حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَأَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلاَّ الْمَقْبُرَةَ وَالْحَمَّامَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي ذَرٍّ قَالُوا إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " جُعِلَتْ لِيَ الأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ قَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ رِوَايَتَيْنِ مِنْهُمْ مَنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ يَذْكُرْهُ . وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ . رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ . وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَكَانَ عَامَّةُ رِوَايَتِهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَكَأَنَّ رِوَايَةَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَثْبَتُ وَأَصَحُّ مُرْسَلاً .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer yuzining hammasi masjiddir, faqat qabriston bilan hammomdan boshqa», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Abdulloh ibn Amr, Abu Hurayra, Jobir, Ibn Abbos, Huzayfa, Anas, Abu Umoma va Abu Zarrdan ham (rivoyatlar) bor. Ular: Nabiy ﷺ: «Yer menga masjid va poklovchi (vosita) qilindi», dedilar, deyishgan. Abu Iso aytdi: Abu Saidning hadisi Abdulaziz ibn Muhammaddan ikki xil yoʻsinda rivoyat qilingan: ulardan baʼzilari uni Abu Saiddan zikr qilgan, baʼzilari esa zikr qilmagan. Bu hadisda iztirob (chalkashlik) bor. Sufyon as-Savriy uni Amr ibn Yahyodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qildi. Hammod ibn Salama esa uni Amr ibn Yahyodan, u otasidan, u Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. Muhammad ibn Ishoq esa uni Amr ibn Yahyodan, u otasidan rivoyat qildi va u: Uning rivoyatlarining koʻpchiligi Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan boʻlardi, dedi. Lekin bu (rivoyat)da Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan deb zikr qilmadi. Goʻyo Savriyning Amr ibn Yahyodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib (qilgan) rivoyati eng mustahkam va eng sahihroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер юзининг ҳаммаси масжиддир, фақат қабристон билан ҳаммомдан бошқа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Абдуллоҳ ибн Амр, Абу Ҳурайра, Жобир, Ибн Аббос, Ҳузайфа, Анас, Абу Умома ва Абу Заррдан ҳам (ривоятлар) бор. Улар: Набий ﷺ: «Ер менга масжид ва покловчи (восита) қилинди», дедилар, дейишган. Абу Исо айтди: Абу Саиднинг ҳадиси Абдулазиз ибн Муҳаммаддан икки хил йўсинда ривоят қилинган: улардан баъзилари уни Абу Саиддан зикр қилган, баъзилари эса зикр қилмаган. Бу ҳадисда изтироб (чалкашлик) бор. Суфён ас-Саврий уни Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилди. Ҳаммод ибн Салама эса уни Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Абу Саиддан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. Муҳаммад ибн Ишоқ эса уни Амр ибн Яҳёдан, у отасидан ривоят қилди ва у: Унинг ривоятларининг кўпчилиги Абу Саиддан, у Набий ﷺдан бўларди, деди. Лекин бу (ривоят)да Абу Саиддан, у Набий ﷺдан деб зикр қилмади. Гўё Саврийнинг Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб (қилган) ривояти энг мустаҳкам ва энг саҳиҳроқдир.