُلَ أَوْ يَعْفُوَ أَوْ يَأْخُذَ الدِّيَةَ " . وَذَهَبَ إِلَى هَذَا بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh Makkani harom (muqaddas) qildi, uni odamlar harom qilgan emas. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, unda (Makkada) qon toʻkmasin va undagi daraxtni kesmasin. Agar kimdir ruxsat izlab: ‹U Rasululloh ﷺga halol qilingan edi-ku›, desa, bas, Alloh uni menga halol qildi, odamlarga halol qilgani yoʻq. U menga ham faqat kunduzning bir soatigina halol qilindi, soʻng u qiyomat kunigacha haromdir. Yana, ey Xuzoa jamoasi, sizlar Huzayldan boʻlgan bu kishini oʻldirdingiz, men esa uning aqlini (diyatini) toʻlovchiman. Bas, bugundan keyin kimning (yaqini) oʻldirilsa, uning ahli ikki tanlov orasida (ixtiyorli)dir: yo (qotilni) oʻldirsinlar, yoki aql (diyat) olsinlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abu Hurayraning hadisi ham hasan sahih hadisdir, uni Shaybon ham Yahyo ibn Abu Kasirdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Shurayh al-Xuzoiydan, u Paygʻambar ﷺdan: «Kimning (yaqini) oʻldirilsa, unga (qotilni) oʻldirish, yoki afv qilish, yoki diyat olish (huquqi) bor», deb rivoyat qilingan. Baʼzi ahli ilm shunga (mazhabga) borishgan, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ Маккани ҳаром (муқаддас) қилди, уни одамлар ҳаром қилган эмас. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, унда (Маккада) қон тўкмасин ва ундаги дарахтни кесмасин. Агар кимдир рухсат излаб: ‹У Расулуллоҳ ﷺга ҳалол қилинган эди-ку›, деса, бас, Аллоҳ уни менга ҳалол қилди, одамларга ҳалол қилгани йўқ. У менга ҳам фақат кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди, сўнг у қиёмат кунигача ҳаромдир. Яна, эй Хузоа жамоаси, сизлар Ҳузайлдан бўлган бу кишини ўлдирдингиз, мен эса унинг ақлини (диятини) тўловчиман. Бас, бугундан кейин кимнинг (яқини) ўлдирилса, унинг аҳли икки танлов орасида (ихтиёрли)дир: ё (қотилни) ўлдирсинлар, ёки ақл (дият) олсинлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳам ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, уни Шайбон ҳам Яҳё ибн Абу Касирдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Абу Шурайҳ ал-Хузоийдан, у Пайғамбар ﷺдан: «Кимнинг (яқини) ўлдирилса, унга (қотилни) ўлдириш, ёки афв қилиш, ёки дият олиш (ҳуқуқи) бор», деб ривоят қилинган. Баъзи аҳли илм шунга (мазҳабга) боришган, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.