حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ حُجْرِ بْنِ عَنْبَسٍ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ: (غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ) فَقَالَ " آمِينَ " . وَمَدَّ بِهَا صَوْتَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَبِهِ يَقُولُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ يَرَوْنَ أَنَّ الرَّجُلَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّأْمِينِ وَلاَ يُخْفِيهَا . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ حُجْرٍ أَبِي الْعَنْبَسِ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ : ( غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ) فَقَالَ " آمِينَ " . وَخَفَضَ بِهَا صَوْتَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ سُفْيَانَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ فِي هَذَا وَأَخْطَأَ شُعْبَةُ فِي مَوَاضِعَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَنْ حُجْرٍ أَبِي الْعَنْبَسِ وَإِنَّمَا هُوَ حُجْرُ بْنُ عَنْبَسٍ وَيُكْنَى أَبَا السَّكَنِ . وَزَادَ فِيهِ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ وَلَيْسَ فِيهِ عَنْ عَلْقَمَةَ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ حُجْرِ بْنِ عَنْبَسٍ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَقَالَ وَخَفَضَ بِهَا صَوْتَهُ وَإِنَّمَا هُوَ وَمَدَّ بِهَا صَوْتَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ حَدِيثُ سُفْيَانَ فِي هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ . قَالَ وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ صَالِحٍ الأَسَدِيُّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ نَحْوَ رِوَايَةِ سُفْيَانَ .
Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning {Gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning (yoʻliga) emas} (Fotiha 7) ni oʻqib, «Omin» deganlarini va bu (kalimani) ovozlarini choʻzib aytganlarini eshitdim. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Voil ibn Hujrning hadisi hasan hadisdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan, tobeinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan ilm ahlining bir nechtasi shuni aytadilar — ular kishi taʼminni ovoz chiqarib aytishini va uni maxfiy qilmasligini maʼqul koʻradilar. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Shuʼba bu hadisni Salama ibn Kuhayldan, u Hujr Abul-Anbasdan, u Alqama ibn Voildan, u otasidan — Nabiy ﷺ {Gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning (yoʻliga) emas} ni oʻqib, «Omin» deganlari va bu (kalimani) ovozlarini pasaytirib aytganlari haqida rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning shunday deyayotganini eshitdim: «Bu (hadis)da Sufyonning hadisi Shuʼbaning hadisidan sahihroqdir. Shuʼba bu hadisning bir necha joyida xatoga yoʻl qoʻygan: u ‹Hujr Abul-Anbasdan› degan, holbuki u Hujr ibn Anbas boʻlib, kunyasi Abus-Sakandir. Yana unda ‹Alqama ibn Voildan› deb (rivoyatga ortiqcha) qoʻshgan, holbuki unda Alqamadan emas, balki u Hujr ibn Anbasdan, u Voil ibn Hujrdan (rivoyatdir). Hamda u ‹ovozini pasaytirdi› degan, holbuki u ‹ovozini choʻzib aytdi›dir». Abu Iso aytdi: Men bu hadis haqida Abu Zurʼadan soʻradim, u: «Bu (hadis)da Sufyonning hadisi Shuʼbaning hadisidan sahihroqdir», dedi. (Abu Iso) aytdi: Alo ibn Solih al-Asadiy ham Salama ibn Kuhayldan Sufyonning rivoyatiga oʻxshash (qilib) rivoyat qilgan.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг {Ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг (йўлига) эмас} (Фотиҳа 7) ни ўқиб, «Омин» деганларини ва бу (калимани) овозларини чўзиб айтганларини эшитдим. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Воил ибн Ҳужрнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Набий ﷺнинг ашобларидан, тобеинлардан ва улардан кейингилардан бўлган илм аҳлининг бир нечтаси шуни айтадилар — улар киши таъминни овоз чиқариб айтишини ва уни махфий қилмаслигини маъқул кўрадилар. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Шуъба бу ҳадисни Салама ибн Куҳайлдан, у Ҳужр Абул-Анбасдан, у Алқама ибн Воилдан, у отасидан — Набий ﷺ {Ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг (йўлига) эмас} ни ўқиб, «Омин» деганлари ва бу (калимани) овозларини пасайтириб айтганлари ҳақида ривоят қилган. Абу Исо айтди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг шундай деяётганини эшитдим: «Бу (ҳадис)да Суфённинг ҳадиси Шуъбанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Шуъба бу ҳадиснинг бир неча жойида хатога йўл қўйган: у ‹Ҳужр Абул-Анбасдан› деган, ҳолбуки у Ҳужр ибн Анбас бўлиб, куняси Абус-Сакандир. Яна унда ‹Алқама ибн Воилдан› деб (ривоятга ортиқча) қўшган, ҳолбуки унда Алқамадан эмас, балки у Ҳужр ибн Анбасдан, у Воил ибн Ҳужрдан (ривоятдир). Ҳамда у ‹овозини пасайтирди› деган, ҳолбуки у ‹овозини чўзиб айтди›дир». Абу Исо айтди: Мен бу ҳадис ҳақида Абу Зуръадан сўрадим, у: «Бу (ҳадис)да Суфённинг ҳадиси Шуъбанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир», деди. (Абу Исо) айтди: Ало ибн Солиҳ ал-Асадий ҳам Салама ибн Куҳайлдан Суфённинг ривоятига ўхшаш (қилиб) ривоят қилган.