حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، سَمِعَ رَجُلاً، يَقُولُ لاَ وَالْكَعْبَةِ . فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يُحْلَفُ بِغَيْرِ اللَّهِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفُسِّرَ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ قَوْلَهُ " فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ " عَلَى التَّغْلِيظِ . وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ عُمَرَ يَقُولُ وَأَبِي وَأَبِي . فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قَالَ فِي حَلِفِهِ وَاللاَّتِ وَالْعُزَّى فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا مِثْلُ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ الرِّيَاءَ شِرْكٌ " . وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذِهِ الآيَة : ( وَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا ) الآيَةَ قَالَ لاَ يُرَائِي .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kishining «Yoʻq, Kaʼba haqqi» deganini eshitdi-da, Ibn Umar: Allohdan oʻzga bilan qasam ichilmaydi, men Rasululloh ﷺning: «Kim Allohdan oʻzga bilan qasam ichsa, kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi», deganlarini eshitganman, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzi ilm ahli bu hadisni shunday izohlaganlar: U zotning «kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi» degan soʻzlari (gunohni) ulugʻ qilib koʻrsatish (tagʻliz) yuzasidandir. Bundagi hujjat — Ibn Umarning hadisi boʻlib, unda Nabiy ﷺ Umarning «Otam haqqi, otam haqqi» deganini eshitib: «Ogoh boʻlinglar! Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi», deganlar. Yana Abu Hurayraning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi boʻlib, unda u zot: «Kim qasamida ‹Lot va Uzzo haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan «Albatta, riyo — shirkdir» degan (hadis)ga oʻxshashdir. Baʼzi ilm ahli {Kim Robbiga roʻbaroʻ boʻlishni umid qilsa, solih amal qilsin} degan oyatni (Kahf surasi)ni shunday izohlab: riyo qilmasin, deganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кишининг «Йўқ, Каъба ҳаққи» деганини эшитди-да, Ибн Умар: Аллоҳдан ўзга билан қасам ичилмайди, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳдан ўзга билан қасам ичса, куфр келтирибди ёки ширк келтирибди», деганларини эшитганман, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзи илм аҳли бу ҳадисни шундай изоҳлаганлар: У зотнинг «куфр келтирибди ёки ширк келтирибди» деган сўзлари (гуноҳни) улуғ қилиб кўрсатиш (тағлиз) юзасидандир. Бундаги ҳужжат — Ибн Умарнинг ҳадиси бўлиб, унда Набий ﷺ Умарнинг «Отам ҳаққи, отам ҳаққи» деганини эшитиб: «Огоҳ бўлинглар! Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради», деганлар. Яна Абу Ҳурайранинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси бўлиб, унда у зот: «Ким қасамида ‹Лот ва Уззо ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин», деганлар. Абу Исо айтди: Бу Набий ﷺдан ривоят қилинган «Албатта, риё — ширкдир» деган (ҳадис)га ўхшашдир. Баъзи илм аҳли {Ким Роббига рўбарў бўлишни умид қилса, солиҳ амал қилсин} деган оятни (Каҳф сураси)ни шундай изоҳлаб: риё қилмасин, деганлар.